Chương 1: MỘT SỐ VÁN ĐÈ LÝ LUẬN VÈ BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG TRONG KHAI THÁC KHOÁNG SẢN 1. Khái niệm khoáng săn, hoạt động khai thác khoáng sản 1. Định nghĩa khoáng sản Khoáng sản là những dạng vật chất gần gũi và đóng vai trò to lớn trong đời sống con người như sắt, than đá, kẽm, vàng, dầu khí, nước khoáng thiên nhiên, nước nóng thiên nhiên. Khoáng sản cũng có thể được hiểu là nguồn nguyên liệu tự nhiên có trong nguồn gốc vô cơ hoặc hữu cơ, tuyệt đại bộ phận nằm trong lòng trái đất và quá trình hình thành có liên quan mật thiết đến quá trình lịch sử phát triến của vỏ trái đất trong thời gian dài từ hàng ngàn năm đến hàng chục năm, hàng triệu năm.
Căn cứ theo quy định tại Khoản 1 Điều 2 Luật Khoáng sản năm 2010, sửa đổi, bổ sung năm 2018, khoáng sản là khoáng vật, khoáng chất có ích được tích tụ tự nhiên ở thể rắn, thể lỏng, thể khí tồn tại trong lòng đất, trên mặt đất, bao gồm cả khoáng vật, khoáng chất ở bãi thải của mỏ. Giá trị to lớn của khoáng sản cũng như tính phức tạp của các quan hệ xã hội phát sinh trong quá trình khảo sát, thăm dò, khai thác, chế biến khoáng sản tất yếu dẫn tới Nhà nước quản lý khoáng sàn bằng pháp luật. Tầm quan trọng cùa khoáng sàn được thể hiện ở các khía cạnh sau: Ve phương diện kinh tế: Khoáng sản được xem là nguồn nguyên liệu chính cho nhiều ngành công nghiệp then chốt. Điển hình như: Đá vôi dùng cho sản xuất xi măng, sản xuất vật liệu xây dựng; Quặng sắt được dùng cho ngành luyện kim đen, luyện kim màu, cơ khí, công nghiệp phân bón, công nghiệp hóa chất.Tuy nhiên công nghiệp chế biến của Việt Nam còn chưa phát triển, các loại khoáng sản khai thác được vẫn chủ yếu dùng để xuất khẩu thô.
Tài nguyên khoáng sản đã có những đóng góp nhất định vào tăng trưởng kinh tế. Khi tiến hành các hoạt động trong lĩnh vực khoáng sản, doanh nghiệp phải thực hiện các nghĩa vụ tài chính đối với Nhà nước. Trong đó đáng kể nhất là thuế tài nguyên, thuế xuất khẩu, thuế giá trị gia tăng và thuế thu nhập doanh nghiệp. 1 [43] 6 Tỷ trọng xuất khấu theo nhóm ngành Quý 1/2019 ■ Công nghiệp nặng và khoáng sản ■ Công nghiệp nhẹ và tiểu thủ công nghiệp ■ Nông, lâm, thúy sản Ngành công nghiệp nặng và khai thác khoáng sản chiêm 50% tỷ trọng xuất khẩu vào Quý I năm 2019, giữ vai trò chủ đạo trong nền kinh tế và đời sống xã hội.
Đây cũng là ngành giúp cho nền kinh tế Việt Nam phát triên tương xứng với các nước trong khu vực. Hiện nay, các ngành này ngày càng được chú trọng và đầu tư mạnh mẽ, phấn đấu trở thành ngành chủ lực trong tương lai.2 về phương diện chính trị: Tài nguyên khoáng sản giúp các quốc gia bình ồn, giữ gìn trật tự xã hội. Công nghiệp khai thác khoáng sản đã tạo công ăn việc làm cho người lao động. Hơn nữa, khoáng sản còn tạo cho các quốc gia có một vị trí quan trọng trong giao lưu quốc tế.
Tài nguyên khoáng sản góp phần không nhở vào việc làm tăng tính độc lập, tự chủ của mồi quốc gia. Thậm chí trong một số trường hợp, tài nguyên khoáng sản còn làm tăng các ảnh hưởng về mặt chính trị cùa quốc gia này đổi với quốc gia khác. Các quốc gia không có tài nguyên khoáng sản thường phụ thuộc rất nhiều về kinh tế cũng như chính trị đối với các quốc gia có ưu thế trong vấn đề này. Phân loại khoáng sản Khoáng sản được chia thành các loại sau: 7 Khoáng sản năng lượng: Điên hình như khí đôt, dâu mỏ, than đá, than bùn,.
được sử dụng làm nhiên liệu cho ngành công nghiệp năng lượng hoặc công nghiệp hóa chất; Khoáng săn kim loại: Được chia thành ba nhóm chính là: Kim loại đen: Ví dụ như crom, sat, titan,. được sử dụng trong ngành công nghiệp luyện kim đen để sản xuất, chế tạo ra thép, gang,.; Kim loại màu, điển hình như kẽm, đồng, chì,., phục vụ cho ngành công nghiệp luyện kim màu để sản xuất ra đồng, kẽm chì,.; Kim loại quý như kim cương, vàng, các loại đá quý,.được ứng dụng làm trang sức. Khoáng sản phi kim loại: Điến hình như đất sét, đá vôi, cát, sỏi,.được ứng dụng để sản xuất ra đồ gốm sứ, vật liệu xây dựng,. Thủy khoáng: Ví dụ như nước khoáng, nước ngọt ở dưới lòng đất,.
Việt Nam được coi là quốc gia có nguồn tài nguyên khoáng sản đa dạng với hơn 5000 điểm mỏ của 60 loại khoáng sản. Trong đó, một số loại có trữ lượng quan trọng như bô xít (672,1 triệu tấn), apatit (0,778 triệu tấn), titan (15,71 triệu tấn), than (3.520 triệu tấn), đất hiếm (1,1 triệu tấn) và đá granit (15 tỷ m3). Trữ lượng dầu mỏ ước tính khoảng 6 tỷ tấn và khí đốt khoảng 4.000 tỷ m3, phân bố chủ yếu ở vùng trầm tích từ Nam đến Bắc. Việt Nam được coi là quốc gia có nguồn tài nguyên khoáng sàn đa dạng với hơn 5000 điếm mỏ của 60 loại khoáng sản.
Trong đó, một số loại có trữ lượng quan trọng như bô xít (672,1 triệu tấn), apatit (0,778 triệu tấn), titan (15,71 triệu tấn), than (3.520 triệu tấn), đất hiếm (1,1 triệu tấn) và đá granit (15 tỷ m3). Trữ lượng dầu mỏ ước tính khoảng 6 tỷ tấn và khí đốt khoảng 4.000 tỷ m3, phân bố chủ yếu ở vùng trầm tích từ Nam đến Bắc. Hoạt động khai thác khoáng sản Hoạt động khoáng sản bao gồm hai hoạt động đó là hoạt động thăm dò khoáng sản và hoạt động khai thác khoáng sản (Căn cứ theo quy định tại Điều 2 Luật Khoáng sản 2010 sửa đổi, bổ sung năm 2018), cụ thể: 3 [45] 8 Thăm dò khoáng sản là hoạt động nhăm xác định trữ lượng, chât lượng khoáng sản và các thông tin khác phục vụ khai thác khoáng sản. Khai thác khoáng sản là hoạt động nhằm thu hồi khoáng sản, bao gồm xây dựng cơ bản mỏ, khai đào, phân loại, làm giàu và các hoạt động khác có liên quan.
Hoạt động khai thác khoáng sàn ở Việt Nam có từ lâu đời nhưng chỉ đến gần đây, đất nước ta mới chú trọng đến hoạt động khai thác khoáng sản. Có thể nói, hoạt động khai thác khoáng sản có một tầm quan trọng trong sự phát triển kinh tế, xã hội. Tuy không có vai trò quyết định trực tiếp đến sự tồn tại, phát triển của nhân loại như các tài nguyên đất, nước, không khí,. nhưng khoáng sản cũng là yếu tố quan trọng để duy trì và phát triển xã hội.
Xét trên phương diện chủ quan, con người vẫn có the tồn tại được mà không cần có khoáng sản. Xét trên phương diện chung, một xã hội sẽ không thể phát triển bền vững và toàn diện nếu như không có bất kỳ tài nguyên khoáng sản nào. Hoạt động khai thác khoáng sản ở nước ta đã và đang gây nhiều tác động xấu đến môi trường xung quanh. Biểu hiện rõ nét nhất là việc sử dụng thiếu hiệu quả các nguồn khoáng sản tự nhiên; tác động đến cảnh quan và hình thái môi trường; tích tụ hoặc phát tán chất thải; làm ảnh hưởng đến sử dụng nước, ô nhiễm nước, tiềm ẩn nguy cơ về dòng thải axit mỏ.
Những hoạt động này đang phá vỡ cân bằng điều kiện sinh thái được hình thành từ hàng chục triệu năm, gây ô nhiễm nặng nề đối với môi trường, trở thành vấn đề cấp bách mang tính chính trị và xã hội của cộng đồng một cách sâu sắc. Chính vì vậy, việc đảm bảo thực thi pháp luật về bảo vệ môi trường trong khai thác khoáng là điều hết sức quan trọng trong thời kỳ phát triển bền vừng và sự bùng nổ của cách mạng 4. Thực trạng hoạt động khai thác khoáng sản ỏ’ nước ta hiện nay 1. Tiềm năng phát triển của ngành khai thác khoáng sản tại Việt nam hiện nay Là một nước đang phát triển, Việt Nam cần dựa vào nguồn tài nguyên khoáng sản đế phát triến đất nước.
Tuy nhiên, tài nguyên khoáng sản là hữu hạn và không tái sinh, khai thác khoáng sản luôn song hành cùng các tác động tiêu 9 cực tới môi trường sông, do đó, đê phát triên bên vững, ngành công nghiệp khai thác, chế biển khoáng sản của Việt Nam không thế nằm ngoài xu hướng chung của thế giới, đó là khai thác, chế biến khoáng sản phù hợp với nhu cầu phát triển đất nước, sừ dụng tiết kiệm, tái sử dụng, tái chế tối đa các sản phấm thải thành nguyên liệu cho các chu kỳ sản xuất tiếp theo hay nói cách khác là phát triển theo mô hình nền kinh tế tuần hoàn, trong đó nguyên liệu thô sử dụng và chất thải cuối cùng của chu trình sản xuất-tiêu dùng là nhỏ nhất có thể.4 Ngành công nghiệp khai thác khoáng sản sẽ phải tập trung phát triển các công nghệ khai thác tận thu tối đa tài nguyên, giảm thiểu đến mức nhỏ nhất các tác động tới môi trường, phát triển công nghệ khai thác các tích tụ khoáng sản ờ sâu, có cấu tạo và phân bố phức tạp. Ngành khai thác khoáng sàn cần phát triển công nghệ chế biến thu hồi tối đa, tổng hợp các khoáng sản có ích trong quặng triệt để hơn, tuyển các loại khoáng sản có hàm lượng thấp, thành phần, cấu trúc phức tạp. Đồng thời, theo xu hướng phát triển trên thế giới, công nghiệp nói chung và ngành khai thác khoáng sản nói riêng của Việt Nam cũng cần đẩy mạnh nghiên cứu tái sử dụng và tái chế nguyên liệu có nguồn gốc khoáng sản. Trung bình mỗi năm ngành công nghiệp khai thác khoáng sản nước ta cung cấp cho nền kinh tế khoảng 90 triệu tấn đá vôi xi măng, khoảng 70 triệu m3 đá vật liệu xây dựng thông thường, gần 100 triệu m3 cát xây dựng, cát san lấp, trên 45 triệu tấn than, trên 3 triệu tấn quặng sắt.
Giá trị sàn lượng ngành khai thác khoáng sán (không kể dầu khí) chiếm khoáng 4-5% tổng GDP hàng năm; đóng góp trực tiếp cho ngân sách từ tiền cấp quyền khai thác khoáng sản, thuế tài nguyên, phí bảo vệ môi trường (không kể dầu khí) từ năm 2014 đến nay trung bình từ 16-20.000 tỉ đồng, trong đó thuế tài nguyên từ 10.000 tỉ đồng mồi năm.5 Có thể nói, tài nguyên khoáng sản thật sự đã trở thành một trong những nguồn lực lớn đóng góp cho sự phát triển kinh tế - xã hội đất nước trong từng thời kỳ. Việt Nam còn một số khoáng sản kim loại khác như: quặng đồng, quặng sat, mangan, antimon, thủy ngân, molipden, felspat, kaolin, sét kalin làm nguyên '[46] 5 [47] 10 liệu sứ gôm, đá ôp lát v. đã được phát hiện, đánh giá tiêm năng tài nguyên, nhưng tài nguyên các loại khoáng sản này không lớn, phân bố rải rác.