Nghiên cứu bảo tồn loài du sam núi đất keteleeria evelyniana mast tại khu bảo tồn thiên nhiên pù hoạt nghệ an

Nghiên cứu bảo tồn loài du sam núi đất Keteleeria evelyniana Mast tại khu bảo tồn thiên nhiên Pù Hoạt Nghệ An, góp phần bảo vệ đa dạng sinh học.

• Tác giả: Hoàng Văn Tuấn
• Người hướng dẫn: TS. Vương Duy Hưng
• Trường học: Đại học Lâm nghiệp
• Chuyên ngành: Quản lý tài nguyên rừng
• Đề tài: Nghiên cứu bảo tồn loài Du sam núi đất Keteleeria evelyniana tại Khu bảo tồn thiên nhiên Pù Hoạt, Nghệ An
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Nghệ An

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• TÓM TẮT KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP
• MỤC LỤC
• DANH SÁCH CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC HÌNH
• 1. ĐẶT VẤN ĐỀ
• 1.1. Tổng quan vấn đề nghiên cứu
• 1.1.1. Tóm tắt các kết quả nghiên cứu về thực vật Hạt trần trên thế giới
• 1.1.2. Tóm tắt các công trình nghiên cứu về thực vật Hạt trần tại Việt Nam
• 1.1.3. Các nghiên cứu có liên quan tại khu bảo tồn thiên nhiên Pù Hoạt
• 1.1.4. Tổng quan về loài Du sam núi đất (Keteleeria evelyniana Mast.)
• 1.2. Mục tiêu, nội dung, phương pháp nghiên cứu
• 1.2.1. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.2.2. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.2.3. Nội dung nghiên cứu
• 1.2.4. Phương pháp nghiên cứu
• 1.2.4.1. Phương pháp xác định hiện trạng phân bố của loài Du sam núi đất
• 1.2.4.2. Phương pháp nghiên cứu đặc điểm sinh học và sinh thái học
• 1.2.4.3. Xác định các mối đe dọa đến loài Du sam núi đất
• 1.2.4.4. Đề xuất giải pháp bảo tồn loài Du sam núi đất
• 2. ĐẶC ĐIỂM TỰ NHIÊN VÀ KINH TẾ - XÃ HỘI CỦA KHU VỰC NGHIÊN CỨU
• 2.1. Điều kiện tự nhiên
• 2.1.1. Vị trí địa lý, ranh giới và diện tích
• 2.1.2. Địa hình, địa thế
• 2.1.3. Địa chất, đất đai
• 2.1.4. Khí hậu, thuỷ văn
• 2.2. Đặc điểm dân sinh kinh tế xã hội
• 2.2.1. Dân số, dân tộc, lao động và sự phân bố dân cư, tỷ lệ tăng dân số
• 2.2.2. Tập quán canh tác, sinh hoạt văn hoá, các phong tục của người dân
• 2.2.3. Hiện trạng sản xuất nông - lâm nghiệp
• 2.2.4. Hiện trạng cơ sở hạ tầng. Tình hình an ninh quốc phòng
• 2.2.5. Đánh giá chung về dân sinh, kinh tế - xã hội
• 3. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Hiện trạng phân bố loài Du sam núi đất tại KBTTN Pù Hoạt
• 3.2. Đặc tính sinh học của Du sam núi đất tại khu vực nghiên cứu
• 3.2.1. Đặc điểm thân, vỏ, lá Du sam núi đất
• 3.2.2. Đặc điểm nón của loài Du sam núi đất
• 3.3. Đặc tính sinh thái của loài Du sam núi đất
• 3.3.1. Đặc điểm phân bố của Du sam núi đất theo đai cao
• 3.3.2. Đặc điểm cấu trúc rừng nơi Du sam núi đất phân bố
• 3.3.3. Đặc điểm địa hình nơi Du sam núi đất phân bố
• 3.3.4. Đặc điểm thổ nhưỡng nơi Du sam núi đất phân bố
• 3.4. Các mối đe dọa đến loài Du sam núi đất tại KBTTN Pù Hoạt
• 3.4.1. Do con người
• 3.4.2. Do tự nhiên
• 3.5. Đề xuất một số giải pháp bảo tồn loài Du sam núi đất tại KBTTN Pù Hoạt
• 3.5.1. Bảo tồn tại chỗ
• 3.5.2. Bảo tồn chuyển chỗ
• 3.5.3. Giải pháp về xã hội
• 4. KẾT LUẬN, TỒN TẠI VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ BIỂU

Tóm tắt

I. Tổng quan về bảo tồn loài Du sam núi đất Keteleeria evelyniana

Loài Du sam núi đất (Keteleeria evelyniana) là một trong những loài cây quý hiếm tại Việt Nam, đặc biệt là tại Khu bảo tồn thiên nhiên Pù Hoạt, Nghệ An. Việc bảo tồn loài cây này không chỉ có ý nghĩa về mặt sinh thái mà còn góp phần bảo vệ đa dạng sinh học. Nghiên cứu này nhằm mục tiêu xây dựng cơ sở khoa học cho việc bảo tồn loài Du sam núi đất, từ đó đề xuất các giải pháp hiệu quả.

1.1. Đặc điểm sinh học và sinh thái của Keteleeria evelyniana

Du sam núi đất có đặc điểm sinh học độc đáo, thường sống trong môi trường khắc nghiệt. Loài cây này phát triển tốt ở độ cao từ 1500m đến 1650m so với mực nước biển, nơi có độ dốc từ 10º đến 15º.

1.2. Ý nghĩa của việc bảo tồn loài cây quý hiếm

Bảo tồn loài Du sam núi đất không chỉ bảo vệ nguồn gen quý hiếm mà còn duy trì cân bằng sinh thái trong khu vực. Việc này cũng góp phần nâng cao nhận thức cộng đồng về giá trị của đa dạng sinh học.

II. Thách thức trong việc bảo tồn loài Du sam núi đất tại Pù Hoạt

Mặc dù có nhiều nỗ lực trong việc bảo tồn, loài Du sam núi đất vẫn đối mặt với nhiều thách thức. Các hoạt động khai thác trái phép, chuyển đổi mục đích sử dụng rừng và biến đổi khí hậu là những yếu tố chính đe dọa đến sự tồn tại của loài cây này.

2.1. Tác động của con người đến loài Du sam núi đất

Hoạt động khai thác lâm sản trái phép và chuyển đổi mục đích sử dụng rừng đã làm suy giảm số lượng cá thể Du sam núi đất. Những hành động này không chỉ ảnh hưởng đến loài cây mà còn đến toàn bộ hệ sinh thái.

2.2. Tác động của biến đổi khí hậu

Biến đổi khí hậu gây ra những thay đổi trong điều kiện môi trường sống của Du sam núi đất, làm giảm khả năng sinh trưởng và tái sinh của loài cây này.

III. Phương pháp nghiên cứu bảo tồn loài Du sam núi đất

Để bảo tồn loài Du sam núi đất, nghiên cứu đã áp dụng nhiều phương pháp khác nhau. Các phương pháp này bao gồm điều tra thực địa, phỏng vấn và phân tích số liệu từ các tài liệu có liên quan.

3.1. Phương pháp điều tra thực địa

Điều tra thực địa được thực hiện để xác định hiện trạng phân bố và đặc điểm sinh học của loài Du sam núi đất. Các tuyến điều tra được thiết lập để thu thập dữ liệu chính xác.

3.2. Phương pháp phỏng vấn và kế thừa tài liệu

Phỏng vấn cán bộ quản lý và người dân địa phương giúp thu thập thông tin về tình hình sinh trưởng và phát triển của loài Du sam núi đất. Kế thừa tài liệu từ các nghiên cứu trước cũng cung cấp cơ sở dữ liệu quan trọng.

IV. Giải pháp bảo tồn loài Du sam núi đất hiệu quả

Để bảo tồn loài Du sam núi đất, cần triển khai các giải pháp đồng bộ và hiệu quả. Các giải pháp này bao gồm bảo tồn tại chỗ, bảo tồn chuyển chỗ và nâng cao nhận thức cộng đồng.

4.1. Bảo tồn tại chỗ

Bảo tồn tại chỗ là phương pháp bảo vệ nguyên vẹn hiện trạng của loài Du sam núi đất tại các khu vực bảo vệ nghiêm ngặt. Cần tập trung bảo vệ các khu vực có mật độ cá thể cao.

4.2. Bảo tồn chuyển chỗ

Bảo tồn chuyển chỗ bao gồm việc nhân giống và trồng cây Du sam núi đất ở các khu vực có điều kiện phù hợp. Điều này giúp bảo tồn nguồn gen và phát triển bền vững loài cây này.

V. Kết quả nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn

Nghiên cứu đã đạt được nhiều kết quả quan trọng trong việc xác định hiện trạng và đặc điểm sinh học của loài Du sam núi đất. Những kết quả này sẽ được ứng dụng vào thực tiễn bảo tồn và phát triển bền vững.

5.1. Kết quả điều tra phân bố loài Du sam núi đất

Kết quả điều tra cho thấy loài Du sam núi đất có khu phân bố hẹp và gián đoạn, chủ yếu tập trung ở các khu vực có độ cao từ 1500m đến 1650m.

5.2. Ứng dụng kết quả nghiên cứu vào bảo tồn

Các kết quả nghiên cứu sẽ được sử dụng để xây dựng các chương trình bảo tồn cụ thể, nhằm nâng cao hiệu quả bảo vệ loài Du sam núi đất tại Pù Hoạt.

VI. Tương lai của bảo tồn loài Du sam núi đất tại Pù Hoạt

Tương lai của việc bảo tồn loài Du sam núi đất phụ thuộc vào sự phối hợp giữa các cơ quan chức năng và cộng đồng địa phương. Cần có các chính sách hỗ trợ và nâng cao nhận thức về giá trị của loài cây này.

6.1. Chính sách hỗ trợ bảo tồn

Cần xây dựng các chính sách hỗ trợ cho việc bảo tồn loài Du sam núi đất, bao gồm cả việc cung cấp nguồn lực và kỹ thuật cho cộng đồng địa phương.

6.2. Nâng cao nhận thức cộng đồng

Nâng cao nhận thức của cộng đồng về giá trị của loài Du sam núi đất là rất quan trọng. Các chương trình tuyên truyền và giáo dục sẽ giúp cộng đồng hiểu rõ hơn về tầm quan trọng của việc bảo tồn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ Rừng Việt Nam phong phú và đa dạng là nơi sinh tồn của hàng trăm, hàng nghìn loài động, thực vật nhƣng một thực trạng đáng buồn là trong những năm gần đây dƣới áp lực của sự phát triển kinh tế và bùng nổ dân số lên nguồn tài nguyên rừng làm những cây gỗ, cây thuốc có giá trị bị thƣơng mại hóa do vậy chúng đang bị khai thác cạn kiệt. Những cây ít giá trị hoặc chƣa đƣợc nghiên cứu cũng đang bị tàn phá nhƣờng chỗ cho việc sản xuất nông nghiệp, công nghiệp làm cho rừng không những bị suy thoái về số lƣợng mà cả chất lƣợng, bên cạnh đó việc nghiên cứu gây trồng còn hạn chế chƣa đáp ứng đƣợc nhu cầu sử dụng của thị trƣờng cũng là nguy cơ rất lớn đối với sự tồn tại và phát triển của những loài cây quý hiếm trong tự nhiên. Để khắc phục tình trạng suy thoái rừng, trong những năm qua Đảng và Nhà nƣớc ta cùng với ngƣời dân đã có hàng loạt các biện pháp bảo vệ rừng và tài nguyên rừng. Bên cạnh các văn bản pháp luật chúng ta áp dụng hàng loạt các biện pháp nhƣ: Khoanh nuôi bảo vệ, sử dụng tài nguyên hợp lý, gây trông rừng… Trong các biện pháp đó thì việc trồng rừng và làm giàu rừng bằng cây bản địa đang đƣợc phổ biến trên toàn quốc đặc biệt là các khu vực có rừng.

Tại khu bảo tồn thiên nhiên Pù Hoạt là một trong những khu bảo tồn có giá trị cao về đa dạng sinh học của Việt Nam, thành phần động, thực vật phong phú, đa dạng. Tuy nhiên, trong những năm gần đây tình trạng khai thác gỗ, săn bắt trái phép làm cho số lƣợng các loài giảm sút nghiêm trọng trong đó có nhƣng loài quý hiếm đang bị đe dọa tuyệt chủng. Riêng về thực vật đã có hơn 30 loài nằm trong Sách đỏ Việt Nam và danh sách thực vật bị đe dọa trên thế giới cần đƣợc bảo tồn. Trong số hơn 50 loài thực vật nguy cấp, quý hiếm có loài Du sam núi đất (Keteleeria evelyniana Mast.) phân bố hẹp ở khu bảo tồn thiên nhiên Pù Hoạt, loài cây này không chỉ có ý nghĩa về mặt khoa học mà còn có giá trị kinh tế rất cao.

Nếu không đƣợc quản lý tốt có thể dẫn đến giảm số lƣợng cá thể ngoài tự nhiên trong tƣơng lai. 1 Làm thế nào để duy trì sử dụng lâu bền tài nguyên rừng nói chung và Du sam núi đất (Keteleeria evelyniana Mast.) nói riêng? Vấn đề đặt ra là chúng ta cần nghiên cứu để bảo tồn loài. Từ những vấn đề cấp thiết trên tôi thực hiện đề tài: “Nghiên cứu bảo tồn loài Du sam núi đất (Keteleeria evelyniana Mast.) tại Khu bảo tồn thiên nhiên Pù Hoạt, Nghệ An”. TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1.

Tóm tắt các kết quả nghiên cứu về thực vật Hạt trần trên thế giới Hạt trần có lịch sử phát sinh, phát triển rất lâu đời, chúng xuất hiện lần đầu tiên vào khoảng 34500 vạn năm trƣớc, chúng tồn tại và phát triển phồn thịnh ở các kỷ Đề von, kỷ Thạch thán, kỷ Nhị điệp ở đại Cổ sinh; kỷ Nhị điệp, kỷ Jura, kỷ Bạch phấn của đại Trung sinh; kỷ Đệ tam, kỷ Đệ tứ của đại Tân sinh. Từ lúc phát sinh đến nay, do khí hậu của trái đất có những biến đổi rất lớn, nên thành phần loài Hạt trần cũng nhiều lần bị thay đổi, diễn thế. Các loài Hạt trần nguyên thuỷ dần dần bị tuyệt chủng, thay vào đó là những loài Hạt trần mới có khả năng thích nghi hơn với môi trƣờng và chúng phát triển đông đúc đến ngày nay. Những loài Hạt trần còn lại hiện nay chủ yếu ở giai đoạn cách đây 6500 vạn năm đến 250 vạn năm của kỷ Đệ tam đại Tân sinh sống sót qua thời kỳ Băng hà của kỷ Đệ tứ còn sót lại.

Hiện nay thực vật Hạt trần có khoảng trên 1000 loài thuộc 85 chi 15 họ (gồm: Araucariaceae, Cephalotaxaceae, Cupressaceae (đã bao gồm Taxodiaceae), Cycadaceae, Ephedraceae, Gnetaceae, Ginkgoaceae, Phyllocladaceae, Pinaceae, Podocarpaceae, Sciadopityaceae, Stangeriaceae, Taxaceae, Welwitschiaceae, Zamiaceae), những loài này có giá trị rất lớn về sinh thái và kinh tế, là nguồn gen thực vật quý hiếm từ kỷ Đệ tam, là những “tiêu bản hoá thạch sống” của thế giới thực vật. Trên thế giới, thực vật Hạt trần có phân bố rộng và trở thành thực vật ƣu thế ở nhiều nơi, số lƣợng loài tƣơng đối đa dạng. Ngoài châu Nam cực còn lại trên trái đất đều có thực vật Hạt trần phân bố. Chúng đã tạo nên những quần xã thực vật có kết cấu và động thái rất đặc trƣng[7,8].

Trên thế giới, thực vật Hạt trần đƣợc coi là đối tƣợng quan trọng trong kinh doanh rừng lấy gỗ, ngoài gỗ ra chúng còn cung cấp các nguyên liệu nhƣ: sợi gỗ, nhựa, tanin. làm cây trồng cải tạo cảnh quan môi trƣờng ở các đô thị, cây phòng hộ bảo vệ đất, nƣớc, sinh thái, một vài loài có thể sử dụng cành lá, nón đực, nón cái, hạt để làm thuốc. Tại Trung Quốc, diện tích rừng cây lá kim chiếm 50.66% tổng diện tích rừng của cả nƣớc, trữ lƣợng gỗ chiếm 56.26%, nếu 3 nhƣ chỉ xét những diện tích rừng đã thành thục trở lên thì Hạt trần chiếm đến 66.27% tổng trữ lƣợng gỗ của Trung Quốc. Hiện nay, do nhiều nguyên nhân từ phía con ngƣời và tự nhiên đã làm cho rất nhiều loài Hạt trần bị tuyệt chủng cũng hoặc có nguy cơ tuyệt chủng rất cao.

Căn cứ vào số liệu thống kê trong danh lục đỏ của IUCN năm 2007, số loài Hạt trần quý hiếm cần đƣợc bảo vệ chiếm tỷ lệ rất cao (biểu 01) Cũng nhƣ những nhóm thực vật khác, số lƣợng các loài Hạt trần có xu hƣớng tăng từ các vùng ôn đới lạnh đến vùng nhiệt đới. Mặt khác khu vực nhiệt đới là nơi có tốc độ và tỷ lệ loài bị nguy cấp, tuyệt chủng cao hơn nhiều so với các vùng khác. Do vậy điểm nóng của công tác bảo tồn Hạt trần hiện nay nằm ở những vùng nhiệt đới.1: Số lƣợng loài, chi, họ thực vật Hạt trần của Việt Nam, Trung Quốc, Thế giới và trong Danh lục đỏ của IUCN 2007 Thực vật Thế giới Trung Quốc Việt Nam Hạt trần Họ Chi Loài Họ Chi Loài Họ Chi Loài Tổng 15 85 1000 10 34 250 8 21 73 % 100 100 100 67 40 25 53 25 7 IUCN 12 81 909 8 32 151 7 16 51 % 80 95 90.5 76 70 Trung Quốc là quốc gia có số lƣợng loài Hạt trần nhiều nhất thế giới, các công trình nghiên cứu về nhóm thực vật Hạt trần cũng khá chi tiết. Từ năm 1949 đến nay có: “Thực vật Hạt trần chí Trung Quốc” năm 1958; năm 1978 xuất bản “Quyển 7-Thực vật chí Trung Quốc”, thống kê cả cây bản địa và nhập nội thuộc nhóm Hạt trần của Trung Quốc hiện nay có khoảng 236 loài 47 phân loài thuộc 41 chi 11 họ; tài liệu “Thực vật bậc cao Trung Quốc” năm 2000 thống kê Trung Quốc có khoảng 250 loài Hạt trần bản địa thuộc 34 chi 10 họ.

Tỉnh giáp với Việt Nam của Trung Quốc là Vân Nam qua tài liệu “Thực vật chí Vân Nam quyển 4” đã thống kê toàn tỉnh có 92 loài 11 phân loài Hạt trần thuộc 33 chi 11 họ. Tại Trung Quốc ngoài các nghiên cứu về phân loại còn rất nhiều các công trình khác nghiên cứu về công dụng, kỹ thuật gây trồng, bảo tồn, văn hoá, đặc 4 tính sinh học và sinh thái học, tính chất gỗ, chiết xuất hoạt chất chữa bệnh… của nhóm thực vật Hạt trần. Một số nhóm loài điển hình đƣợc nghiên cứu khá chi tiết tại Trung Quốc nhƣ: Chi Thông (Pinus ssp.), Bạch quả (Ginkgo biloba), Liễu sam (Taiwania flousiana), Thông đỏ (Taxus ssp.), Thông rụng lá (Larix ssp.), Hồng thông (Pinus koraiensis), Vân sam (Abies ssp.), Sa mộc (Cunninghamia lanceolata) Tuế (Cycas ssp. Một trong những loài đƣợc bảo tồn thành công của Trung Quốc hiện nay là Bạch quả (Ginkgo biloba), loài đã bị tuyệt chủng ngoài tự nhiên cách đây vài nghìn năm, nhƣng do đƣợc gây trồng rộng rãi nên đến nay Bạch quả vẫn sinh trƣởng và phát triển tốt.

Trong danh lục các loài thực vật hoang dã cần bảo tồn của Trung Quốc (tổng có 472 loài, 224 chi, 127 họ) có 71 loài Hạt trần thuộc 24 chi 7 họ. Tóm tắt các công trình nghiên cứu về thực vật Hạt trần tại Việt Nam Tầm quan trọng của Hạt trần Việt Nam đối với thế giới thể hiện ở nhiều điểm. Những phát hiện mới gần đây đã bổ sung một số loài thực vật Hạt trần có giá trị cao cho hệ thực vật Việt Nam. Một số loài Hạt trần mới trên thế giới đƣợc phát hiện tại Việt Nam trong những năm gần đây nhƣ: năm 1996 Nguyễn Tiến Hiệp và Vidal công bố phát hiện loài mới: Dẻ tùng sọc nâu rộng (Amentotaxus hatuyenensis), năm 2002 Aljos Farjon và Nguyên Tiến Hiệp phát hiện loài Bách vàng (Xanthocyparis vietnamensis) là chi mới cho thực vật thế giới, năm 2004 Averyanov, Nguyễn Tiến Hiệp và Phan Kế Lộc công bố loài mới: Bách xanh núi đá (Calocedrus rupestris).

Một số loài Hạt trần hoặc khu phân mới của loài đƣợc phát hiện tại Việt Nam gần đây nhƣ: năm 1984 Phan Kế Lộc công bố Việt Nam có Thông pà cò (Pinus kwangtungensis) phân bố, năm 1999 một quần thể lớn loài Du sam núi đất (Cunninghamia konishii) đƣợc phát hiện tại Bắc Trung bộ Việt Nam, năm 2000 phát hiện Thiết sam giả (Pseudotsuga sinensis) và Thiết sam núi đá (Tsuga chinensis) có phân bố tại Việt Nam, năm 2001 phát hiện loài Bách tán đài loan (Taiwania cryptomerioides) và Thông nƣớc (Glyptostrobus pensilis) có phân bố tại Việt Nam, năm 2002 công bố loài Du sam núi đá (Keteleeria davidiana) có phân bố tại Việt Nam. 5 Thông qua các kết quả nghiên cứu gần đây của các nhà thực vật học Việt Nam chứng tỏ Việt Nam là trung tâm phân bố của một số chi thực vật Hạt trần trên thế giới nhƣ: chi Dẻ tùng (Amentotaxus) Thế giới có 6 loài, Việt Nam có 4 loài trong đó có 2 loài là đặc hữu của Việt Nam (Amentotaxus poilanei, Amentotaxus hatuyenenis); Chi Tuế (Cycas) Việt Nam có số loài nhiều nhất trên thế giới (30 loài) trong đó rất nhiều loài là đặc hữu của Việt Nam. Lịch sử các công trình nghiên cứu về Hạt trần của Việt Nam từ đầu thế kỷ 20 trở lại đây có thể liệt kê những công trình tiêu biểu nhƣ: “Thực vật chí Đông Dƣơng” năm 1907-1952 của H.