Chương 1: Những vấn đề lý luận về bảo hiểm bắt buộc TNDS của chủ xe cơ giới. ii) Chương 2: Thực trạng pháp luật và thực tiễn thi hành pháp luật về bảo hiểm bắt buộc TNDS của chủ xe cơ giới ở Việt Nam hiện nay. iii) Chương 3: Một số kiến nghị nhằm nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật về bảo hiểm bắt buộc TNDS của chủ xe cơ giới ở Việt Nam. Với trình độ của tác giả còn hạn chế, đề tài luận văn lại liên quan đến một lĩnh vực tương đối rộng nên luận văn khó tránh khỏi những thiếu sót.
Tuy nhiên, tác giả cũng đã nỗ lực cố gắng trình bầy các ý tưởng của mình một cách có hệ thống, làm rõ những tồn tại, thiếu xót ảnh hưởng đến quá trình triển khai pháp luật về bảo hiểm bắt buộc TNDS của chủ xe cơ giới ở Việt Nam hiện nay, từ đó đưa ra được những giải pháp, kiến nghị nhằm đưa loại hình bảo hiểm này đi vào cuộc sống. Hy vọng luận văn sẽ giúp ích đôi chút cho công cuộc đưa bảo hiểm bắt buộc TNDS của chủ xe cơ giới triển khai một cách rộng rãi tại Việt Nam và là tài liệu hữu ích cho những người đang nghiên cứu các lĩnh vực liên quan đến đề tài. 4 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com CHƢƠNG 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ BẢO HIỂM BẮT BUỘC TRÁCH NHIỆM DÂN SỰ CỦA CHỦ XE CƠ GIỚI 1. TỔNG QUAN VỀ BẢO HIỂM TRÁCH NHIỆM DÂN SỰ 1.
Cơ sở ra đời và tồn tại của bảo hiểm Trong suốt quá trình hình thành và phát triển của mình, loài người luôn phải đối mặt với rất nhiều rủi ro như thiên tai, địch họa, tai nạn, bệnh tật… và cao hơn nữa là những biến động về kinh tế, chính trị, xã hội… gây xáo trộn cuộc sống, thậm chí đe doạ tới tính mạng và của cải của mình. Chính vì vậy, con người luôn luôn tìm cách để bảo vệ mình khỏi những tác động không mong muốn đó, cũng như dự trữ tài chính để bù đắp cho những thiệt hại có thể xảy ra nhằm nhanh chóng ổn định cuộc sống và công việc. Ngay từ xa xưa, con người đã biết dự trữ lương thực để đề phòng mất mùa, hạn hán…, đóng góp thành lập các quỹ dự trữ chung cho cộng đồng để đề phòng những thảm họa, hoặc những tổn thất lớn liên tiếp ngoài sự chống đỡ của mỗi cá nhân, mỗi gia đình. Đời sống kinh tế xã hội của loài người càng phát triển, các rủi ro tiềm ẩn mà loài người có thể gặp phải càng phức tạp, khó lường và vì thế mà nhu cầu được bảo vệ, được an toàn của con người ngày càng cao.
Ngành bảo hiểm ra đời chính là để đáp ứng nhu cầu đó của con người. Vậy bảo hiểm là gì và nó đã hình thành và phát triển như thế nào? Trên thực tế, hiện nay có rất nhiều khái niệm khác nhau về bảo hiểm. Dưới góc độ tài chính, “bảo hiểm là một hoạt động dịch vụ tài chính nhằm phân phối lại những chi phí mất mát không mong đợi”, dưới góc độ pháp lý, giáo sư Hemard đưa ra khái niệm “bảo hiểm là một nghiệp vụ, qua đó, một bên là người được bảo hiểm chấp nhận trả một khoản tiền (phí bảo hiểm hay đóng góp bảo hiểm) cho chính mình hoặc cho một người thứ ba khác để trong trường hợp rủi ro xảy ra, sẽ được trả một khoản tiền bồi thường từ một bên khác là người được bảo hiểm, người chịu trách nhiệm đối với toàn bộ rủi ro, đền bù những thiệt hại theo Luật Thống kê” [18, tr. 5 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Tuy nhiên, khái niệm có nội dung đầy đủ và logic nhất đó là: “bảo hiểm là phương pháp chuyển giao rủi ro được thực hiện qua hợp đồng bảo hiểm, trong đó bên mua bảo hiểm chấp nhận trả phí bảo hiểm và DNBH cam kết bồi thường hoặc trả tiền bảo hiểm khi xảy ra sự kiện bảo hiểm” [20, tr.
Như vậy, thực chất của hoạt động bảo hiểm là quá trình phân phối lại tổng sản phẩm xã hội giữa những người tham gia nhằm đáp ứng nhu cầu tài chính phát sinh khi sự kiện bảo hiểm xảy ra đối với người tham gia bảo hiểm. Ý niệm về dự trữ và nguồn gốc của bảo hiểm đã có từ hàng trăm năm trước công nguyên, nhưng hợp đồng bảo hiểm chính thức đầu tiên được phát hiện cho đến nay được ký kết năm 1347 tại Italia. Đó là hợp đồng bảo hiểm hàng hải đầu tiên. Sự ra đời của bảo hiểm và bảo hiểm hàng hải đã có vai trò hỗ trợ rất lớn đối với cuộc “cách mạng thương mại” diễn ra vào thế kỷ 15 khi châu Âu thực hiện cuộc viễn chinh vào châu Á và châu Mỹ.
Tiếp theo bảo hiểm hàng hải, năm 1666, ở Anh đã xảy ra một vụ cháy lớn, một thảm hoạ lớn nhất trong lịch sử, đã thiêu huỷ trên 13.000 toà nhà, dẫn đến nhu cầu bảo hiểm hoả hoạn trở nên cần thiết, và đầu năm 1667 công ty bảo hiểm hỏa hoạn đầu tiên được thành lập tại nước Anh [20, tr. Dần dần, bảo hiểm đã được mở rộng với nhiều loại hình khác nhau như bảo hiểm nhân thọ, bảo hiểm trách nhiệm, bảo hiểm con người, bảo hiểm xe cơ giới, bảo hiểm nông nghiệp… Như vậy, bảo hiểm xuất hiện do sự tồn tại khách quan của các rủi ro và từ mong muốn được bảo đảm an toàn về mặt tài chính của con người. Đó là một hình thức phân tán rủi ro áp dụng theo nguyên lý cộng đồng. Bảo hiểm thực chất là việc những người tham gia bảo hiểm đóng góp làm hình thành nên một quỹ chung để từ đó thực hiện chi trả cho những trường hợp rủi ro xảy ra đối với các thành viên.
Ban đầu bảo hiểm ra đời một cách tự phát, một nhóm người đứng ra thu phí và nhận trách nhiệm thanh toán bồi thường cho những người tham gia bảo hiểm trong trường hợp rủi ro, quy mô bảo hiểm nhỏ và cũng chỉ ở một số lĩnh vực hạn hẹp. 6 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Cùng với quá trình phát triển kinh tế xã hội, để đáp ứng các yêu cầu bảo hiểm ngày càng đa dạng, với độ phức tạp ngày càng cao, đòi hỏi sự ra đời của các công ty bảo hiểm có tổ chức khoa học, chặt chẽ và hoạt động ngày càng chuyên nghiệp. Khái niệm bảo hiểm trách nhiệm dân sự Trước khi đưa ra được khái niệm bảo hiểm TNDS, cần tìm hiểu TNDS là gì? TNDS thường được các luật gia hiểu là một loại trách nhiệm pháp lý – trách nhiệm pháp lý được cho là việc một chủ thể phải gánh chịu những hậu quả bất lợi theo quy định của pháp luật do có hành vi vi phạm pháp luật. TNDS không phải là một sự trừng phạt mà là một biện pháp buộc người có hành vi vi phạm pháp luật vào nghĩa vụ bồi thường cho người bị tổn hại do hành vi đó gây ra.
Vì TNDS được coi là trách nhiệm pháp lý nên nhiều quan điểm cho rằng, TNDS cũng có các đặc điểm như trách nhiệm pháp lý, bao gồm: (1) chỉ được áp dụng khi có hành vi vi phạm pháp luật và chỉ áp dụng đối với người có hành vi vi phạm đó; (2) là một hình thức cưỡng chế nhà nước và do cơ quan nhà nước có thẩm quyền áp dụng; và (3) luôn mang đến hậu quả bất lợi cho người có hành vi vi phạm pháp luật (3). Trong chế độ bảo hiểm TNDS thì TNDS cũng được hiểu theo nghĩa là nghĩa vụ dân sự của người được bảo hiểm khi có sự kiện bảo hiểm mà nghĩa vụ dân sự đó phát sinh. Theo nghĩa này, TNDS được xác định dựa trên các căn cứ sau đây: - Có hành vi trái pháp luật; - Có thiệt hại xảy ra trong thực tế; - Có mối quan hệ nhân quả giữa hành vi vi phạm pháp luật và thiệt hại xảy ra; - Có lỗi của người vi phạm. Tuy nhiên, yếu tố lỗi không phải là bắt buộc trong mọi trường hợp.
Có rất nhiều cách hiểu về bảo hiểm TNDS. Có quan điểm cho rằng, bảo hiểm TNDS là bảo hiểm cho nghĩa vụ dân sự của người được bảo hiểm khi có sự kiện 7 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com bảo hiểm mà nghĩa vụ dân sự đó phát sinh. Tuy nhiên, cũng có quan điểm khác cho rằng, bảo hiểm TNDS là loại hình bảo hiểm bao gồm các nghiệp vụ bảo hiểm mà đối tượng bảo hiểm là phần TNDS của người được bảo hiểm đối với người thứ ba phát sinh có nguyên nhân từ những rủi ro khách quan. Theo chúng tôi, bảo hiểm TNDS có thể hiểu một cách chung nhất như sau: Bảo hiểm TNDS là một loại bảo hiểm mà theo đó DNBH cam kết bồi thường phần TNDS của người được bảo hiểm theo cách thức và mức độ đã được hai bên thoả thuận trong hợp đồng khi có sự kiện bảo hiểm phát sinh với điều kiện người tham gia bảo hiểm phải nộp một khoản phí cho DNBH.
Đặc điểm của bảo hiểm trách nhiệm dân sự Bảo hiểm trách nhiệm có một số đặc điểm cơ bản sau: Thứ nhất, bảo hiểm TNDS có bản chất là một loại hình của bảo hiểm phi nhân thọ, bảo hiểm thiệt hại. Bảo hiểm thiệt hại có nghĩa là bảo hiểm đối với thiệt hại mà bên mua bảo hiểm đã gây ra cho người thứ ba trong phạm vi trách nhiệm bảo hiểm và theo giới hạn bảo hiểm đã được các bên thỏa thuận hoặc pháp luật quy định. - Thiệt hại về tài sản gồm: tài sản bị mất; tài sản bị hủy hoại hoặc bị hư hỏng; lợi ích gắn liền với việc sử dụng, khai thác tài sản; chi phí hợp lý để ngăn chặn, hạn chế và khắc phục thiệt hại. - Thiệt hại về sức khỏe bao gồm: Chi phí hợp lý cho việc cứu chữa, bồi dưỡng, phục hồi sức khỏe và chức năng bị mất, bị giảm sút của người bị thiệt hại; thu nhập thực tế bị mất hoặc bị giảm sút của người bị thiệt hại; nếu thu nhập thực tế của người bị thiệt hại không ổn định và không thể xác định được thì áp dụng mức thu nhập trung bình của lao động cùng loại; chi phí hợp lý và phần thu nhập thực tế bị mất của người chăm sóc người bị thiệt hại trong thời gian điều trị; nếu người bị thiệt hại mất khả năng lao động và cần có người thường xuyên chăm sóc thì thiệt hại bao gồm cả chi phí hợp lý cho việc chăm sóc người bị thiệt hại.
Ngoài ra, xâm phạm sức khỏe của người khác còn phải bồi thường thiệt hại một khoản tiền khác để bù đắp 8 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com tổn thất về tinh thần mà người đó gánh chịu.