phần mở đầu , kế t luâ ̣n các chương, kết luận chung và tài liệu tham khảo, Luận văn gồ m 3 chương như sau: Chƣơng 1: Những vấn đề lý luận về bảo hiểm tín dụng xuất khẩu và pháp luật về bảo hiểm tín dụng xuất khẩu Chƣơng 2: Thực trạng pháp luật về bảo hiểm tín dụng xuất khẩu ở Việt Nam Chƣơng 3: Một số kiến nghị góp phần hoàn thiện pháp luật về bảo hiểm tín dụng xuất khẩu ở Việt Nam 5 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Chƣơng 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ BẢO HIỂM TÍN DỤNG XUẤT KHẨU VÀ PHÁP LUẬT VỀ BẢO HIỂM TÍN DỤNG XUẤT KHẨU 1. Lịch sử phát triển bảo hiểm tín dụng xuất khẩu Vào giữa thế kỷ 18, hoạt động bảo hiểm TDXK sơ khai được hình thành tại châu Âu. Ban đầu, nó có nguồn gốc từ hoạt động bảo hiểm cho các rủi ro tín dụng nội địa ở Pháp, Đức và Thụy Sĩ. Tuy nhiên, cho đến cuối thế kỷ 18, bước ngoặt đầu tiên đánh dấu cho sự ra đời của hoạt động này là yêu cầu bảo hiểm của một thương nhân Anh xuất khẩu hàng hóa đến Úc.
Sau chiến tranh thế giới lần thứ nhất, với mục tiêu phát triển và bảo vệ các nguồn lợi từ nước ngoài, kích thích nguồn lao động trong nước thông qua việc mở rộng xuất khẩu, rất nhiều nước châu Âu đã bắt đầu hỗ trợ chính thức cho việc hình thành các doanh nghiệp kinh doanh bảo hiểm TDXK. Hoạt động bảo hiểm TDXK có sự hỗ trợ của chính phủ đầu tiên xuất hiện năm 1919, khi chính phủ Anh thành lập Cục bảo lãnh TDXK ECGD để khuyến khích các thương nhân Anh xuất khẩu sang các thị trường nước ngoài như Úc. Để xúc tiến hoạt động xuất khẩu, chính phủ Đức đã xây dựng kế hoạch phát triển hoạt động bảo hiểm TDXK năm 1962 và giao hoạt động này cho doanh nghiệp bảo hiểm tư nhân Hermes thực hiện. Pháp cũng hình thành doanh nghiệp bảo hiểm ngoại thương Pháp (COFACE) chuyên các giao dịch bảo hiểm TDXK và hiện nay, COFACE đã trở thành một trong các doanh nghiệp kinh doanh bảo hiểm TDXK lớn nhất thế giới [26].
Sau hơn 100 năm phát triển, hoạt động bảo hiểm TDXK đã được công nhận trên toàn thế giới như một công cụ tài chính hỗ trợ hoạt động xuất khẩu của các quốc gia. Gần 43 nước và vùng lãnh thổ đã thành lập các 6 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com doanh nghiệp bảo hiểm TDXK, đặc biệt các doanh nghiệp này hầu hết đều nhận được hỗ trợ hoàn toàn bởi chính phủ các nước. Phạm vi của hoạt động bảo hiểm TDXK ngày càng được mở rộng, rất nhiều hoạt động xuất khẩu của các doanh nghiệp trên thế giới đã được bảo hiểm, điều đó góp phần hỗ trợ sự phát triển của nhiều ngành tại nhiều quốc gia [42, tr. Bảo hiểm TDXK đầu tiên vẫn được điều hành bởi chính phủ.
Đến thập kỷ 90, khi các doanh nghiệp kinh doanh bảo hiểm TDXK đã có đủ kinh nghiệm và thị trường bảo hiểm TDXK đã có bước phát triển đáng kể thì xu hướng tư nhân hóa và thương mại hóa hoạt động bảo hiểm TDXK ở các quốc gia phát triển đã tăng rất nhanh. Bảo hiểm tín dụng thương mại đã dần trở thành khuynh hướng chủ đạo của toàn bộ hệ thống bảo hiểm TDXK. Bảo hiểm tín dụng định hướng chính sách chủ yếu bảo hiểm cho các rủi ro mà bảo hiểm thương mại không có khả năng và không bảo hiểm. Hoạt động này có ảnh hưởng lớn đến việc mở rộng xuất khẩu và sẽ giữ vai trò không thể thay thế trong tương lai [42,tr.
Khái niệm, đặc điểm, phân loại bảo hiểm tín dụng xuất khẩu 1. Khái niệm bảo hiểm tín dụng xuất khẩu Căn cứ vào bản thân tên gọi của mình, bảo hiểm TDXK liên quan đến ba lĩnh vực là xuất khẩu, tín dụng và bảo hiểm. Do đó, hoạt động bảo hiểm TDXK có đặc thù về mục tiêu, đối tượng và phương thức hoạt động của cả ba lĩnh vực này. Tín dụng là mối quan hệ kinh tế phát sinh trong điều kiện sản xuất hàng hóa và lưu thông tiền tệ dưới dạng hàng hóa với hình thức là thanh toán trả chậm hoặc các khoản vay và các khoản giá trị này sẽ được thanh toán sau.
Tín dụng ra đời cùng với sự ra đời của hàng hóa và sở hữu cá nhân. Với điều kiện kinh tế và xã hội phát triển, một số người có nhiều tiền dư thừa trong khi những người khác không có tiền để phục vụ cho các nhu 7 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com cầu sinh hoạt, sản xuất kinh doanh của mình. Trong bối cảnh này, tín dụng đã được ra đời. Chức năng lưu thông của tiền tệ tách biệt việc chuyển giao quyền sở hữu hàng hóa và thanh toán [45, tr.
Khác với tín dụng, bảo hiểm tín dụng xuất hiện rất lâu kể từ khi hệ thống tín dụng được hình thành và phát triển. Nhất là sau cuộc khủng hoảng tín dụng xuất hiện, rất nhiều khoản tín dụng không được thanh toán. Do đó, việc xây dựng một hệ thống kinh tế để bồi thường những tổn thất cho các chủ nợ là cần thiết. Trên cơ sở này, bảo hiểm tín dụng trở thành một chính sách bảo hiểm gắn với từng khoản vay cụ thể hoặc một loạt các khoản tín dụng nhằm mục đích bồi hoàn lại một phần hoặc tất cả tổn thất của chủ nợ, khi có những rủi ro xảy ra cho khách nợ như bệnh tật, mất mát hoặc thất nghiệp.
Tín dụng xuất hiện trước hết ở trong các quốc gia trong khi bảo hiểm tín dụng xuất hiện cùng với sự phát triển của thương mại quốc tế. Cùng với sự phát triển nhanh chóng của thương mại quốc tế, hoạt động tín dụng toàn cầu trở thành hoạt động vô cùng cần thiết và là mối quan tâm của tất cả các bên liên quan trong hoạt động xuất khẩu hàng hóa, dịch vụ. Bảo hiểm TDXK (Export Credit Insurance – ECI) là hình thức bảo hiểm phi lợi nhuận được hỗ trợ bởi nguồn tài chính quốc gia, nhằm thúc đẩy sự phát triển của hoạt động xuất nhập khẩu hàng hóa, công nghệ, lao động và vốn đầu tư của quốc gia đó, góp phần tạo công việc làm, kích thích tăng trưởng kinh tế, thu hút được ngoại tệ từ nước ngoài và bảo vệ sự an toàn cho các doanh nghiệp xuất khẩu có thể thu hồi vốn đầu tư của mình. Bảo hiểm TDXK hay còn được gọi là bảo hiểm ngoại thương ở một số nước, là một thỏa thuận bảo hiểm giữa người bảo hiểm (các doanh nghiệp bảo hiểm hoạt động trong lĩnh vực bảo hiểm TDXK) và người được bảo hiểm (nhà xuất khẩu, người cung cấp tín dụng cho người mua nước 8 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com ngoài) trong việc xuất khẩu hàng hóa, công nghệ và lao động, trong các hợp đồng kỹ thuật với nước ngoài và trong một số hoạt động kinh tế có liên quan khác.
Theo thỏa thuận này, người được bảo hiểm trả một khoản phí cho người bảo hiểm và người bảo hiểm sẽ bồi thường cho các tổn thất kinh tế của người được bảo hiểm mà nguyên nhân là do rủi ro tín dụng của người mua hoặc các rủi ro chính trị hoặc do các nhân tố vượt ngoài tầm kiểm soát của người mua sau khi người được bảo hiểm bán, xuất khẩu hàng hóa và chấp nhận cho người mua mua chịu [56, tr. Tóm lại, có thể hiểu đơn giản Bảo hiểm TDXK là dịch vụ bảo vệ và bồi thường cho người xuất khẩu khi họ cấp tín dụng thương mại (bán trả chậm) hoặc bảo vệ và bồi thường cho các ngân hàng khi ngân hàng cho vay trung – dài hạn. Một điểm đáng chú ý ở đây là bảo hiểm TDXK rất dễ nhầm lẫn với hoạt động bảo lãnh TDXK. Bảo lãnh TDXK có thể hiểu là một doanh nghiệp nhất định được thành lập bởi chính phủ đảm bảo cho các khoản vay nợ của nhà xuất khẩu hoặc ngân hàng thương mại nước mình cấp cho nhà nhập khẩu hoặc ngân hàng của nước nhập khẩu.
Sau này do các doanh nghiệp đứng ra cung cấp dịch vụ bảo lãnh phần lớn là các doanh nghiệp bảo hiểm TDXK nên hoạt động bảo lãnh TDXK dần trở thành một trong các hoạt động chính của bảo hiểm TDXK. Trong quá trình hoạt động, người bảo hiểm cung cấp dịch vụ bảo lãnh 100% cho các ngân hàng thương mại, hay nói cách khác là để khuyến khích các ngân hàng phát hành các khoản vay cho nhà nhập khẩu. Nhưng hoạt động bảo lãnh này đảm bảo khả năng thu hồi vốn của nhà xuất khẩu nên về ý nghĩa nó chính là hoạt động bảo hiểm TDXK. Tuy nhiên, bảo lãnh TDXK thường dùng chung với hoạt động bảo hiểm TDXK trong các hợp đồng xuất khẩu nên do đó rất khó để phân biệt được chúng [56, tr.
9 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Bảo hiểm TDXK là một loại bảo hiểm thiệt hại (tức là bảo hiểm tài sản theo nghĩa rộng). Bảo hiểm thiệt hại là loại bảo hiểm có đối tượng bảo hiểm là tài sản và những lợi ích có liên quan tới tài sản. Loại bảo hiểm này chủ yếu nhằm mục đích bồi thường tổn thất thực tế của tài sản cho người tham gia bảo hiểm, nên còn được gọi là “bảo hiểm tài sản”. Có rất nhiều loại bảo hiểm thiệt hại.
Thông thường có thể chia ra thành bảo hiểm thiệt hại hữu hình và bảo hiểm thiệt hại vô hình. Bảo hiểm thiệt hại hữu hình là loại bảo hiểm có đối tượng bảo hiểm là tài sản vật chất có hình dáng, kích thước và trọng lượng như bảo hiểm hỏa hoạn, bảo hiểm tàu biển…Bảo hiểm thiệt hại vô hình là loại bảo hiểm có đối tượng bảo hiểm là lợi ích vô hình như bảo hiểm trách nhiệm, bảo hiểm tín dụng…[30, tr. Đặc điểm bảo hiểm tín dụng xuất khẩu Đầu tiên, bảo hiểm TDXK có đặc điểm là rủi ro cao và khó kiểm soát. Đặc điểm này do đặc thù của các rủi ro mà bảo hiểm TDXK bảo hiểm quyết định.
Với các rủi ro thương mại, do các rủi ro diễn ra ở nước ngoài, nên bảo hiểm TDXK có nhiều rủi ro hơn bảo hiểm tín dụng và hàng hóa trong nước. Ngoài ra, các rủi ro chính trị thường diễn ra bất ngờ và vượt quá tầm kiểm soát của nhà xuất khẩu và nhà nhập khẩu. Do đó, các rủi ro của bảo hiểm TDXK thường bất định và không theo một quy tắc cụ thể. Vì vậy, bảo hiểm TDXK là ngành có độ rủi ro cao.
Đặc điểm thứ hai của bảo hiểm TDXK là hoạt động liên quan đến chính sách và không nhằm mục tiêu tạo ra lợi nhuận.