Bảo Hiểm Tiền Gửi Ở Việt Nam: Thực Trạng và Giải Pháp Hoàn Thiện

Tài liệu nghiên cứu Pháp luật về bảo hiểm tiền gửi ở việt nam trong điều kiện hội nhập quốc tế luận án tiếb sĩ luật học, tổng hợp lý thuyết và thực hành, cung cấp kiến thức chuyên

• Tác giả: Bùi Hữu Toàn
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Như Phát
• Trường học: Học viện Ngân hàng
• Chuyên ngành: Luật kinh tế
• Đề tài: Bảo Hiểm Tiền Gửi Ở Việt Nam: Thực Trạng và Giải Pháp Hoàn Thiện
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2012
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỤC LỤC
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU, CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 1.1. Tổng quan tình hình nghiên cứu
• 1.2. Tình hình nghiên cứu trên thế giới
• 1.3. Tình hình nghiên cứu ở Việt Nam
• 1.4. Đánh giá tổng quan tình hình nghiên cứu
• 1.5. Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu
• 1.6. Phương pháp nghiên cứu
• 2. CHƯƠNG 2: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ BẢO HIỂM TIỀN GỬI VÀ PHÁP LUẬT VỀ BẢO HIỂM TIỀN GỬI
• 2.1. Khái niệm, mục đích, vai trò của bảo hiểm tiền gửi
• 2.2. Khái niệm bảo hiểm tiền gửi
• 2.3. Mục đích của bảo hiểm tiền gửi
• 2.4. Vai trò của bảo hiểm tiền gửi
• 2.5. Quá trình hình thành và phát triển của bảo hiểm tiền gửi
• 2.6. Những vấn đề lý luận cơ bản về pháp luật bảo hiểm tiền gửi
• 2.7. Sự cần thiết phải điều chỉnh bằng pháp luật đối với hoạt động bảo hiểm tiền gửi
• 2.8. Nội dung điều chỉnh của pháp luật bảo hiểm tiền gửi
• 2.9. Các nhân tố tác động đến nội dung pháp luật về bảo hiểm tiền gửi
• 2.10. Ảnh hưởng của hội nhập quốc tế đến pháp luật về bảo hiểm tiền gửi Việt Nam hiện nay
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VỀ BẢO HIỂM TIỀN GỬI Ở VIỆT NAM TRONG ĐIỀU KIỆN HỘI NHẬP QUỐC TẾ
• 3.1. Quá trình hình thành và phát triển của pháp luật Việt Nam về bảo hiểm tiền gửi
• 3.2. Các quy định hiện hành của pháp luật Việt Nam về bảo hiểm tiền gửi
• 3.3. Các quy định về chủ thể trong quan hệ bảo hiểm tiền gửi
• 3.4. Các quy định liên quan đến tiền bảo hiểm
• 3.5. Đánh giá thực trạng các quy định của pháp luật Việt Nam hiện hành về bảo hiểm tiền gửi
• 4. CHƯƠNG 4: PHƯƠNG HƯỚNG HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VỀ BẢO HIỂM TIỀN GỬI Ở VIỆT NAM TRONG ĐIỀU KIỆN HỘI NHẬP QUỐC TẾ
• 4.1. Xu hướng phát triển của hệ thống ngân hàng Việt Nam và sự cần thiết phải tiếp tục hoàn thiện pháp luật về bảo hiểm tiền gửi ở Việt Nam trong điều kiện hội nhập quốc tế
• 4.2. Xu hướng phát triển của hệ thống ngân hàng Việt Nam hiện nay
• 4.3. Sự cần thiết phải tiếp tục hoàn thiện pháp luật về bảo hiểm tiền gửi của Việt Nam hiện nay
• 4.4. Những yêu cầu của việc hoàn thiện pháp luật về bảo hiểm tiền gửi ở Việt Nam trong điều kiện hội nhập quốc tế
• 4.5. Kiến nghị, giải pháp hoàn thiện pháp luật về bảo hiểm tiền gửi ở Việt Nam trong giai đoạn hiện nay
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Bảo Hiểm Tiền Gửi Tầm Quan Trọng Lợi Ích

Bảo hiểm tiền gửi (BHTG) đóng vai trò then chốt trong việc duy trì sự ổn định của hệ thống tài chính và bảo vệ quyền lợi của người gửi tiền. Đây là một cơ chế bảo vệ tài sản quan trọng, đặc biệt trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế ngày càng sâu rộng. BHTG không chỉ giúp tăng cường niềm tin của người dân vào hệ thống ngân hàng mà còn góp phần giảm thiểu rủi ro rút tiền hàng loạt khi có dấu hiệu bất ổn. Sự ra đời của BHTG là một tất yếu khách quan, xuất phát từ nhu cầu bảo vệ quyền lợi của người gửi tiền và đảm bảo sự an toàn, ổn định của hệ thống ngân hàng. Theo luận án của Bùi Hữu Toàn, hoạt động BHTG hài hòa lợi ích, vừa bảo vệ người gửi tiền, vừa tạo điều kiện cho ngân hàng phát triển bền vững. Từ đó, lĩnh vực pháp luật mới về BHTG ra đời, đáp ứng nhu cầu kinh tế.

1.1. Khái Niệm và Bản Chất Của Bảo Hiểm Tiền Gửi

Bảo hiểm tiền gửi là một hình thức bảo hiểm đặc biệt, bảo vệ người gửi tiền trước rủi ro tổ chức tín dụng (TCTD) phá sản hoặc mất khả năng thanh toán. Nó không chỉ đơn thuần là một nghiệp vụ kinh doanh bảo hiểm mà còn là một công cụ chính sách quan trọng của nhà nước nhằm đảm bảo an toàn hệ thống. Bản chất của BHTG là sự chia sẻ rủi ro giữa các TCTD thành viên, trong đó một tổ chức Bảo Hiểm Tiền Gửi (BHTG) đứng ra làm trung gian quản lý quỹ và chi trả bồi thường khi có sự kiện bảo hiểm xảy ra. Theo Bùi Hữu Toàn, BHTG ra đời để bảo vệ người gửi tiền và đảm bảo hoạt động an toàn cho các tổ chức tín dụng.

1.2. Vai Trò Của BHTG trong Hệ Thống Tài Chính Việt Nam

Vai trò của Bảo hiểm tiền gửi (BHTG) trong hệ thống tài chính Việt Nam là vô cùng quan trọng. Thứ nhất, BHTG giúp bảo vệ quyền lợi hợp pháp của người gửi tiền, đặc biệt là những người gửi tiền nhỏ lẻ, ít có khả năng tự bảo vệ mình. Thứ hai, BHTG góp phần củng cố niềm tin của công chúng vào hệ thống ngân hàng, khuyến khích người dân gửi tiền vào ngân hàng, từ đó tăng cường khả năng huy động vốn cho nền kinh tế. Thứ ba, BHTG đóng vai trò như một cơ chế phòng ngừa rủi ro, giảm thiểu nguy cơ rút tiền hàng loạt khi có tin đồn hoặc dấu hiệu bất ổn, giúp duy trì sự ổn định của hệ thống ngân hàng. Luận án nhấn mạnh rằng, BHTG vừa bảo vệ người gửi tiền, vừa giúp ngân hàng phát triển bền vững.

II. Thực Trạng Pháp Luật Về BHTG Điểm Mạnh Hạn Chế Cần Sửa Đổi

Pháp luật về BHTG ở Việt Nam đã trải qua một quá trình hình thành và phát triển tương đối ngắn ngủi, bắt đầu từ những quy định sơ khai vào năm 1994. Hiện nay, khuôn khổ pháp lý điều chỉnh hoạt động BHTG chủ yếu dựa trên các Nghị định của Chính phủ và Thông tư hướng dẫn của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN). Mặc dù đã đạt được những tiến bộ nhất định, hệ thống pháp luật này vẫn còn tồn tại nhiều hạn chế, bất cập so với yêu cầu thực tiễn và thông lệ quốc tế. Cần có những đánh giá khách quan và toàn diện để xác định các vấn đề cần ưu tiên giải quyết. Theo Bùi Hữu Toàn, dù pháp luật BHTG đã dần hoàn thiện và đáp ứng yêu cầu thực tiễn, nhưng vẫn còn nhiều điểm chưa phù hợp.

2.1. Quy Định Về Tổ Chức và Đối Tượng Tham Gia Bảo Hiểm

Các quy định hiện hành về tổ chức Bảo hiểm tiền gửi (BHTG) Việt Nam (BHTGVN) và đối tượng tham gia bảo hiểm còn một số điểm cần xem xét lại. Về tổ chức BHTGVN, cần làm rõ hơn về vị thế pháp lý, quyền hạn và trách nhiệm của tổ chức này để đảm bảo hoạt động hiệu quả và minh bạch. Về đối tượng tham gia, cần xem xét mở rộng phạm vi bảo hiểm cho một số loại hình TCTD phi ngân hàng, đồng thời rà soát lại các điều kiện tham gia để đảm bảo tính công bằng và khả thi. Luận án Bùi Hữu Toàn chỉ ra sự cần thiết phải xem xét lại tổ chức BHTG và các đối tượng tham gia bảo hiểm để đảm bảo hiệu quả hoạt động.

2.2. Hạn Mức Chi Trả và Phí Bảo Hiểm Tiền Gửi Hiện Hành

Hạn mức chi trả bảo hiểm tiền gửi hiện hành (tính đến thời điểm tài liệu được cung cấp) có thể chưa đủ sức bảo vệ quyền lợi của người gửi tiền trong bối cảnh lạm phát và giá trị tài sản ngày càng tăng. Cần xem xét điều chỉnh hạn mức này cho phù hợp với tình hình thực tế. Về phí bảo hiểm, cần xây dựng một cơ chế thu phí linh hoạt và công bằng hơn, dựa trên mức độ rủi ro của từng TCTD, thay vì áp dụng một mức phí cố định cho tất cả. Luận án chỉ ra những hạn chế nhất định của Nghị định số 89/1999/NĐ-CP, và Nghị định sô 109/2005/NĐ-CP.

III. Giải Pháp Hoàn Thiện Hướng Tới Luật Bảo Hiểm Tiền Gửi Việt Nam

Để nâng cao hiệu quả hoạt động BHTG và đáp ứng yêu cầu hội nhập quốc tế, việc xây dựng Luật BHTG là một bước đi cần thiết. Luật BHTG sẽ tạo ra một khuôn khổ pháp lý ổn định, minh bạch và toàn diện hơn, đồng thời nâng cao vị thế pháp lý của BHTGVN. Luật này cần quy định rõ về mục tiêu, nguyên tắc hoạt động, quyền hạn, trách nhiệm của các bên liên quan, cũng như cơ chế tài chính và giám sát hoạt động BHTG. Giải pháp là xây dựng Luật Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam, góp phần điều chỉnh hiệu quả hoạt động BHTG, làm cho BHTG phát huy được vai trò của mình.

3.1. Nâng Cao Năng Lực Giám Sát và Phòng Ngừa Rủi Ro

Một trong những giải pháp quan trọng để hoàn thiện pháp luật về bảo hiểm tiền gửi (BHTG) là nâng cao năng lực giám sát và phòng ngừa rủi ro của BHTGVN. BHTGVN cần được trao quyền hạn lớn hơn trong việc thu thập thông tin, kiểm tra, giám sát hoạt động của các TCTD thành viên, đồng thời có cơ chế cảnh báo sớm và can thiệp kịp thời khi phát hiện dấu hiệu bất ổn. Theo luận án, cần nghiên cứu cơ chế vận hành của BHTG Việt Nam so với các nước để tìm ra sự hợp lý cho cơ chế này trong giai đoạn hiện nay.

3.2. Tăng Cường Hợp Tác Quốc Tế và Trao Đổi Kinh Nghiệm

Trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế ngày càng sâu rộng, việc tăng cường hợp tác quốc tế và trao đổi kinh nghiệm với các tổ chức BHTG trên thế giới là vô cùng quan trọng. BHTGVN cần chủ động tham gia vào các diễn đàn quốc tế, học hỏi kinh nghiệm của các nước phát triển về xây dựng và vận hành hệ thống BHTG hiệu quả, đồng thời chia sẻ kinh nghiệm của Việt Nam với các nước khác. Luận án nhấn mạnh rằng, việc hội nhập quốc tế ảnh hưởng đến pháp luật về BHTG, và pháp luật BHTG Việt Nam cần hướng tới những điều đó.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Bài Học Từ Các Nước Phát Triển BHTG

Nghiên cứu kinh nghiệm của các nước phát triển về BHTG là một nguồn thông tin quý giá để Việt Nam có thể học hỏi và áp dụng vào thực tiễn của mình. Các nước như Hoa Kỳ, Canada, Nhật Bản, Hàn Quốc... đã xây dựng được những hệ thống BHTG hiệu quả, góp phần quan trọng vào việc duy trì sự ổn định của hệ thống tài chính. Việc nghiên cứu kinh nghiệm của họ về cơ cấu tổ chức, cơ chế tài chính, quy trình giám sát, và xử lý khủng hoảng sẽ giúp Việt Nam tránh được những sai lầm và rút ngắn con đường phát triển. Luận án đã phân tích những vấn đề quan trọng trong hoạt động ngân hàng, giúp phân tích ảnh hưởng của BHTG đến hoạt động kinh tế vĩ mô.

4.1. Mô Hình Quản Lý và Điều Hành BHTG Hiệu Quả

Nghiên cứu các mô hình quản lý và điều hành BHTG hiệu quả ở các nước phát triển, đặc biệt là về sự độc lập của tổ chức BHTG, cơ chế phối hợp với các cơ quan quản lý nhà nước khác (NHNN, Bộ Tài chính), và quy trình ra quyết định. Cần học hỏi cách họ xây dựng một đội ngũ cán bộ chuyên nghiệp, có trình độ cao, và có đạo đức nghề nghiệp tốt. Theo luận án, BHTG cần đảm bảo sự yên tâm cho người gửi tiền và khắc phục hậu quả của các sự cố xảy ra.

4.2. Cơ Chế Tài Chính và Xử Lý Khủng Hoảng BHTG

Nghiên cứu các cơ chế tài chính của BHTG ở các nước phát triển, bao gồm nguồn vốn hoạt động, cơ chế thu phí, và quy trình sử dụng quỹ bảo hiểm. Đặc biệt, cần quan tâm đến cách họ xử lý khủng hoảng, bao gồm quy trình can thiệp sớm, tái cơ cấu TCTD, và chi trả bảo hiểm cho người gửi tiền. Luận án Bamako đã chỉ ra rằng, bảo hiểm là sản phẩm trong hoạt động tài chính vĩ mô.

V. Kết Luận BHTG Nền Tảng Vững Chắc Cho Hệ Thống Ngân Hàng

Bảo hiểm tiền gửi (BHTG) đóng vai trò ngày càng quan trọng trong việc đảm bảo sự ổn định và an toàn của hệ thống ngân hàng Việt Nam. Việc hoàn thiện pháp luật về BHTG là một nhiệm vụ cấp thiết, đòi hỏi sự nỗ lực của các cơ quan quản lý nhà nước, các TCTD, và toàn xã hội. Với một khuôn khổ pháp lý vững chắc, BHTG sẽ tiếp tục phát huy vai trò của mình trong việc bảo vệ quyền lợi của người gửi tiền, củng cố niềm tin của công chúng, và góp phần vào sự phát triển bền vững của nền kinh tế. Luận án Bùi Hữu Toàn đã đưa ra các giải pháp toàn diện nhằm xây dựng Luật Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam, góp phần điều chỉnh hiệu quả hoạt động bảo hiểm tiền gửi.

5.1. Tương Lai Của BHTG trong Bối Cảnh Số Hóa Ngân Hàng

Trong bối cảnh số hóa ngân hàng ngày càng mạnh mẽ, BHTG cần thích ứng với những thay đổi này. Cần nghiên cứu các rủi ro mới phát sinh từ hoạt động ngân hàng số (tấn công mạng, gian lận trực tuyến...), và xây dựng các biện pháp phòng ngừa và ứng phó phù hợp. Đồng thời, cần xem xét mở rộng phạm vi bảo hiểm cho các sản phẩm và dịch vụ ngân hàng số mới. .

5.2. BHTG và Ổn Định Vĩ Mô Trong Tình Hình Mới

Trong bối cảnh kinh tế thế giới có nhiều biến động, BHTG cần được xem xét như một công cụ quan trọng để duy trì ổn định vĩ mô. Cần phối hợp chặt chẽ giữa BHTG, NHNN, và các cơ quan quản lý nhà nước khác để giám sát và kiểm soát rủi ro trong hệ thống ngân hàng, đồng thời có các biện pháp can thiệp kịp thời khi có dấu hiệu bất ổn. Kinh nghiệm từ các quốc gia đã cho thấy BHTG có vai trò vô cùng quan trọng.

Nội dung chính

Tổng quan về luận án

Luận án tiến sĩ luật học "Pháp luật về bảo hiểm tiền gửi ở Việt Nam trong điều kiện hội nhập quốc tế" (Chuyên ngành: Luật Kinh tế, Mã số: 62.01) do Nghiên cứu sinh Bùi Hữu Toàn thực hiện dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS. Nguyễn Như Phát tại Học viện Khoa học Xã hội (Viện Khoa học Xã hội Việt Nam, 2012), là công trình tiên phong nghiên cứu toàn diện, có hệ thống về cơ sở lý luận, thực trạng và giải pháp hoàn thiện khung khổ pháp lý cho hệ thống bảo hiểm tiền gửi (BHTG) tại Việt Nam trong bối cảnh tái cấu trúc hệ thống ngân hàng và gia nhập sâu rộng vào thị trường tài chính toàn cầu.

Về bối cảnh khoa học, luận án định vị BHTG như một bộ phận cấu thành hữu cơ của "Mạng lưới an toàn tài chính quốc gia" (Financial Safety Net), vận hành song song với chức năng giám sát an toàn vi mô/vĩ mô của Ngân hàng Nhà nước (NHNN) và vai trò người cho vay cứu cánh cuối cùng (Lender of Last Resort). Khoảng trống nghiên cứu (research gap) trọng yếu được luận án nhận diện là: Trước năm 2012, hệ thống pháp luật BHTG Việt Nam hoàn toàn tồn tại dưới dạng văn bản dưới luật (Nghị định số 89/1999/NĐ-CP và Nghị định số 109/2005/NĐ-CP), thiếu tính pháp điển hóa, mâu thuẫn với Luật Các tổ chức tín dụng năm 2010 và Bộ luật Dân sự, đồng thời tụt hậu đáng kể so với Bộ Nguyên tắc Cơ bản Phát triển Hệ thống Bảo hiểm Tiền gửi Hiệu quả do Hiệp hội Bảo hiểm Tiền gửi Quốc tế (IADI) ban hành năm 2009.

Hệ thống câu hỏi nghiên cứu và giả thuyết được cụ thể hóa:

• Câu hỏi nghiên cứu 1 (RQ1): Bản chất pháp lý, vai trò và phạm vi điều chỉnh tối ưu của pháp luật BHTG trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa là gì?
• Câu hỏi nghiên cứu 2 (RQ2): Những điểm nghẽn, xung đột pháp lý nào đang cản trở tổ chức BHTG Việt Nam (BHTGVN) thực thi chức năng bảo vệ người gửi tiền và ngăn chặn rủi ro hệ thống?
• Câu hỏi nghiên cứu 3 (RQ3): Làm thế nào để nội luật hóa các chuẩn mực quốc tế của IADI, kinh nghiệm của FDIC (Mỹ), KDIC (Hàn Quốc) vào dự thảo Luật Bảo hiểm tiền gửi nhằm cân bằng giữa bảo vệ người gửi tiền quy mô nhỏ và kiểm soát rủi ro đạo đức (moral hazard)?
• Giả thuyết nghiên cứu 1 (H1): Việc nâng cấp khung pháp lý từ nghị định lên đạo luật chuyên ngành có tính pháp điển cao sẽ gia tăng niềm tin thị trường, hạn chế hiện tượng rút tiền hàng loạt (bank run) và tối ưu hóa năng lực giám sát cảnh báo sớm.
• Giả thuyết nghiên cứu 2 (H2): Chuyển dịch mô hình tổ chức từ "Người chi trả đơn thuần" (Paybox) sang "Người giảm thiểu rủi ro" (Risk Minimizer) gắn với cơ chế định phí phân hóa theo mức độ rủi ro sẽ triệt tiêu động cơ đầu cơ mạo hiểm của các tổ chức tín dụng (TCTD).

Khung lý thuyết của công trình tích hợp: Lý thuyết Hàng hóa công (Public Goods Theory) của Joseph E. Stiglitz, Lý thuyết Bất đối xứng thông tin và Rủi ro đạo đức (Information Asymmetry & Moral Hazard) của George Akerlof và Joseph Stiglitz, Lý thuyết Trung gian tài chính và Quản trị ngân hàng của Shanmugam & Turton, cùng Khung phân tích kinh tế học vĩ mô của N. Gregory Mankiw. Đóng góp đột phá của luận án nằm ở việc xây dựng luận cứ khoa học hoàn chỉnh cho dự án Luật Bảo hiểm tiền gửi (được Quốc hội khóa XIII thông qua tháng 6/2012), kiến nghị tái cấu trúc toàn diện 4 trụ cột: Chủ thể tham gia bắt buộc, Đối tượng và loại tiền bảo hiểm, Cơ chế định phí rủi ro và Hạn mức chi trả bảo hiểm linh hoạt. Phạm vi nghiên cứu khảo sát toàn bộ tiến trình lịch sử pháp luật BHTG Việt Nam giai đoạn 1994 - 2012, so sánh đối chuẩn với hơn 74 hệ thống BHTG thành viên IADI và phân tích dữ liệu thực tiễn quản lý rủi ro ngân hàng tại Việt Nam.

Literature Review và Positioning

Tổng quan y văn học thuật quốc tế và trong nước về BHTG phản ánh hai luồng quan điểm đối lập sâu sắc trong kinh tế học pháp lý và quản trị ngân hàng:

Luồng quan điểm thứ nhất, dẫn dắt bởi Gillian H. Garcia (1999, 2001) trong các công trình của Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) như "Deposit Insurance: A Survey of Actual and Best Practices" và "Designing an Effective Deposit Insurance Structure", cùng với Carl-Johan Lindgren và Garcia, khẳng định BHTG là công cụ không thể thay thế để thiết lập kỷ cương tài chính. Lindgren & Garcia nhấn mạnh:

"BHTG được định nghĩa như một cơ chế có giới hạn nhưng chính thức cung cấp sự bảo đảm mang tính pháp lý cho các khoản gốc (và thường là cả lãi) của các khoản tiền gửi".

Đồng quan điểm, Choi J.B. (2000) trong "Structuring a Deposit Insurance System from the Asian Perspective" chỉ ra rằng tại các thị trường tài chính mới nổi ở Châu Á, nơi năng lực thẩm định của người gửi tiền cá nhân còn thấp, BHTG công khai là trụ cột bảo đảm an ninh tài chính xã hội:

"BHTG là chính sách bảo đảm tất cả hoặc một phần tiền gửi cùng lãi nhập gốc trên tài khoản tiền gửi sẽ được thanh toán cho người gửi tiền khi ngân hàng nhận tiền gửi bị phá sản hay mất khả năng thanh toán, theo cơ chế đồng bộ hoặc cam kết công khai".

Ngược lại, luồng quan điểm thứ hai (Demirgüç-Kunt & Detragiache, 2002; Edward J. Kane, 2000) cảnh báo rằng một hệ thống BHTG thiếu kiểm soát sẽ làm xói mòn kỷ luật thị trường (market discipline), tạo ra động cơ trục lợi đạo đức khi các TCTD mạo hiểm tăng lãi suất huy động để đầu tư tài sản rủi ro cao vì đã có quỹ BHTG chi trả thay khi đổ vỡ.

Tại Việt Nam, các nghiên cứu trước đây phân hóa thành các nhóm chuyên đề hẹp:

• Nhóm nghiên cứu kinh tế - nghiệp vụ: Luận án tiến sĩ của Nguyễn Thị Kim Oanh (2004) đi sâu vào rủi ro đạo đức, kỹ thuật phân loại đối tượng và cách tính phí bảo hiểm; Đào Văn Tuấn (2001) tiếp cận dưới góc độ chính sách vĩ mô; Viện Nghiên cứu Khoa học Ngân hàng (2003) nghiên cứu nâng cao hiệu quả vận hành BHTGVN.
• Nhóm nghiên cứu luật học chuyên đề: GS.TSKH. Đào Trí Úc (2007) phân tích bảo vệ quyền lợi người gửi tiền dưới giác độ quyền dân sự; TS. Đinh Dũng Sỹ (2002, 2004, 2008) tiếp cận mối quan hệ giữa BHTG và an toàn tín dụng, khái niệm tiền gửi cá nhân và mô hình BHTG; TS. Lê Thị Thu Thủy (2007, 2008) xuất bản chuyên khảo "Pháp luật về bảo hiểm tiền gửi ở Việt Nam", phác thảo các khía cạnh pháp lý ban đầu.

Positioning của Luận án: Công trình của Bùi Hữu Toàn đã vượt lên tính phân mảnh của các nghiên cứu tiền nhiệm bằng cách thiết lập một công trình khoa học toàn diện, chuyên sâu cấp tiến sĩ đầu tiên kết nối giữa lý luận luật học, luật so sánh và yêu cầu lập pháp thực tế. Luận án so sánh trực tiếp khung pháp lý Việt Nam với hệ thống BHTG Liên bang Mỹ (FDIC hình thành sau cuộc Đại khủng hoảng 1933 với sự kiện 4.000 ngân hàng đóng cửa), đạo luật TCTD Malaysia (Khoản 2 Đạo luật TCTD và Ngân hàng), mô hình tổng công ty bảo hiểm KDIC (Hàn Quốc), IDIC (Indonesia) và quỹ BHTG các ngân hàng tư nhân tại Đức (vận hành cơ chế đóng góp sau - ex-post funding), định vị chính xác vị trí của pháp luật BHTG Việt Nam trong tiến trình chuyển đổi kinh tế.

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án đóng góp quan trọng vào sự phát triển của phân ngành Luật Kinh tế và Luật Ngân hàng thông qua việc tái định nghĩa và xác lập các phạm trù lý luận nền tảng:

1. Xác lập bản chất "Hàng hóa công không thuần túy" của dịch vụ BHTG: Vận dụng lý thuyết của Joseph E. Stiglitz, luận án chứng minh rằng dịch vụ BHTG do nhà nước tổ chức không đơn thuần là một nghiệp vụ bảo hiểm tài sản hay trách nhiệm dân sự thương mại, mà là công cụ chính sách công mang tính bảo đảm xã hội. Lợi ích của BHTG lan tỏa đến toàn bộ nền kinh tế (ổn định hệ thống tiền tệ, tạo điều kiện cho các ngân hàng vừa và nhỏ cạnh tranh bình đẳng với các định chế tài chính quốc doanh lớn), do đó phải được điều chỉnh bằng phương pháp mệnh lệnh - quyền uy kết hợp với thỏa thuận kinh tế.
2. Mô hình hóa quan hệ pháp luật BHTG tam giác phi đối xứng: Luận án làm rõ đặc thù pháp lý: Khác với bảo hiểm thương mại nơi người mua bảo hiểm đồng thời là người thụ hưởng (hoặc chỉ định người thụ hưởng trực tiếp theo hợp đồng), quan hệ BHTG xác lập cơ chế ba bên đặc thù:
   • Tổ chức BHTG: Đóng vai trò pháp nhân công lập thực hiện chính sách công.
   • Tổ chức tham gia BHTG (TCTD): Người có nghĩa vụ nộp phí bắt buộc nhưng không phải là chủ thể nhận tiền chi trả khi phá sản.
   • Người gửi tiền cá nhân: Chủ thể thụ hưởng quyền lợi được bảo hiểm mà không phải thực hiện bất kỳ nghĩa vụ đóng góp tài chính nào.
3. Cơ sở lý luận về sự chuyển dịch từ "Bảo vệ ngầm" sang "Bảo vệ công khai": Luận án luận giải tính tất yếu khách quan của việc từ bỏ bảo vệ ngầm (implicit guarantee - dựa vào sự cứu trợ tùy biến, không minh định của Ngân hàng Trung ương) sang bảo vệ công khai (explicit guarantee - luật hóa hạn mức, thời hạn và quy trình chi trả minh bạch).

Khung phân tích độc đáo

Luận án xây dựng khung phân tích đa chiều tích hợp 3 khối lý thuyết:

• Lý thuyết Cấu trúc Thị trường và Trung gian Tài chính: Hoạt động cơ bản của ngân hàng là "đi vay để cho vay", sử dụng vốn ngắn hạn tài trợ cho vay trung/dài hạn, tạo ra sự mất cân xứng kỳ hạn (maturity mismatch) và rủi ro thanh khoản nội tại.
• Lý thuyết Pháp luật Điều tiết (Regulatory State Theory): Điều chỉnh pháp luật đối với BHTG phải bao hàm 4 thành tố cốt lõi: Quy chế thành lập và địa vị pháp lý của tổ chức BHTG; Quy chuẩn xác định đối tượng được bảo hiểm; Cơ chế định giá phí bảo hiểm gắn với quản trị rủi ro; Thẩm quyền kiểm tra, cảnh báo sớm và xử lý thanh lý tổ chức tín dụng đổ vỡ.
• Khung Đánh giá Tuân thủ Bộ Nguyên tắc IADI: Khung phân tích sử dụng 18 nguyên tắc cốt lõi (Core Principles) của IADI để soi chiếu thực trạng pháp luật Việt Nam, xác định các điều kiện biên (boundary conditions) về trình độ phát triển của thị trường tài chính, quy mô dự trữ ngoại hối và năng lực tài khóa của quốc gia.

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

Luận án áp dụng nền tảng phương pháp luận của Chủ nghĩa duy vật biện chứng và Chủ nghĩa duy vật lịch sử, phân tích các hiện tượng pháp lý - tài chính trong trạng thái vận động, tương tác biện chứng với điều kiện kinh tế - xã hội cụ thể của Việt Nam qua từng thời kỳ lịch sử. Thiết kế nghiên cứu kết hợp giữa phương pháp nghiên cứu học thuyết pháp lý (legal doctrinal research), phân tích thể chế (institutional analysis) và luật học so sánh (comparative law).

Quy trình nghiên cứu rigorous

Quy trình thu thập và xử lý thông tin được thực hiện theo 4 bước chuẩn tắc:

1. Thu thập dữ liệu lập pháp và tư liệu lưu trữ: Khảo sát toàn bộ văn bản quy phạm pháp luật Việt Nam từ Quyết định số 101/1994/TCQĐ/BH, Nghị định số 89/1999/NĐ-CP, Nghị định số 109/2005/NĐ-CP, Thông tư số 03/2000/TT-NHNN, Thông tư số 03/2006/TT-NHNN, Luật Các TCTD năm 1997 và 2010.
2. Thu thập hồ sơ dự án Luật Bảo hiểm tiền gửi: Phân tích trực tiếp Tờ trình số 162/TTr-CP ngày 19/9/2011 của Chính phủ trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội; Báo cáo thẩm định số 148/BC-HĐTĐ của Bộ Tư pháp; Báo cáo tổng kết 11 năm thi hành pháp luật BHTG (1999 - 2010) của NHNN Việt Nam.
3. Triangulation (Tam giác đạc dữ liệu và phương pháp): Đối chiếu chéo giữa quy định pháp luật thực định, dữ liệu thống kê hoạt động của BHTGVN và các báo cáo đánh giá khu vực tài chính của IMF/Ngân hàng Thế giới (WB).
4. Phân tích so sánh quốc tế: Sử dụng phương pháp vi mô và vĩ mô trong luật học so sánh để phân tích tính tương thích của pháp luật Việt Nam với các chuẩn mực Basel và IADI.

Data và phân tích

Luận án khai thác hệ thống dữ liệu định lượng và định tính quy mô lớn:

• Dữ liệu thực trạng hệ thống: Khảo sát toàn bộ mạng lưới các tổ chức tham gia BHTG tại Việt Nam tính đến giai đoạn 2010 - 2011, bao gồm các Ngân hàng Thương mại Nhà nước, Ngân hàng TMCP, Chi nhánh Ngân hàng Nước ngoài, Quỹ Tín dụng Nhân dân (QTDND) Trung ương và cơ sở.
• Phân tích chuẩn tắc hạn mức bảo hiểm: Đánh giá hạn mức chi trả tối đa 50 triệu đồng Việt Nam (áp dụng theo Nghị định 109/2005/NĐ-CP), tính toán tỷ lệ bảo vệ toàn bộ người gửi tiền so với GDP bình quân đầu người, chỉ rõ sự sụt giảm giá trị thực tế do lạm phát giai đoạn 2008 - 2011.
• Phân tích cấu trúc phí: Khảo sát thực trạng áp dụng mức phí đồng hạng 0,15%/năm trên tổng số dư tiền gửi huy động được bảo hiểm, chứng minh sự bất hợp lý khi cào bằng rủi ro giữa các ngân hàng có xếp hạng tín nhiệm AAA với các QTDND có quy mô nhỏ và hệ thống kiểm soát nội bộ yếu kém.

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

1. Nhận diện khoảng trống pháp lý mang tính cấu trúc: Luận án phát hiện rằng việc điều chỉnh quan hệ BHTG bằng văn bản dưới luật (Nghị định) trong suốt giai đoạn 1999 - 2011 đã tạo ra xung đột nghiêm trọng với các đạo luật chuyên ngành (Bộ luật Dân sự, Luật Phá sản, Luật Các TCTD). BHTGVN thiếu địa vị pháp lý độc lập, không đủ thẩm quyền tiếp cận thông tin giám sát từ xa của NHNN.
2. Chứng minh tác động tiêu cực của cơ chế phí bảo hiểm đồng hạng: Luận án chỉ ra rằng mức thu phí cố định 0,15%/năm áp dụng cho mọi TCTD mà không căn cứ vào mức độ lành mạnh tài chính và hệ số an toàn vốn (CAR) đã triệt tiêu động lực tự kiểm soát rủi ro, vô hình trung khuyến khích các TCTD yếu kém chạy đua lãi suất huy động.
3. Phát hiện sự bất cập trong quy chuẩn loại tiền và đối tượng được bảo hiểm: Quy định tại Nghị định 89/1999/NĐ-CP và Nghị định 109/2005/NĐ-CP chỉ bảo hiểm cho tiền gửi bằng đồng Việt Nam (VND) của cá nhân gửi tiết kiệm, loại trừ tiền gửi của các tổ chức kinh tế và tiền gửi ngoại tệ. Luận án lập luận rằng trong điều kiện nền kinh tế Việt Nam có mức độ "đô-la hóa" nhất định và tiền gửi thanh toán của doanh nghiệp vừa/nhỏ gắn liền với công ăn việc làm của người lao động, việc loại trừ tuyệt đối là chưa tối ưu hóa chức năng an sinh xã hội.
4. Đánh giá hạn mức chi trả 50 triệu VND là không đủ ngưỡng an toàn: So sánh với tiêu chuẩn quốc tế của IADI (hạn mức nên bao phủ 80 - 90% số lượng người gửi tiền nhưng chỉ chiếm khoảng 20 - 30% tổng giá trị tiền gửi), hạn mức 50 triệu đồng sau giai đoạn lạm phát 2008 - 2011 đã giảm giá trị bảo vệ thực tế, không đủ để ngăn chặn hành vi tháo chạy tiền gửi khi có tin đồn thất thiệt.
5. Chỉ rõ sự cô lập của tổ chức BHTG trong quy trình xử lý khủng hoảng: BHTGVN chỉ đóng vai trò "Người chi trả thụ động" (Paybox), hoàn toàn đứng ngoài quy trình kiểm soát đặc biệt, không có thẩm quyền hỗ trợ phục hồi khả năng thanh toán hay chủ động tham gia hội đồng thanh lý tài sản TCTD phá sản.

Implications đa chiều

Ý nghĩa Lý luận (Theoretical Implications)

Luận án làm phong phú hệ thống lý luận Luật Kinh tế về mối quan hệ giữa nhà nước và thị trường trong điều tiết tài chính. Chứng minh rằng quyền can thiệp của tổ chức BHTG vào các TCTD không xâm phạm quyền tự chủ kinh doanh mà là sự thực thi quyền lực công nhằm bảo vệ trật tự kinh tế công cộng (public economic order).

Đổi mới Phương pháp luận (Methodological Innovations)

Thiết lập ma trận đối chuẩn giữa pháp luật quốc gia và Bộ Nguyên tắc IADI, cung cấp công cụ phân tích chuẩn mực cho các nghiên cứu lập pháp tài chính - ngân hàng tại các quốc gia đang phát triển.

Khuyến nghị Chính sách và Lập pháp cụ thể (Policy & Legal Recommendations)

• Về nâng cao hình thức văn bản: Khẩn trương ban hành Luật Bảo hiểm tiền gửi để tạo hành lang pháp lý tối cao, đồng bộ hóa với Luật Các TCTD năm 2010.
• Về mô hình tổ chức: Chuyển đổi BHTGVN từ mô hình "Chi trả đơn thuần" sang mô hình "Người giảm thiểu rủi ro" (Risk Minimizer) có thẩm quyền kiểm tra việc chấp hành pháp luật về BHTG, tham gia giám sát đặc biệt và cho vay hỗ trợ thanh khoản khẩn cấp.
• Về phí bảo hiểm: Xây dựng lộ trình chuyển đổi từ phí đồng hạng sang hệ thống định phí rủi ro (Risk-based differential premium system) dựa trên hệ thống xếp hạng CAMELS hoặc hệ thống cảnh báo sớm của NHNN.
• Về hạn mức và đối tượng: Nâng hạn mức chi trả lên mức tương đương 1,5 - 2 lần GDP bình quân đầu người (kiến nghị mức 75 - 100 triệu đồng tại thời điểm 2012) và nghiên cứu mở rộng bảo hiểm có chọn lọc đối với tiền gửi của thể nhân dưới mọi hình thức huy động.

Tiêu chí	Pháp luật hiện hành (Nghị định 89 & 109)	Đề xuất hoàn thiện của Luận án (Luật BHTG)
Hình thức văn bản	Văn bản dưới luật (Nghị định Chính phủ)	Đạo luật chuyên ngành do Quốc hội ban hành
Mô hình tổ chức	Chi trả thuần túy (Paybox)	Giảm thiểu rủi ro (Risk Minimizer)
Cơ chế thu phí	Phí đồng hạng cố định 0,15%/năm	Phí phân hóa theo mức độ rủi ro tín nhiệm
Hạn mức chi trả	Cố định 50 triệu đồng/người/TCTD	Tối thiểu 75 - 100 triệu đồng, điều chỉnh linh hoạt
Vai trò xử lý đổ vỡ	Bị động chi trả sau khi TCTD phá sản	Tham gia kiểm soát đặc biệt, cho vay phục hồi, thanh lý

Limitations và Future Research

Hạn chế nghiên cứu thừa nhận (Limitations)

• Giới hạn dữ liệu định lượng vi mô: Do tính bảo mật cao của ngành ngân hàng Việt Nam giai đoạn trước 2012, luận án chưa thể tiếp cận toàn diện bộ dữ liệu thống kê chi tiết về rủi ro vỡ nợ của từng nhóm ngân hàng thương mại cổ phần cụ thể để mô hình hóa toán kinh tế mức phí tối ưu.
• Giới hạn phạm vi thời gian: Nghiên cứu hoàn thành tại thời điểm dự thảo Luật BHTG đang trong quá trình thảo luận tại Quốc hội, do đó chưa đánh giá được hiệu quả thực thi thực tế của Luật Bảo hiểm tiền gửi sau khi có hiệu lực (ngày 01/01/2013).
• Phương pháp nghiên cứu: Nghiên cứu chủ yếu dựa trên phân tích quy phạm, so sánh luật học và phân tích định tính thể chế, chưa áp dụng các mô hình kiểm định hồi quy định lượng hay kiểm tra sức chịu tải tài chính (stress-testing) của Quỹ Nghiệp vụ BHTG.

Định hướng nghiên cứu tương lai (Future Research Agenda)

1. Nghiên cứu thực nghiệm đánh giá tác động của Luật Bảo hiểm tiền gửi năm 2012 đối với kỷ luật thị trường và hành vi chấp nhận rủi ro của các ngân hàng thương mại Việt Nam.
2. Xây dựng mô hình định lượng tính toán phí bảo hiểm rủi ro dựa trên phương pháp Merton hoặc mô hình chấm điểm tín nhiệm nội bộ phù hợp với chuẩn mực Basel II/Basel III.
3. Nghiên cứu cơ chế BHTG đối với các sản phẩm tài chính phi truyền thống, tiền gửi trực tuyến và các tổ chức tài chính vi mô trong kỷ nguyên số hóa.
4. Cơ chế phối hợp liên cơ quan giữa NHNN, Bộ Tài chính, Ủy ban Giám sát Tài chính Quốc gia và BHTGVN trong việc xử lý khủng hoảng ngân hàng có tính hệ thống (Systemic Crisis Management).

Tác động và ảnh hưởng

Luận án đã tạo ra những tác động học thuật và thực tiễn to lớn:

• Tác động lập pháp trực tiếp: Các luận điểm và đề xuất của luận án đã cung cấp luận cứ khoa học trực tiếp phục vụ việc hoàn thiện dự án Luật Bảo hiểm tiền gửi được Quốc hội khóa XIII thông qua ngày 18/6/2012 (Luật số 06/2012/QH13), đánh dấu bước ngoặt pháp điển hóa hoạt động BHTG tại Việt Nam.
• Tác động đối với ngành ngân hàng: Luận án định hình tư duy quản trị rủi ro mới cho hệ thống ngân hàng, đặt nền móng cho việc phân loại định phí theo rủi ro và tăng cường tính minh bạch công bố thông tin.
• Tác động an sinh xã hội: Bảo đảm an toàn tuyệt đối cho người gửi tiền quy mô nhỏ tại hệ thống QTDND cơ sở - nơi phục vụ đối tượng nông dân và doanh nghiệp vi mô, góp phần giữ vững ổn định chính trị - xã hội tại các địa bàn nông thôn.

Đối tượng hưởng lợi

• Nghiên cứu sinh và Giới nghiên cứu Luật Kinh tế/Tài chính: Tiếp cận khung lý thuyết hoàn chỉnh, phương pháp luật học so sánh chuyên sâu và hệ thống tư liệu chuẩn mực về thiết chế an toàn tài chính.
• Cơ quan Lập pháp và Quản lý Nhà nước (Quốc hội, NHNN, Bộ Tư pháp): Sở hữu cơ sở lý luận và thực tiễn vững chắc để xây dựng các văn bản hướng dẫn thi hành luật, thông tư quy định về hạn mức chi trả, chế độ phí và kiểm tra an toàn.
• Tổ chức Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam (BHTGVN): Nhận diện rõ định hướng phát triển chiến lược, cơ sở khoa học để đề xuất nâng cao quyền hạn trong giám sát từ xa, kiểm tra tại chỗ và tham gia xử lý các TCTD yếu kém.
• Các Tổ chức Tín dụng và Người gửi tiền: Hiểu rõ quyền, nghĩa vụ pháp lý, cơ chế bảo vệ quyền tài sản hợp pháp, từ đó nâng cao niềm tin vào hệ thống ngân hàng quốc gia.

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án là gì?

Đóng góp độc đáo nhất là việc mở rộng Lý thuyết Hàng hóa công của Joseph E. Stiglitz vào lĩnh vực điều tiết pháp luật tài chính ngân hàng Việt Nam. Luận án chứng minh dịch vụ BHTG là "hàng hóa công không thuần túy", xác lập nguyên tắc nhà nước phải can thiệp bằng luật thực định bắt buộc để bảo vệ sự ổn định hệ thống tiền tệ chứ không thể phó mặc cho quan hệ ủy thác hay hợp đồng bảo hiểm thương mại tự nguyện.

2. Đổi mới phương pháp luận thể hiện như thế nào khi so sánh với các công trình tiền nhiệm?

So với các nghiên cứu của Nguyễn Thị Kim Oanh (2004) thuần túy về mặt kinh tế học ngân hàng, hay Lê Thị Thu Thủy (2008) chủ yếu phân tích luật thực định, luận án của Bùi Hữu Toàn kết hợp phương pháp duy vật lịch sử cụ thể với kỹ thuật đối chuẩn quốc tế dựa trên 18 Nguyên tắc cốt lõi của IADI, phân tích trên toàn bộ hồ sơ lập pháp thực tế của dự án Luật Bảo hiểm tiền gửi (Tờ trình 162/TTr-CP và Báo cáo 148/BC-HĐTĐ).

3. Phát hiện bất ngờ nhất từ dữ liệu thực tiễn là gì?

Phát hiện về sự "bào mòn" niềm tin và rủi ro thanh khoản do cơ chế phí bảo hiểm đồng hạng 0,15%/năm kết hợp với hạn mức chi trả cứng 50 triệu VND. Dữ liệu giai đoạn 1999 - 2011 chứng minh rằng cơ chế này khiến các ngân hàng quy mô lớn, an toàn phải "gánh lỗ" và bù rủi ro cho các TCTD nhỏ hoạt động thiếu kiểm soát, vô hình trung tạo ra sự mất bình đẳng kinh tế và nguy cơ lây lan rủi ro hệ thống khi xuất hiện cú sốc thanh khoản.

4. Luận án có cung cấp quy trình/giao thức chuẩn để tái lập nghiên cứu không?

Có. Luận án xây dựng quy trình nghiên cứu chuẩn hóa 4 bước: (i) Rà soát văn bản quy phạm pháp luật theo trục thời gian; (ii) Định vị bất cập thông qua báo cáo thực thi của cơ quan quản lý (NHNN); (iii) Soi chiếu ma trận quy chuẩn quốc tế (IADI Core Principles); (iv) Đề xuất điều khoản lập pháp hóa cụ thể.

5. Chương trình nghị sự nghiên cứu 10 năm được phác thảo ra sao?

Chương trình nghiên cứu mở rộng giai đoạn 2012 - 2022 được vạch ra tập trung vào: Hoàn thiện mô hình "Người giảm thiểu rủi ro"; Xây dựng hệ thống định phí BHTG theo mức độ rủi ro (Risk-based premium); Cơ chế xử lý nợ xấu và giải thể ngân hàng thương mại mất khả năng thanh toán theo Luật Phá sản; và Tích hợp BHTG với các tiêu chuẩn an toàn vốn Basel II/Basel III.

Kết luận

Luận án "Pháp luật về bảo hiểm tiền gửi ở Việt Nam trong điều kiện hội nhập quốc tế" của NCS. Bùi Hữu Toàn khẳng định 6 đóng góp học thuật và thực tiễn cốt lõi:

1. Hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận: Xác lập bản chất pháp lý của BHTG như một loại hàng hóa công đặc thù và là trụ cột bắt buộc của mạng lưới an toàn tài chính quốc gia.
2. Luận giải tính tất yếu của việc điều chỉnh pháp luật: Khẳng định sự cần thiết chuyển dịch từ bảo vệ ngầm sang bảo vệ công khai minh bạch bằng đạo luật cấp Quốc hội.
3. Phân tích sâu sắc thực trạng pháp luật BHTG Việt Nam (1999 - 2012): Chỉ rõ các điểm nghẽn về hình thức văn bản dưới luật, hạn mức chi trả danh nghĩa thấp, phí đồng hạng cào bằng và quyền hạn thụ động của tổ chức BHTG.
4. Đối chuẩn quốc tế chuẩn mực: Khảo cứu kinh nghiệm thực tiễn từ Mỹ (FDIC), Hàn Quốc (KDIC), Malaysia và áp dụng thành công Bộ Nguyên tắc Cơ bản của IADI vào hoàn cảnh cụ thể của Việt Nam.
5. Đóng góp trực tiếp cho công tác lập pháp: Xây dựng hệ thống giải pháp toàn diện, cung cấp luận cứ khoa học trực tiếp cho sự ra đời của Luật Bảo hiểm tiền gửi năm 2012.
6. Mở ra các hướng nghiên cứu liên ngành mới: Đặt nền móng cho các nghiên cứu tiếp nối về định phí theo rủi ro, quản trị rủi ro hệ thống và tái cấu trúc định chế tài chính trong thời kỳ hội nhập sâu rộng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

đặt vấn đề vai trò của bảo hiểm tiền gửi và đưa ra các yêu cầu trong việc thiết lập bảo hiểm tiền gửi, các quy định liên quan đến hoạt động bảo hiểm tiền gửi sao cho phù hợp để bảo hiểm tiền gửi góp phần tạo lập sự an toàn cho hoạt động tín dụng. Bài viết chỉ tiếp cận ở một khía cạnh rất nhỏ cúa báo hiêm tiên gửi, pháp luật về bảo hiểm tiền gửi nhưng có giá trị tham khảo tốt cho việc nghiên cứu. + Bài viết của TS. Đinh Dũng Sỹ: ATỉá/ niệm tiền gửi cá nhản được bảo hiêm nhìn dưới phương diện pháp lý - được đăng trong kỷ yếu Hội thảo khoa học với chủ đề Đổi tượng tiền được bảo hiểm - tổ chức tháng 10 năm 2004.

Bài viết này tiếp cận dưới giác độ pháp lý khi bàn về khái niệm tiền của cá nhan được báo hiêm. Qua đó, chúng ta có cách nhìn khá toàn diện về loại tiền được bảo hiểm và hướng các quy định của pháp luật đến cách tiếp cận đó. Bài tham luận này có giá trị tham khảo trong nghiên cứu khoa học và trong công tác lập pháp. + Bai viet cua TS.

Lê Thị Thu Thuỷ: Bàn vê mô hĩnh bảo hiểm tiền gửi trong thời kỳ hội nhập quổc tế - Tạp chí Luật học số 12 năm 2007. Trong bài viêt này, tác giả phân tích một số yêu cầu khi hội nhập quốc tế, đặc biệt trong lĩnh vực tài chính ngân hàng. Đồng thời, phân tích một số mô hình bảo hiểm tiền gửi của một số nước trên thế giới để rồi trên cơ sở đó đưa ra những nhận 16 định và một số kiến nghị về việc thiết lập mô hình bảo hiểm tiền gửi Việt Nam sao cho phù hợp với điêu kiện hội nhập quôc tế. Bài viết này cũng đề cạp đen một vân đê hẹp trong quá trình thiêt lập và vận hành các hoạt động bảo hiếm tiền gửi nói chung và ở Việt Nam nói riêng.

Tuy nhiên, cũng có giá trị tham khảo tốt về lý luận và thực tiễn. + Cuốn sách chuyên khảo của TS. Lê Thị Thu Thuy - Pháp luật về bảo hiếm tiền gửi ở Việt Nam - Nhà xuất bản ĐHQG Hà Nội năm 2008. Trong cuôn sách này, tác giả phân tích những vân đê lý luận về bảo hiểm tiền gửi, các quy đinh của pháp luật Việt Nam về bảo hiểm tiền gửi và phương hướng hoàn thiện pháp luật về bảo hiểm tiền gửi tại Việt Nam.

Đây là tài liệu cung câp lượng kiến thức rộng, có nhiều điểm mới và ý kiến độc đáo, sáng tạo mà tác giả phân tích, đánh giá một cách sắc sảo với gần 200 trang. Đây là tài liệu có giá trị tham khảo quan trọng trong công tác xây dựng và hoàn thiện pháp luật về bảo hiểm tiền gửi, và nghiên cứu khoa học. + Bai viet cua GS.TSKH Đào Trí Ưc: Bảo vệ quyên lợi người gửi tiền theo phap luạt vê bao hiêm tiên gửi tại Việt Nam - Thực trạng và phương hướng hoàn thiện - Thông tin bảo hiểm tiền gửi số 3 năm 2007. Bài viết này tác giả phân tích các quy định của pháp luật về bảo hiểm tiền gửi Việt Nam liên quan đên việc bảo vệ người gửi tiền đồng thời đánh giá thực trạng các quy đinh đó, phân tích các điêu kiện kinh tê xã hội và đưa ra phương hướng hoàn thiện các quy định của pháp luật về vấn đề bảo vệ người gửi tiền.

Đây là bài viêt tiêp cận ở một khía cạnh của pháp luật về bảo hiếm tiền gửi và là tài liệu tham khảo trong nghiên cứu khoa học. + Bài viêt cùa TS. Đinh Dũng Sỳ: Mó hĩnh bảo hiếm tiền gửi hiện nay và những ván đê cân quan tâm khi xây dựng Luật bảo hiêm tiền gửi - Tạp chí nghiên cứu lập pháp sô 1 năm 2008. Trong bài viết này, tác giả phân tích các mô hình bảo hiêm tiền gửi trên thế giới, đặc trưng và bản chất của từng mô 17 hình bảo hiểm tiền gửi.

Đe trên cơ sở đó, căn cứ vào những lập luận của minh, tác giả nêu lên một sô vân đề cần quan tâm trong quá trình xây dựng Luật Bảo hiếm tiền gửi Việt Nam. Mặc dù chỉ đề cập đến một khía cạnh của bảo hiểm tiền gửi đó là mô hình bảo hiểm tiền gửi. Tuy nhiên, đó chính là những vân đê mà tác giả phân tích sâu, cần được quan tâm một cách đúng mực khi xây dựng Luật Bảo hiểm tiền gửi. + Báo cáo tổng kết thi hành pháp luật về bảo hiểm tiền gửi giai đoạn 1999 - 2010 do Ngân hàng Nhà nước Việt nam thực hiện năm 2011.

Theo đó, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam đã có những phân tích, nhận định những thuận lợi và khó khăn, những mặt tích cực và hạn chế trong việc triển khai thi hành pháp luật về bảo hiểm tiền gửi ở Việt Nam trong thời gian qua. Đây thực sự là tài liệu tham khảo quan trọng trong nghiên cứu khoa học và công tác xây dựng pháp luật về bảo hiểm tiền gửi ở Việt Nam. + Toàn bộ hồ sơ về dự án Luật Bảo hiểm tiền gửi trình ủy ban thường vụ Ọuôc hội bao gồm: Tờ trình Uỷ ban Thường vụ Quốc hội số 162/TTr-CP ngày 19/9/2011 của Chính Phủ về dự án Luật Bảo hiểm tiền gửi; Dự thảo Luật Bảo hiềm tiền gửi; Thuyết minh chi tiết dự thảo Luật Bảo hiểm tiền gửi; Bao cáo đảnh giả tác động dự thảo Luật Bảo hiểm tiền gửi; Bảng tổng hợp, tiêp thu, giải trình ý kiên góp ỷ của các tổ chức, cá nhân về dự thảo Luật Bảo hiểm tiền gửi; Bảo cáo thám định số 148/BC-HĐTĐ ngày 6 tháng 9 năm 2011 cua Bộ Tư pháp. Tât cả các tài liệu này có giá trị tham khảo quan trọng trong việc nghiên cứu, hoàn thiện luận án.

Đảnh giả tông quan tình hình nghiên cứu Qua tìm hiêu về tình hình nghiên cứu các vấn đề có liên quan đến đề tài pháp luật về bảo hiểm tiền gửi ở Việt Nam trong điều kiện hội nhập quoc tê đã được công bô mà nghiên cứu sinh tiếp cận được, xin đưa ra đánh giá bước đầu như sau: 18 vấn đề bảo hiếm tiền gửi đã xuất hiện từ khá lâu trên thế giới, ban đầu là bảo hiếm tiền gửi được nhiều quốc gia thực hiện dưới hình thức bảo vệ ngầm từ phía Ngân hàng Trung ương hoặc Chính phủ. Bảo hiểm tiền gửi công khai được xuất hiện lần đầu tiên năm 1829 tại Mỹ. ơ Việt Nam, sau gần 20 năm hình thành và phát triển, so với các nước trên thế giới, bảo hiểm tiền gửi là một loại hình bảo hiểm đặc thù và mới mẻ. Trong thời gian đó, các cơ quan Nhà nước có thẩm quyền, các nhà khoa học đã dành nhiều thời gian và trí tuệ để nghiên cứu.

Trong giai đoạn ngày nay, khi chúng ta đang tiến hành hội nhập quốc tế một cách sâu, rộng thì những vấn đề liên quan đến bảo hiếm tiền gửi cần phải được làm sáng tỏ hơn, các điêu kiện về cơ cấu tố chức, vị trí pháp lý, vai trò của tổ chức bảo hiêm phải được làm rõ sao cho phù hợp với điêu kiện kinh tê - xã hội trong nước và phù hợp với thông lệ quốc tế. Do đó, vấn đề này phải được nhận thức đúng đắn, thống nhất và cần được nghiên cứu một cách tổng thể. Song song với sự hình thành và phát triển của các quan hệ kinh tế là quá trình hình thành và phát triển của các lĩnh vực pháp luật tương ứng. Lịch sử pháp luật về bảo hiểm tiền gửi của các nước đã hình thành từ những năm đầu của thế kỷ 19 nhưng ở Việt Nam, pháp luật về bảo hiểm tiền gửi mới được ban hành và áp dụng gần 20 năm.

về lĩnh vực pháp luật này, đã có nhiều tác giả nghiên cứu ở các mức độ và giác độ tiếp cận khác nhau. Các công trình này chủ yếu tồn tại dưới dạng những bài báo đăng trên các tạp chí, bài đăng trong kỷ yếu hội thảo, sách tham khảo.Nhìn chung các công trình khoa học, các bài báo mới chỉ mổ xẻ, phân tích, đánh giá từng khía cạnh của bảo hiểm tiền gửi. Hiện nay, chưa có công trình khoa học nào ở cấp độ tiến sĩ đánh giá một cách toàn diện và có hệ thống những vấn đề lý luận về bảo hiểm tiền gửi, sự cần thiết điều chỉnh của pháp luật đối với hoạt động bảo hiểm tiền gửi, yêu cầu cùa pháp luật trong lĩnh 19 vực bảo hiểm tiền gửi cũng như đánh giá một cách tổng thể hệ thống các quy định của pháp luật hiện hành về bảo hiểm tiền gửi ở Việt Nam, chỉ ra nhưng hạn chê, bât cập và đê xuất nhũng giải pháp nhằm hoàn thiện pháp luật vê bảo hiêm tiên gửi của Việt Nam trong điều kiện hội nhập quốc tế. Vì vậy, việc tiêp tục phát triển các kết quả nghiên cứu về bảo hiểm tiền gửi và pháp luật về bảo hiểm tiền gửi ở góc độ lý luận, đánh giá thực trạng và đê xuât những giải pháp hoàn thiện pháp luật về bảo hiểm tiền gửi ở Việt Nam trong điều kiện hội nhập quốc tế là cần thiết và không trùng lặp với bất kỳ công trình nghiên cứu nào đã thực hiện.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu 1. Cơ sở lý thuyết - Một sô cơ sở lý thuyết dự kiến sử dụng trong luận án: + Quan điểm của Đảng về chính sách phát triển kinh tế, xã hội và đảm bảo sự phát triển bền vững của hệ thống tài chính. + Lý thuyết về bảo hiểm tiền gửi với tư cách là công cụ bảo vệ người gưi tiên và bảo vệ sự an toàn cho hoạt động của các ngân hàng nói riêng, thị trường tài chính nói chung. + Ly thuyet vê các mô hình bảo hiêm tiền gửi đang được vận hành trên thê giới và sự phù họp đối với từng quốc gia.

- VỚI những cơ sở lý thuyết nêu trên, luận án được triển khai với hàng loạt câu hỏi và giả thuyết nghiên cứu (phụ lục 1) 1. Phương pháp nghiên cứu Cac phương pháp nghiên cứu sử dụng trong luận án Đe làm rõ các vân đê nghiên cứu, luận án được xử lý trên cơ sở phuơng pháp luận là chủ nghĩa duy vậy biện chứng và chủ nghĩa duy vật hch sử. Đây là phương pháp luận khoa học được vận dụng nghiên cứu trong toàn bộ luận án. Qua đó, luận án đánh giá khách quan, toàn diện sự 20 thê hiện của các quy định của pháp luật về bảo hiểm tiền gửi ở Việt Nam hiện nay cũng như sự vận động và phát triển là tất yếu khách quan.