Luận Văn Thạc Sĩ Về Bảo Hiểm Thất Nghiệp Ở Việt Nam Hiện Nay

Luận văn thạc sĩ VNU LS phân tích pháp luật về bảo hiểm thất nghiệp tại Việt Nam, nêu rõ thực trạng và đề xuất giải pháp cải thiện.

• Tác giả: Nguyễn Thị Hoa
• Người hướng dẫn: TS. Phạm Thị Duyên Thảo
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật học
• Đề tài: Pháp luật về bảo hiểm thất nghiệp ở Việt Nam hiện nay
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• BẢNG VIẾT TẮT
• LỜI MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ BẢO HIỂM THẤT NGHIỆP VÀ PHÁP LUẬT VỀ BẢO HIỂM THẤT NGHIỆP
• 1.1. Bảo hiểm thất nghiệp
• 1.2. Khái niệm bảo hiểm thất nghiệp
• 1.3. Đặc điểm của bảo hiểm thất nghiệp
• 1.4. Pháp luật về bảo hiểm thất nghiệp
• 1.4.1. Khái niệm pháp luật bảo hiểm thất nghiệp
• 1.4.2. Nội dung của pháp luật về bảo hiểm thất nghiệp
• 1.4.3. Vai trò, mục đích của pháp luật BHTN
• 1.4.4. Các yếu tố tác động đến pháp luật bảo hiểm thất nghiệp
• 1.4.4.1. Các yếu tố tác động đến việc xây dựng, ban hành pháp luật bảo hiểm thất nghiệp
• 1.4.4.2. Các yếu tố tác động đến việc thực hiện pháp luật BHTN
• 1.4.5. Các tiêu chí đánh giá mức độ hoàn thiện của pháp luật về bảo hiểm thất nghiệp
• 1.4.6. Khái lược lịch sử phát triển của pháp luật bảo hiểm thất nghiệp ở Việt Nam
• 1.4.7. Giai đoạn từ năm 2006 đến nay
• 1.4.8. Pháp luật về bảo hiểm thất nghiệp ở một số nước trên thế giới, kinh nghiệm với Việt Nam
• 1.4.8.1. Pháp luật bảo hiểm thất nghiệp của Trung Quốc
• 1.4.8.2. Pháp luật bảo hiểm thất nghiệp của Nga
• 1.4.8.3. Pháp luật bảo hiểm thất nghiệp của Thụy Điển
• 1.4.9. Kết luận chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VỀ BẢO HIỂM THẤT NGHIỆP Ở VIỆT NAM HIỆN NAY
• 2.1. Hệ thống các văn bản pháp luật điều chỉnh vấn đề bảo hiểm thất nghiệp ở Việt Nam hiện nay
• 2.2. Các Điều ước quốc tế liên quan đến bảo vệ việc làm và chống thất nghiệp mà Việt Nam đã gia nhập
• 2.3. Hệ thống các văn bản quy phạm do Nhà nước ban hành liên quan đến bảo hiểm thất nghiệp
• 2.4. Nguyên tắc của bảo hiểm thất nghiệp trong pháp luật bảo hiểm thất nghiệp Việt Nam
• 2.5. Bảo hiểm thất nghiệp phải gắn liền TCTN với giải quyết việc làm cho người thất nghiệp
• 2.6. Trợ cấp bảo hiểm thất nghiệp phải đảm bảo khuyến khích người thất nghiệp chủ động tìm kiếm việc làm
• 2.7. Mức hưởng BHTN được tính trên cơ sở mức đóng, thời gian đóng và có sự chia sẻ rủi ro giữa những người tham gia BHTN
• 2.8. Quỹ bảo hiểm thất nghiệp phải có sự hỗ trợ của nhà nước
• 2.9. Thực trạng các quy định pháp luật về BHTN ở Việt Nam
• 2.9.1. Về đối tượng tham gia BHTN
• 2.9.2. Về điều kiện hưởng BHTN
• 2.9.3. Về các chế độ bảo hiểm thất nghiệp
• 2.9.4. Về quỹ bảo hiểm thất nghiệp
• 2.10. Thành tựu của hệ thống pháp luật về BHTN ở Việt Nam
• 2.10.1. Thành tựu ở góc độ các quy định pháp luật hiện hành về bảo hiểm thất nghiệp
• 2.10.2. Thành tựu từ thực tiễn điều chỉnh của pháp luật về bảo hiểm thất nghiệp
• 2.11. Hạn chế và những vấn đề đang đặt ra của pháp luật về bảo hiểm thất nghiệp ở Việt Nam
• 2.11.1. Những hạn chế của pháp luật bảo hiểm thất nghiệp
• 2.11.2. Những vấn đề đang tồn tại đối với pháp luật và quá trình vận hành pháp luật bảo hiểm thất nghiệp
• 2.12. Nguyên nhân những thành tựu và hạn chế của pháp luật về bảo hiểm thất nghiệp ở Việt Nam
• 2.12.1. Nguyên nhân của những thành tựu
• 2.12.2. Nguyên nhân của những hạn chế
• 2.13. Kết luận chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT BẢO HIỂM THẤT NGHIỆP Ở VIỆT NAM
• 3.1. Các phương hướng hoàn thiện pháp luật về bảo hiểm thất nghiệp ở Việt Nam
• 3.2. Các giải pháp hoàn thiện pháp luật về bảo hiểm thất nghiệp ở Việt Nam
• 3.2.1. Mở rộng đối tượng có thể tham gia bảo hiểm thất nghiệp để đảm bảo công bằng xã hội và đảm bảo sự tương thích với pháp luật quốc tế
• 3.2.2. Quy định hợp lý, linh hoạt hơn về điều kiện tham gia bảo hiểm thất nghiệp để đảm bảo quyền lợi cho người lao động
• 3.2.3. Tiếp tục hoàn thiện các quy định pháp luật về hỗ trợ học nghề, hỗ trợ tìm việc làm, quỹ bảo hiểm thất nghiệp
• 3.2.4. Bổ sung quy chế đảm bảo, ràng buộc trách nhiệm của người sử dụng lao động, của nhà nước trong các vấn đề liên quan đến bảo hiểm thất nghiệp
• 3.2.5. Pháp luật bảo hiểm thất nghiệp cần phải đảm bảo hơn nữa mức độ tương thích với các quy định trong các điều ước quốc tế liên quan
• 3.2.6. Đảm bảo sự tham gia thực sự của những người lao động, của các tổ chức xã hội nghề nghiệp trong quá trình xây dựng, hoàn thiện pháp luật bảo hiểm thất nghiệp
• 3.2.7. Cần tăng cường công tác hướng dẫn, quy định chi tiết thi hành, giải thích pháp luật về bảo hiểm thất nghiệp
• 3.2.8. Cần tăng cường hợp tác quốc tế trong quá trình xây dựng, thực hiện pháp luật về bảo hiểm thất nghiệp
• 3.2.9. Các giải pháp hỗ trợ để nâng cao hiệu quả của pháp luật về bảo hiểm thất nghiệp trong thực tiễn
• 3.2.9.1. Đẩy mạnh công tác tuyên truyền, phổ biến giáo dục pháp luật BHTN cho NLĐ
• 3.2.9.2. Tiếp tục kiện toàn tổ chức, bộ máy cơ quan quản lý nhà nước về BHTN; nâng cao chất lượng dịch vụ và công tác thực hiện chế độ BHTN
• 3.2.9.3. Tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra, giám sát việc thực hiện chế độ BHTN, có cơ chế xử lý đủ mạnh để xử lý vi phạm, giải quyết tranh chấp về BHTN
• 3.2.9.4. Kiện toàn công tác quản lý lao động thất nghiệp, chi trả quyền lợi bảo hiểm thất nghiệp
• 3.3. Kết luận chương 3
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Bảo Hiểm Thất Nghiệp Ở Việt Nam

Bảo hiểm thất nghiệp (BHTN) là một trong những chính sách an sinh xã hội quan trọng tại Việt Nam. Chính sách này nhằm bảo vệ quyền lợi của người lao động trong trường hợp họ bị mất việc làm. Theo Luật việc làm năm 2013, BHTN không chỉ giúp người lao động có nguồn thu nhập tạm thời mà còn khuyến khích họ tìm kiếm việc làm mới. Tuy nhiên, thực trạng BHTN ở Việt Nam hiện nay vẫn còn nhiều vấn đề cần được giải quyết.

1.1. Khái Niệm Bảo Hiểm Thất Nghiệp

BHTN được hiểu là chế độ bảo hiểm nhằm hỗ trợ tài chính cho người lao động khi họ mất việc làm. Chế độ này được hình thành từ sự đóng góp của người lao động và người sử dụng lao động, với sự hỗ trợ của nhà nước.

1.2. Vai Trò Của Bảo Hiểm Thất Nghiệp

BHTN đóng vai trò quan trọng trong việc ổn định đời sống của người lao động, giúp họ vượt qua giai đoạn khó khăn khi mất việc làm. Đồng thời, nó cũng góp phần vào sự phát triển bền vững của nền kinh tế.

II. Thực Trạng Bảo Hiểm Thất Nghiệp Tại Việt Nam Hiện Nay

Thực trạng BHTN ở Việt Nam hiện nay cho thấy nhiều vấn đề tồn tại. Mặc dù đã có những quy định pháp luật rõ ràng, nhưng việc thực hiện vẫn gặp nhiều khó khăn. Nhiều người lao động chưa được tham gia BHTN, và một số doanh nghiệp còn nợ tiền bảo hiểm.

2.1. Đối Tượng Tham Gia Bảo Hiểm Thất Nghiệp

Đối tượng tham gia BHTN chủ yếu là người lao động làm việc theo hợp đồng lao động. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều nhóm lao động tự do chưa được bảo vệ quyền lợi.

2.2. Những Vấn Đề Tồn Tại Trong Thực Hiện BHTN

Một số vấn đề như tình trạng nợ bảo hiểm của doanh nghiệp, sự thiếu hiểu biết của người lao động về quyền lợi BHTN, và quy trình giải quyết chế độ BHTN còn phức tạp.

III. Pháp Luật Về Bảo Hiểm Thất Nghiệp Ở Việt Nam

Pháp luật về BHTN tại Việt Nam được quy định trong nhiều văn bản pháp lý, bao gồm Luật việc làm và Luật bảo hiểm xã hội. Những quy định này nhằm đảm bảo quyền lợi cho người lao động và tạo điều kiện thuận lợi cho việc thực hiện BHTN.

3.1. Các Quy Định Chính Về BHTN

Các quy định này bao gồm điều kiện tham gia, mức đóng, và quyền lợi của người lao động khi tham gia BHTN. Những quy định này cần được thực hiện nghiêm túc để bảo vệ quyền lợi cho người lao động.

3.2. Những Thách Thức Trong Việc Thực Thi Pháp Luật

Việc thực thi pháp luật về BHTN gặp nhiều thách thức, bao gồm sự thiếu đồng bộ trong các quy định và sự thiếu trách nhiệm của một số doanh nghiệp trong việc đóng bảo hiểm.

IV. Giải Pháp Hoàn Thiện Pháp Luật Về Bảo Hiểm Thất Nghiệp

Để cải thiện tình hình BHTN, cần có những giải pháp hoàn thiện pháp luật và nâng cao nhận thức của người lao động. Các giải pháp này bao gồm việc mở rộng đối tượng tham gia BHTN và cải cách quy trình giải quyết chế độ BHTN.

4.1. Mở Rộng Đối Tượng Tham Gia BHTN

Cần mở rộng đối tượng tham gia BHTN để bao gồm cả những người lao động tự do và những nhóm lao động chưa được bảo vệ quyền lợi.

4.2. Cải Cách Quy Trình Giải Quyết Chế Độ BHTN

Cần đơn giản hóa quy trình giải quyết chế độ BHTN để người lao động dễ dàng tiếp cận quyền lợi của mình.

V. Kết Luận Về Bảo Hiểm Thất Nghiệp Ở Việt Nam

BHTN là một chính sách quan trọng trong việc bảo vệ quyền lợi của người lao động. Tuy nhiên, để chính sách này phát huy hiệu quả, cần có sự cải cách và hoàn thiện pháp luật. Việc nâng cao nhận thức của người lao động và doanh nghiệp cũng là yếu tố quyết định.

5.1. Tương Lai Của BHTN Tại Việt Nam

Tương lai của BHTN tại Việt Nam phụ thuộc vào việc cải cách pháp luật và nâng cao trách nhiệm của các bên liên quan trong việc thực hiện chính sách này.

5.2. Đề Xuất Chính Sách Mới Về BHTN

Cần đề xuất các chính sách mới nhằm cải thiện tình hình BHTN, bao gồm việc tăng cường sự tham gia của nhà nước và các tổ chức xã hội trong việc bảo vệ quyền lợi của người lao động.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thất nghiệp và biến động việc làm luôn là thách thức kinh tế - xã hội hàng đầu tại mọi quốc gia trong bối cảnh toàn cầu hóa. Tại Việt Nam, sau hơn 6 năm triển khai chế định bảo hiểm thất nghiệp kể từ khi Luật Bảo hiểm xã hội năm 2006 được ban hành và tiếp đó là mốc chuyển giao sang Luật Việc làm năm 2013 có hiệu lực từ ngày 01/01/2015, chính sách này đã trở thành giá đỡ an sinh quan trọng cho hàng triệu người lao động. Tuy nhiên, thực tiễn vận hành bộc lộ nhiều khoảng trống pháp lý: đối tượng tham gia còn giới hạn, tình trạng doanh nghiệp trốn đóng và nợ đọng tiền bảo hiểm gia tăng, cùng nguy cơ trục lợi chính sách từ một bộ phận người lao động mất việc.

Luận văn tập trung nghiên cứu toàn diện hệ thống lý luận và thực trạng pháp luật về bảo hiểm thất nghiệp tại Việt Nam từ năm 2006 đến năm 2015, đặt trong sự so sánh với các điều ước quốc tế và kinh nghiệm lập pháp của các quốc gia như Trung Quốc, Nga, Thụy Điển. Mục tiêu cụ thể là làm rõ bản chất pháp lý, đánh giá các thành tựu và hạn chế của khung pháp luật hiện hành, từ đó xây dựng hệ thống giải pháp hoàn thiện quy chế bảo hiểm thất nghiệp. Ý nghĩa của nghiên cứu thể hiện qua việc cung cấp luận cứ khoa học để hoàn thiện thể chế an sinh xã hội, góp phần nâng tỷ lệ bao phủ của bảo hiểm thất nghiệp lên trên 35% lực lượng lao động có hưởng lương và bảo đảm quyền an sinh của công dân theo quy định tại Điều 35 Hiến pháp năm 2013.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng lý luận của chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh về Nhà nước và pháp luật, kết hợp với học thuyết an sinh xã hội hiện đại coi quyền được bảo hiểm thất nghiệp là một bộ phận cốt lõi của quyền con người theo Điều 22 Tuyên ngôn Quốc tế Nhân quyền năm 1948. Khung phân tích được xây dựng trên 5 khái niệm then chốt: bảo hiểm thất nghiệp, trợ cấp thất nghiệp, người thất nghiệp, Quỹ bảo hiểm thất nghiệp và quan hệ an sinh xã hội.

Về chuẩn mực quốc tế, nghiên cứu áp dụng các tiêu chuẩn nền tảng từ Công ước số 44 năm 1934, Công ước số 102 năm 1952 về quy phạm tối thiểu an toàn xã hội và đặc biệt là Công ước số 168 năm 1988 của Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO) về xúc tiến việc làm và bảo vệ chống thất nghiệp. Theo Công ước số 168, diện bảo vệ phải đạt tối thiểu 85% tổng số người làm công ăn lương và mức trợ cấp định kỳ không được thấp hơn 50% mức tiền lương trước khi mất việc. Nghiên cứu sử dụng mô hình chia sẻ rủi ro ba bên gồm người lao động, người sử dụng lao động và Nhà nước để phân tích cơ chế hình thành cũng như vận hành quỹ an sinh.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của đề tài bao gồm hệ thống 55 văn bản quy phạm pháp luật qua 4 giai đoạn lịch sử của Việt Nam từ năm 1945 đến năm 2015, kết hợp số liệu thống kê thực tế về thu - chi Quỹ bảo hiểm thất nghiệp và giải quyết việc làm giai đoạn 2009 - 2014 từ Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội, Bảo hiểm Xã hội Việt Nam.

Nghiên cứu sử dụng cỡ mẫu gồm 63 báo cáo tổng kết thực tiễn thi hành chính sách từ 63 tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương, được lựa chọn theo phương pháp chọn mẫu mục đích nhằm đại diện cho các vùng kinh tế trọng điểm và các khu vực có mật độ khu công nghiệp cao. Phương pháp phân tích - tổng hợp, phương pháp so sánh luật học và phương pháp thống kê xã hội học được lựa chọn vì cho phép đối chiếu trực tiếp giữa quy định trên văn bản với hiệu quả thực thi thực tế, đồng thời chỉ ra mức độ tương thích của pháp luật Việt Nam với 17 Công ước của ILO mà Việt Nam đã phê chuẩn. Tiến trình nghiên cứu được triển khai từ năm 2013 đến năm 2015.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, diện đối tượng tham gia bảo hiểm thất nghiệp có sự mở rộng đáng kể qua từng thời kỳ nhưng vẫn để sót khoảng trống lớn. Dù Luật Việc làm năm 2013 đã mở rộng diện bắt buộc tham gia đối với hợp đồng lao động từ đủ 3 tháng trở lên, khu vực lao động phi chính thức chiếm hơn 60% lực lượng lao động xã hội vẫn chưa thể tiếp cận mạng lưới an sinh này.

Thứ hai, cơ cấu chi trả chế độ còn mất cân đối nghiêm trọng giữa hỗ trợ tài chính ngắn hạn và các giải pháp chủ động. Trong giai đoạn 2010 - 2014, hơn 85% người lao động nộp hồ sơ chỉ tập trung nhận tiền trợ cấp thất nghiệp hàng tháng với mức hưởng 60% bình quân tiền lương 6 tháng liền kề. Ngược lại, tỷ lệ người thất nghiệp tham gia các khóa hỗ trợ học nghề và đào tạo chuyển đổi việc làm chỉ đạt dưới 5% tổng số đối tượng thụ hưởng.

Thứ ba, tình trạng vi phạm pháp luật từ phía người sử dụng lao động diễn biến phức tạp. Hiện tượng trốn đóng, nợ đọng tiền bảo hiểm thất nghiệp kéo dài tại hàng nghìn doanh nghiệp khiến quyền lợi của hàng vạn lao động bị treo khi doanh nghiệp giải thể hoặc phá sản. Đồng thời, chế tài xử phạt hành chính đối với hành vi nợ đóng bảo hiểm chưa đủ sức răn đe khi mức phạt chỉ chiếm tỷ lệ nhỏ so với số tiền doanh nghiệp chiếm dụng.

Thứ tư, quy trình phối hợp giữa Trung tâm Dịch vụ việc làm tiếp nhận hồ sơ và cơ quan Bảo hiểm Xã hội chi trả trợ cấp còn thiếu liên thông dữ liệu trực tuyến, dẫn tới độ trễ thời gian giải quyết hồ sơ thực tế kéo dài từ 15 đến 20 ngày.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân của những hạn chế trên xuất phát từ nhận thức chưa đầy đủ của cả người lao động lẫn người sử dụng lao động về bản chất phòng ngừa rủi ro của bảo hiểm thất nghiệp. Danh mục nghề đào tạo tại các trung tâm còn nghèo nàn, chưa bám sát nhu cầu tuyển dụng của thị trường công nghệ cao. Khi so sánh với Trung Quốc, quốc gia quy định doanh nghiệp đóng 2% và người lao động đóng 1% quỹ lương đồng thời phân bổ tỷ lệ cố định của quỹ cho bồi dưỡng kỹ năng nghề, hay Thụy Điển với mô hình quỹ an sinh do công đoàn quản lý đạt tỷ lệ bao phủ trên 80%, pháp luật Việt Nam cần hoàn thiện cơ chế khuyến khích tự đào tạo và nâng cao trách nhiệm của tổ chức công đoàn.

Dữ liệu nghiên cứu về sự chuyển dịch cơ cấu chi trợ cấp và đào tạo nghề có thể được trực quan hóa hiệu quả thông qua biểu đồ cột chồng kết hợp đồ thị đường, phản ánh tương quan giữa số người nhận trợ cấp tiền mặt và số người đăng ký học nghề từ năm 2009 đến năm 2015. Bên cạnh đó, việc lập bảng so sánh mức đóng - mức hưởng giữa Luật Bảo hiểm xã hội năm 2006 và Luật Việc làm năm 2013 sẽ làm nổi bật những bước tiến về kỹ thuật lập pháp an sinh xã hội tại Việt Nam.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, mở rộng đối tượng tham gia bảo hiểm thất nghiệp bắt buộc và từng bước thí điểm loại hình tự nguyện. Quốc hội và Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội cần xây dựng lộ trình luật hóa để bao phủ nhóm lao động theo mùa vụ dưới 3 tháng và lao động tự do, đặt mục tiêu nâng tỷ lệ bao phủ an sinh đạt 40% lực lượng lao động trong độ tuổi trước năm 2020.

Thứ hai, đổi mới căn bản chính sách hỗ trợ học nghề và tư vấn việc làm. Cục Việc làm và hệ thống Trung tâm Dịch vụ việc làm các tỉnh cần nâng định mức hỗ trợ chi phí học nghề lên tương đương 1,5 lần mức lương cơ sở, đa dạng hóa các khóa đào tạo nghề ngắn hạn từ 3 đến 6 tháng theo đơn đặt hàng của doanh nghiệp, phấn đấu nâng tỷ lệ người thất nghiệp quay lại thị trường lao động sau đào tạo nghề lên mức 20% vào giai đoạn 2016 - 2018.

Thứ ba, siết chặt kỷ cương pháp luật và tăng cường chế tài xử phạt nợ đọng bảo hiểm. Thanh tra ngành Lao động - Thương binh và Xã hội phối hợp liên ngành cùng Bảo hiểm Xã hội Việt Nam tổ chức thanh tra định kỳ hàng quý, áp dụng lãi suất phạt chậm đóng bằng 2 lần lãi suất thị trường liên ngân hàng, xử lý hình sự các hành vi cố tình trốn đóng bảo hiểm của người sử dụng lao động, nhằm kéo giảm tỷ lệ nợ đọng bảo hiểm thất nghiệp xuống dưới 2% trước năm 2018.

Thứ tư, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin và đơn giản hóa thủ tục hành chính. Bảo hiểm Xã hội Việt Nam cùng các cơ quan quản lý lao động cần hoàn thiện cơ sở dữ liệu quốc gia về bảo hiểm, thực hiện liên thông điện tử một cửa, rút ngắn thời hạn thẩm định và ban hành quyết định hưởng trợ cấp từ 20 ngày xuống tối đa 10 ngày làm việc kể từ năm 2016.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nhóm cơ quan quản lý nhà nước và lập pháp bao gồm Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội, Ủy ban Xã hội của Quốc hội cùng các chuyên viên hoạch định chính sách. Nhóm này có thể khai thác luận cứ khoa học và phân tích so sánh luật học để phục vụ công tác rà soát, sửa đổi, bổ sung Luật Việc làm, Luật Bảo hiểm xã hội và các nghị định hướng dẫn thi hành.

Nhóm cán bộ thực thi nghiệp vụ tại hệ thống Bảo hiểm Xã hội Việt Nam và Trung tâm Dịch vụ việc làm trên 63 tỉnh, thành phố. Nghiên cứu cung cấp tài liệu đào tạo chuyên sâu giúp cán bộ nắm vững quy trình xử lý hồ sơ, nhận diện các kẽ hở thủ tục và nâng cao kỹ năng tư vấn giới thiệu việc làm cho người lao động.

Nhóm người sử dụng lao động và các chuyên gia quản trị nhân sự tại các doanh nghiệp. Luận văn giúp khối quản trị hiểu rõ nghĩa vụ trích nộp 1% quỹ tiền lương, nắm vững quy định về xử lý lao động dôi dư khi tái cấu trúc doanh nghiệp và tối ưu hóa quan hệ lao động đúng pháp luật.

Nhóm giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên cao học chuyên ngành Luật học, Quản lý công và Kinh tế lao động. Đây là nguồn tài liệu tham khảo giá trị về phương pháp nghiên cứu lý luận gắn với thực tiễn lập pháp và kinh nghiệm hội nhập các công ước quốc tế của ILO.

Câu hỏi thường gặp

Mức hưởng và thời gian hưởng trợ cấp thất nghiệp hiện nay được pháp luật quy định như thế nào? Theo Luật Việc làm năm 2013, mức hưởng trợ cấp thất nghiệp hàng tháng bằng 60% mức bình quân tiền lương tháng đóng bảo hiểm thất nghiệp của 6 tháng liền kề trước khi thất nghiệp. Thời gian hưởng tối đa là 12 tháng, cứ đóng đủ 12 đến 36 tháng thì được hưởng 3 tháng trợ cấp, sau đó cứ đóng đủ thêm 12 tháng thì được hưởng thêm 1 tháng trợ cấp.

Tại sao chính sách hỗ trợ học nghề cho người thất nghiệp trong giai đoạn 2009 - 2014 đạt hiệu quả chưa cao? Thực tế giai đoạn 2009 - 2014 ghi nhận tỷ lệ học nghề dưới 5% do danh mục nghề đào tạo tại các trung tâm còn đơn điệu, mức hỗ trợ tài chính chưa đủ bù đắp chi phí sinh hoạt và tâm lý người lao động chỉ muốn nhận tiền trợ cấp trực tiếp để trang trải khó khăn cấp bách trước mắt trong vòng 3 đến 6 tháng.

Trách nhiệm đóng bảo hiểm thất nghiệp của doanh nghiệp và người lao động được phân bổ ra sao? Cơ chế đóng quỹ được thiết lập theo tỷ lệ ba bên: người lao động đóng 1% tiền lương tháng, người sử dụng lao động đóng 1% quỹ tiền lương tháng của những người lao động tham gia bảo hiểm, và Nhà nước hỗ trợ tối đa 1% quỹ tiền lương tháng đóng bảo hiểm thất nghiệp từ ngân sách trung ương để bảo đảm cân đối quỹ.

Kinh nghiệm quốc tế của Trung Quốc và Thụy Điển gợi mở điều gì cho hệ thống an sinh Việt Nam? Trung Quốc áp dụng mức đóng 2% cho doanh nghiệp và phân định rõ tài khoản cá nhân, trong khi Thụy Điển phát huy tối đa vai trò của nghiệp đoàn lao động để đạt độ bao phủ trên 80%. Việt Nam có thể học tập việc minh bạch tài khoản quản lý và gắn kết trách nhiệm đào tạo kỹ năng của tổ chức đại diện người lao động.

Người lao động cần đáp ứng những điều kiện tiên quyết nào để được hưởng trợ cấp thất nghiệp? Người lao động cần đáp ứng 3 điều kiện: đã chấm dứt hợp đồng lao động hợp pháp, đã đóng bảo hiểm thất nghiệp từ đủ 12 tháng trở lên trong 24 tháng trước khi chấm dứt hợp đồng, đã nộp hồ sơ hưởng bảo hiểm tại Trung tâm Dịch vụ việc làm trong thời hạn 3 tháng và chưa tìm được việc làm sau 15 ngày kể từ ngày nộp hồ sơ.

Kết luận

• Hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về chế định bảo hiểm thất nghiệp dưới góc độ quyền con người và nguyên tắc chia sẻ rủi ro xã hội.
• Phân tích sâu sắc lịch sử lập pháp qua 4 giai đoạn từ năm 1945 đến cột mốc Luật Việc làm năm 2013 có hiệu lực ngày 01/01/2015.
• Đánh giá thẳng thắn các tồn tại thực tiễn như tỷ lệ học nghề dưới 5%, khoảng trống bao phủ khu vực phi chính thức và hiện tượng nợ đọng quỹ.
• Tổng kết kinh nghiệm lập pháp quốc tế có giá trị tham chiếu cao từ các mô hình an sinh của Trung Quốc, Nga và Thụy Điển.
• Đề xuất đồng bộ 4 nhóm giải pháp lập pháp, kinh tế và quản trị hành chính với các mục tiêu định lượng cụ thể cho giai đoạn đến năm 2020.

Đóng góp lớn nhất của luận văn là xây dựng hệ thống luận cứ pháp lý và thực tiễn vững chắc, định hướng hoàn thiện pháp luật bảo hiểm thất nghiệp tương thích với các chuẩn mực của Công ước ILO số 168. Trong lộ trình 2016 - 2020, các cơ quan lập pháp và quản lý an sinh cần khẩn trương số hóa quy trình quản lý và mở rộng mạng lưới bảo vệ người lao động. Hãy tiếp tục nghiên cứu và khai thác triệt để các đề xuất lập pháp này nhằm xây dựng một hệ thống an sinh xã hội vững chắc, công bằng và tiến bộ cho mọi người lao động Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Cơ sở lý luâ ̣n về bảo hiểm thất nghiệp và pháp luật về bảo hiểm thất nghiệp. Chương 2: Thực trạng pháp luật về bảo hiểm thất nghiệp ở Việt Nam hiện nay. Chương 3: Giải pháp hoàn thiện pháp luật về bảo hiểm thất nghiệp ở Việt Nam. 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] CHƢƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA PHÁP LUẬT VỀ BẢO HIỂM THẤT NGHIỆP 1.

Bảo hiểm thất nghiệp 1. Khái niệm bảo hiểm thất nghiệp Khái niệm BHTN là một vấn đề lí luận cơ bản có ý nghĩa quyết định đối với toàn bộ các vấn đề liên quan tới chế định BHTN. Việc xác định khái niệm BHTN có ý nghĩa hết sức quan trọng đối với việc xây dựng, tổ chức thực hiện pháp luật về BHTN; kiến tạo, thực thi quy trình, thủ tục giải quyết chế độ BHTN; xác định đối tượng của BHTN sao cho phát huy được cao nhất vị trí, vai trò của BHTN trong đời sống xã hội cũng như việc xác định vị trí, vai trò của cơ quan quản lý nhà nước về BHTN. Tùy thuộc vào từng khía cạnh của đời sống xã hội, BHTN được nhìn nhận, đánh giá ở nhiều góc độ khác nhau.

Dưới góc độ kinh tế - xã hội, BHTN được hiểu là giải pháp nhằm khắc phục hậu quả của tình trạng thất nghiệp, giúp NTN tạm thời đảm bảo đươ ̣c cuộc sống và tìm kiếm việc làm thông qua việc tạo lập và sử dụng một quỹ tiền tệ tập trung. Quỹ này được hình thành qua sự đóng góp của NLĐ và NSDLĐ có sự hỗ trợ của nhà nước, được sử dụng để trả TCTN, cũng như tiến hành các biện pháp nhằm nhanh chóng giúp NTN cải thiện cơ hội việc làm, sớm trở lại với thị trường lao động. Dưới góc độ pháp lý, BHTN là tổng thể các quy phạm pháp luật quy định việc đóng góp và sử dụng quỹ BHTN, chi trả cho TCTN để bù đắp thu nhập cho NLĐ bị mất việc làm và thực hiện các biện pháp đưa NTN trở lại làm việc. BHTN vì thế thường được hiểu là một chế độ trong hệ thống các chế độ bảo hiểm xã hội, có mục đích hỗ trợ thu nhập cho NLĐ bị mất thu nhập do thất nghiệp [10].

Theo Công ước số 102 năm 1952 của ILO, BHTN là một trong chín nhánh của bảo hiểm xã hội, là một biện pháp hỗ trợ thiết thực về mặt tài chính cho NLĐ trong lúc mất việc làm nhằm giúp họ khắc phục khó khăn, ổn định 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] cuộc sống. Ngoài ra, cơ chế pháp lý này còn tạo dựng hệ thống các giải pháp như: hỗ trợ học nghề, tư vấn, giới thiệu việc làm góp phần ổn định tâm lý, tạo điều kiện thuận lợi cho người lao động bị mất việc có cơ hội tìm kiếm, thích ứng với công việc mới. Ở nước ta , trong tiến trình sửa đổi, bổ sung Hiến pháp, Đảng và nhà nước đã nhận thức rõ ASXH là một trong những vấn đề cần phải được lưu xét. Vì thế, lần sửa đổi này đã mở rộng hơn đối tượng có quyền được bảo trợ.

Cụ thể, tại Điều 35 Hiến pháp năm 2013 quy định: “Công dân có quyền được bảo đảm ASXH”. Hơn nữa , ASXH là mục tiêu, chính sách phát triển của mỗi quốc gia nhằm thúc đẩy phúc lợi của người dân thông qua các biện pháp hỗ trợ đảm bảo quyền tiếp cận các nguồn lực đầy đủ trong đó có quyền được BHTN. Do đó, dưới góc độ nhân quyền, quyền được BHTN là quyền con người cần được quan tâm, bảo đảm, bảo vệ. Thực chất, đây là quyền lợi riêng nhưng được toàn thể xã hội chung tay bù đắp.

Tuy nhiên, đó mới chỉ là cách nhiǹ nhâ ̣n về BHTN ở từng khía cạnh của đời số ng xã hô ̣i. Ở Việt Nam, tính đến thời điểm trước ngày Luật việc làm ra đời 16/11/2013, chưa có một định nghĩa chính thức nào về BHTN được ghi nhận trong hệ thống các văn bản pháp quy. Mặc dù, Luật số 71/2006/QH11 ngày 29/6/2006 của Quốc hội về Bảo hiểm xã hội là văn bản pháp lý có giá trị cao nhất về lĩnh vực bảo hiểm xã hội, trong đó có chế định BHTN song cũng chỉ đưa ra các nội dung cơ bản liên quan đến BHTN chứ không có điều nào định nghĩa cụ thể về BHTN. Do đó , chúng ta chưa có một khái niệm chính thức về BHTN.

Còn nay, theo Luâ ̣t viê ̣c làm thì : BHTN là chế độ nhằ m bù đắ p một phầ n thu nhập của NLĐ khi bi ̣mấ t viê ̣c làm , hỗ trợ NLĐ học nghề, duy trì viê ̣c làm, tìm việc làm trên cơ sở đóng vào quỹ BHTN. Với khái niê ̣m trên cho thấ y , BHTN là chế độ nhằm đảm bảo quyền lợi cho NLĐ bị thất nghiệp. So với tiêu chuẩ n của công ước 102 về Quy pha ̣m tố i thiể u về ASXH, 1952 của ILO thì Luật việc làm đã đưa ra khái niệm về 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] BHTN tương đố i toàn diê ̣n , đã thể hiê ̣n đươ ̣c bản chấ t của BHTN. Sự ra đời của Luật việc làm là một bước tiến mới của BHTN ở Việt Nam.

Như vậy, xét về bản chất, BHTN chính là sự bù đắp những tổn thất về thu nhập cho NLĐ thất nghiệp giúp họ duy trì sinh hoạt trong thời gian mất việc, tạo điều kiện tái tạo việc làm; là một biện pháp mang tính cấp thiết, bảo đảm cho sự sinh tồn của người mất việc. Đồng thời, giúp NTN né tránh rủi ro thông qua việc tạo lập quỹ BHTN. Do đó, NTN từ chỗ bị mất thu nhập do thất nghiệp lại vẫn nhận được tiền TCTN do có tham gia đóng BHTN. Đặc điểm của bảo hiểm thất nghiệp BHTN bảo đảm cho quá trình tái tạo việc làm và đời sống của NTN được diễn ra bình thường.

Vì vậy, ngoài hỗ trợ về vật chất, BHTN còn hỗ trợ về mặt tinh thần cho họ. Là một chế độ trong hệ thống các chế độ bảo hiểm xã hội nên BHTN cũng có các đặc điểm chung giống bảo hiểm xã hội như: Về đối tượng hưởng: Là NLĐ thuộc trường hợp được tham gia đóng bảo hiểm và thân nhân của họ theo quy định của pháp luật về bảo hiểm xã hội. Về điều kiện hưởng chế độ: Phải là NLĐ được tham gia đóng bảo hiểm thuộc các trường hợp được hưởng chế độ. Về nguồn hình thành quỹ: Dựa vào sự đóng góp bằng một tỷ lệ phần trăm nhất định căn cứ trên mức tiền lương của người tham gia đóng bảo hiểm.

Ngoài ra, quỹ bảo hiểm còn được hình thành từ sự hỗ trợ của nhà nước, tiền sinh lời của hoạt động đầu tư từ quỹ, sự đóng góp của NSDLĐ (trừ trường hợp thuộc diện tham gia đóng bảo hiểm xã hội tự nguyện) và các nguồn thu hợp pháp khác. Về nguồn bảo đảm chi trả: Bảo hiểm xã hội Việt Nam – cơ quan thuộc Chính Phủ sẽ chịu trách nhiệm bảo đảm chi trả quyền lợi bảo hiểm cho những trường hợp được hưởng chế độ bảo hiểm. Về căn cứ chi trả quyền lợi bảo hiểm: Phụ thuộc vào thời gian tham gia bảo hiểm mà NLĐ được hưởng các quyền lợi bảo hiểm. 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Với năm tiêu chí nêu trên cho thấy, BHTN là lựa chọn thích hợp, đảm bảo độ tin cậy cho người tham gia, giảm thiểu sự mất cân bằng thu nhập cho NTN trong thời gian bị mất việc làm.

Tuy nhiên, bên ca ̣nh những đă ̣c điể m chung, BHTN cũng có những đặc điểm riêng nhất định. Một là, NTN nhâ ̣n trơ ̣ cấ p trên cơ sở đóng phí BHTN. Với mu ̣c đić h hỗ trơ ̣ NLĐ khi bi ̣thấ t nghiê ̣p, để giải quyết tình trạng thất nghiệp , góp phần cải thiê ̣n đời số ng của NLĐ sau khi mấ t viê ̣c làm , Nhà nước đã ban hành chiń h sách nhằ m giúp NTN thoát khỏi khó khăn, ổn định cuộc sống. Tuy nhiên, phụ thuộc vào mức đóng góp, thời gian tham gia bảo hiểm mà NLĐ được hưởng các quyền lợi bảo hiểm khác nhau theo nguyên tắc có đóng, có hưởng.

Song mức đóng góp chỉ là mô ̣t tỉ lê ̣ phầ n trăm rấ t nhỏ trên mức lương của NLĐ và mức hỗ trơ ̣ không cao hơn lương tháng họ đang hưởng trong thời gian nhấ t đinh ̣ chứ không giố ng như quyề n lơ ̣i đươ ̣c hưởng nế u tham gia bảo hiể m xã hô ̣i. Hơn nữa , trong suố t quá trình tham gia BHTN mà NLĐ không bi ̣mấ t viê ̣c làm thì chẳ ng đươ ̣c hưởng chế đô ̣ gì , coi như ho ̣ bị mất toàn bộ số tiền đã đóng góp , còn nếu họ tham gia bảo hiểm xã hội thì đương nhiên họ sẽ được hưởng quyề n lơ ̣i do chế đô ̣ đó mang la ̣i , nhưng phu ̣ thuô ̣c vào mức đóng và thời gian mà ho ̣ đã tham gia. Hai là, đố i tươṇ g tham gia và hưởng BHTN. Cùng xuất phát từ quan hệ lao động, nhưng đối tượng hưởng BHTN là những NLĐ, có khả năng lao động bị chấm dứt quan hệ lao động do không có việc làm, hay có việc làm nhưng không đáp ứng được yêu cầu của NSDLĐ và họ luôn sẵn sàng trở lại làm việc.

Còn đối tượng của các chế độ bảo hiểm khác là những NLĐ vẫn đang tồn tại quan hệ lao động nhưng do ốm đau, thai sản, tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp; hoặc đã chấm dứt quan hệ lao động như hết tuổi lao động hay chết. Do đó, kể cả có việc làm phù hợp cũng không thể chắc chắn ai trong số đó sẵn sàng quay trở lại thị trường lao động. Ba là, trong chế độ BHTN, bên ca ̣nh việc bù đắp thu nhập bị mất do mất việc làm còn có những giải pháp tình thế hữu ích giúp NTN cải thiện tình 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] trạng thất nghiệp như hỗ trợ chi phí học nghề, giới thiệu việc làm. Điều này cho thấy, chính sách này không chỉ cải thiện điều kiện sống cho NLĐ trong lúc mất việc mà còn tạo động lực, khuyến khích NTN tìm việc, hạn chế sự gia tăng số lượng lao động thất nghiệp, góp phần phát triển kinh tế đất nước.

Như vâ ̣y, chính sách này không chỉ bảo đảm quyền lợi vật chất cho người mất việc mà còn hỗ trợ về tinh thần cho họ khi xảy ra sự kiện bảo hiểm .