Chương 1: GIỚI THIỆU VỀ CHUYÊN NGÀNH VẬT LÝ LÝ THUYẾT 1.1Giới thiệu về Bộ môn Vật lý lý thuyết[1] a) Giới thiệu tổng quan Bộ môn Vật lý Lý thuyết là một trong 8 bộ môn thuộc Khoa Vật lý - Vật lý Kỹ thuật, Trường Đại học Khoa học Tự nhiên, Đại học Quốc gia TPHCM. Về đào tạo, bộ môn đảm nhận chương trình đào tạo bậc đại học và sau đại học chuyên ngành Vật lý Lý thuyết. Về nghiên cứu, hiện tại bộ môn có bốn hướng nghiên cứu chính là Vật lý hệ cô đặc, Vật lý hạt-Lý thuyết trường, Vũ trụ học và Vật lý sinh học. Bộ môn VLLT hiện có 1 Giáo sư, 5 tiến sĩ, 1 thạc sĩ, 1 học viên cao học- trợ giảng.
Hiện nay, BM VLLT đang nỗ lực duy trì và phát triển đội ngũ để tạo một nền móng vững chắc hơn, nhằm phát huy hết tiềm lực không riêng của VLLT mà của toàn Khoa VL-VLKT. Bộ môn Vật lý Lý thuyết (BM VLLT) là một bộ môn truyền thống của Khoa Vật lý-Vật lý Kỹ thuật (VL – VLKT), trường Đại học Khoa học Tự Nhiên – ĐHQG TPHCM. Trong suốt hành trình hoạt động lâu dài từ 1975, BM VLLT vẫn luôn được các bạn sinh viên/học viên VLLT tin tưởng và chọn như một nơi để ươm mầm tri thức, một “gia đình” để sẻ chia buồn vui sách đèn, một môi trường để trui rèn, một nhịp cầu để bắc đến tương lai. Sau khi kết thúc giai đoạn đại cương, các sinh viên khoa VL-VLKT có thể lựa chọn theo học tại BM VLLT từ đầu năm 3.
Khối kiến thức chuyên ngành VLLT là sự tiếp nối khối kiến thức cơ sở ngành của năm 2 bằng cách mở rộng và xây dựng các hình thức luận sâu sắc hơn, để giải thích và tổng quát hóa các quy luật vận động của thế giới vi mô hay vĩ mô. Trong hai năm cuối học tại VLLT, các sinh viên sẽ được học 13 môn và được chia thành 4 lĩnh vực nghiên cứu. Học kỳ đầu tiên của năm 3, sinh viên sẽ được học các môn căn bản để tiếp cận được với VLLT: Lý thuyết nhóm, Cơ 2 lượng tử nâng cao, Lý thuyết chất rắn, Lý thuyết trường điện từ và một môn giải thuật tính toán là Phương Pháp tính toán trong VLLT. BM VLLT liên kết với nhiều nhóm nghiên cứu như Viên Vật lý TP.HCM, Viện Vật lý Hà nội, Nhóm nghiên cứu Vật lý tại ĐH Phenikaa, Nhóm Vật lý tại Đại học Sư Phạm TPHCM, và những nhóm nghiên cứu khác tùy theo từng năm.
Các sinh viên VLLT có thể được gởi đi nhiều nhóm nghiên cứu ở các nơi khác nhau như trên đề cập để làm đề tài tốt nghiệp. Các sinh viên/học viên cũng có thể tham gia các lớp học quốc tế, đơn cử như lớp học VSOP hằng năm tại Quy Nhơn. b) Mục đích và ý nghĩa Có thể nói BM VLLT cung cấp những kiến thức căn bản nhất để giúp sinh viên/ học viên có thể tiếp cận được những nghiên cứu độc đáo, chuyên sâu sau này. Tuy nhiên, quá trình để đến được các nghiên cứu tầm cỡ và sâu sắc là một chuỗi nỗ lực phát triển không ngừng và cần một phổ rộng các năng lực khác nhau.
Hướng đi ngoài nghiên cứu cũng đòi hỏi như thế để gặt hái thành công. Bởi vậy, trong giảng dạy, BM VLLT cũng rất quan tâm và tích hợp các năng lực, kỹ năng cần thiết để giúp sinh viên/ học viên nghiên cứu, làm việc, và “hội nhập cuộc sống” một cách hiệu quả; mở rộng những chiều kích khác nhau để phát triển trọn vẹn hơn. Bước vào VLLT, các bạn sinh viên/ học viên đều mang hoài bão bay cao hơn trong học tập/ nghiên cứu, đều ủ ấp tình yêu khám phá thế giới vật lý lâu dài. Nhưng đôi khi hoài bão và tình yêu ban đầu ấy phải đối diện những hoàn cảnh khó khăn, không đủ sức để đi tiếp con đường mơ ước.
Vì vậy, BM VLLT đã thành lập quỹ học bổng khuyến học, trên tinh thần vun đắp, tiếp sức cho tình yêu Vật lý, cho những ước mơ cống hiến cho khoa học. Cuối cùng, BM VLLT, cùng với tinh thần chung của Khoa VL-VLKT, luôn mong muốn và nỗ lực hết mình để góp phần hỗ trợ các thế hệ sinh viên/ học viên có được sức bật mạnh mẽ từ hôm nay, khai mở và phát huy tối đa năng lực bản thân để gặt hái những thành quả thật ý nghĩa và tốt đẹp trong ngày mai: 3 “Vật lý Lý thuyết-Tiếp sức hiện tại-Khai phóng bản thân-Ươm mầm tương lai” 1.1 Các hoạt động của bộ môn Vật lý lý thuyết [2] 1.1Học bổng a) Học bổng khuyến học Học bổng này được thành lập dựa trên tinh thần vun đắp, tiếp sức cho tinh thần yêu Vật lý, cho những ước mơ cống hiến cho khoa học , quỹ được thành lập và mang thông điệp “Vật lý Lý thuyết – Tiếp sức hiện tại – Khai phóng bản thân – Ươm mầm tương lai”. Học bổng này dành cho các sinh viên/học viên Vật Lý Lý Thuyết có hoàn cảnh khó khăn và các sinh viên/học viên có nỗ lực học tập tốt. Học bổng sẽ được phát vào ngày tổ chức lễ Nhà giáo Việt Nam hằng năm của bộ môn Vật lý Lý thuyết.
Các đóng góp tự nguyện cũng như quá trình nhận và phát học bổng sẽ được công bố minh bạch trên trang web của bộ môn Vật Lý Lý Thuyết. b) Học bổng từ các tổ chức Bên cạnh quỹ học bổng khuyến học, trường cung cấp học bổng từ các tổ chức, công ty liên kết. Học bổng dành cho sinh viên khoa Vật lý – Vật lý Kỹ thuật nói chung và sinh viên bộ môn Vật lý lý thuyết nói riêng có thể kể đến là: Học bổng QSI Việt Nam (do công ty MITSUBA VN và công ty QSI cấp).2 Nghiên cứu khoa học a) Dự án nghiên cứu Sinh viên có thể tham gia vào các dự án nghiên cứu của giảng viên. Điều này sẽ giúp cho sinh viên có những cơ hội tiếp xúc, thu thập những kinh nghiệm thực tế.
Hiện nay, bộ môn Vật lý lý thuyết đang có các hướng nghiên cứu dự án như sau: Hướng Vật lý hệ cô đặc, hướng Vũ trụ học, hướng Hạt cơ bản - Vật lý năng lượng cao, hướng Vật lý sinh học và hướng Tính toán lượng tử. Sinh viên có thế chọn 1 trong những hướng đã nêu trên để tham gia nghiên cứu. 4 b) Cuộc thi nghiên cứu khoa học Khoa Vật lý – Vật lý kĩ thuật của trường thường khuyến khích sinh viên tham gia các cuộc thi nghiên cứu khoa học ở cả trong và ngoài nước. Các cuộc thi nổi bật có thể đề cập đến: Hội thi học thuật BIGBANG, cuộc thi học thuật P-Master,.1 Hình ảnh từ cuộc thi học thuật BIGBANG 1.3 Hội thảo và tọa đàm Nhằm mục đích tạo điều kiện cho các sinh viên của bộ môn tiếp cận các thông tin việc làm, định hướng nghề nghiệp được dễ dàng hơn cũng như có cơ hội tham quan và thực tập thực tế tại các doanh nghiệp.
Tìm kiếm các dự án hợp tác nghiên cứu khoa học giữa giảng viên, nghiên cứu viên của bộ môn với các doanh nghiệp và nhiều muc đích khác. Khoa thường tổ chức các buổi hội thảo, mời các chuyên gia trong lĩnh vực Vật Lý đến để chia sẻ kiến thức và kinh nghiệm. Góp phần giúp sinh viên mở rộng mạng lưới và hiểu rõ hơn về các xu hướng nghiên cứu hiện tại.2 Buổi tọa đàm doanh nghiệp năm 2022 1.4 Hoạt động ngoại khóa Các sinh viên của bộ môn Vật lý lý thuyết có thể tham gia các câu lạc bộ liên quan đến Vật Lý do khoa hoặc trường thành lập. Bên cạnh đó, khoa cũng thường tổ chức các hoạt động tình nguyện, tạo cơ hội cho sinh viên có thể rèn luyện kĩ năng mềm và đóng góp cho cộng đồng.3 Câu lạc bộ thiện nguyện khoa Vật lý – Vật lý kỹ thuật 1.2 Giới thiệu về nhân sự Bộ môn Vật lý lý thuyết [3] 1.1 Cán bộ cơ hữu TS.
Vũ Quang Tuyên – Trưởng bộ môn Email: vqtuyen@hcmus.vn Hướng nghiên cứu: Quang học lượng tử bán dẫn Hàm Green phi cân bằng và Động học lượng tử 6 Giảng dạy STEM tích hợp hiệu quả GS. Nguyễn Quốc Khánh – Giảng viên Email: nqkhanh@hcmus.vn Hướng nghiên cứu: Tương quan trong hệ hai chiều, giả hai chiều, graphene và cấu trúc lớp đôi ở nhiệt độ và phân cực spin bất kỳ: Phương pháp STLS, QSTLS, HNC, CHNC. Hiệu ứng tương quan lên một số tính chất vật lý của hệ hai chiều, giả hai chiều, graphene và cấu trúc lớp đôi. Các tính chất vận chuyển trong cấu trúc lớp: Độ linh động, điện trở, suất nhiệt điện.
Hiệu ứng thế ảnh trong hệ giả hai chiều. Kích thích tập thể trong cấu trúc lớp. Đặng Ngọc Châu – Giảng viên Email: dnchau@hcmus.vn Hướng nghiên cứu: Lý thuyết nhóm trong vật lý Hàm Green và Hàm Suy rộng Lý thuyết Trường – Hạt cơ bản TS. Trương Bá Hà – Giảng viên Email: nthnga@hcmus.vn Hướng nghiên cứu: Các bức xạ trường điện từ Lý thuyết tương đối Lý thuyết trường ThS.
Nguyễn Thị Huyền Nga – Giảng viên Email: nthnga@hcmus.vn Hướng nghiên cứu: Hàm phức trong vật lý Cơ lượng tử Giải tích số trong vật lý 8 TS. Nguyễn Hữu Nhã – Giảng viên Email: nhnha@hcmus.vn Hướng nghiên cứu: Vật lý hệ cô đặc Các hiện tượng học lượng tử trong hệ thấp chiều TS. Võ Quốc Phong – Giảng viên Email: vqphong@hcmus.vn Hướng nghiên cứu: Sự chuyển pha điện yếu bậc nhất (Baryogenesis) Vật lý Neutrino, Vi phạm CP hoặc Sphaleron Lạm phát thông qua các chiều không gian bổ sung và trường vô hướng TS. Trần Nguyên Lân – Giảng viên Email: tnlan@hcmus.vn Hướng nghiên cứu: Phát triển các phương pháp tính toán cấu trúc điện tử 9 Ứng dụng các phương pháp tính toán trong nghiên cứu phân tử và vật liệu Phát triển các phương pháp tính toán lượng tử Kết hợp điện toán lượng tử và học máy CN.
Trần Ngọc Thiện – Trợ giảng Email: tnthien@hcmus.2 Cán bộ thỉnh giảng TS. Phan Hồng Khiêm Email: phkhiem@hcmus.vn Hướng nghiên cứu: Tính toán tích phân Feynman một vòng và nhiều vòng Các hiệu chỉnh điện yếu một vòng đầy đủ tại các máy va chạm lepton trong tương lai Vật lý Higgs trong Mô hình Chuẩn và Vượt ra ngoài Mô hình Chuẩn 1.3 Giới thiệu về Chương trình đào tạo giai đoạn chuyên ngành 1.1 Nội dung học (các môn học) Bộ môn Vật lý lý thuyết có 3 chương trình đào tạo: Đào tạo Đại học[4] 10 SỐ SỐ TIẾT Loại MÃ HỌC TÊN HỌC Ghi STT TÍN học PHẦN PHẦN Lý Thực Bài chú CHỈ phần thuyết hành tập Phương 1.