Chính sách phát triển ngành công nghiệp sáng tạo của Trung Quốc và bài học cho Việt Nam

Luận văn thạc sĩ phân tích ueb chính sách phát triển các ngành công nghiệp sáng tạo của trung quốc và bài học kinh nghiệm cho, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải

• Tác giả: Hoàng Kim Cúc
• Người hướng dẫn: TS. Phan Thế Công
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế - Đại Học Quốc Gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Quản Lý Kinh Tế
• Đề tài: Chính Sách Phát Triển Các Ngành Công Nghiệp Sáng Tạo Của Trung Quốc Và Bài Học Kinh Nghiệm Cho Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BIỂU ĐỒ
• MỞ ĐẦU
• TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI
• MỤC TIÊU VÀ NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU CỦA ĐỀ TÀI
• Mục tiêu nghiên cứu
• Nhiệm vụ nghiên cứu
• ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU CỦA ĐỀ TÀI
• Đối tượng nghiên cứu
• Phạm vi nghiên cứu
• NHỮNG ĐÓNG GÓP CỦA ĐỀ TÀI
• KẾT CẤU CỦA LUẬN VĂN
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ NỀN KINH TẾ SÁNG TẠO VÀ CHÍNH SÁCH PHÁT TRIỂN CÁC NGÀNH CÔNG NGHIỆP SÁNG TẠO
• 1.1. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU
• 1.1.1. Tình hình nghiên cứu ngoài nước
• 1.1.2. Tình hình nghiên cứu trong nước
• 1.2. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ NỀN KINH TẾ SÁNG TẠO VÀ NGÀNH CÔNG NGHIỆP SÁNG TẠO
• 1.2.1. Khái niệm sáng tạo
• 1.2.2. Khái niệm hàng hóa và dịch vụ sáng tạo
• 1.2.3. Khái niệm nền kinh tế sáng tạo
• 1.2.4. Khái niệm các ngành công nghiệp sáng tạo
• 1.2.5. Lịch sử phát triển công nghiệp sáng tạo
• 1.2.6. Khái niệm công nghiệp sáng tạo
• 1.2.7. Các đặc trưng cơ bản của ngành công nghiệp sáng tạo
• 1.2.8. Vai trò của việc phát triển ngành công nghiệp sáng tạo
• 1.2.9. Phân loại ngành công nghiệp sáng tạo
• 1.2.9.1. Phân loại chung ngành công nghiệp sáng tạo
• 1.2.9.2. Ngành công nghiệp điện ảnh
• 1.2.9.3. Ngành công nghiệp trò chơi điện tử
• 1.2.9.4. Ngành công nghiệp du lịch
• 1.3. CHÍNH SÁCH PHÁT TRIỂN NGÀNH CÔNG NGHIỆP SÁNG TẠO
• 1.3.1. Khái niệm chính sách
• 1.3.2. Giải pháp và công cụ của chính sách
• 1.3.3. Vai trò của chính sách phát triển ngành công nghiệp sáng tạo
• 1.3.4. Các nhóm chính sách phát triển công nghiệp sáng tạo
• 1.3.4.1. Xét theo lĩnh vực tác động
• 1.3.4.2. Xét theo thời gian phát huy hiệu lực
• 1.3.4.3. Xét theo cấp độ của chính sách
• 1.3.5. Các yếu tố ảnh hưởng đến chính sách phát triển công nghiệp sáng tạo
• 1.3.6. Quy trình xây dựng chính sách
• 1.3.7. Định hướng chính sách phát triển ngành công nghiệp sáng tạo
• 1.3.8. Chính sách quốc tế về phát triển ngành công nghiệp sáng tạo
• 2. CHƯƠNG 2: PHƯƠNG PHÁP VÀ THIẾT KẾ NGHIÊN CỨU
• 2.1. CÁCH TIẾP CẬN NGHIÊN CỨU
• 2.2. PHƯƠNG PHÁP LUẬN
• 2.3. CÁC PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU CỤ THỂ
• 2.3.1. Phương pháp phân tích
• 2.3.2. Phương pháp tổng hợp
• 2.3.3. Phương pháp so sánh
• 2.3.4. Phương pháp nghiên cứu tài liệu
• 2.4. CÁC BƯỚC THỰC HIỆN
• 2.5. NGUỒN SỐ LIỆU NGHIÊN CỨU
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG VÀ KINH NGHIỆM VỀ CHÍNH SÁCH PHÁT TRIỂN CÁC NGÀNH CÔNG NGHIỆP SÁNG TẠO CỦA TRUNG QUỐC
• 3.1. THỰC TRẠNG CHÍNH SÁCH PHÁT TRIỂN CÁC NGÀNH CÔNG NGHIỆP SÁNG TẠO CỦA TRUNG QUỐC
• 3.1.1. Thực trạng các ngành công nghiệp sáng tạo của Trung Quốc
• 3.1.2. Chính sách phát triển ngành công nghiệp sáng tạo của Trung Quốc
• 3.2. THỰC TRẠNG CHÍNH SÁCH PHÁT TRIỂN NGÀNH CÔNG NGHIỆP ĐIỆN ẢNH TRUNG QUỐC
• 3.2.1. Thực trạng ngành công nghiệp điện ảnh Trung Quốc
• 3.2.2. Chính sách phát triển ngành công nghiệp điện ảnh Trung Quốc
• 3.3. THỰC TRẠNG CHÍNH SÁCH PHÁT TRIỂN NGÀNH CÔNG NGHIỆP TRÒ CHƠI ĐIỆN TỬ TRUNG QUỐC
• 3.3.1. Thực trạng ngành công nghiệp trò chơi điện tử Trung Quốc
• 3.3.2. Chính sách phát triển ngành công nghiệp trò chơi điện tử Trung Quốc
• 3.4. THỰC TRẠNG CHÍNH SÁCH PHÁT TRIỂN NGÀNH CÔNG NGHIỆP DU LỊCH TRUNG QUỐC
• 3.4.1. Thực trạng ngành công nghiệp du lịch Trung Quốc
• 3.4.2. Chính sách phát triển ngành công nghiệp du lịch Trung Quốc
• 3.5. BÀI HỌC KINH NGHIỆM RÚT RA TỪ PHÁT TRIỂN CÁC NGÀNH CÔNG NGHIỆP SÁNG TẠO CỦA TRUNG QUỐC
• 4. CHƯƠNG 4: THỰC TRẠNG VÀ GIẢI PHÁP VỀ CHÍNH SÁCH PHÁT TRIỂN CÁC NGÀNH CÔNG NGHIỆP SÁNG TẠO Ở VIỆT NAM
• 4.1. TỔNG QUAN KINH TẾ - XÃ HỘI VIỆT NAM NĂM 2008 - 2014
• 4.2. THỰC TRẠNG CHÍNH SÁCH PHÁT TRIỂN CÁC NGÀNH CÔNG NGHIỆP SÁNG TẠO CỦA VIỆT NAM
• 4.2.1. Phân loại các ngành công nghiệp sáng tạo ở Việt Nam
• 4.2.2. Những thuận lợi và khó khăn trong việc phát triển ngành công nghiệp sáng tạo Việt Nam
• 4.2.3. Thực trạng ngành công nghiệp sáng tạo ở Việt Nam
• 4.2.4. Chính sách phát triển các ngành công nghiệp sáng tạo Việt Nam
• 4.3. THỰC TRẠNG CHÍNH SÁCH PHÁT TRIỂN NGÀNH CÔNG NGHIỆP ĐIỆN ẢNH VIỆT NAM
• 4.3.1. Thực trạng ngành công nghiệp điện ảnh Việt Nam
• 4.3.2. Chính sách phát triển ngành công nghiệp điện ảnh Việt Nam
• 4.4. THỰC TRẠNG CHÍNH SÁCH PHÁT TRIỂN NGÀNH CÔNG NGHIỆP TRÒ CHƠI ĐIỆN TỬ VIỆT NAM
• 4.4.1. Thực trạng ngành công nghiệp trò chơi điện tử Việt Nam
• 4.4.2. Chính sách phát triển ngành công nghiệp trò chơi điện tử Việt Nam
• 4.5. THỰC TRẠNG CHÍNH SÁCH PHÁT TRIỂN NGÀNH CÔNG NGHIỆP DU LỊCH VIỆT NAM
• 4.5.1. Thực trạng ngành công nghiệp du lịch ở Việt Nam
• 4.5.2. Chính sách phát triển ngành công nghiệp du lịch Việt Nam
• 4.6. ĐIỀU KIỆN VẬN DỤNG BÀI HỌC KINH NGHIỆM CỦA TRUNG QUỐC CHO VIỆT NAM
• 4.6.1. Những vấn đề đặt ra đối với công nghiệp sáng tạo ở Việt Nam
• 4.6.2. Điều kiện vận dụng bài học kinh nghiệm của Trung Quốc cho Việt Nam
• 4.7. GIẢI PHÁP VỀ CHÍNH SÁCH PHÁT TRIỂN CÔNG NGHIỆP SÁNG TẠO Ở VIỆT NAM
• 4.7.1. Nhóm giải pháp về quy hoạch, chiến lược phát triển công nghiệp sáng tạo
• 4.7.2. Nhóm giải pháp về xây dựng, hoàn thiện cơ chế chính sách
• 4.7.3. Nhóm giải pháp về chính sách đầu tư
• 4.7.4. Nhóm giải pháp về chính sách phát triển nguồn nhân lực
• 4.7.5. Nhóm giải pháp về chính sách phát triển khoa học – công nghệ
• 4.7.6. Nhóm giải pháp về chính sách mở rộng thị trường xuất, nhập khẩu
• 4.7.7. Nhóm giải pháp về chính sách bản quyền
• 4.7.8. Nhóm giải pháp về chính sách phát triển công nghiệp điện ảnh
• 4.7.9. Nhóm giải pháp chính sách phát triển công nghiệp trò chơi điện tử
• 4.7.10. Nhóm giải pháp về chính sách phát triển công nghiệp du lịch
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• TÀI LIỆU TIẾNG VIỆT
• TÀI LIỆU TIẾNG ANH

Tóm tắt

I. Tổng quan về chính sách phát triển ngành công nghiệp sáng tạo của Trung Quốc

Chính sách phát triển ngành công nghiệp sáng tạo của Trung Quốc đã được thiết lập từ những năm đầu thế kỷ 21. Mục tiêu chính của chính sách này là thúc đẩy sự phát triển bền vững và nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế. Trung Quốc đã xác định ngành công nghiệp sáng tạo là một trong những trụ cột quan trọng trong chiến lược phát triển kinh tế quốc gia. Các chính sách này bao gồm việc đầu tư vào nghiên cứu và phát triển, hỗ trợ doanh nghiệp khởi nghiệp, và khuyến khích hợp tác quốc tế.

1.1. Các yếu tố thúc đẩy chính sách phát triển ngành công nghiệp sáng tạo

Chính sách phát triển ngành công nghiệp sáng tạo của Trung Quốc được thúc đẩy bởi nhiều yếu tố, bao gồm nhu cầu tăng trưởng kinh tế, sự chuyển mình của nền kinh tế từ sản xuất sang dịch vụ, và sự gia tăng cạnh tranh toàn cầu. Trung Quốc đã nhận ra rằng để duy trì tốc độ tăng trưởng, cần phải đầu tư vào các lĩnh vực sáng tạo và công nghệ cao.

1.2. Các chính sách cụ thể trong phát triển ngành công nghiệp sáng tạo

Trung Quốc đã triển khai nhiều chính sách cụ thể như giảm thuế cho các doanh nghiệp sáng tạo, cung cấp vốn vay ưu đãi, và xây dựng các khu công nghiệp sáng tạo. Những chính sách này đã tạo ra môi trường thuận lợi cho sự phát triển của các ngành công nghiệp sáng tạo, từ điện ảnh đến trò chơi điện tử.

II. Những thách thức trong phát triển ngành công nghiệp sáng tạo tại Trung Quốc

Mặc dù đã đạt được nhiều thành tựu, ngành công nghiệp sáng tạo của Trung Quốc vẫn phải đối mặt với nhiều thách thức. Các vấn đề như vi phạm bản quyền, thiếu hụt nhân lực chất lượng cao, và sự cạnh tranh từ các quốc gia khác đang gây khó khăn cho sự phát triển bền vững của ngành này.

2.1. Vấn đề vi phạm bản quyền trong ngành công nghiệp sáng tạo

Vi phạm bản quyền là một trong những thách thức lớn nhất mà ngành công nghiệp sáng tạo của Trung Quốc phải đối mặt. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến doanh thu của các doanh nghiệp mà còn làm giảm động lực sáng tạo của các nhà sản xuất.

2.2. Thiếu hụt nhân lực chất lượng cao trong ngành công nghiệp sáng tạo

Ngành công nghiệp sáng tạo cần một lực lượng lao động có kỹ năng cao và sáng tạo. Tuy nhiên, hiện tại, Trung Quốc đang gặp khó khăn trong việc đào tạo và thu hút nhân tài cho các lĩnh vực này, dẫn đến sự thiếu hụt nhân lực chất lượng.

III. Phương pháp phát triển ngành công nghiệp sáng tạo hiệu quả từ Trung Quốc

Để phát triển ngành công nghiệp sáng tạo, Trung Quốc đã áp dụng nhiều phương pháp hiệu quả. Những phương pháp này bao gồm việc tăng cường đầu tư vào nghiên cứu và phát triển, khuyến khích hợp tác giữa các doanh nghiệp và trường đại học, và xây dựng các chính sách hỗ trợ doanh nghiệp khởi nghiệp.

3.1. Tăng cường đầu tư vào nghiên cứu và phát triển

Đầu tư vào nghiên cứu và phát triển là một trong những phương pháp quan trọng giúp Trung Quốc nâng cao năng lực cạnh tranh trong ngành công nghiệp sáng tạo. Chính phủ đã dành một phần lớn ngân sách cho các dự án nghiên cứu và phát triển công nghệ mới.

3.2. Khuyến khích hợp tác giữa doanh nghiệp và trường đại học

Hợp tác giữa doanh nghiệp và trường đại học giúp tạo ra môi trường sáng tạo và phát triển bền vững. Trung Quốc đã khuyến khích các trường đại học tham gia vào quá trình phát triển sản phẩm và công nghệ mới, từ đó tạo ra nhiều sản phẩm sáng tạo.

IV. Ứng dụng thực tiễn từ chính sách phát triển ngành công nghiệp sáng tạo của Trung Quốc cho Việt Nam

Việt Nam có thể học hỏi nhiều từ chính sách phát triển ngành công nghiệp sáng tạo của Trung Quốc. Việc áp dụng các bài học kinh nghiệm này sẽ giúp Việt Nam xây dựng một chiến lược phát triển ngành công nghiệp sáng tạo phù hợp với bối cảnh kinh tế - xã hội hiện tại.

4.1. Học hỏi từ mô hình phát triển của Trung Quốc

Việt Nam có thể học hỏi từ mô hình phát triển của Trung Quốc bằng cách áp dụng các chính sách hỗ trợ doanh nghiệp sáng tạo, đầu tư vào nghiên cứu và phát triển, và khuyến khích hợp tác quốc tế trong lĩnh vực sáng tạo.

4.2. Xây dựng chính sách phát triển ngành công nghiệp sáng tạo tại Việt Nam

Việc xây dựng chính sách phát triển ngành công nghiệp sáng tạo tại Việt Nam cần phải dựa trên các bài học từ Trung Quốc, đồng thời phải phù hợp với điều kiện thực tế của Việt Nam. Chính sách này cần tập trung vào việc phát triển nguồn nhân lực, hỗ trợ doanh nghiệp khởi nghiệp, và bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ.

V. Kết luận và tương lai của ngành công nghiệp sáng tạo tại Việt Nam

Ngành công nghiệp sáng tạo có tiềm năng lớn để phát triển tại Việt Nam. Tuy nhiên, để đạt được điều này, cần có một chiến lược phát triển rõ ràng và các chính sách hỗ trợ hiệu quả. Việc học hỏi từ kinh nghiệm của Trung Quốc sẽ là một bước đi quan trọng trong quá trình này.

5.1. Tầm quan trọng của ngành công nghiệp sáng tạo đối với nền kinh tế Việt Nam

Ngành công nghiệp sáng tạo không chỉ giúp tăng trưởng kinh tế mà còn tạo ra nhiều việc làm và nâng cao chất lượng cuộc sống cho người dân. Đây là lý do tại sao Việt Nam cần chú trọng phát triển lĩnh vực này.

5.2. Triển vọng phát triển ngành công nghiệp sáng tạo tại Việt Nam

Triển vọng phát triển ngành công nghiệp sáng tạo tại Việt Nam là rất khả quan. Với nguồn nhân lực trẻ và sáng tạo, cùng với sự hỗ trợ từ chính phủ, ngành công nghiệp sáng tạo có thể trở thành một trong những trụ cột quan trọng của nền kinh tế trong tương lai.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Ngành công nghiệp sáng tạo đóng vai trò là động lực cốt lõi thúc đẩy tăng trưởng kinh tế tri thức trên phạm vi toàn cầu. Theo báo cáo từ Diễn đàn Thương mại và Phát triển Liên Hợp Quốc, các ngành công nghiệp sáng tạo toàn cầu đóng góp khoảng 3,4% vào nền thương mại quốc tế với tốc độ tăng trưởng bình quân đạt 8,7% mỗi năm. Giá trị thương mại của hàng hóa và dịch vụ sáng tạo trên thế giới đã chạm mốc 892 tỷ USD vào năm 2010. Tại khu vực châu Âu, lĩnh vực này tạo ra khoảng 3% GDP, tương đương 500 tỷ Euro mỗi năm và giải quyết việc làm cho 6 triệu lao động.

Tại Việt Nam, kể từ mốc khởi đầu năm 2008 khi khái niệm này được tiếp cận chính thức, công nghiệp sáng tạo vẫn phát triển mang tính tự phát và phân tán. Tỷ trọng đóng góp của ngành chỉ chiếm khoảng 3% đến 5% tổng giá trị xuất khẩu cả nước. Hàng năm, Việt Nam phải chi từ 10 đến 15 tỷ USD để nhập khẩu máy móc, thiết bị kỹ thuật nhưng chưa chú trọng đúng mức đến việc khai thác giá trị tài sản trí tuệ. Trong khi đó, Trung Quốc đã đạt bước tiến vượt bậc khi giá trị sản lượng ngành sáng tạo tăng gấp 60 lần chỉ trong 10 năm, từ 30 tỷ Nhân dân tệ năm 2003 lên 1.807 tỷ Nhân dân tệ năm 2013, chiếm 3,84% GDP.

Mục tiêu của luận văn là phân tích, đánh giá toàn diện hệ thống chính sách phát triển công nghiệp sáng tạo của Trung Quốc nhằm rút ra các bài học kinh nghiệm có giá trị thực tiễn cho Việt Nam. Nghiên cứu tập trung đi sâu vào 3 ngành mũi nhọn gồm công nghiệp điện ảnh, công nghiệp trò chơi điện tử và công nghiệp du lịch. Phạm vi dữ liệu được thu thập và đối sánh trong giai đoạn 2005 - 2014 đối với Trung Quốc và 2008 - 2014 đối với Việt Nam. Kết quả nghiên cứu cung cấp luận cứ khoa học quan trọng giúp các nhà quản lý hoàn thiện thể chế, thúc đẩy kinh tế Việt Nam vượt qua bẫy thu nhập trung bình và hội nhập sâu rộng vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng lý thuyết kinh tế sáng tạo của John Howkins khởi xướng năm 2001, trong đó xác lập 15 phân ngành sáng tạo dựa trên mối quan hệ tương tác giữa sức sáng tạo cá nhân, công nghệ và quyền sở hữu trí tuệ. Đồng thời, nghiên cứu tích hợp mô hình 5Cs về vốn sáng tạo do Diễn đàn Thương mại và Phát triển Liên Hợp Quốc phát triển năm 2008, bao gồm hệ thống 32 chỉ số thuộc 5 trụ cột: nguồn nhân lực, công nghệ, môi trường thể chế, môi trường xã hội, sự cởi mở và đa dạng. Bên cạnh đó, các luận điểm về tầng lớp sáng tạo của Richard Florida và thành phố sáng tạo của Charles Landry được sử dụng để giải thích sự tích tụ nguồn lực tại các đô thị.

Hệ thống khái niệm nền tảng trong nghiên cứu bao gồm:

1. Sáng tạo: Quá trình tạo ra, kết nối và chuyển hóa ý tưởng thành các giá trị kinh tế và văn hóa mới.
2. Hàng hóa và dịch vụ sáng tạo: Các sản phẩm chứa đựng nội dung biểu tượng, mang giá trị thẩm mỹ và được bảo hộ bản quyền.
3. Ngành công nghiệp sáng tạo: Tập hợp các ngành kinh tế khai thác tài năng, kỹ năng cá nhân để tạo ra của cải và việc làm thông qua thương mại hóa quyền sở hữu trí tuệ.
4. Chính sách phát triển công nghiệp sáng tạo: Tổng thể các công cụ can thiệp của Nhà nước gồm công cụ tài chính, hành chính, thuế quan và pháp lý nhằm giải quyết các khuyết tật thị trường và định hướng phát triển ngành.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn được tổng hợp từ các cơ sở dữ liệu thứ cấp chuẩn mực quốc tế như Diễn đàn Thương mại và Phát triển Liên Hợp Quốc, Tổ chức Sở hữu Trí tuệ Thế giới, kết hợp với niên giám thống kê của Cục Thống kê Quốc gia Trung Quốc và Tổng cục Thống kê Việt Nam. Cỡ mẫu nghiên cứu bao trùm toàn bộ hệ thống số liệu thống kê vĩ mô và vi mô của 3 phân ngành trọng điểm trong thời gian 10 năm đối với Trung Quốc (2005 - 2014) và 7 năm đối với Việt Nam (2008 - 2014), đối chiếu cùng bài học từ 5 nền kinh tế tiêu biểu gồm Anh, Mỹ, Đức, Nhật Bản và Hàn Quốc.

Phương pháp phân tích được lựa chọn gồm phương pháp phân tích định tính kết hợp thống kê mô tả, phương pháp so sánh đối chiếu chính sách và phân tích chuỗi giá trị. Việc lựa chọn tổ hợp phương pháp này giúp bóc tách rõ nét từng mắt xích trong chuỗi cung ứng sáng tạo từ khâu sản xuất, phân phối đến tiêu thụ. Nhờ đó, nghiên cứu làm sáng tỏ mối liên hệ nhân quả giữa các quyết sách can thiệp của Chính phủ và sự tăng trưởng vượt bậc của các ngành công nghiệp văn hóa - nghệ thuật.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, nghiên cứu khẳng định bước nhảy vọt của công nghiệp sáng tạo Trung Quốc gắn liền với việc hoạch định chiến lược tập trung. Sản lượng toàn ngành tăng trưởng từ 30 tỷ Nhân dân tệ năm 2003 lên 1.807 tỷ Nhân dân tệ vào năm 2013, đưa tỷ trọng đóng góp vào GDP từ dưới 1% lên mức 3,84%. Trong đó, ngành công nghiệp điện ảnh ghi nhận tốc độ tăng trưởng số lượng rạp chiếu và màn chiếu đạt trên 30% mỗi năm trong giai đoạn 2009 - 2014, tạo bước đệm đưa Trung Quốc trở thành thị trường điện ảnh lớn thứ hai thế giới.

Thứ hai, ngành trò chơi điện tử và du lịch Trung Quốc xác lập vị thế áp đảo thông qua cơ chế hỗ trợ bản địa hóa. Các tựa game trực tuyến tự sản xuất trong nước chiếm trên 60% thị phần nội địa, vượt qua sức ép từ các hãng công nghệ nước ngoài. Ngành du lịch văn hóa được quy hoạch đồng bộ, kết hợp hạ tầng công nghệ hiện đại đã thu hút hàng trăm triệu lượt khách, đóng góp trên 5% tổng thu nhập quốc dân.

Thứ ba, thực trạng tại Việt Nam phản ánh sự tụt hậu và thiếu hụt một hệ thống chính sách hoàn chỉnh. Tỷ trọng xuất khẩu của ngành công nghiệp sáng tạo chỉ dao động ở mức 3% đến 5% tổng kim ngạch xuất khẩu giai đoạn 2008 - 2014. Kim ngạch nhập khẩu máy móc, thiết bị hàng năm chiếm tới 15% tổng kim ngạch nhập khẩu của cả nước (tương đương 10 đến 15 tỷ USD), cho thấy nền kinh tế vẫn nặng tính gia công, tiêu dùng thiết bị phần cứng nhập ngoại mà chưa tự chủ sản xuất nội dung số.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân cốt lõi tạo nên sự khác biệt giữa hai quốc gia nằm ở mức độ hoàn thiện thể chế và hạ tầng chính sách. Trung Quốc đã sớm thành lập các cụm công nghiệp sáng tạo tập trung tại Bắc Kinh, Thượng Hải, Thâm Quyến với mức ưu đãi thuế thu nhập doanh nghiệp giảm xuống 15%, đồng thời siết chặt kiểm duyệt và bảo vệ quyền tác giả số. Ngược lại, tại Việt Nam, ngân sách đầu tư công cho văn hóa sáng tạo còn phân tán dưới 1,5% chi ngân sách nhà nước, các chính sách bảo hộ sở hữu trí tuệ còn yếu khiến nạn vi phạm bản quyền kìm hãm động lực sáng tạo.

Khi so sánh với các quốc gia khác, Hàn Quốc đã áp dụng thành công quy định hạn ngạch chiếu phim nội địa đạt 51% tại các rạp, trong khi Anh đẩy mạnh xuất khẩu dịch vụ sáng tạo chiếm 10,6% tổng kim ngạch dịch vụ quốc gia năm 2011. Toàn bộ bức tranh so sánh này có thể được biểu diễn rõ nét qua Bảng đối chiếu cơ chế ưu đãi tài khóa giữa các nước và Biểu đồ tăng trưởng số lượng phòng chiếu phim giai đoạn 2009 - 2014. Sự trực quan hóa dữ liệu này minh chứng rằng sự can thiệp có mục tiêu của Nhà nước là đòn bẩy quyết định để chuyển hóa vốn văn hóa thành giá trị thặng dư kinh tế.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên các phân tích thực chứng, luận văn đưa ra 4 nhóm giải pháp chiến lược nhằm thúc đẩy ngành công nghiệp sáng tạo Việt Nam:

1. Xây dựng và ban hành Chiến lược quốc gia về phát triển các ngành công nghiệp sáng tạo giai đoạn 2016 - 2025, định hướng đến năm 2030. Mục tiêu nâng tỷ trọng đóng góp của công nghiệp sáng tạo lên 5% đến 7% GDP vào năm 2025. Cơ quan chủ trì thực hiện là Thủ tướng Chính phủ, phối hợp cùng Bộ Kế hoạch và Đầu tư và Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch.

2. Thiết lập cơ chế tài chính ưu đãi và miễn giảm thuế cho doanh nghiệp sáng tạo. Áp dụng chính sách giảm 50% thuế thu nhập doanh nghiệp trong 4 năm đầu và giảm 50% số thuế phải nộp trong 5 năm tiếp theo đối với các doanh nghiệp khởi nghiệp trong lĩnh vực sản xuất phần mềm game, điện ảnh và thiết kế; nâng mức chi tiêu cho hoạt động nghiên cứu và phát triển ngành sáng tạo lên tối thiểu 2% doanh thu trong lộ trình 2016 - 2020. Cơ quan chịu trách nhiệm là Bộ Tài chính và Ngân hàng Nhà nước.

3. Quy hoạch và xây dựng 3 cụm công nghiệp sáng tạo trọng điểm tại Hà Nội, Đà Nẵng và Thành phố Hồ Chí Minh trước năm 2022. Mô hình này tích hợp không gian làm việc chung, trung tâm nghiên cứu thử nghiệm và vườn ươm doanh nghiệp nhằm kết nối chuỗi cung ứng, đặt mục tiêu thu hút trên 500 doanh nghiệp vừa và nhỏ tham gia. Cơ quan thực hiện là Ủy ban nhân dân các thành phố trực thuộc Trung ương phối hợp với Bộ Xây dựng.

4. Nâng cao hiệu lực thực thi quyền sở hữu trí tuệ và đào tạo nhân lực chuyên sâu. Hoàn thiện khung chế tài xử phạt hành chính và hình sự đối với vi phạm bản quyền kỹ thuật số, hướng tới giảm 40% tỷ lệ vi phạm trên không gian mạng trước năm 2020. Đồng thời, triển khai chương trình đào tạo 50.000 chuyên gia kỹ xảo điện ảnh, lập trình viên đồ họa và quản trị du lịch văn hóa đạt chuẩn quốc tế. Cơ quan triển khai gồm Bộ Khoa học và Công nghệ, Bộ Thông tin và Truyền thông, Bộ Giáo dục và Đào tạo.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Các nhà hoạch định chính sách và cán bộ quản lý tại Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Ủy ban nhân dân các cấp. Luận văn cung cấp hệ thống 32 chỉ số định lượng và kinh nghiệm quản lý cụm sáng tạo từ Trung Quốc, giúp thiết kế các văn bản quy phạm pháp luật và đề án phát triển văn hóa bền vững.

2. Giám đốc điều hành, nhà đầu tư trong các doanh nghiệp truyền thông, sản xuất phim ảnh, công ty phát triển trò chơi điện tử và lữ hành du lịch. Tài liệu mang lại cái nhìn toàn diện về chuỗi giá trị và xu hướng thị trường, hỗ trợ xây dựng chiến lược kinh doanh và tối ưu hóa chi phí đầu tư công nghệ nhằm đạt tỷ suất sinh lời vượt trên 15% mỗi năm.

3. Giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên cao học chuyên ngành Quản lý kinh tế, Kinh tế học ứng dụng và Quản lý văn hóa. Luận văn là tài liệu tham khảo với hơn 100 nguồn tài liệu chọn lọc, cung cấp phương pháp luận đối sánh chính sách và phân tích kinh tế lượng trong lĩnh vực công nghiệp văn hóa.

4. Các tổ chức phi chính phủ, hiệp hội ngành nghề như Hội đồng Anh, UNESCO, Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam. Các dữ liệu khảo sát giai đoạn 2005 - 2014 hỗ trợ đắc lực trong việc xây dựng các dự án tài trợ phát triển cộng đồng và kết nối hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo tại khu vực ASEAN.

Câu hỏi thường gặp

1. Ngành công nghiệp sáng tạo đóng góp như thế nào vào quy mô kinh tế toàn cầu? Theo báo cáo của Diễn đàn Thương mại và Phát triển Liên Hợp Quốc, công nghiệp sáng tạo đóng góp khoảng 3,4% vào tổng thương mại toàn cầu với tốc độ tăng trưởng 8,7% mỗi năm. Tại châu Âu, ngành tạo ra 500 tỷ Euro mỗi năm (chiếm 3% GDP) và mang lại việc làm cho 6 triệu người, khẳng định vị thế trụ cột kinh tế tri thức.

2. Đâu là thành tựu nổi bật nhất của Trung Quốc trong việc phát triển công nghiệp sáng tạo? Trong giai đoạn 2003 - 2013, quy mô công nghiệp sáng tạo Trung Quốc tăng trưởng thần tốc 60 lần, đạt 1.807 tỷ Nhân dân tệ và chiếm 3,84% GDP. Đặc biệt, hạ tầng ngành điện ảnh mở rộng vượt bậc với tốc độ tăng trưởng số lượng rạp và phòng chiếu trên 30% mỗi năm trong giai đoạn 2009 - 2014.

3. Điểm nghẽn lớn nhất của Việt Nam khi phát triển kinh tế sáng tạo là gì? Điểm nghẽn chính là kim ngạch xuất khẩu sản phẩm sáng tạo chỉ chiếm từ 3% đến 5% tổng giá trị xuất khẩu cả nước. Ngoài ra, Việt Nam chi từ 10 đến 15 tỷ USD mỗi năm nhập khẩu máy móc thiết bị (chiếm 15% tổng kim ngạch nhập khẩu) nhưng thiếu vắng chiến lược khai thác tài sản trí tuệ nội địa.

4. Mô hình 5Cs của Diễn đàn Thương mại và Phát triển Liên Hợp Quốc đo lường những yếu tố nào? Mô hình 5Cs đánh giá năng lực sáng tạo thông qua 32 chỉ số liên quan đến 5 trụ cột chính: nguồn nhân lực, công nghệ, môi trường thể chế, môi trường xã hội, sự cởi mở và đa dạng. Khung phân tích này cho phép đo lường chính xác các dạng vốn xã hội và vốn con người tác động tới tăng trưởng kinh tế.

5. Vì sao bảo hộ quyền tác giả là mắt xích sống còn của công nghiệp sáng tạo? Quyền tác giả là công cụ pháp lý bảo vệ giá trị kinh tế của ý tưởng. Điển hình tại Anh, bảo hộ nghiêm ngặt giúp kim ngạch xuất khẩu dịch vụ sáng tạo chiếm 10,6% tổng xuất khẩu dịch vụ năm 2011. Nếu không có chế tài bảo vệ, doanh nghiệp sẽ chịu rủi ro lớn khi bị đánh cắp bản quyền và suy giảm nguồn vốn tái đầu tư.

Kết luận

• Công nghiệp sáng tạo là đòn bẩy chiến lược giúp tái cơ cấu nền kinh tế từ mô hình thâm dụng lao động sang mô hình tăng trưởng dựa trên tri thức và công nghệ.
• Bài học tăng trưởng quy mô 60 lần trong 10 năm của Trung Quốc (đạt 3,84% GDP) chứng minh vai trò then chốt của việc quy hoạch cụm sáng tạo và cơ chế hỗ trợ tài chính trực tiếp từ Nhà nước.
• Thực trạng xuất khẩu khiêm tốn ở mức 3% đến 5% của Việt Nam đòi hỏi sự thay đổi căn bản trong nhận thức và phương thức quản lý kinh tế đối với 3 phân ngành trọng điểm là điện ảnh, game và du lịch.
• Việc đồng bộ hóa khung khổ pháp lý, giảm 50% thuế cho doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo và thành lập 3 cụm sáng tạo đô thị là những giải pháp then chốt giai đoạn 2016 - 2025.
• Mục tiêu đưa tỷ trọng công nghiệp sáng tạo đóng góp 5% đến 7% GDP vào năm 2025 hoàn toàn khả thi nếu Việt Nam triển khai quyết liệt các giải pháp đồng bộ về vốn, nguồn nhân lực và bản quyền.

Quý độc giả, các nhà nghiên cứu và cơ quan quản lý hãy chủ động khai thác các luận cứ khoa học từ công trình nghiên cứu này để xây dựng những đề án hành động đột phá cho nền kinh tế sáng tạo Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu, mục lục, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, luận văn có kết cấu 04 chƣơng: Chƣơng 1. Cơ sở lý luận về nền kinh tế sáng tạo và chính sách phát triển các ngành công nghiệp sáng tạo Chƣơng 2. Phƣơng pháp và thiết kế nghiên cứu Chƣơng 3. Thực trạng và kinh nghiệm về chính sách phát triển các ngành công nghiệp sáng tạo của Trung Quốc Chƣơng 4.

Thực trạng và giải pháp về chính sách phát triển các ngành công nghiệp sáng tạo ở Việt Nam 6 CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ NỀN KINH TẾ SÁNG TẠO VÀ CHÍNH SÁCH PHÁT TRIỂN CÁC NGÀNH CÔNG NGHIỆP SÁNG TẠO 1. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU 1. Tình hình nghiên cứu ngoài nƣớc CNST tuy là ngành công nghiệp mới nhƣng lại thu hút đƣợc sự quan tâm nghiên cứu và phát triển của nhiều quốc gia trên thế giới, đặc biệt là ở các nƣớc phát triển. Trên thế giới có rất nhiều tài liệu, báo cáo về CNST với nội dung phong phú và tính chuyên sâu cao.

- Báo cáo của Liên Hiệp Quốc về kinh tế sáng tạo năm 2008 “Thách thức của nền Kinh tế sáng tạo: Xây dựng chính sách” là nghiên cứu đầu tiên của Liên Hợp Quốc với cái nhìn toàn cảnh về kinh tế sáng tạo. Mục đích chính của báo cáo là cung cấp khung chính sách và khái niệm về kinh tế sáng tạo, tìm ra những công cụ phân tích để xây dựng các chính sách. Báo cáo này đã xem xét lại các khái niệm, tìm ra những đặc điểm và thông số nhằm đo lƣờng tác động của công nghiệp sáng tạo ở cấp độ quốc gia và quốc tế. Những nghiên cứu định hƣớng chính sách đƣợc đƣa ra thể hiện tƣ duy kinh tế hiện đại và công cụ phân tích so sánh đƣợc sử dụng để xây dựng chính sách ở cấp quốc gia và quốc tế.

Báo cáo đã đƣa ra rằng trí tuệ sáng tạo của con ngƣời là yếu tố để phát triển bền vững chứ không phải là những yếu tố sản xuất truyền thống nhƣ lao động và sản xuất tập trung. Đây là một nguồn tham khảo hữu ích cho các nƣớc đang phát triển đế xây dựng kinh tế sáng tạo và tối đa hóa sự phát triển đất nƣớc thông qua việc nhận ra kinh tế sáng tạo là lựa chọn khả thi nhất để kết nối các lĩnh vực kinh tế, kĩ thuật và phát triển văn hóa – xã hội của đất nƣớc trong bối cảnh toàn cầu hóa. 7 - Báo cáo của Liên Hiệp Quốc về kinh tế sáng tạo năm 2010 “Kinh tế sáng tạo: Sự lựa chọn khả thi” là một bƣớc nghiên cứu tiếp theo và sâu hơn của báo cáo năm 2008. Trong đó, kinh tế, văn hóa, xã hội và phát triển công nghệ đƣợc tái hiện trong bối cảnh toàn cầu cùng với những hệ quả của khủng khoảng kinh tế và suy thoái môi trƣờng.

Trong báo cáo, những phân tích, số liệu và bảng biểu đƣợc cập nhật thể hiện thị phần phát triển của các sản phẩm công nghiệp sáng tạo trên thị trƣờng thế giới. - Báo cáo của Liên Hiệp Quốc về kinh tế sáng tạo năm 2013 “Xuất bản đặc biệt. Các phƣơng thức mở rộng phát triển địa phƣơng” đã đƣa ra những bằng chứng về hoạt động, kinh nghiệm và nguồn lực nhằm phát triển công nghiệp sáng tạo ở cấp độ địa phƣơng. Các yếu tố tác động đến phát triển công nghiệp sáng tạo ở địa phƣơng cũng đƣợc đƣa ra phân tích theo hƣớng phát triển nhân văn và bền vững.

Các nghiên cứu cũng cung cấp những chỉ số đánh giá hiệu quả và thành công của công nghiệp sáng tạo cho các nhà xây dựng chính sách. - Viện chính sách Fiscal (2009) với nghiên cứu “Những đóng góp của các ngành CNST Thái Lan” đã giới thiệu về các ngành công nghiệp sáng tạo ở Thái Lan, và đóng góp của các ngành này vào nền kinh tế chung trong thời điểm hiện tại và dự kiến trong tƣơng lai. Báo cáo xác định những đóng góp này thông qua phân tích đầu vào và đầu ra của các ngành công nghiệp sáng tạo đƣợc lựa chọn; đƣa ra đặc điểm chuỗi giá trị có đƣợc trong mỗi ngành. Bên cạnh đó báo cáo còn cung cấp số liệu so sánh các ngành công nghiệp sáng tạo của Thái Lan với các nƣớc khác; đánh giá tác động của việc vi phạm quyền sở hữu trí tuệ và đƣa ra một vài kiến nghị đối với chính sách của chính phủ nhằm đạt hiệu quả cao hơn trong việc phát triển các ngành công nghiệp sáng tạo tại Thái Lan.

(2012) với nghiên cứu “Hallyu 2.0: Làn sóng Hàn Quốc mới trong ngành CNST” đã tái hiện lại làn sóng văn hóa Hàn Quốc du nhập vào 8 các nƣớc Asean (Nhật Bản, Trung Quốc, Việt Nam…) và nhiều nƣớc khác trên toàn thế giới. Một số các hoạt động giải trí Hàn Quốc nhƣ các chƣơng trình tivi, phim truyện, nhạc (K-pop), trò chơi điện tử (trò chơi điện tử trực tuyến) đã trở nên phổ biến ở các nƣớc này. Bài báo cũng phân tích và đánh giá vai trò và tác động của công nghệ kĩ thuật, truyền thông xã hội và sở hữu trí tuệ đến làn sóng Hàn Quốc. - Nhóm tác giả Jeong-gon Kim, Eun-Ji Kim, Yun-ok Kim (2013) với nghiên cứu “Các mô hình thức đẩy kinh tế sáng tạo và cách thức thực hiện” đã nêu ra các biện pháp chính sách phát triển công nghiệp sáng tạo ở một số nƣớc nhƣ Anh, Phần Lan, Đức, Nhật, và Singapore đƣợc đƣa ra phân tích.

Bên cạnh đó, báo cáo cũng bàn luận về việc thực thi chính sách đúng đắn nhằm phát triền công nghiệp sáng tạo tại Hàn Quốc. - Can-seng Ooi (2006) với nghiên cứu “Du lịch và CNST ở Singapore” đã nhận định rằng nhiều thành phố trên thế giới đang nỗ lực phát triển công nghiệp sáng tạo và thu hút đầu tƣ. Bài báo trình bày trƣờng hợp phát triển công nghiệp sáng tạo tại Singapore. Tác giả nhấn mạnh du lịch đóng vai trò quan trọng đối với văn hóa và nghệ thuật của Singapore.

Tác giả đồng thời cũng phân tích thực trạng và tác động tích cực của chính phủ trong việc phát triển công nghiệp sáng tạo tại quốc gia này. Xét một cách tổng thể, nhiều tài liệu đã khẳng định ý nghĩa và tầm quan trọng của phát triển các ngành CNST ở nhiều nƣớc trên thế giới. Đồng thời, những nghiên cứu cũng luận giải chuyên sâu về quá trình phát triển, thành tựu đạt đƣợc cũng nhƣ những thách thức của việc phát triển các ngành CNST tại nhiều nƣớc. Qua đó, các giải pháp đúc kết kinh nghiệm từ phát triển ngành công nghiệp sáng tạo của các nƣớc này bao gồm: (1) tạo công ăn việc làm và thị trƣờng thông qua đổi mới và sáng tạo, (2) tăng cƣờng lãnh đạo toàn cầu đối với nền kinh tế sáng tạo của quốc gia trong mối tƣơng quan với các nền kinh tế quốc tế khác, và (3) tôn trọng tính sáng tạo và khuyến khích sáng tạo trong xã hội.

9 Các chiến lƣợc mà các quốc gia đƣa ra để phát triển các ngành công nghiệp sáng tạo bao gồm: (1) xây dựng hệ sinh thái kinh tế trong đó tính sáng tạo đƣợc tôn vinh xứng đáng và các doanh nghiệp khởi nghiệp phát triển thuận lợi; (2) khuyến khích các hãng tài chính và doanh nghiệp nhỏ và vừa đóng vai trò chủ chốt trong nền kinh tế sáng tạo và thâm nhập vào thị trƣờng toàn cầu; (3) tạo động lực tăng trƣởng đối với ngành công nghiệp mới và thị trƣờng của nó (4) phát triển nguồn nhân lực có tài mang tính sáng tạo, có tầm nhìn và có đủ năng lực để trở thành một phần quan trọng của nền kinh tế sáng tạo; (5) phát triển năng lực khoa học và công nghệ và đổi mới công nghệ thông tin và truyền thông và coi đó là cơ sở của nền kinh tế sáng tạo; và (6) hình thành nền văn hóa kinh tế sáng tạo khuyến khích sự tham gia của cả chính phủ và ngƣời dân. Tình hình nghiên cứu CNST ở Trung Quốc - Nhóm tác giả Hongman Zhang, Jing Wang và Di Liu (2011) với nghiên cứu “Kinh nghiệm phát triển các ngành CNST tại các nƣớc phát triển”. Trong bài báo này, các tác giả đã tổng kết các kinh nghiệm phát triển công nghiệp sáng tạo ở các nƣớc phát triển và đƣa ra chiến lƣợc phát triển của Trung Quốc, Anh, Mỹ và Đức là các quốc gia có nền công nghiệp sáng tạo phát triển với nhiều đặc điểm khác biệt đƣợc đƣa ra trong bài báo. - Hai tác giả Chee Yew Wong và Ruihong Gao (2008) với nghiên cứu “Công nghiệp sáng tạo ở Anh, Nhật và Trung Quốc: toàn cảnh quản lý chuỗi cung ứng” đã cung cấp một cái nhìn tổng quan về các ngành công nghiệp sáng tạo và so sánh những ví dụ từ các nƣớc Anh, Nhật và Trung Quốc.

Từ 10 đó, tác giả muốn tạo dựng một nền tảng để quản lý và nghiên cứu chuỗi cung ứng của các ngành công nghiệp sáng tạo. - Báo cáo về Công nghiệp sáng tạo Trung Quốc 2012 – 2013 của tạp chí Xuất bản – Truyền thông Trung Quốc đã phân tích 06 xu hƣớng phát triển công nghiệp sáng tạo ở Trung Quốc hiện nay, đồng thời cũng đƣa ra những thách thức trong và ngoài nƣớc trong việc phát triển các ngành công nghiệp sáng tạo. Các nghiên cứu về CNST ở Trung Quốc đều cho thấy sự phát triển vƣợt bậc của các ngành CNST ở nƣớc này trong thập kỷ vừa qua. Trong đó, vai trò của chính sách chiến lƣợc phát triển CNST đóng vai trò chủ chốt trong quá trình phát triển này.

Tình hình nghiên cứu trong nƣớc Ở Việt Nam, do đặc thù mới mẻ và chƣa đƣợc quan tâm nhiều, các tài liệu về CNST còn rất hạn chế. Nguồn tài liệu trong nƣớc ít về số lƣợng và chƣa có những nghiên cứu mang tính chất tổng quan, hệ thống và chính xác về CNST. - Phan Tất Thứ (2013) với nghiên cứu “Đổi Mới và Sáng tạo Trong Kinh Doanh: Một Cách Tiếp Cận Thực Tiễn” trong “Hội thảo quốc tế “Kinh doanh trong công nghiệp sáng tạo” đã đƣa ra vấn đề về đổi mới và sáng tạo trong hoạt động kinh doanh. Tác giả đã đƣa ra kết luận rằng đổi mới kinh doanh có vai trò đặc biệt quan trọng trong hoạt động của doanh nghiệp.

Nghiên cứu chia hoạt động đổi mới trong doanh nghiệp làm 6 vấn đề: Cải tiến chiến lƣợc; đổi mới tổ chức, cải tiến sản phẩm, đổi mới marketing, cải tiến quy trình và đổi mới công nghệ. Phan Tất Thứ (2013) cũng đề cập đến vấn đề khởi tạo kinh doanh từ ý tƣởng và coi đó là nền tảng tƣ duy để có thể tiến hành xây dựng nên nền CNST. Nghiên cứu mới chỉ đƣa một ý tƣởng sáng tạo vào kinh doanh chứ chƣa đi vào vấn đề phát triển ngành CNST.