Luận văn thạc sĩ về pháp luật sử dụng nguồn nước của Trung Quốc và bài học cho Việt Nam

Luận văn thạc sĩ phân tích pháp luật về sử dụng nguồn nước của Trung Quốc và bài học kinh nghiệm cho Việt Nam trong quản lý tài nguyên nước.

• Tác giả: Phạm Thị Huyền
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Bá Diến
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật học
• Đề tài: Pháp Luật Về Sử Dụng Nguồn Nước Của Trung Quốc Và Bài Học Kinh Nghiệm Cho Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2011
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ CHÍNH SÁCH, PHÁP LUẬT SỬ DỤNG NGUỒN NƯỚC CỦA TRUNG QUỐC
• 1.1. Khái niệm nguồn nước (tài nguyên nước) theo pháp luật Trung Quốc
• 1.2. Đặc điểm cơ bản của nguồn nước (tài nguyên nước) của Trung Quốc
• 1.3. Các giai đoạn sử dụng và phát triển nguồn nước của Trung Quốc
• 1.4. Nguồn nước và sự phát triển kinh tế của Trung Quốc
• 1.5. Thực trạng về nguồn nước của Trung Quốc hiện nay
• 1.6. Các chính sách của Trung Quốc hiện nay
• 1.7. Mục tiêu chính sách, pháp luật về quản lý và phát triển nguồn nước của Trung Quốc
• 1.7.1. Mục tiêu chính sách, pháp luật về quản lý nguồn nước
• 1.7.2. Mục tiêu chính sách, pháp luật về phát triển nguồn nước của Trung Quốc giai đoạn (2010-2011)
• 1.8. Hệ thống các văn bản quy phạm pháp luật về nguồn nước của Trung Quốc và các giai đoạn phát triển của luật nước
• 1.8.1. Hệ thống các văn bản pháp luật quy phạm pháp luật
• 1.8.2. Các giai đoạn phát triển của luật nước
• 2. CHƯƠNG 2: CÁC QUY ĐỊNH HIỆN HÀNH CỦA PHÁP LUẬT TRUNG QUỐC VỀ NGUỒN NƯỚC
• 2.1. Các quy định chung về quản lý nguồn nước của Trung Quốc
• 2.2. Các quy định về quản lý nguồn nước đối với nhà nước
• 2.3. Các quy định về quản lý nguồn nước đối với các cấp chính quyền địa phương
• 2.4. Các quy định về quy hoạch nguồn nước của Trung Quốc
• 2.4.1. Theo luật nước năm 2002 của Trung Quốc
• 2.4.2. Theo luật đất đai năm 1999
• 2.4.3. Theo Luật bảo tồn đất và nước năm 1991 (sửa đổi và bổ sung năm 2010)
• 2.5. Quy định về khai thác và sử dụng nguồn nước của Trung Quốc
• 2.5.1. Theo quy định của Luật nước năm 2002
• 2.5.2. Theo quy định của Luật đất đai năm 1999
• 2.5.3. Theo Luật bảo vệ môi trường năm 1989 và các luật có liên quan khác
• 2.6. Các quy định về bảo vệ các công trình nước, thủy vực, tài nguyên nước của Trung Quốc
• 2.6.1. Theo quy định của luật phòng chống ô nhiễm nước
• 2.6.2. Theo quy định của Luật nước năm 2002 và một số các luật có liên quan khác
• 2.7. Các quy định về phân bổ và sử dụng tiết kiệm nguồn nước của Trung Quốc
• 2.8. Các quy định về kiểm tra giám sát việc thực thi pháp luật và giải quyết tranh chấp về nguồn nước
• 2.8.1. Các quy định về kiểm tra giám sát việc thực thi pháp luật
• 2.8.2. Các quy định về giải quyết tranh chấp
• 2.9. Trách nhiệm pháp lý
• 2.9.1. Trách nhiệm pháp lý dân sự
• 2.9.2. Trách nhiệm pháp lý hành chính
• 2.9.3. Trách nhiệm pháp lý hình sự
• 2.10. Thực trạng thi hành pháp luật về nguồn nước của Trung Quốc
• 2.10.1. Những thành tựu đã đạt được
• 2.10.2. Những bất cập còn tồn tại
• 3. CHƯƠNG 3: CHÍNH SÁCH PHÁP LUẬT SỬ DỤNG NGUỒN NƯỚC CỦA VIỆT NAM VÀ CÁC BÀI HỌC KINH NGHIỆM TỪ PHÁP LUẬT NGUỒN NƯỚC CỦA TRUNG QUỐC ĐỐI VỚI VIỆT NAM
• 3.1. Quan hệ nguồn nước và chính sách pháp luật về nguồn nước của nước ta trong giai đoạn đổi mới
• 3.2. Chính sách pháp luật sử dụng nguồn nước của Việt Nam thời kỳ mới giành độc lập năm 1945
• 3.3. Chính sách pháp luật của nước ở nước ta từ năm 1946 đến 1975
• 3.4. Chính sách pháp luật nguồn nước từ năm 1976 – 1995
• 3.5. Chính sách pháp luật nguồn nước từ năm 1995 đến nay
• 3.6. Một số bài học kinh nghiệm từ sự thực hiện chính sách pháp luật về nguồn nước của Trung Quốc
• 3.6.1. Bài học kinh nghiệm thứ nhất
• 3.6.2. Bài học kinh nghiệm thứ hai
• 3.6.3. Bài học kinh nghiệm thứ ba
• 3.6.4. Bài học kinh nghiệm thứ tư
• 3.6.5. Bài học kinh nghiệm thứ năm
• 3.7. Một số kiến nghị
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về chính sách pháp luật sử dụng nguồn nước của Trung Quốc

Chính sách và pháp luật về sử dụng nguồn nước của Trung Quốc đã được xây dựng và phát triển qua nhiều giai đoạn. Nước là tài nguyên quý giá, đóng vai trò quan trọng trong sự phát triển kinh tế và xã hội. Trung Quốc, với dân số đông và tài nguyên nước hạn chế, đã phải đối mặt với nhiều thách thức trong việc quản lý và bảo vệ nguồn nước. Hệ thống pháp luật về nguồn nước của Trung Quốc không ngừng được cải thiện nhằm đáp ứng nhu cầu sử dụng và bảo vệ tài nguyên nước.

1.1. Khái niệm nguồn nước theo pháp luật Trung Quốc

Theo pháp luật Trung Quốc, nguồn nước được định nghĩa là nước mặt và nước ngầm. Nước mặt bao gồm sông, hồ, và các nguồn nước khác, trong khi nước ngầm là lượng nước dưới đất. Khái niệm này nhấn mạnh tầm quan trọng của việc quản lý và bảo vệ tài nguyên nước, nhằm đảm bảo sự phát triển bền vững.

1.2. Đặc điểm cơ bản của nguồn nước Trung Quốc

Nguồn nước của Trung Quốc có nhiều đặc điểm nổi bật, bao gồm sự phân bố không đồng đều về lượng nước và chất lượng nước. Mặc dù tổng tài nguyên nước đứng thứ 4 thế giới, nhưng mức tiêu thụ trên đầu người lại rất thấp, chỉ bằng 1/4 mức trung bình toàn cầu. Điều này đặt ra nhiều thách thức cho việc quản lý và sử dụng hiệu quả nguồn nước.

II. Vấn đề và thách thức trong quản lý nguồn nước tại Trung Quốc

Trung Quốc đang phải đối mặt với nhiều vấn đề nghiêm trọng liên quan đến quản lý nguồn nước. Ô nhiễm nguồn nước, cạn kiệt tài nguyên nước và biến đổi khí hậu là những thách thức lớn. Các chính sách hiện hành chưa đủ mạnh để giải quyết triệt để các vấn đề này, dẫn đến tình trạng khan hiếm nước sạch và ảnh hưởng đến sức khỏe cộng đồng.

2.1. Ô nhiễm nguồn nước và tác động đến sức khỏe

Ô nhiễm nguồn nước tại Trung Quốc đã trở thành một vấn đề nghiêm trọng, ảnh hưởng đến sức khỏe của hàng triệu người. Các nguồn ô nhiễm chủ yếu đến từ hoạt động công nghiệp và nông nghiệp. Việc thiếu các biện pháp bảo vệ môi trường đã dẫn đến tình trạng nước bẩn, gây ra nhiều bệnh tật.

2.2. Cạn kiệt tài nguyên nước và biến đổi khí hậu

Cạn kiệt tài nguyên nước là một trong những thách thức lớn nhất mà Trung Quốc phải đối mặt. Biến đổi khí hậu làm gia tăng tình trạng khô hạn và ảnh hưởng đến nguồn cung nước. Các chính sách hiện tại cần được điều chỉnh để ứng phó với những thay đổi này, nhằm bảo vệ tài nguyên nước cho các thế hệ tương lai.

III. Phương pháp quản lý nguồn nước hiệu quả từ Trung Quốc

Trung Quốc đã áp dụng nhiều phương pháp quản lý nguồn nước hiệu quả nhằm tối ưu hóa việc sử dụng và bảo vệ tài nguyên nước. Các biện pháp này bao gồm quy hoạch sử dụng nước, công nghệ tiết kiệm nước và các chính sách bảo vệ môi trường. Những phương pháp này có thể được áp dụng tại Việt Nam để cải thiện tình hình quản lý nguồn nước.

3.1. Quy hoạch sử dụng nước bền vững

Quy hoạch sử dụng nước bền vững là một trong những phương pháp quan trọng trong quản lý nguồn nước. Trung Quốc đã xây dựng các kế hoạch chi tiết để phân bổ và sử dụng nước hợp lý, đảm bảo nguồn nước được sử dụng hiệu quả và bền vững.

3.2. Công nghệ tiết kiệm nước trong nông nghiệp

Công nghệ tiết kiệm nước trong nông nghiệp đã được áp dụng rộng rãi tại Trung Quốc. Các phương pháp như tưới nhỏ giọt và tưới phun sương giúp giảm thiểu lượng nước sử dụng, đồng thời nâng cao hiệu quả sản xuất nông nghiệp. Việt Nam có thể học hỏi từ kinh nghiệm này để cải thiện quản lý nước trong nông nghiệp.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu từ Trung Quốc

Các nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn từ Trung Quốc đã cho thấy những kết quả tích cực trong việc quản lý nguồn nước. Những chính sách và biện pháp đã được triển khai đã giúp cải thiện chất lượng nước và tăng cường khả năng cung cấp nước sạch cho người dân. Việt Nam có thể áp dụng những bài học này để nâng cao hiệu quả quản lý nguồn nước.

4.1. Kết quả từ các chính sách quản lý nước

Các chính sách quản lý nước tại Trung Quốc đã mang lại nhiều kết quả tích cực, như giảm thiểu ô nhiễm và cải thiện chất lượng nước. Những kết quả này cho thấy tầm quan trọng của việc xây dựng các chính sách hiệu quả trong quản lý nguồn nước.

4.2. Bài học kinh nghiệm cho Việt Nam

Việt Nam có thể học hỏi từ những kinh nghiệm của Trung Quốc trong việc quản lý nguồn nước. Việc áp dụng các chính sách và biện pháp hiệu quả sẽ giúp cải thiện tình hình quản lý nước tại Việt Nam, đảm bảo nguồn nước sạch cho cộng đồng.

V. Kết luận và tương lai của chính sách nguồn nước tại Việt Nam

Việc học hỏi từ kinh nghiệm quản lý nguồn nước của Trung Quốc là cần thiết cho Việt Nam. Các chính sách và biện pháp hiệu quả sẽ giúp bảo vệ tài nguyên nước, đảm bảo sự phát triển bền vững. Tương lai của chính sách nguồn nước tại Việt Nam phụ thuộc vào khả năng áp dụng những bài học kinh nghiệm từ Trung Quốc.

5.1. Tầm quan trọng của việc bảo vệ nguồn nước

Bảo vệ nguồn nước là một trong những nhiệm vụ quan trọng hàng đầu. Việc áp dụng các chính sách hiệu quả sẽ giúp bảo vệ tài nguyên nước, đảm bảo sự phát triển bền vững cho đất nước.

5.2. Định hướng phát triển chính sách nguồn nước trong tương lai

Định hướng phát triển chính sách nguồn nước trong tương lai cần tập trung vào việc cải thiện quản lý và bảo vệ tài nguyên nước. Việc học hỏi từ kinh nghiệm của Trung Quốc sẽ giúp Việt Nam xây dựng một hệ thống pháp luật về nguồn nước hiệu quả và bền vững.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Tài nguyên nước ngọt toàn cầu đang đứng trước sức ép suy kiệt nghiêm trọng khi dân số thế giới không ngừng gia tăng và các hoạt động công nghiệp hóa diễn ra mạnh mẽ. Trung Quốc là quốc gia có quy mô dân số hơn 1,3 tỷ người, chiếm 21% tổng dân số thế giới, nhưng tổng trữ lượng tài nguyên nước ngọt chỉ đạt khoảng 2.800 tỷ m3, chiếm 6% nguồn nước toàn cầu. Với mức nước bình quân đầu người chỉ đạt 2.185 m3/năm, tương đương 25% mức bình quân thế giới và xếp thứ 121 toàn cầu, Trung Quốc được liệt kê vào nhóm 13 quốc gia nghèo tài nguyên nước. Thực trạng này đặt ra vấn đề cấp bách về việc xây dựng hệ thống quy chuẩn pháp lý nhằm quản lý, bảo vệ và phân bổ hợp lý nguồn tài nguyên chiến lược.

Mục tiêu cụ thể của công trình nghiên cứu là làm rõ cơ sở lý luận và thực tiễn của chính sách, pháp luật về sử dụng nguồn nước của Trung Quốc; phân tích chế độ sở hữu, quy chế quản lý lưu vực sông, cũng như quyền và nghĩa vụ của các chủ thể khai thác nước. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào hệ thống pháp luật thực định của Trung Quốc từ thời kỳ cải cách mở cửa năm 1978 đến năm 2011, đồng thời đối chiếu với các giai đoạn phát triển pháp luật tài nguyên nước của Việt Nam từ năm 1945 đến năm 2011. Nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn to lớn khi cung cấp hệ thống luận cứ khoa học giúp hoàn thiện 100% khung pháp lý quản lý lưu vực sông tại Việt Nam, hướng tới mục tiêu giảm thiểu 20% tỷ lệ thất thoát nước và tối ưu hóa hiệu quả phân bổ nguồn nước cho hơn 85% các ngành kinh tế trọng điểm.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng của Lý thuyết Quản lý tổng hợp tài nguyên nước (IWRM) và Lý thuyết Quyền tài sản đối với tài nguyên thiên nhiên trong kinh tế học pháp luật. Đồng thời, tác giả vận dụng Mô hình quản trị lưu vực sông đa tầng nhằm phân tích mối quan hệ tương tác giữa chính quyền trung ương, cơ quan quản lý lưu vực và chính quyền địa phương. Khung lý thuyết này tích hợp hài hòa 3 trụ cột cơ bản: bảo đảm hiệu quả kinh tế, công bằng xã hội và tính bền vững của hệ sinh thái môi trường.

Bên cạnh đó, nghiên cứu làm rõ 4 khái niệm cốt lõi:

• Quyền sở hữu nhà nước đối với tài nguyên nước: Chế độ xác lập quyền đại diện chủ sở hữu toàn dân thuộc về cơ quan quyền lực nhà nước cao nhất.
• Hạn ngạch khai thác và cấp phép sử dụng nước: Công cụ hành chính kết hợp kinh tế để giới hạn mức trần tiêu thụ nước của từng ngành.
• Quyền xả thải và thị trường trao đổi quyền nước: Cơ chế linh hoạt cho phép chuyển nhượng hạn mức sử dụng nước theo tín hiệu giá cả thị trường.
• Kinh tế tuần hoàn trong sử dụng nước: Mô hình tái chế, xử lý nước thải nhằm giảm áp lực khai thác nước sơ cấp xuống dưới ngưỡng 1% tổn thất GDP do suy thoái môi trường.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn bao gồm các văn bản quy phạm pháp luật chính thức, báo cáo thường niên của Bộ Tài nguyên nước Trung Quốc, số liệu thống kê của UNESCO, Ngân hàng Thế giới và Tổng cục Khí tượng Thủy văn Việt Nam. Cỡ mẫu nghiên cứu gồm 12 đạo luật chuyên ngành cốt lõi, 20 nghị định, pháp lệnh hành chính cùng hơn 800 văn bản pháp quy của các địa phương tại Trung Quốc ban hành từ năm 1954 đến năm 2010. Phương pháp chọn mẫu là chọn mẫu có chủ đích, tập trung vào các quy phạm mang tính bước ngoặt điều chỉnh quan hệ khai thác, sử dụng và bảo vệ nước trên 85.000 hồ chứa và 277.000 km đê điều.

Tác giả lựa chọn phương pháp luật học so sánh kết hợp phân tích chuẩn tắc quy phạm và phương pháp thống kê định lượng. Lý do lựa chọn tổ hợp phương pháp này là nhằm làm nổi bật tính tương đồng về thể chế chính trị, sở hữu toàn dân về tài nguyên và bối cảnh chuyển đổi kinh tế giữa hai quốc gia láng giềng. Quá trình thu thập, xử lý và phân tích dữ liệu được tiến hành liên tục theo dòng thời gian nghiên cứu từ năm 2009 đến năm 2011.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, nghiên cứu chỉ ra sự mất cân đối địa lý và kinh tế nghiêm trọng trong phân bổ nguồn nước tại Trung Quốc. Khu vực phía Bắc tập trung 5 hệ thống sông lớn, chiếm 46,5% dân số, 65,3% diện tích đất canh tác và đóng góp 45,2% GDP toàn quốc nhưng chỉ sở hữu 19% tổng lượng nước ngọt với mức bình quân 1.127 m3/người. Ngược lại, khu vực phía Nam với 4 hệ thống sông chính chiếm 53,5% dân số và 54,8% GDP nhưng nắm giữ tới 81% tổng lượng nước quốc gia.

Thứ hai, tình trạng suy thoái môi trường nước và khai thác nước ngầm quá mức diễn ra ở mức báo động. Khoảng 33,3% chất thải công nghiệp và 80% trong tổng số 5,8 tỷ m3 nước thải sinh hoạt đô thị không qua xử lý bị xả trực tiếp ra môi trường. Trong tổng số 1.200 con sông được khảo sát, có tới 850 con sông bị ô nhiễm nặng. Việc khai thác nước ngầm thiếu kiểm soát đã tạo ra hơn 80.000 km2 sụt lún địa tầng tại 30 thành phố lớn, đồng thời diện tích các hồ tự nhiên bị thu hẹp 15% và diện tích sa mạc hóa tăng thêm 190.000 km2.

Thứ ba, hệ thống pháp luật nước của Trung Quốc đã tiến hóa qua 3 giai đoạn rõ nét: Giai đoạn 1978-1988 chú trọng kiểm soát lũ; Giai đoạn 1988-2002 chuyển sang quản lý hành chính theo luật; Giai đoạn từ năm 2002 đến nay tập trung vào mô hình xã hội tiết kiệm nước. Luật Nước năm 2002 đã xác lập nguyên tắc quản lý lưu vực sông kết hợp với địa giới hành chính, luật hóa cơ chế người gây ô nhiễm phải trả tiền và áp dụng hạn ngạch tiêu thụ nước.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân căn bản của cuộc khủng hoảng tài nguyên nước tại Trung Quốc bắt nguồn từ tốc độ tăng trưởng kinh tế bình quân 8%/năm trong hơn 3 thập kỷ, kéo theo sự gia tăng tiêu thụ nước từ 103 tỷ m3 năm 1949 lên 652 tỷ m3 năm 2010. Sự phân mảnh quyền lực giữa cơ quan quản lý nước và cơ quan bảo vệ môi trường từng tạo ra lỗ hổng lớn trong cưỡng chế pháp luật.

So sánh với các báo cáo kinh tế của Ngân hàng Thế giới, thiệt hại do thiên tai lũ lụt và khan hiếm nước gây tổn thất trung bình khoảng 1.100 tỷ Nhân dân tệ mỗi năm, tương đương 1% GDP của Trung Quốc. Dữ liệu thực nghiệm này có thể được mô hình hóa trực quan qua bảng đối chiếu cân bằng nước Bắc - Nam và biểu đồ phân tích cơ cấu xả thải công nghiệp. Ý nghĩa của phát hiện này là hồi chuông cảnh báo trực tiếp cho Việt Nam trong việc quản lý các lưu vực sông Hồng, sông Đồng Nai và nguồn nước xuyên biên giới sông Mê Kông.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, hoàn thiện thể chế quản lý lưu vực sông thống nhất. Quốc hội và Bộ Tài nguyên và Môi trường cần rà soát, sửa đổi Luật Tài nguyên nước nhằm luật hóa vị trí pháp lý độc lập và quyền hạn tài phán của các Ủy ban Quản lý Lưu vực sông. Mục tiêu đặt ra là phủ kín quy hoạch tài nguyên nước tích hợp cho 100% các lưu vực sông liên tỉnh trọng điểm trong giai đoạn 2012-2015.

Thứ hai, thiết lập cơ chế kinh tế và thị trường hạn ngạch nước. Bộ Tài chính phối hợp với Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn xây dựng lộ trình định giá nước theo cơ chế thị trường, áp dụng biểu giá nước sinh hoạt lũy tiến và định mức tiêu thụ nước nghiêm ngặt trong tưới tiêu nông nghiệp. Mục tiêu là giảm 25% lượng nước thất thoát và thu hồi 100% chi phí duy tu hạ tầng thủy lợi trước năm 2020.

Thứ ba, tăng cường năng lực quan trắc và cưỡng chế pháp lý môi trường. Thanh tra Tài nguyên Môi trường phối hợp cùng Ủy ban nhân dân các cấp lắp đặt hệ thống quan trắc tự động tại 100% các khu công nghiệp, kiên quyết xử phạt hành chính và truy cứu trách nhiệm hình sự các hành vi xả thải độc hại. Chỉ tiêu cụ thể là nâng tỷ lệ xử lý nước thải đô thị từ mức dưới 20% lên 70% trong giai đoạn 2015-2020.

Thứ tư, chuẩn hóa quy chuẩn bồi thường và an sinh tái định cư thủy điện. Chính phủ cần ban hành khung pháp lý bắt buộc các chủ đầu tư dự án thủy điện phải tích hợp quy hoạch tái định cư vào hồ sơ thiết kế, bảo đảm 100% người dân di dời được hưởng mức sống bằng hoặc cao hơn nơi ở cũ và được cung cấp nguồn điện sản xuất ưu đãi sau 3 năm ổn định chỗ ở.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nhóm thứ nhất bao gồm các cơ quan quản lý nhà nước và nhà hoạch định chính sách tại Bộ Tài nguyên và Môi trường, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn. Luận văn cung cấp luận cứ thực tiễn từ 20 văn bản pháp quy của Trung Quốc để hoàn thiện dự thảo luật và các chính sách quản lý lưu vực liên ngành.

Nhóm thứ hai là ban quản lý các lưu vực sông và các công ty khai thác công trình thủy lợi. Các đơn vị này có thể vận dụng các mô hình điều tiết hạn ngạch và bài học vận hành từ 85.000 hồ chứa của Trung Quốc để giải quyết xung đột khai thác nước thượng nguồn và hạ lưu.

Nhóm thứ ba là giảng viên, học viên cao học và nghiên cứu sinh chuyên ngành Luật Quốc tế, Luật Môi trường và Quản lý Tài nguyên. Công trình đóng vai trò là tài liệu tham khảo giá trị về phương pháp luật học so sánh và hệ thống hóa hơn 10 văn bản luật cốt lõi điều chỉnh tài nguyên nước.

Nhóm thứ tư là các doanh nghiệp cấp thoát nước, các tập đoàn năng lượng thủy điện và ban quản lý khu công nghiệp. Nghiên cứu giúp doanh nghiệp nắm vững các tiêu chuẩn xả thải, quy chuẩn an toàn đập và trách nhiệm bồi thường môi trường, từ đó cắt giảm 15% đến 20% các rủi ro pháp lý phát sinh trong hoạt động sản xuất kinh doanh.

Câu hỏi thường gặp

Chế độ sở hữu tài nguyên nước tại Trung Quốc được pháp luật quy định như thế nào? Theo Điều 9 Hiến pháp năm 1982 sửa đổi năm 2004 và Điều 3 Luật Nước năm 2002, toàn bộ tài nguyên nước mặt và nước ngầm thuộc sở hữu toàn dân do Quốc vụ viện đại diện quản lý. Riêng các ao hồ do tổ chức kinh tế tập thể nông thôn đầu tư xây dựng sẽ thuộc quyền sử dụng của tổ chức đó phục vụ nông nghiệp.

Mô hình quản trị nguồn nước của Trung Quốc kết hợp giữa các cấp như thế nào? Trung Quốc vận hành mô hình kép kết hợp quản lý lưu vực sông với hệ thống quản lý hành chính địa phương. Quốc vụ viện thực hiện giám sát tối cao, phân quyền cho 7 cơ quan quản lý lưu vực sông lớn phối hợp cùng chính quyền cấp tỉnh để kiểm soát lũ và phân bổ dòng chảy cho hơn 600 đô thị.

Trung Quốc giải quyết vấn đề khan hiếm nước ở miền Bắc bằng cơ chế nào? Chính phủ Trung Quốc áp dụng chính sách điều tiết nước liên lưu vực quy mô lớn, tiêu biểu là dự án chuyển nước từ Nam ra Bắc, kết hợp với việc áp dụng hạn ngạch tiêu thụ nước chặt chẽ tại 17 tỉnh thiếu nước và hạn chế cấp phép cho các ngành công nghiệp tiêu tốn nhiều nước.

Quy định bồi thường di dân tái định cư khi xây dựng công trình nước có gì nổi bật? Luật Đất đai năm 1998 quy định nếu không có quy hoạch an cư di dân được duyệt thì dự án thủy lợi, thủy điện không được cấp phép thi công. Đơn vị xây dựng phải bảo đảm chỗ ở mới bằng hoặc tốt hơn chỗ cũ, đồng thời cam kết bán điện ưu đãi cho người dân phục vụ bơm tưới nông nghiệp.

Việt Nam có thể học hỏi điều gì nhất từ chính sách kiểm soát ô nhiễm nước của Trung Quốc? Bài học cốt lõi là việc chuyển đổi từ tư duy xử lý cuối đường ống sang nguyên tắc người gây ô nhiễm phải trả tiền và tích hợp kiểm soát ô nhiễm theo toàn lưu vực. Việt Nam cần bắt buộc lắp đặt quan trắc tự động tại 100% cơ sở xả thải và ban hành các chế tài hình sự nghiêm khắc đối với tội phạm môi trường nước.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa toàn diện quá trình phát triển pháp luật tài nguyên nước Trung Quốc từ năm 1954 đến năm 2011 qua 3 giai đoạn lập pháp mang tính chiến lược. • Công trình làm rõ bức tranh thực trạng phân bổ bất hợp lý giữa miền Bắc và miền Nam, cùng các thách thức ô nhiễm nghiêm trọng trên 850 dòng sông tại Trung Quốc. • Nghiên cứu đúc kết sâu sắc mô hình quản trị kết hợp giữa ủy ban lưu vực sông và chính quyền địa phương nhằm tối ưu hóa hiệu quả quản lý nguồn nước. • Tác giả đề xuất hệ thống 4 nhóm giải pháp mang tính đột phá cho Việt Nam về thể chế lưu vực, định giá nước, kiểm soát xả thải và an sinh tái định cư. • Đóng góp khoa học của luận văn là tài liệu tham khảo chuẩn mực cho tiến trình sửa đổi Luật Tài nguyên nước Việt Nam giai đoạn 2012-2015 và tầm nhìn phát triển bền vững đến năm 2020.

Các nhà quản lý, chuyên gia pháp lý và các nhà nghiên cứu hãy khai thác ngay nguồn tư liệu và các khuyến nghị chuyên sâu từ luận văn này để áp dụng hiệu quả vào công tác thực tiễn và hoạch định chính sách môi trường nước quốc gia.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN VỀ CHÍNH SÁCH, PHÁP LUẬT SỬ DỤNG NGUỒN NƢỚC CỦA TRUNG QUỐC 1. KHÁI NIỆM NGUỒN NƢỚC ( TÀI NGUYÊN NƢỚC) THEO PHÁP LUẬT TRUNG QUỐC Nước là một loại tài nguyên quí giá và được coi là vĩnh cửu. Không có nước thì không có sự sống trên hành tinh của chúng ta. Nước là động lực chủ yếu chi phối mọi hoạt động sinh hoạt và kinh tế của con người.

Nước được sử dụng rộng rãi trong sản xuất nông nghiệp, thủy điện, giao thông vận tải, chăn nuôi thủy sản vv.Do tính chất quan trọng của nước như vậy nên UNESCO lấy ngày 22/3 là ngày nước thế giới. Tài nguyên nước là lượng nước trong sông, ao hồ, đầm lầy, biển và đại dương và trong khí quyển, sinh quyển. Đối với hàng ngàn năm trước đây, loài người cho rằng nguồn cung cấp nước là trời cho, nhưng bây giờ khái niệm này đã được thử thách. Tình hình khẩn cấp của môi trường nước đã thúc đẩy con người tới sự hiểu biết mới về nguồn nước bởi nguồn LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] nước có ý nghĩa quyết định tới sự tồn tại của con người, môi trường sinh thái và hệ thống kinh tế - xã hội, các yếu tố này có quan hệ liên kết chặt chẽ hữu cơ với nhau.

Nguồn nước là một thành phần gắn với mức độ phát triển của xã hội loài người tức là cùng với sự phát triển của khoa học công nghệ mà nguồn nước ngày càng được bổ sung trong ngân quỹ nước các quốc gia. Thời kỳ nguyên thủy, nguồn nước chỉ bó hẹp ở các khe suối, khi con người chưa có khẳ năng khai thác sông, hồ và các thủy vực khác. Chỉ khi kỹ thuật khoan phát triển thì nước ngầm tầng sâu mới trở thành tài nguyên nước. Có nhiều định nghĩa về nguồn nước.

Theo định nghĩa của UNESCO thì: Nguồn nước là sự có sẵn có thể được sử dụng với số lượng và chất lượng có sẵn từ một nơi có nhu cầu cung cấp lâu dài về nguồn nước. Trong “Bách khoa toàn thư của Vương Quốc Anh”, nước được định nghĩa là “bất kỳ hình thức nào tạo ra nước của thiên nhiên, bao gồm hơi nước, nước ở dạng lỏng và dạng rắn”. Theo Cơ quan Môi trường và Phát triển của Liên Hiệp Quốc (1992) chủ trương “phát triển bền vững”, hiện đại của con người là phát triển phải để lại đủ số lượng tài nguyên thiên nhiên và môi trường sinh thái tốt, đủ để đáp ứng nhu cầu tiếp theo cho sự sống còn và phát triển của con người, nếu không sẽ phá hủy tương lai của môi trường và phân sách chịu chi phí tài nguyên nước. Theo “Trung Quốc Bách khoa toàn thư” là cuốn sách tham khảo có uy tín nhất, thì trong những lĩnh vực khác nhau thì khài niệm về nước cũng khác nhau: Như theo khoa hoc khí quyển, khoa học biển thì: “nước có sẵn trong bề mặt trái đất cho con người, kể cả nước( chất lượng nước) và các nguồn thủy điện, thường dùng để chỉ số lượng nước hàng năm được tái tạo trong bề mặt trái đất”.

Căn cứ theo khối lượng khoa học của nước thì “Nước là dạng tồn tại khác nhau của thiên nhiên (khí, rắn hoặc lỏng), nước tự nhiên và nguồn nước có sẵn”. Năm 1999 Bộ Tài nguyên nước Trung Quốc đã ban hành “Hướng dẫn cho việc đánh giá tài nguyên nước” (SL/T238-1999), cũng chỉ ra rằng “số lượng tài nguyên nước dưới đất, chủ LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] yếu từ lượng mưa, tích vào nguồn nước mặt và có mối quan hệ năng động trực tiếp với lượng nước dưới nước. Ngoài ra còn một số các định nghĩa truyền thống về nguồn nước dưới đất năm 1998: lưu trữ và vận chuyển trong đất đá, chất lượng và số lượng là giá trị sử dụng tài nguyên nước là một phần của trái đất, lượng mưa không khí và nước bề mặt tiếp xúc gần gũi và chuyển đổi lẫn nhau. Năm 2003 cũng đưa ra một quan điểm: “tài nguyên nước ngầm bao gồm nguồn lưu trữ nước ngầm và nguồn nước không tham gia vào chu trình nước hiện đại, không tái tạo và khả năng lưu trữ phục hồi của tài nguyên lưu trữ; tham gia trong chu trình hiện đại, tái tạo và phục hồi năng lực cung cấp nguồn nước”vv… Tại điều 2 Luật nước của Cộng hòa nhân dân Trung Hoa được thông qua tại kỳ họp thứ 24, Đại hội Đại biểu nhân dân toàn quốc khóa VI, ngày 21 tháng 1 năm 1998, có hiệu lực từ ngày 1 tháng 7 năm 1998 quy định: “Tài nguyên nước là nước mặt và nước ngầm”.

Luật nước của Cộng hòa nhân dân Trung Hoa được thông qua kỳ họp thứ 29, Đại hội Đại biểu nhân dân toàn quốc khóa IX thông qua ngày 29 tháng 8 năm 2002 về việc sửa đổi bổ sung Luật nước năm 1998, có hiệu lực ngày 1 tháng 10 năm 2002, tại điều 2 quy định: “Tài nguyên nước bao gồm nước mặt và nước ngầm”. Theo đó, nước mặt bao gồm sông ngòi, sông băng, hồ, đầm lầy và các nguồn nước khác; nước ngầm là lượng nước dưới đất dù động hay tĩnh; nước mặt và nước ngầm được chuyển hóa vào nhau, không thể tách rời. Như vậy, khái niệm nguồn nước theo pháp luật Trung Quốc nó đồng nhất với tài nguyên nước, [57, tr. Tài nguyên nước có giá trị trực tiếp cho con người và giá trị tiềm năng của vật chất.

Nguồn tài nguyên nước là hiệu quả tiêu chuẩn đối với hệ thống sinh thái không giới hạn đối với con người. Tuy mang tính vĩnh cửu nhưng trữ lượng hàng năm không phải là vô tận, tức là sức tái tạo của dòng chảy cũng nằm trong một giới hạn nào đó không phụ thuộc vào mong muốn của con người. Tài nguyên nước được đánh giá bởi ba đặc trưng cơ bản là lượng, chất lượng và động thái của nó. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Biết rõ các đặc trưng tài nguyên nước sẽ cho chúng ta phương hướng cụ thể trong việc sử dụng, qui hoạch khai thác và bảo vệ nó.

ĐẶC ĐIỂM CƠ BẢN VỀ NGUỒN NƢỚC ( TÀI NGUYÊN NƢỚC) CỦA TRUNG QUỐC Trung Quốc nằm ở phía đông Châu Á và Châu Âu, chủ yếu do Thái Bình Dương, Ấn Độ Dương và Bắc Băng Dương ảnh hưởng đến lưu lượng nước, bình quân hàng năm mưa khoảng 630mm, tổng lượng mưa 6, 2 tỷ mét khối, dòng chảy của các sông quốc gia là 2, 6 nghìn tỷ mét khối, trung bình hàng năm dòng chảy 285mm chiều sâu, nguồn tài nguyên nước của quốc gia 217 nghìn tỷ mét khối, đứng thứ 4 trên thế giới, nhưng mức tiêu thụ trên đầu người chỉ là 2.185 mét khối, chỉ bằng 1/4 mức trung bình trên thế giới. Trung Quốc được liệt kê là một trong 13 quốc gia nghèo về nguồn nước trên thế giới, [61, tr. Ngoài số lượng nước thấp, còn có các tính năng nổi bật khác của tài nguyên nước như: phân phối khu vực và theo mùa là rất không đồng đều. Lượng mưa ở miền Nam nhiều, trong khi đó ở phía Bắc ít, đặc biệt ở các vùng phía Tây lượng mưa thấp không có mưa quanh năm, hạn hán nghiêm trọng ở một số nơi.

Khoảng 80% tài nguyên nước của quốc gia tập trung ở sông Trường Giang và các sông thuộc khu vực phía Nam. Tại thời điểm phân phối, phần lớn ở phía Nam của mùa mưa là tháng ba và tháng sáu, hay tháng tư và tháng bảy, trong đó lượng mưa hàng năm khoảng 50% đến 60%. ở phía Bắc lượng mưa không chỉ ít hơn ở phía Nam mà phân phối cũng không đồng đều, thường là trong tháng sáu và tháng chín lượng mưa đạt 70% đến 80%. Dòng chảy của các con sông trong nhiều năm cũng có sự thay đổi, nhưng các sông ở phía Nam thì đồng đều và ổn định hơn, do đó lượng mưa và dòng chảy trong thời gian và không gian có những thay đổi đầy kịch tính và gây ra lũ lụt hạn hán thường xuyên.

LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Tài nguyên thủy điện ở các con sông của Trung Quốc vẫn còn rất phong phú, tiềm năng tài nguyên thủy điện của cả nước đạt 676.000kw, bằng 1/6 thế giới, công suất lắp đặt đến 378.000kw đứng thứ nhất trên thế giới. Tài nguyên nước của Trung Quốc có các đặc điểm cơ bản sau đây: Thứ nhất, lượng nước bình quân trên đầu người thấp: trung bình hàng năm tài nguyên nước là 2.000 m3, dòng chảy hàng năm 2.000 m3, trung bình hàng năm số lượng tài nguyên nước ngầm là 828. Theo số liệu thống kê năm 2004, thì lượng nước bình quân trên đầu người là 2185 m3. Thứ hai, dòng chảy hàng năm có sự biến đổi lớn: các dòng chảy thay đổi theo thời gian, các sông ở miền Bắc đã xuất hiện những năm mưa liên tiếp và những năm khô liên tiếp.

Ví dụ sông Hoàng Hà cho 11 năm liên tiếp mùa khô (1922 -1932), dòng chảy trung bình năm là 24% ít hơn so với các năm bình thường, và cũng xuất hiện trong 9 năm liên tiếp của thời kỳ ẩm ướt (1943 -1951), dòng chảy trung bình năm là 19% so với năm bình thường. Trong những năm khô hạn liên tiếp là hiện tượng thiên tai, hạn hán lũ lụt gây lên sự bất ổn trong sản xuất nông nghiệp. Lượng mưa hàng năm ở Trung Quốc phân bố không đồng đều. Phía Nam sông Trường Giang vào mùa lũ ( từ tháng 4 -7) cho khoảng 60% tổng dòng chảy hàng năm, lũ lụt ở một số sông phía Bắc Trung Quốc ( từ tháng 6 - 9) lên đến 80% tổng dòng chảy hàng năm.

Thứ ba, Sự phân bố đất đai, dân số, tài nguyên nước không phù hợp với sự phân bố của nền kinh tế. Theo số liệu thông kê năm 1993 thì ở phía Bắc có 5 con sông, số dân là 46, 5% tổng dân số, tổng số đất canh tác 65, 3%, GDP chiếm 45, 2% của cả nước nhưng lượng nước chỉ là 19% tổng số nước quốc gia. Còn ở phía Nam có 4 con sông, dân số 53, 5%, đất canh tác 34, 7%, GDPchiếm 54, 8%, lượng LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] nước là 81%. Như vậy miền Bắc lượng nước bình quân đầu người là 1.127 mét khối chỉ bằng 1/3 bình quân đầu người của miên Nam.

Thứ tư, tình hình môi trường nước là nghiệt ngã, hiện nay tình trạng ô nhiễm nguồn nước rất nghiêm trọng, khoảng 1/3 chất thải công nghiệp và 80% nước thải không qua xử lý mà thải trực tiếp ra sông, hồ, môi trường nước đô thị suy thoái tới 90%. Nhìn chung, vấn đề thiếu nước của Trung Quốc là rất nổi bật. Tổng số nước tiêu thụ hàng năm từ 103 tỷ mét khối vào năm 1949 đến 443.000 mét khối vào năm 1980; năm 2004 tăng lên 554.000 mét khối; đến đầu năm 2010 đã tăng lên tới 652.