Luận văn thạc sĩ: Áp dụng quyền chọn cổ phiếu vào thị trường chứng khoán Việt Nam

Luận văn thạc sĩ UEH nghiên cứu áp dụng quyền chọn cổ phiếu vào thị trường chứng khoán Việt Nam, phân tích tiềm năng và thách thức.

• Tác giả: Nguyễn Thị Ngọc Duyên
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Thị Xuân Liễu
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế TP.HCM
• Chuyên ngành: Kinh Tế
• Đề tài: Áp Dụng Giao Dịch Quyền Chọn Cổ Phiếu Vào Thị Trường Chứng Khoán Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận Văn
• Năm xuất bản: 2008
• Địa điểm: TP. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUYỀN CHỌN CỔ PHIẾU
• 1.1. SƠ LƯỢC VỀ SỰ PHÁT TRIỂN CỦA THỊ TRƯỜNG QUYỀN CHỌN
• 1.2. QUYỀN CHỌN VÀ QUYỀN CHỌN CỔ PHIẾU
• 1.2.1. Định nghĩa
• 1.2.2. Các loại quyền Chọn
• 1.2.2.1. Quyền chọn Mua (Call Options)
• 1.2.2.2. Quyền chọn Bán (Put Options)
• 2. CHƯƠNG II: NHỮNG KINH NGHIỆM VỀ TỔ CHỨC SÀN GIAO DỊCH QUYỀN CHỌN CỔ PHIẾU TẠI MỘT SỐ NƯỚC TRÊN THẾ GIỚI
• 3. CHƯƠNG III: ÁP DỤNG CÁC GIAO DỊCH QUYỀN CHỌN CỔ PHIẾU TẠI TTCK VIỆT NAM
• LỜI CAM ĐOAN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về áp dụng quyền chọn cổ phiếu trong thị trường chứng khoán Việt Nam

Thị trường chứng khoán Việt Nam đang trong quá trình phát triển mạnh mẽ. Việc áp dụng quyền chọn cổ phiếu có thể mang lại nhiều lợi ích cho nhà đầu tư. Quyền chọn cổ phiếu không chỉ giúp bảo vệ lợi nhuận mà còn giảm thiểu rủi ro trong đầu tư. Tuy nhiên, việc áp dụng này cũng gặp nhiều thách thức do sự chưa hoàn thiện của thị trường.

1.1. Khái niệm và vai trò của quyền chọn cổ phiếu

Quyền chọn cổ phiếu là một công cụ tài chính cho phép nhà đầu tư có quyền mua hoặc bán cổ phiếu với mức giá xác định trong một khoảng thời gian nhất định. Công cụ này giúp nhà đầu tư quản lý rủi ro và tối ưu hóa lợi nhuận.

1.2. Lịch sử phát triển quyền chọn cổ phiếu trên thế giới

Quyền chọn cổ phiếu đã xuất hiện từ thế kỷ 18 và phát triển mạnh mẽ tại các thị trường lớn như Mỹ và châu Âu. Sự phát triển này đã tạo ra nhiều cơ hội cho nhà đầu tư và thúc đẩy sự phát triển của thị trường tài chính.

II. Những thách thức trong việc áp dụng quyền chọn cổ phiếu tại Việt Nam

Mặc dù có nhiều lợi ích, việc áp dụng quyền chọn cổ phiếu tại Việt Nam vẫn gặp phải nhiều thách thức. Các vấn đề như thiếu kiến thức, cơ sở hạ tầng chưa hoàn thiện và sự biến động của thị trường là những yếu tố cần được xem xét.

2.1. Thiếu kiến thức và kinh nghiệm của nhà đầu tư

Nhiều nhà đầu tư tại Việt Nam chưa hiểu rõ về quyền chọn cổ phiếu và cách thức hoạt động của nó. Điều này dẫn đến việc họ không thể tận dụng tối đa lợi ích mà công cụ này mang lại.

2.2. Cơ sở hạ tầng và quy định pháp lý chưa hoàn thiện

Thị trường chứng khoán Việt Nam vẫn còn thiếu các quy định rõ ràng về giao dịch quyền chọn. Điều này gây khó khăn cho việc triển khai và phát triển công cụ này trong thực tế.

III. Phương pháp áp dụng quyền chọn cổ phiếu hiệu quả

Để áp dụng quyền chọn cổ phiếu một cách hiệu quả, nhà đầu tư cần nắm vững các phương pháp và chiến lược đầu tư. Việc này không chỉ giúp bảo vệ lợi nhuận mà còn tối ưu hóa rủi ro.

3.1. Chiến lược đầu tư quyền chọn cổ phiếu

Nhà đầu tư có thể áp dụng nhiều chiến lược khác nhau như mua quyền chọn mua (Call) hoặc quyền chọn bán (Put) để tối ưu hóa lợi nhuận và giảm thiểu rủi ro.

3.2. Quản lý rủi ro trong giao dịch quyền chọn

Quản lý rủi ro là yếu tố quan trọng trong giao dịch quyền chọn. Nhà đầu tư cần xác định mức độ rủi ro chấp nhận được và sử dụng các công cụ bảo hiểm để bảo vệ lợi nhuận.

IV. Ứng dụng thực tiễn của quyền chọn cổ phiếu tại Việt Nam

Việc áp dụng quyền chọn cổ phiếu tại Việt Nam đã bắt đầu được thử nghiệm và có những kết quả tích cực. Nhiều nhà đầu tư đã nhận thấy lợi ích từ việc sử dụng công cụ này trong danh mục đầu tư của họ.

4.1. Kết quả nghiên cứu về quyền chọn cổ phiếu

Nghiên cứu cho thấy rằng việc áp dụng quyền chọn cổ phiếu giúp nhà đầu tư bảo vệ lợi nhuận và giảm thiểu rủi ro trong bối cảnh thị trường biến động.

4.2. Các mô hình thành công từ nước ngoài

Nhiều mô hình giao dịch quyền chọn thành công từ các nước phát triển có thể được áp dụng tại Việt Nam. Việc học hỏi từ kinh nghiệm quốc tế sẽ giúp thị trường chứng khoán Việt Nam phát triển bền vững.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của quyền chọn cổ phiếu tại Việt Nam

Tương lai của quyền chọn cổ phiếu tại Việt Nam rất hứa hẹn. Với sự phát triển của thị trường chứng khoán và sự gia tăng nhận thức của nhà đầu tư, quyền chọn cổ phiếu có thể trở thành một công cụ quan trọng trong danh mục đầu tư.

5.1. Triển vọng phát triển quyền chọn cổ phiếu

Dự báo rằng trong tương lai, quyền chọn cổ phiếu sẽ được áp dụng rộng rãi hơn tại Việt Nam, giúp nhà đầu tư tối ưu hóa lợi nhuận và giảm thiểu rủi ro.

5.2. Những yếu tố cần cải thiện để phát triển quyền chọn

Cần có sự cải thiện về cơ sở hạ tầng, quy định pháp lý và nâng cao kiến thức cho nhà đầu tư để quyền chọn cổ phiếu có thể phát triển mạnh mẽ tại Việt Nam.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thị trường chứng khoán Việt Nam kể từ khi Trung tâm Giao dịch Chứng khoán Thành phố Hồ Chí Minh chính thức đi vào hoạt động vào tháng 7 năm 2000 đã ghi nhận những bước chuyển mình vượt bậc, trở thành kênh huy động vốn trung và dài hạn quan trọng của nền kinh tế. Tuy nhiên, giai đoạn cuối năm 2007 và đầu năm 2008 đã chứng kiến sự sụt giảm nghiêm trọng của chỉ số VN-Index, làm bốc hơi hơn 50% giá trị vốn hóa tại nhiều thời điểm và phơi bày điểm yếu cốt tử về sự thiếu hụt công cụ quản trị rủi ro. Thực tế này đòi hỏi thị trường phải nhanh chóng hoàn thiện cấu trúc sản phẩm tài chính, trong đó quyền chọn cổ phiếu là lựa chọn mang tính quy luật tất yếu.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn là xác định cơ sở lý luận, kinh nghiệm quốc tế và điều kiện thực tiễn để đưa giao dịch quyền chọn cổ phiếu đơn lẻ vào thị trường chứng khoán Việt Nam. Mục tiêu cụ thể gồm: làm rõ bản chất kinh tế và cơ chế vận hành của hợp đồng quyền chọn; phân tích mô hình tổ chức sàn giao dịch tại các quốc gia phát triển; đánh giá mức độ sẵn sàng của hạ tầng thị trường nội địa; từ đó đề xuất hệ thống giải pháp đồng bộ nhằm áp dụng khả thi công cụ này. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào thị trường chứng khoán Việt Nam trong giai đoạn 2000 - 2008 kết hợp đối chiếu kinh nghiệm tại Mỹ, Châu Âu và Nhật Bản. Nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn sâu sắc khi giúp tăng tính thanh khoản thị trường ước tính từ 20% đến 30%, bảo vệ giá trị danh mục cho nhà đầu tư trước các chu kỳ suy thoái và cung cấp luận cứ vững chắc phục vụ lộ trình phát triển thị trường phái sinh của Ủy ban Chứng khoán Nhà nước.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng lý thuyết thị trường tài chính hiện đại, lý thuyết thị trường hiệu quả của Eugene Fama kết hợp với lý thuyết tài chính hành vi để phân tích tâm lý và hành vi ra quyết định của các chủ thể kinh tế. Về mặt định lượng, nghiên cứu dựa trên mô hình định giá quyền chọn Black-Scholes công bố năm 1973 và mô hình định giá cây nhị phân của Cox-Ross-Rubinstein năm 1979 nhằm xác định giá trị hợp lý của hợp đồng phái sinh.

Nghiên cứu tập trung vào 4 khái niệm trọng tâm:

• Quyền chọn mua (Call Option): Hợp đồng trao cho người mua quyền, nhưng không phải nghĩa vụ, mua một khối lượng cổ phiếu cơ sở tại mức giá thực hiện xác định trước ngày hoặc tại ngày đáo hạn.
• Quyền chọn bán (Put Option): Hợp đồng trao cho người mua quyền bán tài sản cơ sở tại mức giá thực hiện đã thỏa thuận trong khoảng thời gian xác định.
• Trạng thái tiền tệ của quyền chọn: Bao gồm trạng thái có lãi (In-the-Money), hòa vốn (At-the-Money) và kiệt giá (Out-of-the-Money) dựa trên mức chênh lệch giữa giá thị trường của cổ phiếu cơ sở và giá thực hiện.
• Phí quyền chọn (Option Premium): Giá trị thị trường của quyền chọn, được cấu thành từ hai yếu tố cơ bản là giá trị nội tại và giá trị thời gian.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng kết hợp các phương pháp định tính và định lượng bao gồm: thống kê mô tả, phân tích tổng hợp, so sánh đối chiếu và quan sát thực tiễn. Nguồn dữ liệu thứ cấp được thu thập toàn diện từ báo cáo của Ủy ban Chứng khoán Nhà nước, Sở Giao dịch Chứng khoán TP.HCM từ tháng 7 năm 2000 đến tháng 3 năm 2008, cùng số liệu lưu trữ của các định chế tài chính quốc tế.

Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm toàn bộ dữ liệu giao dịch của thị trường chứng khoán Việt Nam trong 8 năm đầu vận hành và 3 mô hình sàn giao dịch quyền chọn điển hình trên thế giới: Sàn Giao dịch Quyền chọn Chicago (CBOE) xử lý trung bình trên 300 triệu hợp đồng mỗi năm, Sàn Euronext LIFFE với hơn 250 doanh nghiệp niêm yết quyền chọn và Sàn Giao dịch Tokyo (TSE) với 2.416 doanh nghiệp niêm yết có tổng vốn hóa 549,7 nghìn tỷ Yên vào năm 2006.

Phương pháp chọn mẫu có chủ đích được áp dụng nhằm lựa chọn các mô hình đại diện tiêu biểu cho từng triết lý quản lý: mô hình Mỹ tách biệt ngân hàng - chứng khoán, mô hình Châu Âu liên thông xuyên biên giới và mô hình Nhật Bản cải cách từng phần. Lý do lựa chọn phương pháp phân tích so sánh đối chiếu là nhằm tìm ra những điểm tương thích và hạn chế kỹ thuật của Việt Nam so với chuẩn mực toàn cầu. Timeline nghiên cứu được thực hiện xuyên suốt từ tháng 1 năm 2008 đến tháng 5 năm 2008.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, việc triển khai quyền chọn cổ phiếu thương mại đơn lẻ là lựa chọn tối ưu trong giai đoạn đầu thay vì quyền chọn chỉ số chứng khoán. Bài học từ CBOE cho thấy sàn giao dịch này đã dành trọn vẹn 10 năm từ năm 1973 đến năm 1983 chỉ giao dịch quyền chọn cổ phiếu đơn lẻ trước khi triển khai quyền chọn chỉ số S&P 100 và S&P 500. Tại Việt Nam, quy mô thị trường năm 2008 còn hạn chế và chỉ số VN-Index phụ thuộc phần lớn vào một nhóm nhỏ cổ phiếu vốn hóa lớn, khiến quyền chọn cổ phiếu đơn lẻ dễ tiếp cận và định giá hơn.

Thứ hai, mô hình thanh toán bù trừ trung tâm độc lập (như OCC tại Mỹ hoặc LCH.Clearnet tại Châu Âu) là yếu tố quyết định để triệt tiêu 100% rủi ro đối tác vỡ nợ. Cơ chế này đứng giữa người mua và người bán, thực hiện ký quỹ tự động và quản lý vị thế nghiêm ngặt.

Thứ ba, các chiến lược giao dịch quyền chọn giúp tối ưu hóa danh mục vượt trội so với mua bán cổ phiếu truyền thống. Cụ thể, chiến lược 90/10 (phân bổ 90% vốn vào tín phiếu kho bạc lợi suất 10%/năm và 10% mua quyền chọn mua) giúp bảo toàn tối thiểu 94,5% vốn gốc trong kịch bản thị trường lao dốc, đồng thời duy trì tỷ suất sinh lời vô hạn khi giá tăng. Đối với chiến lược bán quyền chọn mua có phòng ngừa (Covered Call) với kỳ hạn dưới 45 ngày, nhà đầu tư có thể gia tăng tỷ suất lợi nhuận dòng tiền thêm 2% đến 5% mỗi chu kỳ giao dịch trong điều kiện thị trường đi ngang.

Thứ tư, vai trò của các nhà tạo lập thị trường (Market Makers) là trụ cột duy trì tính liên tục của thanh khoản. Tại Mỹ, CBOE bắt đầu phiên đầu tiên ngày 26 tháng 4 năm 1973 với 911 hợp đồng và tăng trưởng vượt bậc đạt kỷ lục 468.301 hợp đồng/ngày vào năm 2005 phần lớn nhờ vào cơ chế yết giá liên tục của các nhà tạo lập thị trường chuyên nghiệp.

Thảo luận kết quả

Thực trạng thị trường chứng khoán Việt Nam năm 2008 cho thấy tâm lý bầy đàn và biên độ dao động giá quá lớn bắt nguồn từ sự thiếu vắng các công cụ tự vệ. Khi thị trường giảm, nhà đầu tư chỉ có duy nhất lựa chọn bán tháo cổ phiếu, gây ra hiện tượng mất thanh khoản trầm trọng. So sánh với lộ trình quốc tế, CBOE mất 4 năm từ 1973 đến 1977 chỉ vận hành quyền chọn mua trước khi cấp phép cho quyền chọn bán. Do đó, Việt Nam cần một lộ trình thận trọng tương tự để các chủ thể làm quen với cơ chế ký quỹ và thực hiện quyền.

Các kết quả nghiên cứu này có thể được trực quan hóa hiệu quả thông qua hai công cụ:

• Biểu đồ hòa vốn (Profit/Loss Diagram): Mô tả đường cong lợi nhuận phi tuyến tính của 4 vị thế cơ bản (Mua/Bán quyền chọn Mua, Mua/Bán quyền chọn Bán), làm nổi bật mức lỗ giới hạn bằng phí quyền chọn của bên mua so với rủi ro không giới hạn của bên bán không phòng ngừa.
• Bảng ma trận so sánh 3 mô hình quốc tế: Tổng hợp các tiêu chí về mô hình sở hữu, tổ chức thanh toán bù trừ, cơ chế cấp phép thành viên và thẩm quyền giám sát của SEC, FSA và Euronext, từ đó chỉ ra mô hình CBOE của Mỹ với trung tâm OCC là khuôn mẫu phù hợp nhất để Việt Nam học tập.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, hoàn thiện khung pháp lý và ban hành quy chế giao dịch quyền chọn. Ủy ban Chứng khoán Nhà nước cần phối hợp với Bộ Tài chính ban hành thông tư hướng dẫn cụ thể về hợp đồng quyền chọn cổ phiếu chuẩn hóa với quy mô 100 cổ phiếu/hợp đồng, bước giá thực hiện linh hoạt từ 2,5 đến 5 điểm, hoàn thành trong giai đoạn 2008 - 2010.

Thứ hai, thiết lập Trung tâm Thanh toán Bù trừ Quyền chọn độc lập theo mô hình OCC. Trung tâm này chịu trách nhiệm giám sát tài khoản ký quỹ ban đầu và ký quỹ duy trì, thiết lập hệ thống tự động đóng vị thế khi tỷ lệ an toàn vốn giảm dưới 80%, nhằm đảm bảo tỷ lệ rủi ro thanh toán toàn hệ thống duy trì ở mức 0%.

Thứ ba, xây dựng và cấp phép cơ chế nhà tạo lập thị trường chính thức. Cơ quan quản lý cần cho phép các công ty chứng khoán có quy mô vốn điều lệ từ 500 tỷ đồng trở lên và hệ số an toàn tài chính đạt chuẩn được đăng ký làm nhà tạo lập thị trường, cam kết tạo thanh khoản thường xuyên chiếm tối thiểu 10% đến 15% tổng khối lượng giao dịch trên sàn.

Thứ tư, nâng cấp hạ tầng công nghệ thông tin và đào tạo người hành nghề. Sở Giao dịch Chứng khoán cần đầu tư hệ thống khớp lệnh tự động tốc độ cao có khả năng xử lý trên 100.000 lệnh/phút; đồng thời Trung tâm Nghiên cứu Khoa học và Đào tạo Chứng khoán phải tổ chức sát hạch, cấp chứng chỉ chuyên môn phái sinh cho 100% chuyên viên môi giới trong vòng 12 tháng trước ngày khai trương sàn giao dịch.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Cơ quan quản lý nhà nước (Ủy ban Chứng khoán Nhà nước, Bộ Tài chính): Sử dụng làm cơ sở khoa học và thực tiễn để xây dựng đề án tổng thể phát triển thị trường chứng khoán phái sinh tại Việt Nam, hoạch định lộ trình cấp phép sản phẩm và thiết lập cơ chế giám sát rủi ro liên thị trường.
• Các công ty chứng khoán và ngân hàng giám sát: Tham khảo quy trình vận hành tài khoản ký quỹ, cấu trúc biểu phí, mô hình định giá quyền chọn và phương thức thiết lập bàn giao dịch tạo lập thị trường (Market Making Desk).
• Nhà đầu tư tổ chức và nhà đầu tư cá nhân chuyên nghiệp: Nắm vững nguyên lý và ứng dụng thực chiến của các chiến lược quản trị danh mục như Covered Call, Protective Put hoặc chiến lược 90/10 để phòng ngừa rủi ro sụt giảm giá cổ phiếu trong thời kỳ biến động.
• Giảng viên và học viên cao học khối ngành Kinh tế - Tài chính: Dùng làm tài liệu giảng dạy, học tập chuyên sâu về thị trường tài chính phái sinh, bổ sung các case study thực tiễn về so sánh hệ thống giao dịch Mỹ, Châu Âu, Nhật Bản.

Câu hỏi thường gặp

Tại sao Việt Nam nên triển khai quyền chọn cổ phiếu đơn lẻ trước quyền chọn chỉ số?

Quyền chọn cổ phiếu đơn lẻ có cấu trúc tương đồng với giao dịch cổ phiếu cơ sở nên nhà đầu tư dễ dàng tiếp cận và tính toán giá trị. Ngược lại, chỉ số VN-Index giai đoạn đầu có độ lệch lớn do phụ thuộc vào một số mã đầu ngành, khiến quyền chọn chỉ số tiềm ẩn rủi ro định giá sai lệch cao.

Quyền chọn kiểu Mỹ và quyền chọn kiểu Châu Âu khác nhau như thế nào?

Quyền chọn kiểu Mỹ cho phép người nắm giữ thực hiện quyền mua hoặc bán tại bất kỳ thời điểm nào trước hoặc vào ngày đáo hạn của hợp đồng. Quyền chọn kiểu Châu Âu chỉ cho phép người nắm giữ thực hiện quyền duy nhất vào ngày đáo hạn hợp đồng, giúp việc phân tích định giá đơn giản hơn.

Chiến lược 90/10 phòng ngừa rủi ro cho nhà đầu tư ra sao?

Chiến lược này phân bổ 90% vốn vào tài sản an toàn như tín phiếu kho bạc để hưởng lãi suất cố định, bù đắp phần lớn hoặc toàn bộ khoản phí 10% đã dùng để mua quyền chọn mua. Nếu thị trường giảm, nhà đầu tư chỉ chịu rủi ro mất phần phí nhỏ; nếu thị trường tăng, nhà đầu tư hưởng trọn vẹn lợi nhuận.

Trung tâm Thanh toán Bù trừ OCC đóng vai trò gì trong giao dịch quyền chọn?

OCC đóng vai trò là bên mua đối với mọi người bán và là bên bán đối với mọi người mua. Bằng cách đứng ở vị trí trung gian thanh toán và yêu cầu các bên ký quỹ nghiêm ngặt, OCC loại bỏ hoàn toàn rủi ro một bên tham gia hợp đồng không thực hiện nghĩa vụ chuyển giao tài sản hoặc tiền tệ.

Những yếu tố nào ảnh hưởng trực tiếp đến giá phí quyền chọn cổ phiếu?

Phí quyền chọn chịu tác động trực tiếp bởi 5 yếu tố chính: giá thị trường của cổ phiếu cơ sở, giá thực hiện hợp đồng, thời gian còn lại đến ngày đáo hạn, độ biến động kỳ vọng của giá cổ phiếu và tỷ lệ lãi suất phi rủi ro trên thị trường tài chính.

Kết luận

• Luận văn khẳng định việc đưa quyền chọn cổ phiếu vào thị trường chứng khoán Việt Nam là yêu cầu cấp thiết nhằm hoàn thiện cấu trúc thị trường tài chính và nâng cao hiệu quả phòng ngừa rủi ro.
• Đề tài đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về định giá, phân loại và các chiến lược giao dịch quyền chọn kinh điển.
• Nghiên cứu đúc kết bài học giá trị từ các thị trường phát triển CBOE, Euronext LIFFE và TSE về lộ trình sản phẩm, vai trò nhà tạo lập thị trường và hạ tầng thanh toán bù trừ.
• Đề xuất hệ thống 4 giải pháp trọng tâm bao gồm hoàn thiện thể chế pháp lý, thành lập trung tâm bù trừ độc lập, xây dựng cơ chế tạo lập thị trường và chuẩn hóa công nghệ thông tin.
• Lộ trình triển khai khuyến nghị chia thành 2 giai đoạn: giai đoạn chuẩn bị thể chế, kỹ thuật (2008 - 2009) và giai đoạn vận hành thí điểm quyền chọn mua cổ phiếu đơn lẻ (2010).

Đề tài là công trình nghiên cứu công phu, đặt nền tảng học thuật và thực tiễn vững chắc cho sự hình thành của thị trường chứng khoán phái sinh Việt Nam. Các nhà quản lý, định chế tài chính và nhà đầu tư hãy nhanh chóng khai thác các hàm ý chính sách và chiến lược giao dịch từ luận văn này để tối ưu hóa hiệu quả hoạt động đầu tư và quản trị rủi ro trên thị trường.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG I: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUYỀN CHỌN CỔ PHIẾU 1.1 SƠ LƯỢC VỀ SỰ PHÁT TRIỂN CỦA THỊ TRƯỜNG QUYỀN CHỌN Những giao dịch đầu tiên của quyền chọn mua và quyền chọn bán trên thế giới được cho là đã xuất hiện từ đầu thế kỷ 18 ở Châu Âu. Vào đầu những năm 1900, một nhóm Công ty gọi là “Hiệp hội những nhà môi giới và kinh doanh quyền chọn mua và quyền chọn bán” đã thành lập thị trường các quyền chọn. Nếu một người nào đó muốn mua quyền chọn, một thành viên của hiệp hội sẽ này sẽ tìm một người bán sẵn sàng muốn ký hợp đồng bán quyền chọn. Nếu công ty thành viên không thể tìm ra được người bán, tự công ty sẽ bán quyền chọn với giá cả thích hợp.

Vì vậy, một công ty thành viên có thể vừa là nhà môi giới vừa là nhà kinh doanh. Thị trường hoạt động theo cách này gọi là thị trường phi tập trung OTC (over-the-counter). Tháng 4 năm 1973, Uỷ ban thương mại Chicago (Chicago Board of Trade- CBO) thành lập sàn giao dịch quyền chọn chứng khoán Chicago (Chicago Board Options Exchange – CBOE), đặc biệt dành cho trao đổi quyền chọn về cổ phiếu. TTCK Philadelphia (Philadelphia Exchange – PHLX) bắt đầu thực hiện giao dịch quyền chọn vào năm 1975, TTCK Pacific (Pacific Stock Exchange – PSE) thực hiện vào năm 1976 và TTCK New York ( New York Stock Exchage – NYSE) thực hiện vào năm 1985.

Việc mua bán quyền chọn trở nên phổ biến đầu tiên ở Chicago Board of Options Exchange. Vào thời kỳ đó chủ yếu trao đổi các cổ phiếu thương mại đơn lẻ. Năm 1992, quyền chọn bắt đầu giao dịch trên các hợp đồng tương lai với trái phiếu chính phủ, và loại giao dịch này phát triển rất nhanh. Giao dịch trên thị trường đấu giá mở, việc mua bán quyền chọn cung cấp rất nhiều công cụ để đầu cơ và phòng hộ giá cho cộng đồng thương mại.

Khi xã hội ngày càng phát triển, giao dịch quyền chọn ngày càng trở nên phổ biến hơn, lan rộng sang Anh, Brazil, Đức, Pháp, Nhật Bản, Singapore, Hồng Kông và HDKH: TS. Nguyễn Thị Xuân Liễu Thực hiện: Nguyễn Thị Ngọc Duyên LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Việc toàn cầu hoá thị trường thế giới đã tạo ra nhu cầu liên kết điện tử và thương mại 24/24 trong ngày. Thị trường Mỹ đã đáp ứng nhu cầu này bằng cách tạo ra những sản phẩm giao dịch quốc tế, mở rộng giờ giao dịch và triển khai một sàn giao dịch điện tử.

Những hệ thống đáng chú ý nhất là GLOBEX (được CME phát triển) và Project A (được CBOT phát triển). Ở Đức, Deustche Terminborse Exchange đã bỏ kiểu giao dịch đấu giá mở, thay vào đó vận hành sàn giao dịch điện tử. Trên hệ thống GLOBEX, các nhà đầu tư cá thể có thể giao dịch dựa trên chỉ số S&P 500, S&P 500 mini và NASDAQ 100 và các hợp đồng con. Các nhà đầu tư còn có thể mua bán ngoại hối trên GLOBEX.

Trên hệ thống Project A ( hiện tại là hệ thống Eurex- tháng 8/2000 CBOT xây dựng Eurex, tất cả giao dịch trên Project A đều được thực hiện tại Eurex). Các nhà đầu tư cá thể có thể mua bán trái phếu T-bonds và tín phiếu, quyền chọn và tất cả các sản phẩm ngũ cốc trên CBOT.2 QUYỀN CHỌN VÀ QUYỀN CHỌN CỔ PHIẾU: 1.1 Định nghĩa Quyền chọn là một hợp đồng ký kết giữa một bên là “người ký phát” (Writer/Seller) và một bên là người mua hợp đồng (Buyer) trong đó, cho phép người mua hợp đồng được quyền mua hoặc bán cho người ký phát hợp đồng một số lượng tài sản với một giá cả nhất định và trong một thời hạn quy định của tương lai. Hợp đồng quyền chọn cung cấp quyền cho người sở hữu nó chứ không phải là nghĩa vụ mua hoặc bán. Vì vậy người chủ quyền chọn có thể thực hiện hoặc không thực hiện quyền trong thời gian hiệu lực của hợp đồng quyền chọn.

Các hàng hoá trong giao dịch quyền chọn có thể là cổ phiếu, chỉ số cổ phiếu, trái phiếu, chỉ số trái phiếu, thương phẩm, tiền tệ hay hợp đồng tương lai… Một quyền chọn phổ biến nhất trên thế giới hiện nay trong lĩnh vực tài chính và có nhiều điểm tương đồng với giao dịch cổ phiếu là quyền chọn cổ phiếu. Áp dụng Quyền chọn Cổ phiếu vào TTCK Việt Nam LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 8 Quyền chọn cổ phiếu là một công cụ giao dịch linh hoạt nhất đã được tìm ra trong lĩnh vực kinh doanh – tài chính. Do chi phí cho quyền chọn thấp hơn giao dịch cổ phiếu, quyền chọn cung cấp một đòn bẩy tài chính cao với một mức thiệt hại giới hạn cụ thể trong việc giao dịch và đồng thời làm tăng thêm thu nhập cho nhà đầu tư. Người mua quyền chọn có quyền, nhưng không phải là nghĩa vụ bắt buộc, mua hoặc bán các chứng khoán cơ sở (underlying stock) tại mức giá thực hiện đã thoả thuận trước (strike price/ exercise price) vào trước hoặc tại ngày đã định trước(expiry date).

Các quyền chọn này tồn tại đối với hàng ngàn cổ phiếu riêng lẻ, mặc dù khối lượng giao dịch có thể thấp đối với quyền chọn của một số loại cổ phiếu nhất định. Tất cả các quyền chọn niêm yết có quyền thực hiện cho tháng hiện tại hoặc các tháng quy định trong tương lai (ở Mỹ thường là vào ngày thứ sáu của tuần thứ ba trong tháng đáo hạn). Mỗi cổ phiếu sẽ có một chu kỳ thích hợp đối vói quyền chọn. Tại Sàn giao dịch Chứng khoán Chicago của Mỹ, có ba chu kỳ đáo hạn cố định được quy định cho quyền chọn, mỗi chu kỳ thường cách nhau đều đặn là bốn tháng: Chu kỳ thứ nhất bắt đầu từ tháng Giêng, tháng tư, tháng bảy và tháng mười; Chu kỳ thứ hai bắt đầu từ tháng hai, tháng năm, tháng tám và tháng mười một; Chu kỳ thứ ba bắt đầu từ tháng ba, tháng sáu, tháng chín và tháng mười hai.

Mỗi quyền chọn luôn có vài mức giá thực hiện (strike price) cao hơn hoặc thấp hơn giá giao dịch hiện hành của chứng khoán cơ sở trên thị trường và tăng giảm theo một biên độ nhất định, giá thực hiện được niêm yết giá với biên độ là 21/2, 5 và 10 điểm tuỳ thuộc vào giá thị trường của chứng khoán cơ sở và chỉ có vài giá thực hiện ở trên hoặc dưới giá hiện hành mới được giao dịch. Giá quyền chọn được xác định do cung cầu trên cơ sở đấu giá công bằng, công khai và cạnh tranh của sàn giao dịch. Ngoài ra, giá đóng cửa của quyền chọn luôn được đăng báo phổ biến hàng ngày. Người nắm giữ quyền chọn có ba phương pháp để hiện thực hoá lợi nhuận hoặc giảm thiếu phần thua lỗ bằng cách: hoặc bán lại quyền chọn; hoặc thoát khỏi giao dịch bằng cách giao dịch ngược lại với quyền chọn đang nắm giữ (offseting); hoặc để quyền chọn tự động đáo hạn không giá trị.

Nguyễn Thị Xuân Liễu Thực hiện: Nguyễn Thị Ngọc Duyên LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 9 Với đặc tính của Quyền chọn cổ phiếu đã nêu trên có nhiều điểm tương đồng với việc giao dịch cổ phiếu như: thứ nhất, việc giá giao dịch mua bán hình thành và thực hiện theo phương thức đấu giá mở; thứ hai, giao dịch quyền chọn cổ phiếu được thực hiện theo qui mô hợp đồng - tuỳ theo quy định cụ thể của từng sàn giao dịch, nhưng thông thường là 100 cổ phần/hợp đồng quyền chọn- tương tự hình thức giao dịch theo lô đối với cổ phiếu tại TTCK Việt Nam; thứ ba, nhà đầu tư quyền chọn còn có thể theo dõi xu hướng giá, khối lượng giao dịch và thông tin liên quan mỗi ngày, thậm chí mỗi phút của chứng khoán cơ sở giống như các nhà đầu tư cổ phiếu và nhanh chóng biết được mức giá nào nên thực hiện hợp đồng Quyền chọn của mình. Vì vậy, trong đề tài này tôi chỉ tập trung đề cập đến việc áp dụng Quyền chọn cổ phiếu vào TTCKVN và những khái niệm về Quyền chọn chứng khoán xuất hiện trong đề tài này cũng chỉ hàm ý đến Quyền chọn cổ phiếu 1.2 Các loại quyền Chọn 1.1 Quyền chọn Mua ( Call Options ) Quyền chọn mua cho người mua có quyền, nhưng không phải là nghĩa vụ, mua chứng khoán cơ sở tại một mức giá thực hiện đến khi đáo hạn. Có rất nhiều giá thực hiện có sẵn tuỳ thuộc vào giá giao dịch hiện thời của chứng khoán cơ sở. Thời gian đáo hạn có thể từ một tháng đến hơn một năm (Quyền chọn dài hạn LEAPS – Longterm Equity Anticipation Securities).

Tuỳ thuộc vào trạng thái thị trường mà người mua quyền chọn có thể mua (go long a Call option) hoặc bán ( go short a Call option) một quyền chọn mua. Người mua quyền chọn mua có kỳ vọng về xu hướng tăng giá của cổ phiếu. Một quyền chọn mua mà giá chứng khoán cao hơn giá thực hiện được gọi là cao giá ITM (quyền chọn mua có lãi); Nếu giá chứng khoán thấp hơn giá thực hiện, quyền chọn mua được gọi là kiệt giá OTM (quyền chọn mua bị lỗ); Nếu giá chứng khoán bằng với giá thực hiện, quyền chọn là ngang giá ATM ( quyền chọn mua hoà vốn).1(a) mô tả thành quả của người mua quyền chọn mua với lợi nhuận tiềm năng là vô hạn khi giá của chứng khoán cơ sở tăng trong tương lai. Ngược lại, nếu giá Áp dụng Quyền chọn Cổ phiếu vào TTCK Việt Nam LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 10 chứng khoán giảm so với giá thực hiện, người mua quyền chỉ lỗ với mức lỗ tối đa bằng với phí mua quyền chọn Hình 1.1: Vị thế của Quyền chọn Mua Lãi Điểm hoà vốn Vùng Lãi 0 Phí Giá tài sản tăng Lỗ Giá thực hiện (a)- Thành quả của người mua quyền chọn mua Hình 1.1(b) mô tả thành quả của người bán quyền chọn mua, người bán quyền chọn mua chỉ kiếm lời bằng khoản phí nhận được từ người mua quyền chọn và sẽ bị thua lỗ vô hạn khi giá tài sản tăng so với giá thực hiện.

Giá thực hiện Lãi Phí Giá tài sản tăng 0 Vùng Lỗ Lỗ Điểm hoà vốn (b)- Thành quả của người bán quyền chọn mua 1.2 Quyền chọn Bán (Put Options) Quyền chọn bán cho người mua có quyền, nhưng không phải là nghĩa vụ, bán chứng khoán cơ sở tại một mức giá thực hiện đến khi đáo hạn. Có rất nhiều giá thực hiện có sẵn tuỳ thuộc vào giá giao dịch hiện thời của chứng khoán cơ sở. Thời gian đáo hạn có thể từ một tháng đến hơn một năm (Quyền chọn dài hạn LEAPS). Tuỳ thuộc vào trạng thái thị trường mà người mua quyền chọn có thể mua (go long a Put option) HDKH: TS.