Chương 1:Cơ sở lý luận về áp dụng pháp luật trong xét xử sơ thẩm đối với ngƣời chƣa thành niên phạm tội Chương 2:Thực trạng áp dụng pháp luật trong xét xử sơ thẩm đối với ngƣời chƣa thành niên phạm tội qua thực tiễn ở tỉnh Nghệ An Chương 3:Giải pháp nâng cao chất lƣợng hoạt động áp dụng pháp luật trong xét xử sơ thẩm đối với ngƣời chƣa thành niên phạm tội 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ ÁP DỤNG PHÁP LUẬTTRONG XÉT XỬ SƠ THẨM ĐỐIVỚI NGƢỜI CHƢA THÀNH NIÊN PHẠM TỘI 1. Cơ sở lý luận về áp dụng pháp luật 1. Khái niệm Qua nhiều nghiên cứu của các nhà chuyên môn, cho thấy, THPL bao gồm các hình thức tuân thủ PL, thi hành PL, sử dụng PL và ADPL. Các hình thức THPL đều có những đặc trƣng riêng về nội dung, chủ thể thực hiện, loại hành vi và loại quy phạm sử dụng tƣơng ứng nhƣng luôn có một mục đích chung, một mối quan hệ chặt chẽ và khăng khít với nhau, nhằm biến các QPPL thành các quy tắc xử sự chung và thống nhất, đƣa những quy phạm mang tính lý thuyết áp dụng vào đời sống thực tế, góp phần để PL thực hiện có hiệu quả trong thực tiễn.
ADPL chính là một trong những hình thức THPL. Áp dụng pháp luật là hoạt động mà Nhà nước thông qua CQNN, cá nhân có thẩm quyền hoặc tổ chức xã hội được Nhà nước trao quyền tổ chức cho các chủ thể thực hiện quyền và nghĩa vụ theo quy định của PL hoặc tự mình căn cứ vào những quy định của PL để ra các quyết định làm phát sinh, thay đổi, đình chỉ hay chấm dứt QHPL[39]. Khái niệm này chỉ rõ rằng ADPL là hành vi của CQNN, cán bộ, công chức có thẩm quyền hay một tổ chức đƣợc giao quyền, căn cứ vào quy định của PL tiến hành theo trình tự, thủ tục do PL quy định để giải quyết một trƣờng hợp cụ thể. Ví dụ nhƣ: Xét xử một việc phạm tội, giải quyết một vụ tranh chấp về dân sự, hành chính, kinh tế… xác định quyền hoặc nghĩa vụ của một công dân, hay quyết định phạt vi phạm đối với một đối tƣợng cụ thể và cũng là một hoạt động mang tính quyền lực Nhà nƣớc mà mỗi một cơ quan, 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com cá nhân có thẩm quyền chỉ đƣợc ADPL trong phạm vi nhất định do luật định.
Hoạt động này là hoạt động điều chỉnh cá biệt đối với một chủ thể trong một quan hệ nhất định và đƣợc tiến hành theo thủ tục chặt chẽ đƣợc quy định trong các QPPL. Đối tƣợng của ADPL đƣợc chia thành hai nhóm chính gồm nhóm cơ quan, cá nhân có thẩm quyền trong lĩnh vực ban hành các văn bản QPPL và nhóm cơ quan, cá nhân có thẩm quyền trong lĩnh vực quản lý hành chính Nhà nƣớc, nhóm cơ quan cá nhân có thẩm quyền trong lĩnh vực tƣ pháp. Mỗi một nhóm đối tƣợng thực hiện việc ADPL trong mỗi lĩnh vực khác nhau, có đặc trƣng riêng nên các QPPL quy định về quyền hạn, chức năng nhiệm vụ của mỗi nhóm cũng cơ bản khác nhau. Mỗi nhóm đối tƣợng ADPL đều phải tuân theo trình tự, thủ tục thực hiện việc ADPL riêng biệt để điều chỉnh cho các chủ thể riêng biệt.
Tuy nhiên giữa các nhóm đối tƣợng ADPL luôn có mối quan hệ gắn bó, khăng khít và tƣơng hỗ cho nhau để thực hiện tốt chức trách nhiệm vụ đƣợc giao, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của cá nhân, tổ chức trong xã hội. Góp phần xây dựng pháp chế xã hội chủ nghĩa. Đặc điểm của áp dụng pháp luật Áp dụng pháp luật là một trong những hình thức THPL có những đặc điểm đặc trƣng riêng, luôn có sự tham gia của CQNN và cá nhân có thẩm quyền. ADPL là hoạt động điều chỉnh cá biệt đối với một chủ thể và trong một quan hệ nhất định.
ADPL không phải cho những chủ thể trừu tƣợng, chung chung mà cho các chủ thể cụ thể thông qua các quyết định của cơ quan có thẩm quyền; Là hoạt động thể hiện tính quyền lực Nhà nƣớc thì mỗi một cơ quan, loại cơ quan, mỗi cán bộ có thẩm quyền chỉ đƣợc ADPL trong một phạm vi nhất định mà Nhà nƣớc đã quy định. Tuỳ theo từng loại quan hệ phát sinh để PL quy định thẩm quyền xử lý loại quan hệ đó là của CQNN nào; 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com ADPL là hoạt động đòi hỏi tính sáng tạo của ngƣời ADPL. PL là những quy tắc xử sự chung, do vậy khi ADPL, các CQNN có thẩm quyền, ngƣời có thẩm quyền phải nghiên cứu kỹ lƣỡng vụ việc, làm sáng tỏ cấu thành pháp lý của nó để từ đó lựa chọn quy phạm, ra văn bản ADPL và tổ chức thi hành; Mặt khác, ADPL là hoạt động tuân theo trình tự thủ tục chặt chẽ mà trình tự thủ tục này đã đƣợc PL quy định. Các cơ quan có thẩm quyền khi ADPL đều phải tuân theo các thủ tục đƣợc PL quy định cụ thể tại các QPPL, và các quy định xử lý khi có sai phạm nhằm đảm bảo tính khách quan trong hoạt động ADPL.
Có thể thấy, ADPL là hoạt động mang tính tổ chức, thể hiện quyền lực Nhà nƣớc, đƣợc thực hiện thông qua những CQNN có thẩm quyền, nhà chức trách, hoặc các tổ chức xã hội khi đƣợc Nhà nƣớc trao quyền, nhằm cá biệt hoá những QPPL vào các trƣờng hợp cụ thể đối với các cá nhân, tổ chức cụ thể. Bảo đảm cho PL đƣợc tôn trọng và thực thi một cách nghiêm chỉnh, thống nhất và khi đó các quyền, nghĩa vụ của chủ thể sẽ đƣợc thực hiện, bảo vệ trong thực tế, các hành vi vi phạm PL sẽ đƣợc xử lý nghiêm minh và kịp thời. ADPL là hoạt động diễn ra hàng ngày và trong nhiều lĩnh vực. Trong lĩnh vực quản lý Nhà nƣớc về kinh tế, giáo dục, văn hóa, xã hội, khoa học kỹ thuật.thì hoạt động ADPL thƣờng do cơ quan hoặc cá nhân có thẩm quyền tiến hành theo thủ tục hành chính nhƣ các quyết định khen thƣởng, kỷ luật, quyết định giao đất, thu hồi đất, quyết định xử phạt vi phạm hành chính.Trong hoạt động tƣ pháp, ADPL thƣờng đƣợc Điều tra viên, Kiểm sát viên, Thẩm phán, Hội thẩm nhân dân.tiến hành theo thủ tục tố tụng nhất định để thu thập chứng cứ, xác minh, điều tra, truy tố, xét xử nhằm làm rõ sự thật khách quan của vụ việc để có quyết định giải quyết vụ việc đúng luật [39].
Hình thức thể hiện chính thức của hoạt động ADPL là văn bản ADPL. Văn bản ADPL do những cơ quan có thẩm quyền ban hành và đƣợc bảo đảm thực hiện bằng cƣỡng chế Nhà nƣớc có tính chất cá biệt, chỉ áp dụng 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com một lần đối với các cá nhân, tổ chức cụ thể trong những trƣờng hợp xác định. Văn bản ADPL phải hợp pháp và phù hợp với thực tế, phải phù hợp với luật và dựa trên những QPPL cụ thể, nếu không phù hợp thì văn bản ADPL sẽ bị đình chỉ hoặc hủy bỏ. Văn bản ADPL là một yếu tố của sự kiện pháp lý phức tạp mà khi thiếu nó nhiều QPPL không thể thực hiện đƣợc.
Văn bản ADPL đƣợc thể hiện trong những hình thức pháp lý xác định nhƣ: Bản án, quyết định,… Như vậy, văn bản ADPL là văn bản pháp lý cá biệt, mang tính quyền lực do các CQNN có thẩm quyền, nhà chức trách hoặc các tổ xác định những quyền và nghĩa vụ pháp lý cụ thể của các cá nhân, tổ chức hoặc xác định những biện pháp trách nhiệm pháp lý đối với chủ thể vi phạm PL[39]. Các trường hợp và các giai đoạn áp dụng pháp luật Việc ADPL đƣợc thực hiện đối với các trƣờng hợp sau: Trƣờng hợp thứ nhất: Khi các quyền và nghĩa vụ của chủ thể không thể mặc nhiên phát sinh, thay đổi, chấm dứt nếu thiếu sự can thiệp của Nhà nƣớc. Trƣờng hợp thứ hai: Khi các quyền và nghĩa vụ của chủ thể đã phát sinh nhƣng có sự tranh chấp mà các chủ thể không thể tự giải quyết đƣợc và yêu cầu Nhà nƣớc can thiệp. Trƣờng hợp thứ ba: Khi cần áp dụng các biện pháp cƣỡng chế Nhà nƣớc đối với các chủ thể có hành vi vi phạm PL.
Trƣờng hợp thứ tƣ: Khi Nhà nƣớc thấy cần phải tham gia để kiểm tra, giám sát các bên tham gia QHPL hoặc để xác nhận sự tồn tại hay không tồn tại của một sự kiện thực tế nào đó. Mỗi một hình thức THPL đều đƣợc thực thi trong cuộc sống qua các giai đoạn cụ thể. ADPL cũng vậy, đƣợc tiến hành qua các giai đoạn [48]: Giai đoạn: Phân tích, làm sáng tỏ những tình tiết của vụ việc cần ADPL và các đặc trƣng pháp lý của chúng. 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Khi ADPL, cơ quan có thẩm quyền xem xét toàn bộ các tình tiết của sự việc, phân tích chứng minh những sự kiện có liên quan.
Với những trƣờng hợp theo luật định thì phải sử dụng các biện pháp chuyên môn để xác định độ tin cậy của các sự kiện. Đây là giai đoạn đầu của quá trình ADPL, đòi hỏi ngƣời có thẩm quyền ADPL phải nghiên cứu khách quan, toàn diện, đầy đủ tất cả các tình tiết của vụ việc, xác định đặc trƣng pháp lý của vụ việc, tuân thủ các quy định mang tính thủ tục đối với mỗi loại vụ việc. Đồng thời phải đánh giá đƣợc tầm quan trọng về mặt pháp lý của mỗi vụ việc. Giai đoạn: Lựa chọn QPPL cần áp dụng và làm sáng tỏ nội dung, ý nghĩa của QPPL đó.
Trên cơ sở thực hiện tốt các yêu cầu trong giai đoạn phân tích, làm sáng tỏ những tình tiết của vụ việc cần ADPL và các đặc trƣng pháp lý của chúng thì cần tìm kiếm lựa chọn các QPPL tƣơng ứng để áp dụng. Với giai đoạn này thì cần phải xác định đƣợc vụ việc đó do ngành luật nào điều chỉnh, lựa chọn các quy phạm cụ thể tƣơng ứng, còn hiệu lực và không trái, không mâu thuẫn với các đạo luật, các văn bản QPPL khác để đem ra áp dụng. Sau khi lựa chọn đƣợc các QPPL thì vận dụng đồng thời các phƣơng pháp logic, phƣơng pháp giải thích về mặt văn phạm, phƣơng pháp giải thích về mặt lịch sử, phƣơng pháp giải thích về mặt hệ thống… để giải thích luật, giúp cho luật đƣợc nhận thức đầy đủ và đúng đắn.