Kế toán tài chính môi trường và định hướng áp dụng vào Việt Nam

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu tài chính môi trường và định hướng áp dụng vào việt nam luận văn thạc sĩ, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện pháp hoàn thiện trong

• Tác giả: Hoàng Thúy Diệu Linh
• Người hướng dẫn: PGS. Trần Thái Giang
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế Tp.HCM
• Chuyên ngành: Kế toán
• Đề tài: Kế Toán Tài Chính Môi Trường Và Định Hướng Áp Dụng Vào Việt Nam
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2013
• Địa điểm: Tp.Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỤC LỤC
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ KẾ TOÁN MÔI TRƯỜNG
• 1.1. Lịch sử ra đời và phát triển của kế toán môi trường
• 1.2. Sự cần thiết cung cấp thông tin môi trường
• 1.2.1. Sự gia tăng áp lực từ phía các bên có quyền lợi và nghĩa vụ liên quan
• 1.2.2. Chi phí môi trường
• 1.2.3. Mối quan hệ giữa các chi phí
• 1.3. Định nghĩa, các thành phần và mục tiêu của kế toán môi trường
• 1.3.1. Định nghĩa kế toán môi trường
• 1.3.2. Các thành phần cơ bản của kế toán môi trường
• 1.3.2.1. Kế toán truyền thống
• 1.3.2.2. Kế toán sinh thái
• 1.3.3. Mục tiêu của kế toán môi trường
• 1.4. Khái niệm về kế toán tài chính môi trường và các yếu tố tác động đến kế toán tài chính môi trường và báo cáo môi trường
• 1.4.1. Khái niệm kế toán tài chính môi trường
• 1.4.2. Các yếu tố ảnh hưởng đến kế toán tài chính và báo cáo tài chính về môi trường
• 1.5. Các hướng dẫn quốc tế liên quan tới kế toán tài chính môi trường
• 1.5.1. Ghi nhận và đo lường
• 1.5.2. Chi phí môi trường
• 1.5.3. Tài sản môi trường
• 1.5.4. Nợ phải trả môi trường
• 1.5.5. Thu thập môi trường
• 1.5.6. Công bố thông tin
• 1.5.7. Chính sách môi trường
• 1.5.8. Công bố các thông tin kế toán liên quan đến môi trường
• 1.5.9. Bài học kinh nghiệm cho Việt Nam
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG VỀ KẾ TOÁN TÀI CHÍNH MÔI TRƯỜNG TẠI VIỆT NAM
• 2.1. Sự cần thiết cung cấp thông tin môi trường trên báo cáo tài chính ở Việt Nam
• 2.2. Các vấn đề môi trường ở Việt Nam
• 2.2.1. Biến đổi khí hậu
• 2.2.2. Tài nguyên thiên nhiên ngày càng cạn kiệt
• 2.2.3. Ô nhiễm môi trường
• 2.3. Mối quan tâm của nhà nước và doanh nghiệp đối với vấn đề môi trường
• 2.3.1. Quản lý nhà nước về môi trường
• 2.3.2. Quản lý môi trường tại doanh nghiệp
• 2.4. Nhu cầu cung cấp thông tin môi trường trên báo cáo tài chính của các bên có quyền và nghĩa vụ liên quan
• 2.5. Mục tiêu khảo sát và phương pháp khảo sát
• 2.6. Kết quả khảo sát
• 2.7. Kết luận về nhu cầu cung cấp thông tin môi trường trên báo cáo tài chính
• 2.8. Thực trạng cung cấp thông tin môi trường trên báo cáo tài chính tại Việt Nam
• 2.9. Các yếu tố ảnh hưởng đến hệ thống kế toán tài chính ở Việt Nam
• 2.10. Yêu cầu của Chuẩn mực kế toán Việt Nam và các quy định về cung cấp thông tin môi trường trên Báo cáo tài chính
• 2.11. Chi phí môi trường
• 2.12. Tài sản môi trường
• 2.13. Nợ phải trả môi trường
• 2.14. Thu nhập môi trường
• 2.15. Thực trạng cung cấp thông tin về môi trường trên báo cáo tài chính tại Việt Nam
• 2.16. Phương pháp thu thập thông tin
• 2.17. Kết quả thu được
• 2.18. Kết luận về tình hình cung cấp thông tin môi trường trên báo cáo tài chính
• 2.19. Đánh giá chung về nhu cầu và thực trạng công bố thông tin môi trường trên báo cáo tài chính
• 2.19.1. Những mặt đạt được
• 2.19.2. Những mặt hạn chế
• 3. CHƯƠNG 3: ĐỊNH HƯỚNG ÁP DỤNG KẾ TOÁN TÀI CHÍNH MÔI TRƯỜNG VÀO VIỆT NAM
• 3.1. Quan điểm chung về việc áp dụng kế toán tài chính môi trường vào Việt Nam
• 3.2. Giải pháp nhằm áp dụng kế toán tài chính môi trường vào Việt Nam
• 3.2.1. Ban hành Chuẩn mực kế toán “Kế toán khoản tài trợ từ Chính phủ”
• 3.2.2. Ban hành các hướng dẫn chi tiết liên quan đến môi trường
• 3.2.3. Hoàn thiện, bổ sung các quy định hiện hành liên quan đến thông tin môi trường
• 3.2.4. Chính sách môi trường
• 3.2.5. Chi phí môi trường
• 3.2.6. Tài sản môi trường
• 3.2.7. Nợ phải trả môi trường
• 3.2.8. Thu nhập môi trường
• 3.2.9. Vị trí và hình thức công bố thông tin môi trường trên báo cáo tài chính
• 3.3. Giải pháp hỗ trợ khác
• 3.3.1. Giải thích về thông tin môi trường công bố trên báo cáo tài chính và khuyến khích công ty công bố thông tin môi trường tự nguyện
• 3.3.2. Tăng cường các hình thức đào tạo về kế toán môi trường
• 3.3.3. Phát triển đồng bộ các lĩnh vực kế toán môi trường
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về áp dụng kế toán tài chính môi trường tại Việt Nam

Kế toán tài chính môi trường là một lĩnh vực mới mẻ tại Việt Nam, đang dần thu hút sự chú ý của các nhà nghiên cứu và doanh nghiệp. Việc áp dụng kế toán tài chính môi trường không chỉ giúp các doanh nghiệp quản lý tài chính hiệu quả mà còn góp phần bảo vệ môi trường. Nghiên cứu này sẽ cung cấp cái nhìn tổng quan về sự phát triển và ứng dụng của kế toán tài chính môi trường tại Việt Nam.

1.1. Khái niệm và vai trò của kế toán tài chính môi trường

Kế toán tài chính môi trường được định nghĩa là hệ thống thông tin giúp doanh nghiệp ghi nhận, phân tích và báo cáo các chi phí và lợi ích liên quan đến môi trường. Vai trò của nó là cung cấp thông tin cần thiết cho các bên liên quan trong việc ra quyết định.

1.2. Lịch sử phát triển của kế toán tài chính môi trường

Lịch sử phát triển của kế toán tài chính môi trường tại Việt Nam bắt đầu từ những năm 2000, khi các doanh nghiệp nhận thức được tầm quan trọng của việc báo cáo thông tin môi trường. Các nghiên cứu đầu tiên đã chỉ ra rằng việc áp dụng kế toán môi trường có thể giúp cải thiện hiệu quả kinh doanh.

II. Vấn đề và thách thức trong áp dụng kế toán tài chính môi trường

Mặc dù kế toán tài chính môi trường mang lại nhiều lợi ích, nhưng việc áp dụng nó tại Việt Nam vẫn gặp phải nhiều thách thức. Các doanh nghiệp thường thiếu thông tin và kiến thức về kế toán môi trường, dẫn đến việc không thể thực hiện hiệu quả. Ngoài ra, các quy định pháp lý cũng chưa hoàn thiện.

2.1. Thiếu thông tin và kiến thức về kế toán môi trường

Nhiều doanh nghiệp vẫn chưa hiểu rõ về khái niệm và lợi ích của kế toán tài chính môi trường. Điều này dẫn đến việc họ không đầu tư vào hệ thống kế toán môi trường, làm giảm khả năng cạnh tranh.

2.2. Quy định pháp lý chưa hoàn thiện

Các quy định về kế toán tài chính môi trường tại Việt Nam còn thiếu rõ ràng và đồng bộ. Điều này gây khó khăn cho các doanh nghiệp trong việc thực hiện và báo cáo thông tin môi trường.

III. Phương pháp áp dụng kế toán tài chính môi trường hiệu quả

Để áp dụng kế toán tài chính môi trường hiệu quả, các doanh nghiệp cần thực hiện một số phương pháp nhất định. Việc xây dựng hệ thống thông tin kế toán môi trường, đào tạo nhân viên và cải thiện quy trình báo cáo là những bước quan trọng.

3.1. Xây dựng hệ thống thông tin kế toán môi trường

Doanh nghiệp cần thiết lập một hệ thống thông tin kế toán môi trường để ghi nhận và phân tích các chi phí liên quan đến môi trường. Hệ thống này sẽ giúp doanh nghiệp có cái nhìn tổng quan về tác động của hoạt động kinh doanh đến môi trường.

3.2. Đào tạo nhân viên về kế toán môi trường

Đào tạo nhân viên là một yếu tố quan trọng trong việc áp dụng kế toán tài chính môi trường. Nhân viên cần được trang bị kiến thức và kỹ năng để thực hiện các báo cáo tài chính môi trường một cách chính xác.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về kế toán tài chính môi trường

Nhiều doanh nghiệp tại Việt Nam đã bắt đầu áp dụng kế toán tài chính môi trường và đạt được những kết quả tích cực. Việc này không chỉ giúp họ cải thiện hiệu quả tài chính mà còn nâng cao hình ảnh doanh nghiệp trong mắt công chúng.

4.1. Các doanh nghiệp điển hình áp dụng kế toán môi trường

Một số doanh nghiệp lớn tại Việt Nam đã áp dụng kế toán tài chính môi trường thành công, giúp họ tiết kiệm chi phí và nâng cao hiệu quả hoạt động. Những doanh nghiệp này thường có chiến lược phát triển bền vững rõ ràng.

4.2. Kết quả nghiên cứu về tác động của kế toán môi trường

Nghiên cứu cho thấy rằng việc áp dụng kế toán tài chính môi trường giúp doanh nghiệp giảm thiểu chi phí và tăng cường khả năng cạnh tranh. Các doanh nghiệp cũng nhận thấy sự cải thiện trong mối quan hệ với các bên liên quan.

V. Kết luận và tương lai của kế toán tài chính môi trường tại Việt Nam

Kế toán tài chính môi trường có tiềm năng lớn để phát triển tại Việt Nam. Với sự gia tăng nhận thức về bảo vệ môi trường, các doanh nghiệp sẽ ngày càng chú trọng đến việc áp dụng kế toán môi trường trong hoạt động kinh doanh của mình.

5.1. Tương lai của kế toán tài chính môi trường

Trong tương lai, kế toán tài chính môi trường sẽ trở thành một phần không thể thiếu trong chiến lược phát triển bền vững của các doanh nghiệp. Các quy định pháp lý cũng sẽ được cải thiện để hỗ trợ việc áp dụng kế toán môi trường.

5.2. Khuyến nghị cho doanh nghiệp

Doanh nghiệp cần chủ động tìm hiểu và áp dụng kế toán tài chính môi trường để nâng cao hiệu quả hoạt động và đáp ứng yêu cầu của thị trường. Việc này không chỉ giúp họ tiết kiệm chi phí mà còn góp phần bảo vệ môi trường.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh phát triển kinh tế gắn liền với các vấn đề môi trường ngày càng nghiêm trọng, việc cung cấp thông tin môi trường trên báo cáo tài chính của doanh nghiệp trở thành yêu cầu cấp thiết. Theo ước tính, chi phí môi trường của các doanh nghiệp ngày càng tăng, đồng thời áp lực từ các bên có quyền lợi và nghĩa vụ liên quan cũng gia tăng đáng kể. Luận văn thạc sĩ này tập trung nghiên cứu về kế toán tài chính môi trường và định hướng áp dụng vào Việt Nam, nhằm giải quyết vấn đề thiếu hụt thông tin môi trường trong báo cáo tài chính doanh nghiệp tại Việt Nam năm 2012.

Mục tiêu nghiên cứu gồm: hệ thống hóa các lý thuyết về kế toán môi trường nói chung và kế toán tài chính môi trường nói riêng; khảo sát nhu cầu và thực trạng cung cấp thông tin môi trường trên báo cáo tài chính tại Việt Nam; đề xuất định hướng áp dụng kế toán tài chính môi trường phù hợp với điều kiện Việt Nam dựa trên các quy định quốc tế. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào các doanh nghiệp niêm yết trên Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh trong năm 2012.

Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc nâng cao chất lượng thông tin môi trường trên báo cáo tài chính, góp phần thúc đẩy phát triển bền vững và tăng cường trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp. Các chỉ số như tỷ lệ doanh nghiệp cung cấp thông tin môi trường, mức độ áp dụng chuẩn mực kế toán quốc tế và các quy định pháp luật được xem xét làm thước đo hiệu quả nghiên cứu.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên hai khung lý thuyết chính: Thuyết các bên có quyền lợi và nghĩa vụ liên quan (Stakeholder Theory) và Khuôn mẫu lý thuyết kế toán (Accounting Theoretical Framework). Thuyết các bên liên quan nhấn mạnh vai trò của các nhóm nội bộ và bên ngoài doanh nghiệp như nhà quản lý, cổ đông, khách hàng, cơ quan nhà nước trong việc thúc đẩy doanh nghiệp cung cấp thông tin môi trường. Khuôn mẫu lý thuyết kế toán giúp xác định các nguyên tắc ghi nhận, đo lường và trình bày thông tin tài chính liên quan đến môi trường.

Ba khái niệm trọng tâm được nghiên cứu gồm: kế toán môi trường truyền thống và kế toán sinh thái; kế toán tài chính môi trường; chi phí, tài sản và nợ phải trả môi trường. Kế toán môi trường truyền thống tập trung đo lường tác động tài chính của các yếu tố môi trường, trong khi kế toán sinh thái đo lường tác động vật chất (ví dụ: lượng khí thải, chất thải). Kế toán tài chính môi trường là phần kế toán môi trường cung cấp thông tin cho các bên ngoài doanh nghiệp thông qua báo cáo tài chính.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp định tính và định lượng kết hợp. Về định tính, tổng hợp các nghiên cứu, chuẩn mực kế toán quốc tế và quy định pháp lý liên quan đến kế toán tài chính môi trường; so sánh các quy định Việt Nam với quốc tế để rút ra bài học áp dụng. Về định lượng, khảo sát thực trạng cung cấp thông tin môi trường trên báo cáo tài chính của các doanh nghiệp niêm yết tại Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh năm 2012.

Cỡ mẫu khảo sát gồm ba nhóm đối tượng: người lập báo cáo tài chính (ban giám đốc, kế toán trưởng, kế toán viên), người kiểm tra báo cáo tài chính (kiểm toán viên, trợ lý kiểm toán), và người sử dụng báo cáo tài chính (nhà đầu tư, nhân viên bộ phận tín dụng ngân hàng). Phương pháp chọn mẫu là chọn mẫu phi xác suất theo tiêu chí đại diện cho các nhóm đối tượng. Phân tích số liệu sử dụng thống kê mô tả và so sánh tỷ lệ phần trăm giữa các nhóm khảo sát. Thời gian nghiên cứu tập trung vào năm 2012, phù hợp với dữ liệu báo cáo tài chính thu thập được.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Nhu cầu cung cấp thông tin môi trường trên báo cáo tài chính rất cao: Khoảng 85% người sử dụng báo cáo tài chính cho biết họ cần thông tin môi trường để ra quyết định đầu tư và đánh giá rủi ro. Trong khi đó, 78% người lập báo cáo tài chính nhận thức được nhu cầu này nhưng chưa đáp ứng đầy đủ.

2. Thực trạng cung cấp thông tin môi trường còn hạn chế: Chỉ khoảng 30% doanh nghiệp niêm yết công bố thông tin môi trường trên báo cáo tài chính hoặc báo cáo riêng. Trong số đó, phần lớn thông tin mang tính mô tả chung, thiếu số liệu định lượng và minh bạch về chi phí, tài sản và nợ phải trả môi trường.

3. Ảnh hưởng của các yếu tố pháp lý và chuẩn mực kế toán: Khoảng 65% doanh nghiệp cho biết chưa có quy định bắt buộc rõ ràng về công bố thông tin môi trường, dẫn đến việc áp dụng không đồng đều. Các chuẩn mực kế toán quốc tế như IAS 37, IAS 16, IFRS 6 được tham khảo nhưng chưa được áp dụng phổ biến tại Việt Nam.

4. Áp lực từ các bên liên quan thúc đẩy doanh nghiệp cải thiện: Các bên có quyền lợi và nghĩa vụ liên quan như nhà quản lý, cổ đông, khách hàng và cơ quan nhà nước ngày càng tăng cường yêu cầu công bố thông tin môi trường, tạo động lực cho doanh nghiệp nâng cao chất lượng báo cáo.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của thực trạng hạn chế cung cấp thông tin môi trường là do thiếu khung pháp lý và chuẩn mực kế toán chuyên biệt tại Việt Nam, cũng như nhận thức và năng lực của doanh nghiệp còn hạn chế. So với các nghiên cứu quốc tế, Việt Nam đang ở giai đoạn đầu trong việc áp dụng kế toán tài chính môi trường, tương tự như giai đoạn phát triển của các nước đang phát triển trong thập niên 2000.

Việc áp dụng các chuẩn mực quốc tế như IAS 37 về dự phòng và nợ phải trả môi trường, IAS 16 về tài sản môi trường, IFRS 6 về thăm dò tài nguyên khoáng sản có thể giúp doanh nghiệp ghi nhận và trình bày thông tin một cách minh bạch và có hệ thống hơn. Các biểu đồ so sánh tỷ lệ doanh nghiệp công bố thông tin môi trường theo từng nhóm ngành và mức độ chi tiết thông tin có thể minh họa rõ nét hơn thực trạng này.

Kết quả nghiên cứu cũng cho thấy áp lực từ các bên liên quan là yếu tố quan trọng thúc đẩy doanh nghiệp cải thiện công bố thông tin môi trường, phù hợp với lý thuyết các bên có quyền lợi và nghĩa vụ liên quan. Điều này nhấn mạnh vai trò của chính sách nhà nước và các tổ chức chuyên môn trong việc xây dựng khung pháp lý và chuẩn mực kế toán phù hợp với điều kiện Việt Nam.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Ban hành chuẩn mực kế toán tài chính môi trường riêng biệt: Cơ quan quản lý nhà nước cần xây dựng và ban hành chuẩn mực kế toán tài chính môi trường phù hợp với điều kiện Việt Nam, dựa trên tham khảo các chuẩn mực quốc tế như IAS 37, IAS 16, IFRS 6. Mục tiêu đạt được trong vòng 3 năm tới, do Bộ Tài chính chủ trì phối hợp với các tổ chức chuyên môn.

2. Tăng cường quy định pháp lý về công bố thông tin môi trường: Hoàn thiện các quy định pháp luật bắt buộc doanh nghiệp công bố thông tin môi trường trên báo cáo tài chính, đồng thời quy định rõ trách nhiệm và hình thức xử phạt vi phạm. Thời gian thực hiện trong 2 năm, do Chính phủ và các bộ ngành liên quan thực hiện.

3. Đào tạo nâng cao năng lực kế toán viên và kiểm toán viên: Tổ chức các khóa đào tạo chuyên sâu về kế toán tài chính môi trường cho đội ngũ kế toán viên, kiểm toán viên nhằm nâng cao nhận thức và kỹ năng thực hiện. Kế hoạch đào tạo liên tục hàng năm, do các trường đại học, hiệp hội kế toán và kiểm toán phối hợp thực hiện.

4. Khuyến khích doanh nghiệp công bố thông tin môi trường tự nguyện: Xây dựng các chính sách hỗ trợ, ưu đãi thuế hoặc tài chính cho doanh nghiệp thực hiện công bố thông tin môi trường tự nguyện nhằm tạo động lực thúc đẩy áp dụng rộng rãi. Thời gian triển khai trong 3 năm, do Bộ Tài chính và Bộ Tài nguyên Môi trường phối hợp thực hiện.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà quản lý doanh nghiệp: Giúp hiểu rõ vai trò và trách nhiệm trong việc cung cấp thông tin môi trường, từ đó nâng cao uy tín và hiệu quả quản trị doanh nghiệp.

2. Kế toán viên và kiểm toán viên: Cung cấp kiến thức chuyên sâu về kế toán tài chính môi trường, chuẩn mực và quy định liên quan, hỗ trợ thực hiện công việc chính xác và minh bạch.

3. Cơ quan quản lý nhà nước: Là tài liệu tham khảo để xây dựng chính sách, chuẩn mực kế toán và quy định pháp luật về công bố thông tin môi trường phù hợp với thực tiễn Việt Nam.

4. Nhà đầu tư và các bên liên quan: Giúp đánh giá chính xác hơn về rủi ro và cơ hội đầu tư liên quan đến tác động môi trường của doanh nghiệp, từ đó đưa ra quyết định đầu tư hiệu quả.

Câu hỏi thường gặp

1. Kế toán tài chính môi trường là gì?
Kế toán tài chính môi trường là việc ghi nhận, đo lường và báo cáo các tác động môi trường trong báo cáo tài chính doanh nghiệp, bao gồm chi phí, tài sản và nợ phải trả liên quan đến môi trường. Ví dụ, chi phí xử lý chất thải hay dự phòng chi phí khắc phục ô nhiễm.

2. Tại sao doanh nghiệp cần công bố thông tin môi trường trên báo cáo tài chính?
Việc công bố giúp tăng tính minh bạch, đáp ứng yêu cầu của các bên liên quan như nhà đầu tư, cơ quan quản lý, đồng thời nâng cao uy tín và khả năng cạnh tranh của doanh nghiệp. Một số doanh nghiệp lớn trên thế giới đã áp dụng để thu hút đầu tư bền vững.

3. Các chuẩn mực kế toán quốc tế nào liên quan đến kế toán môi trường?
Các chuẩn mực chính gồm IAS 37 (dự phòng và nợ phải trả), IAS 16 (tài sản cố định), IFRS 6 (thăm dò và đánh giá tài nguyên khoáng sản). Chúng hướng dẫn cách ghi nhận và đo lường các khoản mục liên quan đến môi trường.

4. Việt Nam đã áp dụng kế toán tài chính môi trường như thế nào?
Hiện tại, việc áp dụng còn hạn chế do thiếu chuẩn mực chuyên biệt và quy định pháp lý rõ ràng. Một số doanh nghiệp niêm yết mới bắt đầu công bố thông tin môi trường nhưng chưa đồng bộ và đầy đủ.

5. Làm thế nào để doanh nghiệp bắt đầu áp dụng kế toán tài chính môi trường?
Doanh nghiệp nên bắt đầu bằng việc nhận diện các chi phí, tài sản và nghĩa vụ liên quan đến môi trường, áp dụng các chuẩn mực kế toán hiện hành, đồng thời xây dựng hệ thống thu thập và báo cáo thông tin môi trường. Việc đào tạo nhân sự và tham khảo các hướng dẫn quốc tế cũng rất cần thiết.

Kết luận

• Kế toán tài chính môi trường là công cụ quan trọng giúp doanh nghiệp minh bạch hóa tác động môi trường trong báo cáo tài chính.
• Thực trạng tại Việt Nam năm 2012 cho thấy nhu cầu cao nhưng cung cấp thông tin còn hạn chế do thiếu chuẩn mực và quy định pháp lý.
• Áp lực từ các bên liên quan và sự phát triển của chuẩn mực quốc tế là động lực thúc đẩy doanh nghiệp cải thiện công bố thông tin môi trường.
• Luận văn đề xuất xây dựng chuẩn mực kế toán môi trường riêng, hoàn thiện pháp luật, đào tạo nhân lực và khuyến khích doanh nghiệp công bố thông tin tự nguyện.
• Các bước tiếp theo bao gồm triển khai các giải pháp đề xuất, theo dõi và đánh giá hiệu quả áp dụng trong vòng 3-5 năm tới nhằm nâng cao chất lượng báo cáo tài chính môi trường tại Việt Nam.

Hành động ngay hôm nay: Các doanh nghiệp và cơ quan quản lý nên bắt đầu xây dựng kế hoạch áp dụng kế toán tài chính môi trường để đáp ứng xu hướng phát triển bền vững và yêu cầu minh bạch thông tin trong nền kinh tế hiện đại.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: TONG QUAN VE KE TOÁN MÔI TRƯèNG 1. L%ch su ra dòi và phát trien cua ke toán môi trưòng: Các nghiên cúu ve ke toán môi trưòng bat dau xuat hi¾n trong núa cuoi cúa the ký 20. Theo Todea et al (2010), sn phát trien cúa ke toán môi trưòng có the chia thành các giai doan: 1971 – 1987: Ðây là giai doan mà các nghiên cúu ve ke toán môi trưòng bat dau dưoc quan tâm. Tuy nhiên, trong giai doan này, các nghiên cúu lý thuyet dau tiên chưa tách bi¾t hai lĩnh vnc ke toán môi trưòng và ke toán xã h®i.

Sau dó, vào dau nhung năm 80 cúa the ký 20, các nghiên cúu bat dau phân bi¾t ke toán xã h®i và ke toán môi trưòng, gia tăng các nghiên cúu ve báo cáo môi trưòng so sánh vói báo cáo xã h®i. Cũng trong giai doan này, bat dau xuat hi¾n sách ke toán viet ve khía canh xã h®i và môi trưòng, tuy nhiên kiem toán môi trưòng và ke toán quán tr% môi trưòng chưa dưoc tách bi¾t. Các xuat bán ve ke toán môi trưòng cũng như các quy d%nh cúa Lu¾t pháp ve môi trưòng rat ít. 1988 – 1994: Van de ke toán môi trưòng tró thành chú de dưoc bàn lu¾n khá nhieu.

Ðieu này xuat phát tù vi¾c gia tăng chú ý cúa xã h®i ve môi trưòng nham de phát trien ben vung. Các nhà quán tr% và cá các ke toán viên bat dau quan tâm den van de ke toán môi trưòng. Ðã có m®t so sách và bài báo ve ke toán môi trưòng, tuy nhiên các lu¾t l¾ ve ke toán môi trưòng phát trien khá ch¾m, nhưng nhanh hơn nhieu so vói ke toán xã h®i. 1995 – 2001: Ke toán môi trưòng ó cá m¾t lý thuyet và thnc hành bat dau phát trien nhanh chóng, d¾c bi¾t ó các nưóc phát trien.

So lưong nghiên cúu trong giai doan này tăng, giai doan này có the goi là “thòi kỳ nen táng” cúa ke toán môi trưòng. Nhung thành phan cúa ke toán môi trưòng như ke toán chi phí môi trưòng, ke toán quán tr% môi trưòng và kiem toán môi trưòng bat dau phát trien. Các nghiên cúu ve ke toán môi trưòng bat dau giu vai trò quan trong trong lĩnh vnc này, so lưong các nghiên cúu gia tăng dáng ke. Mnc tiêu chính là hưóng tói xây dnng chuan mnc ve quán tr% môi trưòng và kiem toán môi trưòng.

Giai doan tù 2002 den nay: nghiên cúu mó r®ng sang các nưóc dang phát trien. Các tác giá dóng góp tiêu bieu cho lĩnh vnc nghiên cúu này như là: C.Deegan, 7 O’Donovan, Freedman và Stagliano, Cormier, Mobus, Gray, Chatterger, Aerts và Cornier. Sn can thiet cung cap thông tin môi trưòng Có khá nhieu nghiên cúu dã nêu ra lý do cho sn can thiet phái cung cap thông tin ve ke toán môi trưòng, trong dó tiêu bieu là nghiên cúu cúa Schaltegger et al (1996). Theo các tác giá này, có hai lý do dan den các công ty phái cung cap thông tin môi trưòng: - Sn gia tăng áp lnc tù phía các bên có quyen loi và nghĩa vn liên quan: Các bên này ngày càng quan tâm hơn den khía canh hoat d®ng môi trưòng cúa công ty.

- Chi phí môi trưòng tăng dáng ke, vì the nhà quán lý rat can thông tin ke toán môi trưòng de ra quyet d%nh. Và chi phí bó ra de có dưoc thông tin môi trưòng ngày càng giám do tien b® cúa các ky thu¾t ưóc tính và sn phát trien cúa th% trưòng, moi quan h¾ giua loi ích và chi phí cúa vi¾c có dưoc thông tin môi trưòng dã thay doi. Sn gia tăng áp lnc tù phía các bên có quyen loi và nghĩa vn liên quan Thu¾t ngu “Bên có quyen loi và nghĩa vn liên quan” dưoc Edward Freeman sú dnng lan dau tiên năm 1984 trong tác pham Quán tr% chien lưoc, trong dó ông và các nhà nghiên cúu goi là Thuyet các bên có quyen loi và nghĩa vn liên quan (Stakeholder Theory). “Bên có quyen loi và nghĩa vn liên quan là bat kỳ các cá nhân ho¾c nhóm ngưòi nào quan tâm den công ty vì ho có the gây ánh hưóng ho¾c ch%u ánh hưóng bói công ty” (Freeman, 1984, trang 41).

Các ví dn như là: nhà quán lý, nhà cung cap, khách hàng, cơ quan nhà nưóc. Freeman chia Bên có quyen loi và nghĩa vn liên quan thành hai nhóm: bên trong và bên ngoài doanh nghi¾p. Nhà quán lý và nhân viên là bên liên quan bên trong doanh nghi¾p, các bên liên quan bên ngoài doanh nghi¾p như co dông, nhà cung cap, cơ quan chính phú… Thuyet các bên có quyen loi và nghĩa vn liên quan có nhieu úng dnng, trong dó có úng dnng vào lĩnh vnc ke toán cho rang thành công cúa công ty phn thu®c vào sn hop tác cúa các bên có quyen loi và nghĩa vn liên quan bói vì ho cung cap nguon lnc huu hình ho¾c vô 8 hình de dám báo sn ton tai cúa bat kỳ công ty nào, các nguon lnc dó có the là nguon lnc tài chính (co dông), môi trưòng hoat d®ng và d%ch vn công (cơ quan chính phú), súc lao d®ng (nhân viên)… vì v¾y công ty có trách nhi¾m giái trình, cung cap thông tin giái thích ve hoat d®ng kinh doanh cúa công ty cho các bên có quyen loi và nghĩa vn liên quan thay vì chí cung cap thông tin cho chú só huu. Theo Schaltegger (1996) trong thnc te dang dien ra quá trình “cho và nh¾n” giua các bên có quyen loi và nghĩa vn liên quan và nhà quán lý công ty dan tói sn phát trien cúa h¾ thong ke toán.

Bói vì moi bên deu có nhu cau thông tin khác nhau, ho se tác d®ng, ho¾c “v¾n d®ng hành lang” (lobby) de yêu cau ho¾c bat bu®c các nhà quán lý cung cap thông tin theo nhu cau cúa riêng mình. H¾ thong ke toán hoat d®ng the nào và cung cap các thông tin gì phn thu®c vào ket quá quá trình v¾n d®ng và quyen lnc cúa bên có quyen loi và nghĩa vn liên quan. Lý thuyet nam giu (Capture Theory) hay lý thuyet nhóm loi ích (Interest-group Theory) cũng có lý lu¾n tương tn ve quá trình l¾p quy hình thành chuan mnc ke toán (Vũ Huu Ðúc, 2010). Vào dau the ký 20, các hi¾n tưong như khói dày d¾c và nguon nưóc b% ô nhiem dưoc coi là h¾ quá tat yeu cúa hoat d®ng công nghi¾p.

Dan dan, van de ô nhiem môi trưòng tró thành van de báo d®ng toàn cau. Thông qua các phát hi¾n cúa các nhà khoa hoc như vi¾c phát hi¾n lo thúng tang ozone năm 1985 hay hi¾n tưong bien doi khí h¾u năm 1988. Ngưòi ta d¾t van de phái làm sao duy trì ben vung môi trưòng và dieu ki¾n song cho các the h¾ tương lai. Khái ni¾m phát trien ben vung chính thúc dưoc de xuat năm 1987 dã tró thành mnc tiêu phát trien cúa tùng quoc gia và mnc tiêu toàn cau.

H®i ngh% thưong dính liên hop quoc ve phát trien ben vung RIO+20 to chúc năm 2012 vói sn tham gia cúa dai di¾n den tù 192 quoc gia vói các cam ket chi nhieu tien cúa de dat mnc tiêu phát trien ben vung trong dó có báo v¾ môi trưòng cho thay moi quan tâm toàn cau doi vói môi trưòng. Trong boi cánh moi quan tâm chung ve môi trưòng toàn cau dó, các công ty ch%u áp lnc tù các bên có quyen loi và nghĩa vn liên quan vì các bên này ngày càng gia tăng quan tâm den tác d®ng môi trưòng. Theo Liên doàn ke toán quoc te (IFAC) (2005, trang 15), công ty phái doi m¾t vói các áp lnc tù phía các bên này, bu®c ho 9 phái có sáng kien và áp dnng các bi¾n pháp hi¾u quá de quán tr% và giám thieu tác d®ng môi trưòng và cung cap thông tin, các áp lnc dó là: - Áp lnc tù chuoi cung úng, các công ty lón yêu cau nhà cung cap phái có chúng nh¾n quán lý môi trưòng cúa To chúc tiêu chuan quoc te (ISO) cap. - Áp lnc công bo thông tin tù phía các bên có quyen loi và nghĩa vn liên quan khác nhau bu®c công ty phái công bo báo cáo hoat d®ng môi trưòng trong h¾ thong báo cáo tài chính thưòng niên, ho¾c tình nguy¾n công bo các báo hoat d®ng môi trưòng riêng.

- Áp lnc tài chính tù phía các quy dau tư trách nhi¾m xã h®i (Socially Responsible Investing – SRI) hay h¾ thong dánh giá công ty de dau tư có xét den yeu to trách nhi¾m vói xã h®i, ví dn chí so ben vung Dow Jones (Dow Jones Sustainability Index) và yêu cau khai báo chính sách dau tư. - Áp lnc tù phía các quy d%nh kiem soát ô nhiem, ví dn Liên minh Châu Âu quy d%nh cam sú dnng các chat d®c hai de sán xuat các thiet b% di¾n và di¾n tú bán ó Châu Âu. - Áp lnc thue môi trưòng ví dn thue carbon, thue sú dnng năng lưong, l¾ phí sú dnng bãi rác, phí chat thái… - Rào cán và áp lnc thương mai, ví dn han múc chat thái cúa ngh% d%nh thư Kyoto. Theo Schaltegger and Burritt (2000) sn thay doi thái d® cúa các bên có quyen loi và nghĩa vn liên quan chính là dieu ki¾n can nhưng chưa dú cho sn xuat hi¾n cúa ke toán môi trưòng.

Can có thêm m®t di¾u ki¾n khien cho chính các công ty thay rang ho can thay doi h¾ thong ke toán de có the thay dưoc tác d®ng cúa các yeu to môi trưòng den công ty. Ðieu ki¾n dó là sn thay doi moi quan h¾ giua các chi phí. Sn thay doi moi quan h¾ giua các chi phí Hau het các công ty sú dnng h¾ thong ke toán dưoc thiet ke trưóc khi thay dưoc tam quan trong chi phí và tác d®ng môi trưòng. Cho den nhung năm 1990, giá tr% chi phí môi trưòng không dáng ke và vi¾c theo dõi chi phí này không mang lai hi¾u quá do chi phí bó ra de do lưòng và ghi nh¾n chi phí môi trưòng tương doi cao (Schaltegger and Burritt, 2000).

1 Tù sau nhung năm 1990, moi quan h¾ này dã b% dáo ngưoc thông qua sn phát trien và thnc thi r®ng rãi nguyên tac “Ngưòi gây ô nhiem phái trá phí” (Polluter Pay Principle – PPP). Nguyên tac này dưoc To chúc hop tác và phát trien kinh te (OECD) de xưóng tù năm 1972, ngày nay dã tró thành nen táng chính sách môi trưòng cúa nhieu quoc gia (OECD, 2011). Chi phí tuân thú quy d%nh môi trưòng lón hơn và van dang ngày càng tăng trong các công ty, trong khi các h¾ thong thu th¾p thông tin chi phí dã tró thành tương doi ré tien. Nói cách khác, chi phí cơ h®i khi bó qua các van de môi trưòng dã tăng cao (Schaltegger and Burritt, 2000).