Luận văn: Ảnh hưởng thu hồi đất đến sinh kế người dân TP. Đồng Hới, Quảng Bình

Luận văn phân tích ảnh hưởng của việc thu hồi đất đến sinh kế người dân tại TP. Đồng Hới, Quảng Bình, từ đó đề xuất các giải pháp đảm bảo cuộc sống.

• Tác giả: Đỗ Xuân Phương
• Người hướng dẫn: TS. Lê Thanh Bồn
• Trường học: Trường Đại học Nông Lâm Huế
• Chuyên ngành: Quản lý đất đai
• Đề tài: Ảnh hưởng việc thu hồi đất của một số dự án đến sinh kế người dân tại thành phố Đồng Hới, tỉnh Quảng Bình
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Huế

Tóm tắt

I. Phân tích ảnh hưởng thu hồi đất đến sinh kế người dân Đồng Hới

Quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa tại thành phố Đồng Hới, tỉnh Quảng Bình đã thúc đẩy mạnh mẽ các hoạt động quy hoạch đô thị Đồng Hới, dẫn đến việc thu hồi đất diễn ra trên quy mô lớn. Hoạt động này, dù cần thiết cho sự phát triển kinh tế - xã hội, đã tạo ra những tác động xã hội của thu hồi đất sâu sắc, trực tiếp ảnh hưởng đến sinh kế người dân Đồng Hới. Việc chuyển đổi từ đất nông nghiệp sang đất phi nông nghiệp để xây dựng các khu đô thị mới, khu công nghiệp và hạ tầng kỹ thuật đã làm thay đổi hoàn toàn cơ cấu kinh tế và đời sống của một bộ phận lớn dân cư, đặc biệt là những người nông dân. Luận văn thạc sĩ của Đỗ Xuân Phương (2015) về chủ đề này đã cung cấp một cơ sở dữ liệu quan trọng, chỉ ra rằng việc mất đi tư liệu sản xuất chính là đất đai đã đẩy nhiều hộ gia đình vào tình thế khó khăn. Họ phải đối mặt với thách thức chuyển đổi nghề nghiệp cho nông dân trong khi chưa được trang bị đủ kỹ năng và kiến thức cần thiết. Bài viết này sẽ đi sâu phân tích các khía cạnh của việc thu hồi đất, từ bối cảnh chung, những thách thức mà người dân phải đối mặt, cho đến các giải pháp nhằm ổn định cuộc sống người dân và đảm bảo an sinh xã hội cho người mất đất, dựa trên các dữ liệu nghiên cứu thực tiễn tại Đồng Hới.

1.1. Bối cảnh đô thị hóa và quy hoạch đô thị Đồng Hới

Thành phố Đồng Hới, với vai trò là trung tâm chính trị-kinh tế của tỉnh Quảng Bình, đã trải qua một giai đoạn phát triển và đô thị hóa nhanh chóng trong những năm qua. Quyết định số 1270/QĐ-TTg công nhận Đồng Hới là đô thị loại II đã tạo đà cho hàng loạt dự án thu hồi đất Quảng Bình được triển khai. Các dự án này tập trung vào việc mở rộng không gian đô thị, xây dựng các khu dân cư mới, và nâng cấp hạ tầng giao thông. Quá trình quy hoạch đô thị Đồng Hới nhằm mục tiêu biến thành phố trở thành một đô thị văn minh, hiện đại. Tuy nhiên, điều này đồng nghĩa với việc một diện tích lớn đất đai, phần lớn là đất nông nghiệp, đã bị thu hồi. Theo tài liệu nghiên cứu, các phường, xã ven đô như Bắc Lý, Nam Lý, Đồng Phú là những khu vực chịu ảnh hưởng nặng nề nhất. Sự thay đổi mục đích sử dụng đất diễn ra nhanh chóng, làm thay đổi cảnh quan và cấu trúc xã hội truyền thống của các địa phương này.

1.2. Thực trạng thu hồi đất nông nghiệp tại các dự án trọng điểm

Việc mất đất nông nghiệp là hệ quả trực tiếp và rõ ràng nhất của quá trình thu hồi đất tại Đồng Hới. Các dự án như khu dân cư phía Tây đường Hữu Nghị và khu dân cư phía Bắc đường Trần Hưng Đạo là những ví dụ điển hình. Tại các khu vực này, hàng trăm hộ dân đã bị thu hồi toàn bộ hoặc một phần diện tích đất canh tác. Đất nông nghiệp không chỉ là nguồn thu nhập chính mà còn là tư liệu sản xuất quan trọng, gắn bó với cuộc sống của họ qua nhiều thế hệ. Khi mất đất, người nông dân mất đi nguồn sống cơ bản. Nghiên cứu của Đỗ Xuân Phương (2015) chỉ ra rằng, sau khi bị thu hồi đất, nhiều hộ dân không còn đất để sản xuất, buộc phải tìm kiếm các phương thức sinh kế mới. Thực trạng này đặt ra một bài toán cấp bách về việc làm và thu nhập cho chính quyền địa phương, đòi hỏi phải có những chính sách hỗ trợ kịp thời và hiệu quả để giúp người dân thích ứng.

II. Top thách thức khi thu hồi đất tác động sinh kế người dân

Việc thu hồi đất tại Đồng Hới mang lại nhiều cơ hội phát triển nhưng cũng tạo ra vô số thách thức đối với sinh kế người dân. Thách thức lớn nhất là sự chuyển đổi sinh kế đột ngột và bị động. Người dân, vốn quen với sản xuất nông nghiệp, nay phải đối mặt với một thị trường lao động phi nông nghiệp đầy cạnh tranh mà họ chưa có sự chuẩn bị. Tác động xã hội của thu hồi đất còn thể hiện qua sự thay đổi trong cấu trúc gia đình và cộng đồng. Các mối quan hệ làng xã truyền thống có thể bị phá vỡ khi người dân di chuyển đến khu tái định cư Đồng Hới hoặc khi các thành viên trong gia đình phải đi làm ăn xa. Một vấn đề nhức nhối khác là các khiếu nại về đền bù đất đai. Nhiều người dân cho rằng giá đất đền bù tại Đồng Hới chưa phản ánh đúng giá trị thị trường, khiến khoản tiền nhận được không đủ để tái tạo một sinh kế tương đương. Sự thiếu minh bạch trong quá trình áp giá và thực thi chính sách đền bù thu hồi đất đã gây ra bất bình, làm chậm tiến độ các dự án và ảnh hưởng đến an ninh xã hội. Cuối cùng, việc quản lý và sử dụng số tiền đền bù cũng là một thách thức. Không ít trường hợp sử dụng tiền không hiệu quả, dẫn đến tái nghèo sau một thời gian ngắn.

2.1. Khó khăn trong chuyển đổi nghề nghiệp cho nông dân

Quá trình chuyển đổi nghề nghiệp cho nông dân sau thu hồi đất gặp rất nhiều trở ngại. Phần lớn lao động nông nghiệp ở Đồng Hới có độ tuổi trung niên trở lên, trình độ học vấn và tay nghề hạn chế. Điều này khiến họ khó cạnh tranh để có được việc làm ổn định trong các khu công nghiệp hay doanh nghiệp dịch vụ. Các chương trình đào tạo nghề do địa phương tổ chức đôi khi chưa thực sự phù hợp với nhu cầu của thị trường lao động và năng lực của người học. Theo các nghiên cứu, tỷ lệ lao động nông thôn tìm được việc làm đúng ngành nghề được đào tạo sau khi mất đất còn thấp. Họ thường phải làm các công việc thời vụ, không ổn định với thu nhập bấp bênh. Đây là nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng đời sống người dân sau giải tỏa gặp nhiều khó khăn, chất lượng cuộc sống không được cải thiện, thậm chí suy giảm so với trước.

2.2. Vấn đề giá đất đền bù và khiếu nại về đền bù đất đai

Giá đền bù là một trong những vấn đề gây tranh cãi và bức xúc nhất. Mặc dù chính quyền đã nỗ lực xây dựng khung giá đất đền bù tại Đồng Hới dựa trên quy định của nhà nước, nhưng mức giá này thường thấp hơn nhiều so với giá giao dịch thực tế trên thị trường. Sự chênh lệch này tạo ra cảm giác thiệt thòi cho người bị thu hồi đất. Họ cho rằng khoản bồi thường không đủ để mua lại một mảnh đất tương tự ở nơi khác hoặc để đầu tư vào một phương án kinh doanh mới. Chính vì vậy, tình trạng khiếu nại về đền bù đất đai diễn ra khá phổ biến tại các dự án thu hồi đất Quảng Bình. Các khiếu nại kéo dài không chỉ gây mất thời gian, tốn kém cho cả người dân và chính quyền mà còn làm ảnh hưởng tiêu cực đến môi trường đầu tư và trật tự xã hội tại địa phương.

III. Phương pháp bồi thường giải phóng mặt bằng hiệu quả nhất

Để quá trình thu hồi đất diễn ra thuận lợi và giảm thiểu tác động tiêu cực, việc áp dụng các phương pháp bồi thường giải phóng mặt bằng hiệu quả là vô cùng quan trọng. Một phương pháp hiệu quả không chỉ dừng lại ở việc chi trả tiền đền bù. Nó phải là một gói giải pháp tổng thể, bao gồm cả hỗ trợ tài chính, tái định cư và phục hồi sinh kế. Chính sách đền bù thu hồi đất cần được xây dựng một cách công khai, minh bạch và có sự tham gia của người dân bị ảnh hưởng. Việc xác định giá đất cần tiếp cận gần hơn với giá thị trường, có thể thông qua các đơn vị thẩm định giá độc lập. Ngoài bồi thường bằng tiền, cần đa dạng hóa các hình thức hỗ trợ như giao đất ở tại các khu tái định cư Đồng Hới có hạ tầng tốt, hỗ trợ chi phí di chuyển, và cung cấp các khoản vay ưu đãi để phát triển sản xuất. Quan trọng hơn cả là phải đảm bảo nơi ở mới có điều kiện sống bằng hoặc tốt hơn nơi ở cũ, giúp người dân nhanh chóng ổn định cuộc sống người dân. Việc thực hiện tốt công tác này sẽ tạo được sự đồng thuận trong nhân dân, đẩy nhanh tiến độ các dự án và đảm bảo mục tiêu phát triển bền vững.

3.1. Phân tích chính sách đền bù thu hồi đất hiện hành

Hiện nay, chính sách đền bù thu hồi đất tại Đồng Hới được áp dụng dựa trên Luật Đất đai và các văn bản hướng dẫn của Trung ương và tỉnh Quảng Bình. Chính sách này quy định rõ các nguyên tắc, đối tượng, và mức bồi thường cho từng loại đất và tài sản trên đất. Về cơ bản, chính sách đã cố gắng đảm bảo quyền lợi cho người dân. Tuy nhiên, qua thực tiễn triển khai tại các dự án, một số bất cập đã nảy sinh. Điển hình là việc áp giá đất theo khung giá của UBND tỉnh ban hành hàng năm thường không theo kịp biến động của thị trường bất động sản. Các khoản hỗ trợ chuyển đổi nghề nghiệp và tạo việc làm đôi khi còn mang tính hình thức, chưa thực sự đi vào chiều sâu để giúp người dân tạo lập sinh kế bền vững. Do đó, cần có sự rà soát, điều chỉnh chính sách thường xuyên để phù hợp hơn với thực tế.

3.2. Vai trò của khu tái định cư Đồng Hới trong ổn định đời sống

Các khu tái định cư Đồng Hới đóng vai trò then chốt trong việc ổn định cuộc sống người dân sau khi bị thu hồi đất ở. Một khu tái định cư được quy hoạch tốt không chỉ cung cấp chỗ ở mà còn phải đảm bảo các điều kiện về hạ tầng xã hội và kỹ thuật như điện, đường, trường, trạm. Vị trí của khu tái định cư cũng rất quan trọng, cần thuận lợi cho việc đi lại, tiếp cận các dịch vụ công và cơ hội việc làm. Khi người dân được chuyển đến một nơi ở mới khang trang, có đầy đủ tiện ích, tâm lý của họ sẽ ổn định hơn. Điều này giúp giảm bớt những xáo trộn xã hội và tạo điều kiện để họ tập trung vào việc xây dựng lại cuộc sống. Tuy nhiên, thực tế một số khu tái định cư vẫn còn hạn chế về hạ tầng hoặc nằm ở vị trí xa trung tâm, gây khó khăn cho sinh hoạt và tìm kiếm việc làm của người dân.

IV. Cách hỗ trợ việc làm đảm bảo an sinh xã hội sau thu hồi đất

Bên cạnh việc đền bù thỏa đáng, các giải pháp hỗ trợ việc làm sau thu hồi đất và đảm bảo an sinh xã hội cho người mất đất là yếu tố quyết định sự thành công của chính sách thu hồi đất. Đây là một nhiệm vụ phức tạp, đòi hỏi sự phối hợp đồng bộ của nhiều cấp, nhiều ngành. Trước hết, cần phải tiến hành khảo sát, đánh giá chính xác nhu cầu việc làm và khả năng của lực lượng lao động bị ảnh hưởng. Dựa trên đó, xây dựng các chương trình đào tạo nghề sát với thực tế, có sự liên kết chặt chẽ với các doanh nghiệp trên địa bàn để đảm bảo đầu ra cho người học. Chính quyền địa phương có thể đóng vai trò cầu nối, giới thiệu việc làm cho người lao động tại các khu công nghiệp, khu du lịch. Ngoài ra, cần có chính sách khuyến khích, hỗ trợ vốn vay ưu đãi để các hộ gia đình có thể tự tạo việc làm thông qua các mô hình kinh doanh nhỏ, dịch vụ hoặc sản xuất tiểu thủ công nghiệp. Việc đảm bảo người dân có thu nhập ổn định chính là cách tốt nhất để duy trì an sinh xã hội, ngăn ngừa các tệ nạn và ổn định tình hình an ninh trật tự tại địa phương.

4.1. Các chương trình hỗ trợ việc làm sau thu hồi đất

Để giải quyết vấn đề việc làm, nhiều chương trình hỗ trợ việc làm sau thu hồi đất đã được triển khai tại Đồng Hới. Các chương trình này bao gồm: tổ chức các phiên giao dịch việc làm, tư vấn, giới thiệu việc làm miễn phí; mở các lớp đào tạo nghề ngắn hạn như may công nghiệp, kỹ thuật xây dựng, nấu ăn, nghiệp vụ nhà hàng... Mục tiêu là trang bị cho người lao động những kỹ năng cơ bản để họ có thể tham gia vào thị trường lao động phi nông nghiệp. Một số địa phương còn ưu tiên tuyển dụng con em các gia đình bị thu hồi đất vào làm việc tại các cơ quan, doanh nghiệp nhà nước. Tuy vậy, hiệu quả của các chương trình này cần được đánh giá một cách khách quan để có những điều chỉnh kịp thời, đảm bảo tính thực chất và bền vững.

4.2. Đảm bảo an sinh xã hội cho người mất đất nông nghiệp

Việc đảm bảo an sinh xã hội cho người mất đất là trách nhiệm của nhà nước và toàn xã hội. Đối với những người lao động đã quá tuổi để chuyển đổi nghề nghiệp, cần có chính sách hỗ trợ trực tiếp, như trợ cấp hàng tháng hoặc tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện với sự hỗ trợ một phần từ ngân sách. Cần đảm bảo tất cả người dân trong diện bị thu hồi đất được tiếp cận đầy đủ các dịch vụ y tế, giáo dục. Đặc biệt, cần quan tâm đến các nhóm yếu thế như người già, phụ nữ, người tàn tật. Việc xây dựng một mạng lưới an sinh xã hội vững chắc sẽ giúp người dân yên tâm hơn khi phải hy sinh tư liệu sản xuất của mình cho các mục tiêu phát triển chung của thành phố.

V. Nghiên cứu thực tiễn ảnh hưởng thu hồi đất tại 2 dự án

Để có cái nhìn cụ thể về ảnh hưởng thu hồi đất đến sinh kế người dân Đồng Hới, luận văn của Đỗ Xuân Phương (2015) đã tiến hành khảo sát tại hai dự án điển hình: Dự án Hạ tầng kỹ thuật khu dân cư phía Tây đường Hữu Nghị và Dự án Hạ tầng kỹ thuật khu dân cư phía Bắc đường Trần Hưng Đạo. Kết quả nghiên cứu cho thấy những bức tranh đa chiều về đời sống người dân sau giải tỏa. Một số hộ gia đình đã sử dụng tốt tiền đền bù để xây dựng nhà cửa khang trang, đầu tư cho con cái học hành hoặc chuyển sang kinh doanh, dịch vụ thành công, có thu nhập cao hơn trước. Tuy nhiên, một bộ phận không nhỏ lại rơi vào tình trạng khó khăn. Họ không tìm được việc làm ổn định, thu nhập bấp bênh, và số tiền đền bù dần cạn kiệt sau khi chi tiêu cho các nhu cầu trước mắt. Nghiên cứu cũng chỉ ra sự thay đổi rõ rệt trong cơ cấu lao động và ngành nghề. Tỷ lệ lao động làm nông nghiệp giảm mạnh, trong khi lao động làm thuê, buôn bán nhỏ và dịch vụ tăng lên. Những dữ liệu này là minh chứng thực tế cho cả mặt tích cực và tiêu cực của quá trình thu hồi đất, là cơ sở quan trọng để đề xuất các giải pháp chính sách phù hợp.

5.1. Đánh giá đời sống người dân sau giải tỏa ở dự án đường Hữu Nghị

Tại dự án khu dân cư phía Tây đường Hữu Nghị, phần lớn các hộ bị thu hồi đất nông nghiệp toàn bộ. Việc đánh giá đời sống người dân sau giải tỏa cho thấy sự phân hóa rõ rệt. Về mặt vật chất, nhiều hộ có điều kiện sống tốt hơn với nhà cửa kiên cố, tiện nghi sinh hoạt hiện đại. Tuy nhiên, về mặt kinh tế, sự ổn định không được đảm bảo. Thu nhập của nhiều gia đình phụ thuộc vào các công việc làm thuê không thường xuyên. Mối quan hệ cộng đồng cũng có sự thay đổi, từ tình làng nghĩa xóm gắn kết ở nông thôn sang lối sống đô thị có phần xa cách hơn. Vấn đề môi trường và an ninh trật tự tại khu ở mới cũng là những yếu tố được người dân quan tâm, đánh giá.

5.2. Phân tích sinh kế tại dự án khu dân cư Bắc Trần Hưng Đạo

Dự án khu dân cư phía Bắc đường Trần Hưng Đạo có đặc thù là nhiều hộ chỉ bị thu hồi một phần đất. Điều này tạo ra những tác động khác biệt. Một số hộ vẫn còn lại một ít đất để sản xuất, kết hợp với các hoạt động phi nông nghiệp khác để tạo thu nhập. Phân tích sinh kế cho thấy sự đa dạng hóa trong các hoạt động kiếm sống. Tuy nhiên, việc mất đi một phần tư liệu sản xuất cũng làm giảm đáng kể thu nhập từ nông nghiệp, buộc họ phải tìm kiếm các nguồn thu nhập thay thế. Đây là một trong những dự án thu hồi đất Quảng Bình điển hình cho thấy sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế ở cấp độ vi mô, từ thuần nông sang đa ngành nghề. Sự thành công trong việc chuyển đổi này phụ thuộc rất nhiều vào năng lực, tuổi tác, và khả năng tiếp cận các nguồn vốn của từng hộ gia đình.

VI. Hướng đi ổn định cuộc sống người dân sau thu hồi đất tại Đồng Hới

Từ những phân tích thực trạng và thách thức, việc tìm ra hướng đi để ổn định cuộc sống người dân sau thu hồi đất tại Đồng Hới là yêu cầu cấp thiết. Hướng đi này phải mang tính chiến lược và dài hạn, không chỉ tập trung vào việc giải quyết các vấn đề trước mắt. Cần phải hoàn thiện khung pháp lý về bồi thường giải phóng mặt bằng, đảm bảo quyền lợi chính đáng, hợp pháp của người dân. Song song đó, phải xây dựng một chiến lược phát triển sinh kế bền vững, lấy con người làm trung tâm. Điều này bao gồm việc nâng cao chất lượng đào tạo nghề, gắn kết với nhu cầu doanh nghiệp, và tạo ra một môi trường kinh doanh thuận lợi để người dân có thể tự tạo việc làm. Cần tăng cường vai trò của các tổ chức xã hội, đoàn thể trong việc tư vấn, hỗ trợ người dân sử dụng hiệu quả tiền đền bù và thích ứng với cuộc sống mới. Tầm nhìn dài hạn là xây dựng các cộng đồng dân cư mới phát triển hài hòa, văn minh, nơi người dân có việc làm ổn định, thu nhập tốt và an sinh xã hội được đảm bảo, góp phần vào sự phát triển chung của thành phố.

6.1. Giải pháp hoàn thiện chính sách bồi thường giải phóng mặt bằng

Để hoàn thiện chính sách đền bù thu hồi đất, cần tập trung vào một số giải pháp cốt lõi. Thứ nhất, cơ chế xác định giá đất đền bù cần được cải tiến theo hướng sát với giá thị trường, có thể áp dụng phương pháp thẩm định giá độc lập và công khai kết quả. Thứ hai, tăng cường đối thoại, tham vấn cộng đồng trong suốt quá trình từ lập quy hoạch đến thực hiện bồi thường giải phóng mặt bằng. Mọi thông tin về dự án, chính sách phải được minh bạch hóa để người dân giám sát. Thứ ba, đa dạng hóa các hình thức bồi thường, không chỉ bằng tiền mặt mà có thể bằng đất ở, nhà ở tái định cư, hoặc thậm chí là cổ phần trong các dự án kinh doanh (nếu phù hợp). Những giải pháp này sẽ giúp giảm thiểu khiếu nại về đền bù đất đai và tạo sự đồng thuận xã hội.

6.2. Tầm nhìn phát triển sinh kế bền vững cho người dân

Tầm nhìn về sinh kế bền vững không chỉ là tạo ra việc làm mà là tạo ra khả năng chống chịu và thích ứng của người dân trước những thay đổi. Điều này đòi hỏi một cách tiếp cận tổng thể. Cần đầu tư vào "vốn con người" thông qua giáo dục và đào tạo kỹ năng. Cần xây dựng "vốn xã hội" bằng cách củng cố các mạng lưới cộng đồng, các tổ chức hội, nhóm tương trợ. Đồng thời, cần tạo điều kiện để người dân tiếp cận "vốn tài chính" thông qua các kênh tín dụng ưu đãi. Việc lồng ghép các mục tiêu phát triển sinh kế vào trong quy hoạch sử dụng đất và quy hoạch phát triển kinh tế-xã hội của thành phố sẽ đảm bảo rằng đời sống người dân sau giải tỏa không chỉ được ổn định mà còn có cơ hội phát triển tốt hơn trong tương lai.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Cơ sở lý luận của vấn đề nghiên cứu 1. Khái quát về đô thị hóa Đô thị hóa là một quá trình vận động kinh tế - văn hóa - xã hội và môi trường một cách phức tạp, là quá trình nâng cao vai trò của thành phố trong việc phát triển xã hội. Quá trình này bao gồm nhiều sự thay đổi trong nhiều lĩnh vực; trong đó có thể kể đến cơ cấu kinh tế, phân bố lực lượng sản xuất, phân bố dân cư, dân số, kết cấu nghề nghiệp, lối sống văn hóa.

Đô thị hóa được xác định bằng sự kiện tăng dân số và sự phát triển không gian đô thị của thành phố. Từ điển tiếng Việt cũng có định nghĩa tương tự nhưng mạnh hơn vai trò của thành thị đối với phát triển xã hội: “Đô thị hóa là quá trình tập trung dân cư ngày càng đông vào các đô thị và làm nâng cao vai trò của thành thị đối với sự phát triển của xã hội” [37]. Đô thị hoá là quá trình tập trung dân số vào các đô thị và sự hình thành các điểm dân cư đô thị do yêu cầu công nghiệp hóa. Trong quá trình này có sự biến đổi về cơ cấu sản xuất, cơ cấu nghề nghiệp, cơ cấu tổ chức xã hội, cơ cấu không gian và hình thái xây dựng từ dạng nông thôn sang dạng thành thị [1].

Các định nghĩa trên đã nói lên hai tính chất chung nhất của đô thị hóa là sự tập trung dân số và vai trò phát triển của thành phố. Hai tính chất này là tác nhân và cũng chính là hệ quả của nhiều vấn đề khác nhau như vấn đề nhập cư, áp lực lao động, phân tầng xã hội chuyển dịch cơ cấu kinh tế từ nông nghiệp sang phi nông nghiệp, vấn đề ô nhiễm, xây dựng hạ tầng, vấn đề nhà ở, vấn đề xã hội, vấn đề văn hóa,… Xét trên phương diện cách sống thì đô thị hóa là sự thay đổi lối sống và thay đổi khung cảnh sống, xét trên quan điểm sinh thái nhân văn thì đô thị hóa là một quá trình chuyển động làm thay đổi lối sống và cảnh quan của một hệ thống quần cư từ hệ sinh thái kinh tế nông thôn sang hệ sinh thái kinh tế xã hội đô thị. Còn xét trên bình diện kinh tế thì đô thị hóa là sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế từ nông nghiệp sang phi nông nghiệp. Khái quát chung về quá trình đô thị hóa trên thế giới Lịch sử phát triển đô thị loài người trải qua hai đợt hình thành lớn, đó là sự hình thành các đô thị cổ và sự hình thành đô thị hiện đại.

Đợt hình thành đô thị đầu tiên đã tạo nên những đô thị cổ mà điển hình là các đô thị ở vùng Lưỡng Hà vào khoảng 5000 năm trước đây. Những đô thị này phát triển trong vòng khoảng 1000 năm rồi lụi tàn, tiêu biểu là BaBiLon, ATen, TuRin, Trường An, Bắc Kinh,. Đợt hình thành thứ hai là những đô thị phát sinh từ cuộc cách mạng công nghiệp ở Châu Âu khi cuộc cách mạng PDF Watermark Remover DEMO : Purchase from www.com to remove the waterma 5 công nghiệp mang đến nhiều tiến bộ trong kỹ thuật vào thế kỷ XVIII, tiêu biểu là Pari, Tôkyô, Oasinhtơn, Matxcơva, Thượng Hải,. Gần 150 năm trước, trào lưu đô thị hóa bắt đầu ở Phương Tây rồi lan sang Mỹ những cuối thế kỷ XIX và Châu Á là những thập niên 60, 70 của thế kỷ XX.

Trong thế kỷ XX, các nước phát triển đã chuyển 80 - 90% dân số cư trú ở nông thôn sang khu vực đô thị. Theo dự báo của Liên Hợp Quốc, dân số thế giới sẽ đạt 9,2 tỷ người vào năm 2020. Đến năm 2050, toàn thế giới sẽ có 27 “siêu thành phố” (những thành phố có trên 10 triệu người). Theo nhận định cảnh báo về những mặt trái của quá trình ĐTH quá nhanh ở nhiều nơi của Ủy ban Kinh tế và xã hội khu vực châu Á - Thái Bình Dương, quá trình ĐTH trên thế giới góp phần làm tăng trưởng kinh tế cao, song cũng dẫn tới hệ quả là nạn nghèo đói tăng nhanh tại các đô thị và hàng loạt vấn đề môi trường, xã hội khác.

Mức độ đô thị hóa cao ở tất cả các nước kinh tế phát triển. Các nước: Ôxtrâylia, Niudilân, Tây Âu, Bắc Mỹ có mức độ đô thị hóa cao, tỉ lệ dân số đô thị đạt từ 80% trở lên. Còn khu vực Đông và Nam Âu mức độ đô thị hóa còn thấp, trong đó thấp nhất so với các nước kinh tế phát triển là các nước Đông Âu với 63% dân số sống ở khu vực đô thị. Cùng với sự khác biệt về trình độ phát triển về kinh tế là sự khác biệt về mức độ đô thị hóa giữa các nước.

Ở châu Âu có thể nhận ra sự khác biệt về mức độ đô thị hóa dễ dàng, sự thay đổi mức độ đô thị hóa trung bình đến mức độ đô thị hóa cao, ngay trong cùng quốc gia cũng có sự biến đổi theo từng vùng lãnh thổ. Trong số các nước châu Âu có 12 nước có tỉ lệ dân số đô thị hơn 75% là các nước kinh tế phát triển. Các nước đô thị hóa cao trong số các nước đang phát triển là Bỉ (97%), Hà Lan (90%), Anh (89%), Đan Mạch (72%) và CHLB Đức (88%). Như vậy, các nước đô thị hóa cao là các nước ở ven vành đai biển Bắc gồm 4 nước: Bỉ, Hà Lan, CHLB Đức và Đan Mạch, thêm vào đó là Anh, đất nước trải dài trên Đại Tây Dương.

Trong khi một số nước nhỏ ở châu Âu như Monaco có 100% dân số sống ở đô thị, Malta 91% dân số sống ở đô thị, các nước châu Âu khác như Ailen, 94% có mức độ đô thị hóa cao cũng như những đảo ở biển Bắc. 23 nước có tỉ lệ dân số đô thị từ 50% - 75% như Bồ Đào Nha (54%). 3 nước và quần đảo Chenen có tỉ lệ dân số đô thị dưới 50% như Anbani (42%), Bosnia Herzegovinia (43%), Mondova (45%), quần đảo Chenen (31%) là khu vực kinh tế kém phát triển hơn (http://www. Ở các nước kinh tế phát triển sự di dân nông thôn và đô thị làm tăng dân số ở khu vực đô thị đã trở thành nét chung nhất ở các nước này trong những năm cuối thể kỉ 19 đầu thể kỉ 20.

Nhưng cuối thế kỉ 20 thì quá trình đô thị hóa đã mang đặc trưng khác biệt giữa các nước này do quá trình đô thị hóa đã vào giai đoạn kết, gắn với quá trình PDF Watermark Remover DEMO : Purchase from www.com to remove the waterma 6 ngoại ô hóa, nên tỉ lệ dân số đô thị ở một số nước không tăng, thậm chí lại giảm so với những năm trước. Các nước kinh tế phát triển có số dân đô thị nhiều hơn các nước đang phát triển nhưng nó mau chóng bị mất vị trí đó, do sự gia tăng dân số nhanh chóng ở các nước đang phát triển cộng với sự di dân từ nông thôn vào thành thị. Sự gia tăng dân số nhanh với sự di dân theo hướng nông thôn ra đô thị mạnh mẽ ở các nước đang phát triển làm cho cán cân dân số bị lệch đo từ năm 1975 và tiếp tục thay đổi trong thời gian sau đó. Tỉ lệ dân số đô thị thế giới mỗi năm tăng lên so với dân số thế giới, các thành phố ở các nước đang phát triển dân số tăng lên làm giảm bớt số người cư trú ở nông thôn.

Trong khi đó ở các nước đang phát triển gắn liền với quá trình di dân ào ạt từ nông thôn lên thành phố không kiểm soát được gây thiếu lao động có kĩ thuật ở nông thôn, gây sức ép về việc làm, cơ sở khoa học kĩ thuật và gây ô nhiễm môi trường, gây trở ngại lớn cho việc phát triển kinh tế xã hội. Chính vì vậy ta thấy rằng ĐTH trên thế giới nhìn chung mang lại những thành tựu đáng kể nhưng hậu quả của nó lại đặt ra nhiều vấn đề về xã hội, môi trường cần giải quyết. Theo ước tính của liên hợp quốc số lượng dân số đô thị ở các nước châu Á từ năm 1990 đền 2020 sẽ tăng từ 850 đến 2,25 tỉ. Trung bình hàng năm tăng 47 triệu người.

Do đó gây ra những mối nguy hại cho việc phát triển kinh tế, việc xuống cấp môi trường và cơ sở hạ tầng. Chính vì vậy cần có những biện pháp quy hoạch thích hợp. Trung Quốc là đất nước rộng lớn với diện tích là 9,6 triệu km2, 1,3 tỉ dân, dân số đô thị của Trung Quốc chiếm 37% dân số cả nước. Nhưng trong thời gian gần đây và dự đoán tương lai sắp tới dân số đô thị của Trung Quốc sẽ tăng lên nhanh chóng và có thể đạt đến mức các nước châu Âu hiện nay.

Inđônêxia là cường quốc thứ 4 về dân số với dân số là 221,9 triệu người năm 2005, có tỉ lệ dân số ở đô thị là 42% cao hơn mức trung bình của khu vực nhưng lại thấp hơn mức trung bình của thế giới. Thái Lan là trung tâm giải trí của thế giới các nước Đông Nam Á, tỉ lệ dân số đô thị 31% thấp hơn mức trung bình của thế giới, tập trung chủ yếu vào thủ đô Bangkok. Châu Phi có dân số đô thị chiếm 36%. Đây là châu lục có mức độ đô thị hóa thấp nhất và chậm chạp nhất trên thế giới.

Tuy nhiên, hiện nay tốc độ đô thị hóa lại tăng nhanh hơn, chủ yếu là sự di dân từ nông thôn ra thành phố. Các nuớc Châu Phi tăng dân số đô thị quá nhanh, phản ánh việc tập trung hóa của chính phủ, của sự giàu có và quyền lực và như thế những gì tốt đẹp nhất của đô thị PDF Watermark Remover DEMO : Purchase from www.com to remove the waterma 7 được xem như biểu tượng của sự phát triển và hiện đại hóa trong nền kinh tế của đất nước họ. Khu vực đô thị hóa mạnh nhất là khu vực Bắc Phi có tới 47% dân số đô thị, Nam Phi 50%, Tây Phi 40%, Trung Phi 35% dân số đô thị, Đông Phi 24% [38]. Khái quát chung về quá trình đô thị hóa ở Việt Nam Việt Nam vốn là một quốc gia nông nghiệp, lịch sử phát triển đô thị ở Việt Nam có thể khái quát thành 3 thời kỳ và bộ mặt đô thị Việt Nam lại có những biến đổi nhất định.

* Thời kỳ trước năm 1945 Sự phát triển đô thị của thời kỳ này mang đặc trưng của chế độ phong kiến, thuộc địa. Đô thị nhỏ về quy mô, thấp kém về cơ sở hạ tầng.