Chương 1: Cơ sở lý luận Chương 2: Tổ chức và phương pháp nghiên cứu Chương 3: Kết quả nghiên cứu 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN 1. Những nghiên cứu thực nghiệm về sự ảnh hƣởng của phong cách làm cha mẹ và rối loạn hành vi 1. Nghiên cứu ở phương tây Các nghiên cứu từ những năm 1970 về phong cách làm cha mẹ đã chỉ ra rằng trong bốn loại phong cách làm cha mẹ thì phong cách làm cha mẹ dân chủ là tối ưu nhất trong việc cải thiện hành vi của con cái trong khi đó ba loại phong cách làm cha mẹ còn lại là phong cách độc đoán, phong cách dễ dãi, nuông chiều và thờ ơ không quan tâm đều có những tác động ít nhiều tiêu cực trong việc duy trì hành vi rối nhiễu. Trong phần này, tôi xin điểm lại một số nghiên cứu đã chỉ ra mối quan hệ giữa phong cách làm cha mẹ và hành vi của trẻ trên các phương diện (a) hành vi xã hội; (b) thành tích học tập, (c) rối loạn hành vi hướng ngoại và (d) rối loạn hành vi hướng nội.
Về phương diện hành vi xã hội, trẻ sống trong gia đình có bố mẹ dân chủ có hệ số tự tin cao hơn, các em cũng thể hiện sự tin tưởng vào những người khác nhiều hơn, có khả năng tự chủ trong những tình huống khó chịu tốt hơn và hệ số trí thông minh cao hơn. Ví dụ như Moscatelli và Rubini (2009) [55] tiến hành nghiên cứu trên hơn 400 trẻ trong độ tuổi từ 14 – 18 để kiểm tra mối quan hệ giữa phong cách làm cha mẹ và sự phát triển xã hội của trẻ cũng như các kế hoạch tương lai. Nghiên cứu chỉ ra rằng những trẻ sống trong gia đình dân chủ thì có điểm hệ số tự tin vào gia đình và cảm giác an toàn cao hơn (thể hiện qua những đặc điểm như coi trọng giá trị của gia đình nhiều hơn, tự hào vì mình là một thành viên của gia đình, cho rằng gia đình đóng vai trò quan trọng với trẻ khi phải đương đầu với những khó khăn) những trẻ sống trong ba nhóm gia đình có phong cách độc đoán, nuông chiều và bỏ mặc; đồng thời những trẻ sống trong gia đình dân chủ có điểm số cao hơn trẻ sống trong gia đình cha mẹ độc đoán và bỏ mặc về mong đợi vào tương lai cũng như khả năng tự thực hiện 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com những kế hoạch. Cũng theo nghiên cứu này, trẻ VTN sống trong gia đình bố mẹ bỏ mặc có điểm hệ số tự tin thấp nhất.
Nghiên cứu của Coplan, Reichel và Rowan (2009) tiến hành kiểm tra mối quan hệ giữa đặc điểm nhân cách của cha mẹ, phong cách làm cha mẹ và khả năng tự chủ, kiểm soát cảm xúc ở con cái đã khẳng định mối liên hệ mật thiết giữa phong cách làm cha mẹ vả khả năng kiểm soát cảm xúc ở trẻ VTN, cụ thể là trẻ VTN sống trong những gia đình có phong cách dân chủ có khả năng kiểm soát cảm xúc tốt hơn những gia đình bố mẹ độc đoán và quá bao bọc con cái [38, tr. Một số nghiên cứu khác chỉ ra mối quan hệ giữa phong cách làm cha mẹ và thành tích học tập ở trẻ; VD như nghiên cứu của Pratt, Green, MacVicar và Bountrogianni (1992) [57, tr. 17 - 34] chỉ ra rằng những trẻ sống trong gia đình có phong cách dân chủ có kết quả học tập môn toán khá hơn những trẻ sống trong gia đình có phong cách độc đoán. Trẻ ở những gia đình nuông chiều cũng có kết quả học tập nói chung kém.
Nghiên cứu trong nhóm đối tượng sinh viên đại học, thì phong cách cha mẹ dân chủ trong suốt thời gian các em ở trong giai đoạn VTN có thể dùng để dự đoán sự khoẻ mạnh về tinh thần cũng như sự thành công trong học đường. Nghiên cứu cũng khẳng định rằng phong cách cha mẹ dân chủ đặc trưng bằng sự nồng ấm, có những nguyên tắc để quản lý hành vi và chú ý phát triển tính tự lập của con cái có liên quan đến động cơ học tập cao và tỉ lệ thuận với điểm số GPA (Grade Point Average) ở đại học. Một số nghiên cứu khác khẳng định mối liên hệ giữa phong cách làm cha mẹ độc đoán và rối loạn hành vi hướng ngoại ở trẻ. Như nghiên cứu của Forehand và Nousiainen (1993) [40] chỉ ra rằng cha mẹ độc đoán tỉ lệ thuận với các hành vi như ngỗ nghịch, hung hăng, đánh nhau và những hành vi phạm pháp; trong khi đó, ở gia đình với phong cách làm cha mẹ dân chủ có liên quan với điểm số hành vi ngỗ nghịch và không thích nghi thấp.
Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng nâng cao chất lượng mối quan hệ cha mẹ - con cái đồng 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com thời xây dựng những nguyên tắc rõ ràng để điều chỉnh hành vi của con cái sẽ tăng khả năng thích nghi của trẻ trước những tình huống bạo lực và những khó khăn trong cuộc sống. Ngoài ra, những cha mẹ thờ ơ bỏ mặc có liên quan tới những hành vi phạm pháp nghiêm trọng trong khi đó cha mẹ độc đoán có mối liên hệ với những hành vi phạm pháp thường xuyên tái diễn như ăn cắp vặt. Cuối cùng, phong cách làm cha mẹ cũng có liên quan đến các vấn đề RLHV hướng nội, Ví dụ như nghiên cứu của Wiliams và cộng sự (2009) [68, tr. 1063 - 1075] tiến hành một nghiên cứu trường diễn trên mẫu 113 trẻ trong suốt 15 năm để kiểm tra mối quan hệ giữa hành vi của cha mẹ và hành vi của trẻ.
Tác giả đã tìm ra bằng chứng khẳng định rằng phong cách cha mẹ dễ dãi nuông chiều với trẻ trong giai đoạn nhà trẻ có thể được dùng để dự đoán biểu hiện rối loạn lo âu và các rối loạn hành vi hướng nội khác ở giai đoạn tiểu học. Hay nghiên cứu khác của Mandeep và cộng sự (2011) [53, tr. 60 - 68] đánh giá phong cách làm cha mẹ trên 100 đối tượng trẻ VTN bị trầm cảm; kết quả nghiên cứu chỉ ra mối quan hệ tương quan thuận giữa phong cách cha mẹ độc đoán và bệnh trầm cảm đồng thời chứng minh mối quan hệ tương quan nghịch giữa phong cách cha mẹ nuông chiều và bệnh trầm cảm ở VTN. Tóm lại, các nghiên cứu về hành vi làm cha mẹ ở phương tây cho thấy có mối quan hệ chặt chẽ giữa phong cách làm cha mẹ dân chủ với những hành vi vâng lời.
Ngược lại, phong cách làm cha mẹ độc đoán, bỏ mặc hoặc quá nuông chiều có liên hệ với rối loạn hành vi, bao gồm cả các hành vi hướng ngoại như hung tính, trộm cắp, bạo lực, lừa dối đến những vấn đề rối loạn hành vi bên trong như rối loạn cảm xúc lo âu, trầm cảm. Nghiên cứu ở Châu Á và Việt Nam Mặc dầu có nhiều bằng chứng chỉ ra mối quan hệ giữa phong cách làm cha mẹ dân chủ và hành vi thích nghi ở trẻ. Hầu hết những nghiên cứu được nêu trên đều được tiến hành trên đối tượng người Mỹ gốc Châu Âu thuộc tầng 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com lớp trung lưu trong xã hội.Vì vậy, kết luận từ các nghiên cứu này có thể không hoàn toàn chính xác trên đối tượng của một nền văn hóa khác, một xã hội với những niềm tin và giá trị gia đình khác như Châu Á và Việt Nam. Trong phần này, tôi xin điểm qua một số nghiên cứu có liên quan đến phong cách làm cha mẹ và hành vi của trẻ một số nước Châu Á và Việt Nam.
Trước hết, một số tác giả có nhận định về sự khác biệt trong hành vi làm cha mẹ của phụ huynh các nước châu Á là (a) cha mẹ người Châu Á có xu hướng sử dụng nhiều kiểm soát hơn đối với con cái họ, (b) ít thể hiện một cách trực diện tình cảm đối với con cái (như ôm hôn, khen ngợi…) và (c) không khuyến khích hỗ trợ sự phát triển tự chủ độc lập của con cái nhiều như các bậc cha mẹ Tây Âu (Chao 2001) [36, tr. Trước hết, khi nói về đặc điểm nồng ấm và trực tiếp thể hiện tình cảm với con cái thì Chao (2001) [36, tr. 1832 - 1843] cho rằng các bậc cha mẹ người Mỹ gốc Á không thường có những hành vi biểu đạt tình cảm trực tiếp đối với con cái của họ khi con cái đạt được thành tích hoặc hoàn thành công việc xuất sắc. Những hành động như là ôm hôn, nói cha/mẹ yêu con, khen trẻ được xem là không thích hợp thậm chí có nhiều cha mẹ còn cho rằng việc khen thưởng con quá nhiều như vậy sẽ làm cho trẻ trở nên tự phụ và không còn tinh thần cầu tiến.
Tuy nhiên, Chao và cộng sự cũng tìm ra rằng cha mẹ Châu Á thể hiện sự quan tâm và tình yêu thương với con cái theo một cách khác. Họ thường có xu hướng thể hiện tình yêu thương qua sự đầu tư về thời gian, vật chất và điều kiện tốt nhất cho con cái. Ví dụ như bố mẹ hy sinh thời gian và sức lao động để làm các việc nhà, nấu ăn cho con cái, giúp con cái giải các bài tập về nhà, đưa con đến trường và hỗ trợ tài chính cho các nhu cầu của con cái. Nghiên cứu trên đối tượng người Mỹ gốc Á, một điều phổ biến là các bậc cha mẹ thường hy sinh cộng việc của mình để chuyển nhà đến chỗ con cái đăng ký học.
Điều này cũng phù hợp với các nghiên cứu của các tác giả khác nhận định rằng việc đầu tư cho giáo dục là một dấu hiệu thể hiện 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com sự quan tâm và tình yêu của cha mẹ Châu Á, bên cạnh đó, không yêu cầu làm việc nhà để dành nhiều thời gian cho trẻ học tập cũng là một dấu hiệu được trẻ nhận diện là sự quan tâm của cha mẹ (Fuligni & Yoshikawa, 2002) [42] Tóm lại, khác với các nước phương Tây sự quan tâm của các bậc phụ huynh Châu Á thường gồm 2 thành phần là “sự nồng ấm” và “sự hy sinh” Về xu hướng kiểm soát con cái, các nghiên cứu chỉ ra rằng các ông bố bà mẹ Châu Á nghiêm khắc hơn và đặt nhiều giới hạn hơn lên con cái của họ (Chao, 2001) [ 36, tr. Họ tin rằng con trẻ cần phải được hạn chế bởi những nguyên tắc rõ ràng và nghiêm khắc để giúp cho các em phát triển đúng hướng. Các nghiên cứu khác như của Chao 2001 [36, tr.