Luận văn thạc sĩ hus nghiên cứu ảnh hưởng của quá trình đô thị hóa tới biến đổi kinh tế xã hội của thị xã từ sơn bắc ninh

Luận văn thạc sĩ kinh tế nghiên cứu hus nghiên cứu ảnh hưởng của quá trình đô thị hóa tới biến đổi kinh tế xã hội của thị xã từ sơn bắc, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên

• Tác giả: Nguyễn Thị Huyền Minh
• Người hướng dẫn: PGS. Trần Anh Tuấn
• Trường học: Trường Đại học Khoa học Tự nhiên
• Chuyên ngành: Địa lý học
• Đề tài: Nghiên Cứu Ảnh Hƣởng Của Quá Trình Đô Thị Hóa Tới Biến Đổi Kinh Tế - Xã Hội Của Thị Xã Từ Sơn, Bắc Ninh
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2013
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ ĐÔ THỊ HÓA VÀ NHỮNG ẢNH HƯỞNG CỦA QUÁ TRÌNH ĐÔ THỊ HÓA TỚI PHÁT TRIỂN KINH TẾ - XÃ HỘI
• 1.1. Cơ sở lý luận về đô thị hóa
• 1.1.1. Một số vấn đề cơ bản về đô thị
• 1.1.2. Phân loại đô thị
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về ảnh hưởng của đô thị hóa đến kinh tế xã hội tại Từ Sơn

Đô thị hóa (ĐTH) là một quá trình không thể tránh khỏi trong sự phát triển của các quốc gia, đặc biệt là tại Việt Nam. Tại thị xã Từ Sơn, Bắc Ninh, ĐTH đã diễn ra mạnh mẽ trong những năm qua, tạo ra nhiều biến đổi trong lĩnh vực kinh tế - xã hội. Sự gia tăng dân số, sự phát triển của các ngành công nghiệp và dịch vụ đã làm thay đổi cơ cấu kinh tế của địa phương. Tuy nhiên, bên cạnh những lợi ích, ĐTH cũng mang lại nhiều thách thức như ô nhiễm môi trường, gia tăng áp lực lên hạ tầng cơ sở.

1.1. Đô thị hóa và sự phát triển kinh tế tại Từ Sơn

Quá trình ĐTH đã thúc đẩy sự phát triển kinh tế tại Từ Sơn thông qua việc tạo ra nhiều cơ hội việc làm và tăng trưởng thu nhập cho người dân. Các ngành công nghiệp và dịch vụ phát triển mạnh mẽ, đóng góp vào sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế địa phương.

1.2. Tác động xã hội của đô thị hóa tại Từ Sơn

ĐTH đã làm thay đổi lối sống và văn hóa của người dân Từ Sơn. Sự gia tăng dân số và sự phát triển của các khu đô thị mới đã tạo ra những thay đổi trong mối quan hệ xã hội và cách thức sinh hoạt của cộng đồng.

II. Những thách thức do đô thị hóa gây ra cho Từ Sơn

Mặc dù ĐTH mang lại nhiều lợi ích, nhưng cũng đặt ra nhiều thách thức cho thị xã Từ Sơn. Gia tăng dân số nhanh chóng dẫn đến áp lực lên hạ tầng cơ sở, dịch vụ công cộng và môi trường. Ô nhiễm không khí và nước, cùng với tình trạng ùn tắc giao thông, là những vấn đề nghiêm trọng cần được giải quyết.

2.1. Áp lực lên hạ tầng cơ sở

Sự gia tăng dân số và phát triển đô thị đã tạo ra áp lực lớn lên hạ tầng cơ sở tại Từ Sơn. Hệ thống giao thông, điện, nước và các dịch vụ công cộng đang phải đối mặt với tình trạng quá tải.

2.2. Ô nhiễm môi trường tại Từ Sơn

Ô nhiễm môi trường là một trong những vấn đề nghiêm trọng do ĐTH gây ra. Nguồn thải từ các nhà máy, khu công nghiệp và sinh hoạt của người dân đã làm gia tăng ô nhiễm không khí và nước, ảnh hưởng đến sức khỏe cộng đồng.

III. Phương pháp giải quyết thách thức đô thị hóa tại Từ Sơn

Để giải quyết các thách thức do ĐTH gây ra, thị xã Từ Sơn cần áp dụng các phương pháp quản lý hiệu quả. Việc quy hoạch đô thị hợp lý, đầu tư vào hạ tầng và bảo vệ môi trường là những giải pháp cần thiết để phát triển bền vững.

3.1. Quy hoạch đô thị bền vững

Quy hoạch đô thị bền vững là một trong những giải pháp quan trọng để giảm thiểu tác động tiêu cực của ĐTH. Cần có các kế hoạch chi tiết về phát triển hạ tầng, không gian xanh và khu vực công cộng.

3.2. Đầu tư vào hạ tầng và dịch vụ công

Đầu tư vào hạ tầng và dịch vụ công là cần thiết để đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng của người dân. Cần cải thiện hệ thống giao thông, cấp nước và xử lý rác thải để nâng cao chất lượng cuộc sống.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu tại Từ Sơn

Nghiên cứu về ảnh hưởng của ĐTH đến biến đổi kinh tế - xã hội tại Từ Sơn đã chỉ ra rằng, mặc dù có nhiều thách thức, nhưng nếu được quản lý tốt, ĐTH có thể mang lại nhiều lợi ích cho địa phương. Các kết quả nghiên cứu cho thấy sự cần thiết phải có các chính sách phù hợp để phát triển bền vững.

4.1. Kết quả nghiên cứu về kinh tế

Kết quả nghiên cứu cho thấy, ĐTH đã thúc đẩy sự phát triển kinh tế tại Từ Sơn, với tốc độ tăng trưởng GDP cao và sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng công nghiệp hóa.

4.2. Kết quả nghiên cứu về xã hội

Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng, ĐTH đã làm thay đổi lối sống và văn hóa của người dân, tạo ra nhiều cơ hội việc làm và nâng cao chất lượng cuộc sống.

V. Kết luận và triển vọng tương lai cho Từ Sơn

Kết luận, ĐTH là một quá trình không thể tránh khỏi tại Từ Sơn, mang lại nhiều cơ hội và thách thức. Để phát triển bền vững, cần có các chính sách và giải pháp phù hợp nhằm tối ưu hóa lợi ích và giảm thiểu tác động tiêu cực.

5.1. Triển vọng phát triển kinh tế

Triển vọng phát triển kinh tế của Từ Sơn trong tương lai là rất khả quan nếu có sự đầu tư đúng mức vào hạ tầng và các ngành công nghiệp.

5.2. Triển vọng phát triển xã hội

Phát triển xã hội bền vững sẽ phụ thuộc vào việc cải thiện chất lượng cuộc sống và bảo vệ môi trường, đảm bảo sự hài hòa giữa phát triển kinh tế và xã hội.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thị xã Từ Sơn là trung tâm kinh tế, văn hóa và dịch vụ công nghiệp năng động hàng đầu của tỉnh Bắc Ninh, đóng vai trò cửa ngõ kết nối trực tiếp với thủ đô Hà Nội. Trong giai đoạn 2006–2010, thị xã duy trì tốc độ tăng trưởng kinh tế bình quân đạt 16,2% mỗi năm, trong đó ngành công nghiệp và tiểu thủ công nghiệp bứt phá mạnh mẽ với mức tăng bình quân 21,7%. Sự chuyển dịch kinh tế nhanh chóng đã thúc đẩy tỷ lệ đô thị hóa tăng vọt từ 3,4% vào năm 1999 lên 61,6% vào năm 2010, tương ứng quy mô dân số đô thị đạt 88.212 người sau khi được nâng cấp lên thị xã theo Nghị định số 01/NĐ-CP của Chính phủ.

Vấn đề cốt lõi đặt ra là sự chuyển mình nhanh chóng từ một huyện thuần nông - làng nghề sang đô thị loại IV đã tạo nên những biến đổi sâu sắc về mọi mặt kinh tế - xã hội. Quá trình này không chỉ làm thay đổi căn bản cơ cấu các ngành sản xuất, mạng lưới hạ tầng và phân bố lao động mà còn kéo theo nhiều thách thức nghiêm trọng như suy giảm diện tích đất canh tác, áp lực việc làm, gia tăng tệ nạn xã hội và tình trạng ô nhiễm nguồn nước nghiêm trọng với lưu lượng nước thải khoảng 20.000 m³/ngày xả vào sông Ngũ Huyện Khê.

Mục tiêu nghiên cứu tập trung đánh giá một cách hệ thống ảnh hưởng hai mặt của quá trình đô thị hóa tới sự biến đổi kinh tế - xã hội tại thị xã Từ Sơn giai đoạn 2000–2010. Phạm vi nghiên cứu bao quát toàn bộ 12 đơn vị hành chính gồm 7 phường và 5 xã trên tổng diện tích tự nhiên 61,33 km² trong khung thời gian 10 năm. Nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn to lớn khi xác lập hệ thống dữ liệu khoa học tin cậy, làm căn cứ vững chắc giúp các nhà quản lý hoạch định chính sách phát triển bền vững, giải quyết việc làm cho hơn 43.645 lao động công nghiệp và định hình mô hình đô thị vệ tinh hiện đại.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng lý thuyết chuyển dịch cơ cấu ba khu vực kinh tế và lực lượng lao động của nhà xã hội học Jean Fourastié, phân tích xu hướng dịch chuyển tất yếu của nguồn nhân lực từ khu vực nông - lâm - thủy sản sang khu vực công nghiệp - xây dựng và dịch vụ trong các giai đoạn phát triển. Bên cạnh đó, lý thuyết phân kỳ đô thị hóa qua ba thời kỳ tiền công nghiệp, công nghiệp và hậu công nghiệp được vận dụng để nhận diện vị trí và đặc trưng vận động của đô thị Từ Sơn trong tiến trình hiện đại hóa.

Hệ thống khái niệm cốt lõi được tiếp cận đa chiều theo nghĩa rộng và nghĩa hẹp, gắn liền với các tiêu chí phân loại đô thị theo Nghị định số 42/2009/NĐ-CP, Thông tư liên tịch số 02/2002-TTLT-BXD-TCCBCP và Thông tư số 34/2009/TT-BXD, tiêu biểu như tỷ lệ dân thành thị tối thiểu đạt chuẩn, tỷ lệ lao động phi nông nghiệp trên 65%, mật độ dân số và hệ thống hạ tầng kỹ thuật hoàn chỉnh. Đề tài quán triệt sâu sắc 4 quan điểm địa lý học nền tảng: quan điểm lãnh thổ, quan điểm tổng hợp khách quan, quan điểm lịch sử và quan điểm phát triển bền vững nhằm đánh giá toàn diện các tương tác kinh tế - xã hội trong không gian địa lý cụ thể.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu thứ cấp được thu thập chính thống từ Niên giám thống kê tỉnh Bắc Ninh, Phòng Thống kê thị xã Từ Sơn các năm 2000, 2005 và 2010, kết hợp báo cáo chuyên đề của Phòng Kế hoạch và Đầu tư, Phòng Tài nguyên và Môi trường. Dữ liệu sơ cấp được thu thập thông qua phương pháp điều tra xã hội học với cỡ mẫu chuẩn 100 phiếu khảo sát. Phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên hệ thống được áp dụng tại các hộ gia đình thuộc các phường, xã đại diện nhằm bảo đảm tối đa tính khách quan và độ tin cậy của thông tin định lượng về thu nhập, việc làm và mức sống.

Lý do lựa chọn phương pháp bản đồ và biểu đồ là nhằm trực quan hóa sự biến động mật độ dân cư và phân bố không gian kinh tế trên địa bàn nghiên cứu. Đồng thời, đề tài áp dụng các công cụ định lượng chuyên sâu gồm chỉ số đô thị - nông thôn (URR) và chỉ số đa dạng hóa nông nghiệp Simpson (SID) để lượng hóa chính xác sự chuyển dịch cơ cấu cây trồng qua từng thời kỳ. Phương pháp chuyên gia và khảo sát thực địa được phối hợp thực hiện xuyên suốt timeline nghiên cứu 2000–2010 để đối chiếu, kiểm chứng thực tế và hoàn thiện các luận điểm khoa học.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, tăng trưởng kinh tế đạt tốc độ ấn tượng với sự chuyển dịch cơ cấu ngành theo hướng công nghiệp hóa mạnh mẽ. Giai đoạn 2000–2010, tỷ trọng ngành nông - lâm - thủy sản giảm sâu từ 20,0% xuống chỉ còn 3,8%, trong khi ngành công nghiệp - xây dựng tăng vọt từ 56,0% lên 74,5% và ngành dịch vụ tăng từ 20,0% lên 21,7%. Toàn thị xã đã phát triển được 11 khu, cụm công nghiệp tập trung với 10.466 cơ sở sản xuất công nghiệp vào năm 2009, tạo việc làm ổn định cho 43.645 lao động và đạt giá trị sản xuất 3.569,5 tỷ đồng, tăng gấp 11,1 lần so với năm 1999.

Thứ hai, quy mô dân số và tốc độ đô thị hóa bứt phá ngoạn mục. Dân số đô thị tăng trưởng đột biến từ 3.944 người (chiếm 3,4%) năm 1999 lên 88.212 người (chiếm 61,6%) năm 2010, đưa Từ Sơn trở thành địa phương có tỷ lệ đô thị hóa cao thứ 2 toàn tỉnh, chỉ sau thành phố Bắc Ninh (71,6%). Mật độ dân số trung bình tăng từ 1.911 người/km² lên 2.364 người/km² (tăng 453 người/km²), trong đó mật độ khu vực nội thị đạt mức cao 2.752 người/km².

Thứ ba, cơ cấu nội bộ ngành nông nghiệp có sự tái cơ cấu sâu sắc gắn với đa dạng hóa cây trồng. Tỷ trọng ngành chăn nuôi tăng nhanh từ 32,7% năm 2000 lên 56,8% năm 2010, vượt qua tỷ trọng ngành trồng trọt (giảm từ 63,3% xuống 37,9%). Chỉ số đa dạng hóa cây trồng Simpson (SID) ghi nhận sự gia tăng rõ rệt tại các địa bàn ven đô, tiêu biểu như phường Tân Hồng tăng từ 0,1100 lên 0,2768 và xã Phù Chẩn tăng từ 0,0851 lên 0,2354 nhờ đẩy mạnh các mô hình trồng rau an toàn và hoa chuyên canh.

Thứ tư, dòng vốn đầu tư bùng nổ nhưng gia tăng áp lực gay gắt lên tài nguyên và môi trường sống. Tổng vốn đầu tư phát triển năm 2010 đạt 4.003 tỷ đồng, tăng gấp 14 lần năm 2000. Tính đến hết năm 2010, thị xã đã thu hút 27 dự án FDI với tổng vốn 98 triệu USD (chiếm 31,4% số dự án FDI toàn tỉnh). Tuy nhiên, đất phi nông nghiệp mở rộng nhanh chóng đã thu hẹp đất nông nghiệp, đồng thời các cụm công nghiệp làng nghề xả thải khoảng 20.000 m³/ngày nước thải ô nhiễm ra lưu vực sông Ngũ Huyện Khê.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân cốt lõi tạo nên bước nhảy vọt kinh tế và đô thị hóa là chủ trương thành lập thị xã Từ Sơn theo Nghị định 01/NĐ-CP, kết hợp với lợi thế vị trí chiến lược tiếp giáp thủ đô Hà Nội trên hành lang kinh tế Quốc lộ 1A. Sự phát triển năng động của các làng nghề truyền thống lâu đời như mộc mỹ nghệ Đồng Kỵ, sắt thép Châu Khê đã trở thành bệ phóng nội sinh vững chắc thúc đẩy công nghiệp hóa từ sớm.

So sánh với các nghiên cứu đô thị hóa vùng Đồng bằng sông Hồng, quá trình đô thị hóa tại Từ Sơn mang tính chất nén và tốc độ cao hơn mức trung bình cả nước (tỷ lệ dân đô thị toàn quốc năm 2009 đạt 29,6%). Các dữ liệu nghiên cứu này có thể được biểu diễn một cách tối ưu thông qua bản đồ không gian thể hiện biến động mật độ dân số 12 xã phường, kết hợp biểu đồ cột chồng mô tả sự dịch chuyển cơ cấu kinh tế 3 khu vực và đồ thị đường phân tích chỉ số đa dạng hóa Simpson, giúp người đọc nắm bắt trực quan quy luật chuyển dịch lãnh thổ.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, quy hoạch và quản lý đồng bộ không gian phát triển đô thị. Ủy ban nhân dân thị xã Từ Sơn chủ trì phối hợp cùng Sở Xây dựng tiến hành rà soát quy hoạch tổng thể 12 xã, phường, kiểm soát nghiêm ngặt ranh giới sử dụng đất công nghiệp và dân cư. Mục tiêu cụ thể là nâng mật độ cây xanh đô thị đạt trên 8 m²/người và hoàn thiện 100% tiêu chí hạ tầng kỹ thuật đô thị loại III trong giai đoạn 2015–2020.

Thứ hai, tái cơ cấu sản xuất công nghiệp và xử lý triệt để ô nhiễm môi trường làng nghề. Ban Quản lý các Khu công nghiệp và Phòng Tài nguyên và Môi trường cần thực hiện di dời các cơ sở luyện kim, mộc sơn mài gây ô nhiễm xen kẽ trong khu dân cư vào các cụm công nghiệp tập trung Châu Khê, Đình Bảng. Đặt mục tiêu xử lý đạt chuẩn 100% lượng nước thải 20.000 m³/ngày đêm tại lưu vực sông Ngũ Huyện Khê trước năm 2018.

Thứ ba, chuyển đổi mô hình nông nghiệp sinh thái công nghệ cao phục vụ đô thị. Phòng Kinh tế thị xã Từ Sơn phối hợp cùng Hội Nông dân đẩy mạnh ứng dụng khoa học kỹ thuật, hướng tới nâng chỉ số đa dạng hóa cây trồng Simpson (SID) tại các xã ngoại thị lên trên 0,3500 vào năm 2020. Mở rộng quy mô vùng chuyên canh rau sạch, cây ăn quả và hoa cao cấp nhằm cung ứng trực tiếp cho thị trường nội thị và thủ đô Hà Nội.

Thứ tư, đẩy mạnh đào tạo nghề và bảo đảm an sinh xã hội cho lao động chuyển đổi sinh kế. Phòng Lao động - Thương binh và Xã hội xây dựng đề án đào tạo nghề chất lượng cao, nâng tỷ lệ lao động qua đào tạo từ 25,4% lên 60% vào năm 2020. Ưu tiên giải quyết việc làm trong lĩnh vực dịch vụ thương mại, logistics và kỹ thuật công nghiệp cho hơn 10.000 lao động thuộc diện thu hồi đất nông nghiệp.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Thứ nhất, các nhà quản lý đô thị và cơ quan hoạch định chính sách cấp tỉnh, huyện. Luận văn cung cấp luận cứ khoa học thực chứng và bài học kinh nghiệm sâu sắc về chuyển đổi không gian, phân bố dân cư và quản lý nguồn lực đất đai cho các địa phương đang trong tiến trình công nghiệp hóa nhanh.

Thứ hai, các nhà nghiên cứu, giảng viên và học viên chuyên ngành Địa lý học, Kinh tế phát triển và Quản lý đô thị. Công trình là tài liệu tham khảo giá trị về phương pháp luận ứng dụng chỉ số Simpson (SID), chỉ số URR kết hợp hệ thống bản đồ chuyên đề để lượng hóa sự biến đổi kinh tế - xã hội.

Thứ ba, các doanh nghiệp, nhà đầu tư hạ tầng và phát triển công nghiệp. Nguồn dữ liệu về 11 khu cụm công nghiệp, quy mô 91.105 người trong độ tuổi lao động và dòng vốn FDI 98 triệu USD giúp các nhà đầu tư đánh giá chính xác tiềm năng thị trường và quyết định chiến lược kinh doanh.

Thứ tư, các tổ chức hoạt động vì môi trường và phát triển cộng đồng. Báo cáo thực trạng ô nhiễm nguồn nước và biến đổi lối sống dân cư là căn cứ thực tế để xây dựng các dự án tài trợ xử lý chất thải làng nghề và hỗ trợ sinh kế bền vững cho người dân địa phương.

Câu hỏi thường gặp

Quá trình đô thị hóa tại thị xã Từ Sơn giai đoạn 2000–2010 diễn ra theo những đặc trưng nổi bật nào? Quá trình đô thị hóa diễn ra với tốc độ vượt bậc, chia làm hai giai đoạn rõ nét với mốc son thành lập thị xã năm 2008. Tỷ lệ dân số đô thị tăng nhanh từ 3,4% lên 61,6%, đưa Từ Sơn trở thành đô thị loại IV năng động với 7 phường nội thị có mật độ dân cư tập trung cao 2.752 người/km².

Cơ cấu kinh tế của thị xã Từ Sơn chuyển dịch như thế nào dưới tác động của đô thị hóa? Cơ cấu kinh tế chuyển biến mạnh mẽ theo hướng công nghiệp hóa. Tỷ trọng công nghiệp - xây dựng chiếm lĩnh vị trí chủ đạo với 74,5% năm 2010, ngành dịch vụ chiếm 21,7%, trong khi tỷ trọng ngành nông nghiệp giảm mạnh từ 20,0% xuống 3,8%, hình thành 11 khu cụm công nghiệp quy mô lớn.

Ngành nông nghiệp thị xã Từ Sơn thích ứng ra sao trước sự thu hẹp diện tích đất canh tác? Nông nghiệp chuyển dịch theo hướng tăng mạnh tỷ trọng chăn nuôi lên 56,8% và đa dạng hóa cây trồng giá trị cao. Chỉ số Simpson (SID) ngành trồng trọt tăng lên tại nhiều địa phương như phường Tân Hồng đạt 0,2768, phát triển các mô hình trồng rau an toàn, hoa cây cảnh thay thế độc canh lúa.

Thách thức môi trường lớn nhất do đô thị hóa mang lại cho Từ Sơn là gì? Áp lực môi trường gay gắt nhất xuất phát từ rác thải công nghiệp và nước thải chưa qua xử lý tại các làng nghề truyền thống. Lưu lượng nước thải xả trực tiếp vào sông Ngũ Huyện Khê ước tính khoảng 20.000 m³/ngày, làm suy giảm chất lượng nước mặt và đe dọa trực tiếp đến môi trường sống của người dân.

Phương pháp khảo sát xã hội học trong luận văn được thực hiện với quy mô và quy trình như thế nào? Tác giả đã tiến hành điều tra xã hội học trực tiếp với cỡ mẫu chuẩn 100 phiếu phát ra, thu về và xử lý hợp lệ 100 phiếu. Phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên hệ thống tại các hộ dân thuộc các phường, xã đã bảo đảm tính đại diện, khách quan cao cho các kết luận nghiên cứu.

Kết luận

• Kinh tế thị xã Từ Sơn tăng trưởng vượt bậc với tốc độ bình quân 16,2%/năm, khẳng định vị thế trung tâm kinh tế công nghiệp hàng đầu của tỉnh Bắc Ninh.
• Cơ cấu kinh tế chuyển dịch vượt trội theo hướng hiện đại, nâng tỷ trọng công nghiệp - xây dựng lên 74,5% và thu hẹp tỷ trọng nông nghiệp xuống còn 3,8%.
• Tỷ lệ đô thị hóa tăng trưởng đột phá từ 3,4% lên 61,6%, tương ứng 88.212 dân số đô thị và mạng lưới hạ tầng kỹ thuật được nâng cấp toàn diện.
• Nông nghiệp chuyển biến theo hướng gia tăng chăn nuôi (56,8%) và nâng cao chỉ số đa dạng hóa cây trồng Simpson tại các vùng ven đô.
• Nảy sinh nhiều sức ép lớn về môi trường làng nghề với 20.000 m³/ngày nước thải và bài toán chuyển đổi nghề nghiệp cho lao động nông thôn.

Đóng góp khoa học cốt lõi của luận văn là đã lượng hóa thành công các chỉ số biến đổi không gian và kinh tế - xã hội, cung cấp bức tranh toàn diện về tác động hai mặt của quá trình đô thị hóa tại một địa bàn trọng điểm. Lộ trình tiếp theo đến năm 2020 đòi hỏi thị xã phải nhanh chóng triển khai các giải pháp công nghệ sạch, nâng cao tỷ lệ lao động đào tạo lên 60% và hoàn thiện tiêu chí đô thị loại III bền vững. Các cơ quan quản lý và nhà nghiên cứu hãy cùng chung tay khai thác các phát hiện của luận văn để hiện thực hóa mục tiêu phát triển kinh tế xanh và nâng cao chất lượng cuộc sống cho cộng đồng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Đô thị hoá (ĐTH) là xu thế tất yếu của các quốc gia trong quá trình phát triển. Những năm cuối thế kỷ XX đầu thế kỷ XXI, ở những mức độ khác nhau và với những sắc thái khác nhau, làn sóng đô thị hoá tiếp tục lan rộng như là một quá trình kinh tế - xã hội (KT - XH) toàn thế giới – quá trình mở rộng thành phố, tập trung dân cư, thay đổi các mối quan hệ xã hội; quá trình đẩy mạnh và đa dạng hoá những chức năng phi nông nghiệp, mở rộng giao dịch, phát triển lối sống và văn hoá đô thị. Sau hơn 25 đổi mới, cùng với chính sách mở cửa và chuyển đổi nền kinh tế từ hoạch hóa tập trung sang nền kinh tế thị trường, Việt Nam đã và đang bước vào giai đoạn mới của quá trình ĐTH với nhiều biến đổi nhanh chóng về tất cả các mặt: kinh tế, xã hội, văn hóa, môi trường,.

Sự biến đổi này bao gồm cả mặt tích cực và tiêu cực. Sự phát triển của các đô thị lớn cấp quốc gia như: Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh và một số đô thị lớn trong hai vùng tam giác tăng trưởng phía Bắc và phía Nam đã dẫn đến những thay đổi nhanh chóng ở vùng ngoại vi. Nằm ở vị trí chiến lược quan trọng, “cửa ngõ” phía Đông Bắc của thủ đô Hà Nội, Bắc Ninh có nhiều lợi thế trong phát triển KT - XH cũng như trong quá trình ĐTH của tỉnh. Bắc Ninh hội tụ đầy đủ các yếu tố để phát triển nhanh nền kinh tế, văn hóa và khoa học kỹ thuật, trong tương lai gần Bắc Ninh sẽ là thành phố vệ tinh của thủ đô Hà Nội.

Từ xưa đến nay, thị xã Từ Sơn là địa phương sầm uất và năng động nhất của tỉnh Bắc Ninh. Thị xã Từ Sơn luôn giữ được tốc độ tăng trưởng kinh tế cao, bình quân 5 năm (2006-2010) đạt 16,2%. Trong đó, công nghiệp – tiểu thủ công nghiệp (CN - TTCN) từng bước phát triển nhanh theo hướng hiện đại và bền vững với tốc độ tăng bình quân là 21,7%, được xác định là ngành kinh tế chủ lực trong phát triển KT - XH của địa phương. Không nằm ngoài xu thế chung của cả nước, quá trình ĐTH đã và đang tác động sâu sắc đến mọi lĩnh vực của cuộc sống người dân ở tỉnh Bắc Ninh nói chung cũng như ở thị xã Từ Sơn nói riêng.

Tuy nhiên, quá trình ĐTH cũng khiến cho khu vực phải đối mặt với nhiều thách thức: vấn đề gia tăng dân số, việc làm, tình hình rác thải công nghiệp, ô nhiễm môi trường, sự biến đổi về văn hoá, đạo đức lối sống,… là những vấn đề làm biến đổi cuộc sống của người dân nơi đây trước nhịp sống hối hả của nền kinh tế thị trường. 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Để làm rõ quá trình ĐTH đang diễn ra và có những tác động đến cuộc sống của người dân cũng như chỉ ra những biến đổi của thị xã Từ Sơn, đề tài được lựa chọn với tiêu đề: “Nghiên cứu ảnh hưởng của quá trình đô thị hóa tới biến đổi kinh tế - xã hội của thị xã Từ Sơn, tỉnh Bắc Ninh”. Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu 2. Mục tiêu nghiên cứu Nghiên cứu ảnh hưởng của quá trình đô thị hóa tới biến đổi kinh tế - xã hội thị xã Từ Sơn, Bắc Ninh trong giai đoạn từ năm 2000 đến 2010.

Từ đó làm cơ sở đề xuất những giải pháp phát triển KT - XH của địa phương bền vững dưới ảnh hưởng của quá trình đô thị hóa. Nhiệm vụ nghiên cứu Từ mục tiêu trên, nhiệm vụ của đề tài cần giải quyết những vấn đề sau: - Tổng quan những vấn đề lí luận về ĐTH trên thế giới nói chung và ở Việt Nam nói riêng. - Phân tích các nguồn lực phát triển thị xã và đặc điểm quá trình đô thị hóa ở thị xã Từ Sơn trong những năm gần đây. - Nghiên cứu những ảnh hưởng của quá trình đô thị hóa đến KT – XH thị xã Từ Sơn giai đoạn 2000 – 2010.

- Kết luận và đề xuất các giải pháp nhằm hạn chế những tác động tiêu cực và phát huy những tác động tích cực của quá trình ĐTH trên địa bàn thị xã Từ Sơn. Phạm vi nghiên cứu 3. Phạm vi không gian Đề tài được thực hiện trong phạm vi lãnh thổ thị xã Từ Sơn bao gồm 7 phường và 5 xã. Phạm vi thời gian Nghiên cứu ảnh hưởng của quá trình đô thị hóa đến kinh tế - xã hội thị xã Từ Sơn từ năm 2000 đến năm 2010.

Quan điểm nghiên cứu và phƣơng pháp nghiên cứu 4. Quan điểm nghiên cứu 4. Quan điểm lãnh thổ Bất cứ đối tượng địa lí KT - XH nào cũng gắn liền với một lãnh thổ nhất định, do đó quan điểm lãnh thổ là quan điểm đặc thù của ngành Địa lí. Quá trình ĐTH cũng vậy, nó có sự khác biệt rõ rệt giữa các địa phương về tốc độ, quy mô, chức năng, hiện trạng phát triển,…và tác động tới sự phát triển KT - XH từng 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] địa phương.

Quan điểm này được vận dụng vào đề tài thông qua việc đánh giá những nhân tố ảnh hưởng tới quá trình ĐTH ở thị xã Từ Sơn, lợi thế so sánh và hạn chế của thị xã trong mạng lưới đô thị của cả nước… 4. Quan điểm tổng hợp Quán triệt quan điểm này đòi hỏi người nghiên cứu xem xét các sự vật hiện tượng trong các mối quan hệ của thế giới khách quan, tránh xa rời hoặc tách chúng ra riêng biệt. Vận dụng quan điểm này vào đề tài, cần phải xem xét quá trình ĐTH của thị xã Từ Sơn trong mối quan hệ với quá trình ĐTH đang diễn ra trên cả tỉnh và cả nước; xem xét những chuyển biến trong đời sống KT - XH thị xã trong sự phát triển KT - XH chung của toàn tỉnh; đồng thời xem xét tác động của quá trình ĐTH trong mối tương quan với các yếu tố khác như: quá trình công nghiệp hóa – hiện đại hóa (CNH – HĐH), đường lối chính sách của Đảng và Nhà nước. Quan điểm lịch sử Khi nghiên cứu một đối tượng địa lí, phải chú ý tới sự hình thành, phát triển của đối tượng đó trong quá khứ; như vậy mới hiểu được bản chất của sự vật hiện tượng đó ở hiện tại và lí giải được nguồn gốc của chúng.

Vận dụng quan điểm này vào đề tài cần xem xét quá trình ĐTH cũng như những tác động của nó tới đời sống KT - XH ở khu vực nghiên cứu trong những năm gần đây. Quan điểm phát triển bền vững Quan điểm phát triển bền vững xuất hiện từ cuối thế kỷ XX và trở thành một nhu cầu cấp bách và xu thế tất yếu, một quan điểm trong tiến trình phát triển của các quốc gia trên thế giới nhằm khắc phục những hạn chế của quá trình phát triển trước đó. Phát triển bền vững là sự phát triển nhằm thỏa mãn nhu cầu của thế hệ hiện tại mà không làm tổn hại đến khả năng thỏa mãn nhu cầu của thế hệ mai sau trên cơ sở kết hợp chặt chẽ, hài hòa giữa tăng trưởng kinh tế, bảo đảm công bằng, tiến bộ xã hội và bảo vệ môi trường [15]. Đề tài vận dụng quan điểm này nhằm đưa ra những giải pháp đối với sự phát triển bền vững thị xã Từ Sơn trong giai đoạn tiếp theo dưới tác động của quá trình đô thị hóa.

Phƣơng pháp nghiên cứu 4. Phương pháp thu thập, phân tích, tổng hợp tài liệu Trong quá trình nghiên cứu đề tài, tác giả đã thu thập tài liệu từ nhiều nguồn khác nhau một cách có chọn lọc để đảm bảo tính đa dạng và chính xác của thông tin; đồng thời phân tích xử lí các số liệu thu thập được nhằm phục vụ cho mục đích nghiên cứu của đề tài. Phần lớn các số liệu về KT - XH, dân cư - 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] lao động được khai thác ở Phòng thống kê thị xã Từ Sơn, Phòng kế hoạch và Đầu tư, Phòng Xây dựng, Phòng Lao động - Thương binh xã hội, Phòng Tài nguyên - Môi trường thị xã Từ Sơn và các ban ngành có liên quan trong thị xã. Phương pháp bản đồ, biểu đồ Phương pháp này được sử dụng trong quá trình tìm hiểu, khảo sát, nghiên cứu địa bàn.

Xuất phát từ bản đồ hành chính, các kết quả nghiên cứu lại được thể hiện thông qua các bản đồ, biểu đồ mới để phản ánh các đặc điểm không gian - thời gian của các thành phần. Phương pháp thực địa Trong quá trình làm luận văn, tác giả đã đi thực tế khảo sát, quan sát thực địa trên địa bàn nghiên cứu và phỏng vấn những người có trách nhiệm trong các cơ quan quản lý nhà nước. Qua kết quả điều tra thực tế đối chiếu lại một số nhận định, kịp thời điều chỉnh hướng nghiên cứu khi cần thiết. Phương pháp điều tra xã hội học Trên cơ sở xây dựng bảng hỏi có nội dung hợp lí, tác giả đã khảo sát lấy ý kiến của nhân dân tại một số phường và xã trên địa bàn nghiên cứu.

Bảng hỏi được sử dụng để thu thập thông tin định lượng chung về sự biến đổi mức sống, thu nhập, cơ cấu lao động nghề nghiệp…ở một số địa bàn tại khu vực. Việc chọn hộ điều tra được thực hiện theo phương pháp ngẫu nhiên hệ thống, đảm bảo tính khách quan. Tổng số phiếu phát ra là 100 phiếu, tổng số phiếu thu về là 100 phiếu, số phiếu xử lý là 100 phiếu. Phương pháp chuyên gia Trong quá trình nghiên cứu, tác giả đã tiến hành trao đổi thông tin, tham khảo ý kiến của các nhà khoa học trong các lĩnh vực địa lí, công nghiệp nông thôn, lịch sử, văn hóa - xã hội, môi trường…và một số lãnh đạo cấp tỉnh, cấp thị xã.

12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Chƣơng 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ ĐÔ THỊ HÓA VÀ NHỮNG ẢNH HƢỞNG CỦA QUÁ TRÌNH ĐÔ THỊ HÓA TỚI PHÁT TRIỂN KINH TẾ - XÃ HỘI 1. Cơ sở lý luận về đô thị hóa 1. Một số vấn đề cơ bản về đô thị a) Định nghĩa Đô thị được cấu thành bởi hai bộ phận: phần “đô” và phần “thị”.

Phần “đô” chỉ chức năng hành chính, phần “thị” có nghĩa là nơi buôn bán, biểu hiện của phạm trù hoạt động kinh tế. Hai bộ phận này có mối quan hệ đặc biệt, tương tác hỗ trợ, bổ sung cho nhau trong quá trình hình thành và phát triển của một đô thị.