Luận văn thạc sĩ ảnh hưởng của việc bổ sung chế phẩm tt enzym vào khẩu phần ăn của gà mía x lương phượng nuôi tại thành phố thái nguyên

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu ảnh hưởng của việc bổ sung chế phẩm tt enzym vào khẩu phần ăn của gà mía x lương phượng nuôi tại, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất

• Tác giả: Phạm Thị Bình
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Thị Hải
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Chăn nuôi
• Đề tài: Ảnh Hưởng Của Chế Phẩm TT Enzym Đến Khẩu Phần Ăn Của Gà Mía X Lương Phượng Tại Thái Nguyên
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2012
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. MỞ ĐẦU
• 1.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 1.2. Mục tiêu của đề tài
• 1.3. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài
• 1.3.1. Ý nghĩa khoa học của đề tài
• 1.3.2. Ý nghĩa thực tiễn của đề tài
• 2. TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 2.1. Cơ sở khoa học của đề tài
• 2.1.1. Hệ vi sinh vật đường ruột và tác động của hệ vi sinh vật đến sức khỏe của vật nuôi
• 2.1.2. Chế phẩm sinh học trong chăn nuôi
• 2.1.2.1. Vi khuẩn Lactic
• 2.1.2.1.1. Đặc điểm chung của vi khuẩn lactic
• 2.1.2.1.2. Đặc tính của vi khuẩn lactic
• 2.1.2.1.3. Chức năng sinh học của vi khuẩn lactic
• 2.1.2.1.3.1. Tăng khả năng tiêu hoá nhờ hệ thống enzyme
• 2.1.2.1.3.2. Tổng hợp vitamin K và vitamin nhóm B
• 2.1.2.1.3.3. Trung hoà độc tố và phân huỷ một số độc chất
• 3. ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đối tượng, địa điểm và thời gian nghiên cứu
• 3.1.1. Đối tượng nghiên cứu
• 3.1.2. Địa điểm nghiên cứu
• 3.1.3. Thời gian nghiên cứu
• 3.2. Nội dung nghiên cứu
• 3.3. Phương pháp nghiên cứu
• 3.3.1. Phương pháp bố trí thí nghiệm
• 3.3.2. Chế phẩm TT
• 3.3.3. Các chỉ tiêu và phương pháp theo dõi
• 3.3.4. Sức sống, khả năng sinh trưởng, cho thịt và chuyển hóa và thức ăn
• 3.3.5. Chỉ số sản xuất và chỉ số kinh tế
• 3.3.6. Đánh giá tác động của chế phẩm TT. Enzym tới môi trường
• 3.3.7. Phương pháp xử lý số liệu
• 4. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Khả năng sinh trưởng và sức sản xuất thịt của gà thí nghiệm
• 4.1.1. Tỷ lệ nuôi sống của gà thí nghiệm
• 4.1.2. Khả năng sinh trưởng của gà thí nghiệm
• 4.1.2.1. Sinh trưởng tích lũy
• 4.1.2.2. Sinh trưởng tuyệt đối của gà thí nghiệm
• 4.1.2.3. Sinh trưởng tương đối của gà thí nghiệm
• 4.2. Khả năng thu nhận và chuyển hóa thức ăn
• 4.2.1. Thu nhận thức ăn của gà thí nghiệm
• 4.2.2. Tiêu tốn thức ăn/ kg tăng khối lượng
• 4.2.3. Tiêu tốn năng lượng trao đổi và protein cho 1kg tăng khối lượng
• 4.3. Năng suất và chất lượng thịt
• 4.3.1. Năng suất thịt
• 4.3.2. Thành phần hóa học của thịt
• 4.4. Hiệu quả kinh tế
• 4.4.1. Chỉ số sản xuất PI (Performance - Index)
• 4.4.2. Chỉ số kinh tế EN (Economic Number)
• 4.4.3. Chi phí trực tiếp cho 1 kg gà
• 4.5. Kết quả nghiên cứu ảnh hưởng của chế phẩm TT. enzym đến môi trường
• 4.5.1. Hàm lượng một số khí độc tại khu chuồng nuôi
• 4.5.2. Ảnh hưởng của chế phẩm TT.enzym tới số lượng vi khuẩn Coliform, E.coli, Salmonella chuồng nuôi
• KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Giới thiệu và cơ sở khoa học

Nghiên cứu này tập trung vào ảnh hưởng của chế phẩm TT Enzym đến khẩu phần ăn của gà Mía x Lương Phượng tại Thái Nguyên. Chế phẩm TT Enzym được bổ sung vào thức ăn nhằm cải thiện năng suất chăn nuôi và giảm thiểu ô nhiễm môi trường. Enzym trong chế phẩm giúp tăng cường tiêu hóa và hấp thu chất dinh dưỡng, từ đó nâng cao chất lượng thịt gà và hiệu quả kinh tế. Nghiên cứu này có ý nghĩa khoa học và thực tiễn lớn, đặc biệt trong bối cảnh ngành chăn nuôi đang đối mặt với các thách thức về dịch bệnh và ô nhiễm môi trường.

1.1. Cơ sở khoa học của chế phẩm TT Enzym

Chế phẩm TT Enzym chứa các enzyme như amylase, protease, và cellulase, giúp phân giải các thành phần phức tạp trong thức ăn gia cầm thành các chất dễ hấp thu. Điều này không chỉ cải thiện dinh dưỡng cho gà mà còn giảm thiểu chất thải trong môi trường chăn nuôi. Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng việc sử dụng chế phẩm này giúp cân bằng hệ vi sinh vật đường ruột, tăng cường sức đề kháng và giảm tỷ lệ chết ở gà.

1.2. Tình hình nghiên cứu trong và ngoài nước

Các nghiên cứu trước đây đã chứng minh hiệu quả của enzyme trong việc cải thiện năng suất chăn nuôi. Tại Việt Nam, việc ứng dụng chế phẩm sinh học trong chăn nuôi đang được khuyến khích nhằm thay thế kháng sinh và hóa chất. Nghiên cứu này góp phần bổ sung vào cơ sở dữ liệu khoa học về chế phẩm TT Enzym và phát triển gà bền vững.

II. Phương pháp nghiên cứu và kết quả

Nghiên cứu được thực hiện trên gà Mía x Lương Phượng tại Thái Nguyên với các mức bổ sung chế phẩm TT Enzym khác nhau (0,05%, 0,075%, 0,1%). Các chỉ tiêu theo dõi bao gồm khả năng sinh trưởng, tiêu tốn thức ăn, chất lượng thịt gà, và ảnh hưởng đến môi trường. Kết quả cho thấy việc bổ sung chế phẩm giúp cải thiện đáng kể năng suất chăn nuôi và giảm thiểu ô nhiễm môi trường.

2.1. Khả năng sinh trưởng và tiêu tốn thức ăn

Gà được bổ sung chế phẩm TT Enzym có tốc độ sinh trưởng nhanh hơn và tiêu tốn thức ăn thấp hơn so với nhóm đối chứng. Điều này chứng tỏ enzyme trong chế phẩm đã cải thiện hiệu quả sử dụng thức ăn cho gà, giúp giảm chi phí chăn nuôi.

2.2. Chất lượng thịt gà và hiệu quả kinh tế

Thịt gà từ nhóm được bổ sung chế phẩm có hàm lượng protein cao hơn và tỷ lệ mỡ thấp hơn, đáp ứng nhu cầu thị trường về chất lượng thịt gà. Ngoài ra, nghiên cứu cũng chỉ ra rằng việc sử dụng chế phẩm TT Enzym mang lại hiệu quả kinh tế cao, giúp tăng lợi nhuận cho người chăn nuôi.

III. Ảnh hưởng đến môi trường và kết luận

Nghiên cứu cũng đánh giá ảnh hưởng của chế phẩm TT Enzym đến môi trường chăn nuôi. Kết quả cho thấy việc sử dụng chế phẩm giúp giảm đáng kể nồng độ khí độc như amoniac và vi khuẩn gây bệnh trong chuồng nuôi. Điều này góp phần cải thiện môi trường và sức khỏe cho cả vật nuôi và người chăn nuôi.

3.1. Giảm thiểu ô nhiễm môi trường

Việc bổ sung chế phẩm TT Enzym giúp giảm nồng độ khí độc và vi khuẩn gây bệnh trong chuồng nuôi, từ đó cải thiện điều kiện vệ sinh và giảm nguy cơ dịch bệnh. Đây là một giải pháp hiệu quả để phát triển chăn nuôi gà bền vững.

3.2. Kết luận và đề xuất

Nghiên cứu khẳng định chế phẩm TT Enzym có ảnh hưởng tích cực đến khẩu phần ăn, năng suất chăn nuôi, và môi trường. Việc sử dụng chế phẩm với tỷ lệ hợp lý được khuyến cáo để đạt hiệu quả tối ưu. Nghiên cứu này cũng mở ra hướng đi mới trong việc ứng dụng enzyme và chế phẩm sinh học trong ngành chăn nuôi.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Ngành chăn nuôi gia cầm tại Việt Nam, đặc biệt là gà thịt, đang phát triển mạnh mẽ nhằm đáp ứng nhu cầu thực phẩm ngày càng tăng. Tuy nhiên, sự phát triển nhanh chóng này cũng kéo theo nhiều thách thức như dịch bệnh, ô nhiễm môi trường và chất lượng sản phẩm chưa ổn định. Tỷ lệ nuôi sống và khả năng sinh trưởng của gà là những chỉ số quan trọng phản ánh hiệu quả chăn nuôi và ảnh hưởng trực tiếp đến lợi nhuận. Trong bối cảnh đó, việc ứng dụng các chế phẩm sinh học như vi khuẩn lactic và enzyme vào khẩu phần ăn được xem là giải pháp tiềm năng để cải thiện sức khỏe vật nuôi, tăng năng suất và giảm thiểu ô nhiễm môi trường.

Luận văn tập trung nghiên cứu ảnh hưởng của việc bổ sung chế phẩm TT.Enzym vào khẩu phần ăn của gà Mía x Lương Phượng nuôi tại thành phố Thái Nguyên trong khoảng thời gian từ tháng 5/2011 đến tháng 5/2012. Mục tiêu chính là đánh giá tác động của các tỷ lệ bổ sung 0,05%, 0,075% và 0,1% chế phẩm TT.Enzym đến sức sống, khả năng sinh trưởng, năng suất thịt và môi trường chuồng nuôi. Nghiên cứu có ý nghĩa khoa học trong việc làm rõ vai trò của chế phẩm sinh học trong chăn nuôi gia cầm, đồng thời cung cấp cơ sở thực tiễn để khuyến cáo sử dụng chế phẩm này nhằm nâng cao hiệu quả kinh tế và phát triển chăn nuôi bền vững.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết về hệ vi sinh vật đường ruột và vai trò của vi khuẩn lactic trong việc cân bằng hệ vi sinh vật, tăng cường tiêu hóa và miễn dịch cho vật nuôi. Khái niệm “eubiosis” được sử dụng để mô tả trạng thái cân bằng có lợi của hệ vi sinh vật, trong khi “dysbiosis” là trạng thái mất cân bằng dẫn đến bệnh lý. Chế phẩm TT.Enzym bao gồm các chủng Lactobacillus acidophillus, Lactobacillus sporogenes, Lactobacillus kefir phối hợp với các enzyme protease, amylase, lipase, cellulase và phytase, tạo nên tác dụng hiệp đồng trong cải thiện tiêu hóa và sức khỏe đường ruột.

Mô hình nghiên cứu tập trung vào việc bổ sung chế phẩm TT.Enzym với các tỷ lệ khác nhau vào khẩu phần ăn của gà Mía x Lương Phượng, so sánh với nhóm đối chứng không bổ sung. Các khái niệm chính bao gồm: tỷ lệ nuôi sống, sinh trưởng tích lũy, tiêu tốn thức ăn, chỉ số sản xuất (PI), chỉ số kinh tế (EN) và các chỉ tiêu môi trường như nồng độ khí NH3, H2S và số lượng vi khuẩn gây hại trong đệm chuồng.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu được tiến hành tại xã Phúc Xuân, thành phố Thái Nguyên, với thời gian từ tháng 5/2011 đến tháng 5/2012. Đối tượng nghiên cứu là gà thương phẩm Mía x Lương Phượng, được nuôi nhốt trong điều kiện đồng nhất về giống, tuổi và quy trình chăm sóc. Tổng số gà thí nghiệm là 1200 con, chia thành 4 lô: một lô đối chứng (không bổ sung TT.Enzym) và ba lô thí nghiệm với tỷ lệ bổ sung 0,05%, 0,075% và 0,1% chế phẩm TT.Enzym.

Phương pháp bố trí thí nghiệm theo phân lô so sánh, mỗi lô có 3 lần lặp lại, mỗi lần 100 con. Các chỉ tiêu theo dõi gồm tỷ lệ nuôi sống, sinh trưởng tích lũy, tiêu tốn thức ăn, chi phí thức ăn/kg tăng trọng, năng suất và chất lượng thịt, cùng các chỉ số môi trường như nồng độ khí độc và vi khuẩn trong chuồng nuôi. Dữ liệu được thu thập hàng tuần và xử lý bằng phương pháp thống kê sinh vật học với phần mềm Microsoft Excel.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tỷ lệ nuôi sống: Tỷ lệ nuôi sống của gà thí nghiệm đạt từ 94% đến 98,33% sau 12 tuần. Lô bổ sung 0,1% TT.Enzym (TN3) có tỷ lệ nuôi sống cao nhất (98,33%), tăng 4,6% so với lô đối chứng (94%). Sự khác biệt giữa các lô thí nghiệm có ý nghĩa thống kê (P < 0,05).

2. Sinh trưởng tích lũy: Khối lượng gà tăng dần theo tuần tuổi. Tại 12 tuần, lô TN3 đạt trung bình 2304,37 g/con, cao hơn lô đối chứng 196,94 g/con (tương đương 9,3%). Lô TN2 và TN1 cũng có mức tăng lần lượt 129,42 g và 70,11 g so với đối chứng, cho thấy hiệu quả rõ rệt của chế phẩm TT.Enzym trong việc thúc đẩy sinh trưởng.

3. Tiêu tốn thức ăn và chi phí: Các lô bổ sung TT.Enzym có chỉ số tiêu tốn thức ăn/kg tăng trọng thấp hơn, đồng nghĩa với hiệu quả sử dụng thức ăn được cải thiện. Chỉ số sản xuất PI và chỉ số kinh tế EN đều cao hơn ở các lô thí nghiệm so với đối chứng, cho thấy lợi ích kinh tế rõ ràng khi sử dụng chế phẩm.

4. Ảnh hưởng đến môi trường: Nồng độ khí NH3 và H2S trong chuồng nuôi giảm đáng kể ở các lô sử dụng TT.Enzym, đặc biệt là lô TN3. Số lượng vi khuẩn gây hại như Coliform, E.coli và Salmonella trong đệm chuồng cũng giảm, góp phần cải thiện tiểu khí hậu và giảm ô nhiễm môi trường.

Thảo luận kết quả

Việc bổ sung chế phẩm TT.Enzym với tỷ lệ 0,1% cho thấy tác động tích cực nhất đến sức sống và sinh trưởng của gà Mía x Lương Phượng. Các vi khuẩn lactic trong chế phẩm giúp cân bằng hệ vi sinh vật đường ruột, tăng cường tiêu hóa nhờ enzyme amylase, protease và lipase, đồng thời ức chế vi khuẩn gây bệnh qua sản xuất bacteriocin và acid lactic. Kết quả này phù hợp với các nghiên cứu trong nước và quốc tế về lợi ích của probiotic và enzyme trong chăn nuôi gia cầm.

Sự giảm nồng độ khí độc và vi khuẩn gây hại trong chuồng nuôi không chỉ cải thiện sức khỏe vật nuôi mà còn giảm thiểu tác động xấu đến môi trường và sức khỏe người chăn nuôi. Biểu đồ sinh trưởng tích lũy và bảng tỷ lệ nuôi sống minh họa rõ ràng sự khác biệt giữa các nhóm, giúp người đọc dễ dàng hình dung hiệu quả của chế phẩm TT.Enzym.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Bổ sung chế phẩm TT.Enzym với tỷ lệ 0,1% vào khẩu phần ăn gà Mía x Lương Phượng nhằm tối ưu hóa tỷ lệ nuôi sống và sinh trưởng, áp dụng trong vòng 12 tuần nuôi. Chủ thể thực hiện: người chăn nuôi và các cơ sở sản xuất thức ăn chăn nuôi.

2. Đào tạo và hướng dẫn kỹ thuật sử dụng chế phẩm TT.Enzym cho người chăn nuôi tại các địa phương, nhằm nâng cao nhận thức về lợi ích và cách sử dụng đúng liều lượng, đảm bảo hiệu quả kinh tế và môi trường.

3. Tăng cường kiểm soát và cải thiện tiểu khí hậu chuồng nuôi bằng việc kết hợp sử dụng chế phẩm TT.Enzym với các biện pháp vệ sinh, thông gió hợp lý để giảm thiểu khí độc và vi khuẩn gây bệnh.

4. Khuyến khích nghiên cứu tiếp tục mở rộng ứng dụng chế phẩm TT.Enzym trên các giống gà khác và trong các điều kiện nuôi khác nhau nhằm đánh giá toàn diện hiệu quả và tính khả thi trong thực tiễn.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Người chăn nuôi gia cầm: Nắm bắt kiến thức về việc sử dụng chế phẩm sinh học để nâng cao sức khỏe đàn gà, tăng năng suất và giảm chi phí thức ăn.

2. Các nhà nghiên cứu và sinh viên ngành chăn nuôi: Tham khảo phương pháp nghiên cứu, kết quả và cơ sở lý thuyết về probiotic và enzyme trong chăn nuôi gia cầm.

3. Doanh nghiệp sản xuất thức ăn chăn nuôi: Áp dụng kết quả nghiên cứu để phát triển sản phẩm thức ăn bổ sung chế phẩm sinh học, nâng cao giá trị sản phẩm.

4. Cơ quan quản lý và khuyến nông: Sử dụng luận văn làm tài liệu tham khảo để xây dựng chính sách, chương trình hỗ trợ phát triển chăn nuôi bền vững, an toàn và thân thiện môi trường.

Câu hỏi thường gặp

1. Chế phẩm TT.Enzym là gì và có thành phần chính nào?
   Chế phẩm TT.Enzym là hỗn hợp vi khuẩn lactic gồm Lactobacillus acidophillus, Lactobacillus sporogenes, Lactobacillus kefir phối hợp với các enzyme như protease, amylase, lipase, cellulase và phytase, giúp cân bằng hệ vi sinh vật đường ruột và cải thiện tiêu hóa.

2. Tỷ lệ bổ sung TT.Enzym nào hiệu quả nhất cho gà Mía x Lương Phượng?
   Nghiên cứu cho thấy tỷ lệ 0,1% là hiệu quả nhất, giúp tăng tỷ lệ nuôi sống lên 4,6% và tăng sinh trưởng tích lũy khoảng 9,3% so với nhóm không bổ sung.

3. Việc bổ sung TT.Enzym có ảnh hưởng như thế nào đến môi trường chuồng nuôi?
   TT.Enzym giúp giảm nồng độ khí độc NH3, H2S và giảm số lượng vi khuẩn gây hại như Coliform, E.coli, Salmonella trong đệm chuồng, cải thiện tiểu khí hậu và giảm ô nhiễm môi trường.

4. Chế phẩm TT.Enzym có thể thay thế kháng sinh trong chăn nuôi không?
   TT.Enzym là giải pháp thay thế an toàn cho kháng sinh liều thấp, giúp tăng sức đề kháng và cân bằng hệ vi sinh vật mà không gây tồn dư kháng sinh trong sản phẩm.

5. Làm thế nào để sử dụng TT.Enzym đúng cách trong chăn nuôi?
   Chế phẩm được trộn trực tiếp vào thức ăn với tỷ lệ 0,05% đến 0,1% từ khi gà 1 ngày tuổi đến khi xuất bán, đảm bảo liều lượng và quy trình nuôi dưỡng hợp lý để đạt hiệu quả tối ưu.

Kết luận

• Việc bổ sung chế phẩm TT.Enzym vào khẩu phần ăn gà Mía x Lương Phượng tại Thái Nguyên đã cải thiện rõ rệt tỷ lệ nuôi sống và khả năng sinh trưởng, đặc biệt ở tỷ lệ 0,1%.
• Chế phẩm giúp nâng cao hiệu quả sử dụng thức ăn, giảm chi phí thức ăn/kg tăng trọng, đồng thời tăng chỉ số sản xuất và chỉ số kinh tế.
• Ảnh hưởng tích cực đến môi trường chuồng nuôi thông qua giảm khí độc và vi khuẩn gây hại, góp phần phát triển chăn nuôi bền vững.
• Kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học và thực tiễn để khuyến cáo sử dụng chế phẩm TT.Enzym trong chăn nuôi gia cầm.
• Đề xuất tiếp tục nghiên cứu mở rộng và ứng dụng chế phẩm trong các điều kiện nuôi khác nhau nhằm tối ưu hóa hiệu quả và bảo vệ môi trường.

Khuyến khích người chăn nuôi áp dụng chế phẩm TT.Enzym với tỷ lệ 0,1% trong khẩu phần ăn, đồng thời phối hợp với các biện pháp quản lý môi trường để nâng cao hiệu quả chăn nuôi và bảo vệ sức khỏe cộng đồng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Cơ sở khoa học của đề tài 1. Hệ vi sinh vật đường ruột và tác động của hệ vi sinh vật đến sức khỏe của vật nuôi Đường tiêu hoá đóng vai trò quan trọng đối với vật nuôi, nó là cơ quan hấp thu các chất dinh dưỡng, đồng thời là cơ quan miễn dịch lớn nhất trong cơ thể. Đặc biệt, khu hệ vi sinh vật đường ruột là một trong các yếu tố chống lại các tác nhân gây bệnh (Jans, 2005) [60].

Khi còn ở trong bào thai, đường tiêu hoá của vật nuôi ở trạng thái vô trùng, nhưng chỉ vài giờ sau khi sinh các vi sinh vật đã bắt đầu xâm nhập, cư trú và trở thành những “cư dân” bình thường trong đường tiêu hoá. Theo thời gian, do tiếp xúc trực tiếp với môi trường, đặc biệt là qua thức ăn và nước uống, số lượng và tính đa dạng sinh học của các vi sinh vật cộng sinh không ngừng tăng lên. Số lượng tế bào vi sinh vật cư trú trong đường tiêu hóa của vật nuôi có thể cao gấp mười lần số lượng tế bào cấu tạo nên cơ thể chúng (Fonty và cs, 1995) [42]. Số lượng loài có thể lên tới từ 400-500 (Tannock, 1997) [82].

Tuy nhiên, mật độ vi sinh vật ở các phân đoạn khác nhau của đường tiêu hóa (dạ dày, tá tràng, ruột non và ruột già) ở loài động vật dạ dày đơn rất khác nhau (khoảng 101-103; 101-104; 105-108 và 109-1012 CFU/ml chất chứa tương ứng) (Jans, 2005) [60]. Sức khỏe của vật nuôi phụ thuộc vào 3 yếu tố chính: Trạng thái sinh lý của vật chủ, khẩu phần thức ăn và hệ vi sinh vật. Các yếu tố này chịu tác động của môi trường, các tác nhân gây stress và tác động qua lại lẫn nhau. Trong số các nhân tố trên, hệ vi sinh vật đường tiêu hóa đóng vai trò trung tâm, chỉ một biến động bất lợi của một trong hai yếu tố còn lại cũng ảnh hưởng xấu tới hệ n 4 vi sinh vật (Conway, 1994) [40].

Sự cộng sinh của các loài vi sinh vật trong đường tiêu hoá của vật nuôi (chủ yếu là trong ruột) tạo nên một hệ sinh thái mở và mối cân bằng của quần thể vi sinh vật được xác lập chỉ một thời gian rất ngắn sau khi sinh. Có nhiều quan điểm khác nhau về mối tương quan cân bằng của hệ vi sinh vật đường ruột. Theo Jans (2005) [60], để đánh giá trạng thái cân bằng, các vi sinh vật đường ruột được chia thành 3 nhóm: (1) nhóm chủ yếu (Main flora) gồm các loài vi khuẩn kỵ khí (Clostridium; Lactobacillus; Bifidobacteria; Bacteroides, Eubacteria); (2) nhóm vệ tinh (Satellite flora), gồm chủ yếu là Enterococcus và E. coli, và (3) nhóm còn lại (Residual flora) gồm các vi sinh vật có hại như: Proteus, Staphylococcus và Pseudomonas…Một quần thể vi sinh vật được coi là cân bằng khi tỷ lệ của các nhóm dao động trong khoảng 90; 1,0; 0,01 % tương ứng.

Trạng thái mà các nhóm này hình thành một tỷ lệ 90; 1,0; 0,01 % được gọi là trạng thái “eubiosis” (tiếng Hy Lạp có nghĩa là sự chung sống có lợi giữa các vi khuẩn với nhau và với vật chủ). Ở trạng thái “eubiosis”, vật chủ cung cấp các điều kiện sống lý tưởng như nhiệt độ ổn định, pH trung tính, dinh dưỡng và sự đào thải các chất chuyển hóa. Đổi lại, hệ vi sinh vật sẽ mang lại lợi ích cho vật chủ thông qua tăng cường tiêu hóa các chất dinh dưỡng, giải độc, tổng hợp các vitamin nhóm B và vitamin K, loại trừ các vi sinh vật có hại, tăng cường đáp ứng miễn dịch của vật chủ. Sự cân bằng của hệ vi sinh vật trong đường tiêu hóa bị tác động bởi một số nhân tố vô sinh và hữu sinh như: Sinh lý vật chủ, khẩu phần thức ăn và cơ cấu nội tại của bản thân hệ vi sinh vật.

Thức ăn là nguồn dinh dưỡng cơ bản của vi sinh vật, bởi vậy sự thay đổi thành phần, khẩu phần thức ăn không đảm bảo vệ sinh, phương pháp cho ăn không hợp lý. đều làm tổn hại đến trạng thái cân bằng hệ vi sinh vật đường ruột. Tương tự như vậy, các chất bài tiết của hệ tiêu hóa (dịch mật, các enzyme, chất đệm và chất n 5 nhầy.) cũng như kiểu và tần số nhu động ruột cũng tác động trực tiếp đến hệ vi sinh vật. Kiểu và tần số nhu động ruột bị tác động rất lớn bởi các stress (sinh đẻ, cai sữa, dồn chuồng, vận chuyển.

Khi quan hệ cân bằng của hệ vi sinh vật ruột bị phá vỡ sẽ tạo nên trạng thái “dysbiosis”, trạng thái “chung sống có hại”. Biểu hiện của trạng thái “dysbiosis” ở vật chủ thường là thể tạng kém, sinh trưởng chậm và mắc các bệnh đường tiêu hóa như tiêu chảy, viêm ruột hoại tử. Để cải thiện quan hệ cân bằng của hệ vi sinh vật ruột ở vật nuôi, một phương pháp thường được áp dụng là bổ sung vào khẩu phần thức ăn một số loại kháng sinh liều thấp như những chất kích thích sinh trưởng. Tuy nhiên, việc lạm dụng kháng sinh trong thức ăn chăn nuôi đã và đang gây ra những hậu quả đáng lo ngại về vệ sinh an toàn thực phẩm, đặc biệt là gây nên tình trạng kháng thuốc ngày càng gia tăng của các vi khuẩn gây bệnh trên người và vật nuôi.

Việc cấm sử dụng kháng sinh trong thức ăn chăn nuôi cũng đặt ra những thách thức lớn về kỹ thuật, đặc biệt đối với chăn nuôi gia súc, gia cầm non hoặc trong điều kiện vệ sinh kém và vật nuôi chịu nhiều stress. Để vượt qua những thách thức đó, đã có rất nhiều những nghiên cứu nhằm tìm ra tác nhân để thay thế kháng sinh nhưng an toàn với vật nuôi. Một trong những tác nhân tìm ra đó là chế phẩm sinh học. Chế phẩm sinh học trong chăn nuôi Chế phẩm sinh học là sản phẩm có chứa vi sinh vật sống nhằm mục đích cải thiện sức khỏe con người và vật nuôi.

Chế phẩm sinh học đã được sử dụng rộng rãi để hạn chế dịch bệnh, tăng sức đề kháng cho vật nuôi, tăng khả năng hấp thu thức ăn, tăng năng suất và sản lượng. Khác với các biện pháp hóa học và kháng sinh, chế phẩm sinh học cung cấp một phương thức chăn nuôi an toàn bền vững đối với con người và sản phẩm chăn nuôi. Chế phẩm sinh học được coi là một công cụ hữu hiệu để giải quyết vấn đề ô nhiễm môi trường trong chăn nuôi. n 6 Chế phẩm sinh học có khả năng hạn chế nhiễm trùng do vi khuẩn và virus (như virus rota gây tiêu chảy), kích thích hoạt động của hệ miễn dịch, làm giảm cholesterol.

Các chế phẩm sinh học có tác động làm ổn định khu hệ vi sinh vật đường ruột, làm tăng các vi khuẩn có ích (các vi khuẩn sinh vitamin, sinh chất kháng khuẩn, vi khuẩn phân giải đường bột.), làm giảm các vi khuẩn có hại (các vi khuẩn cạnh tranh thức ăn, sinh chất độc). Các chế phẩm sinh học phải có 3 quá trình sau: - Khống chế sinh học: Những dòng vi khuẩn có ích trong chế phẩm có khả năng sinh các chất kháng khuẩn. - Tạo sức sống mới: Các vi khuẩn trong chế phẩm khi đưa vào cơ thể vật nuôi sẽ phát triển mạnh mẽ cả về số lượng và hoạt tính, có khả năng tồn tại cả ngoài môi trường và trong đường ruột, ảnh hưởng có lợi đối với vật nuôi. - Xử lý sinh học: Khả năng phân giải các chất hữu cơ trong nước giải phóng axit amin, glucose, cung cấp thức ăn có vi sinh vật có ích, giảm thiểu thành phần nitơ vô cơ như: Amoniac, nitrit, nitrat, giảm mùi hôi thối, cải thiện chất lượng nước.

Việc sử dụng các vi sinh vật hữu ích nhằm cạnh tranh với các vi khuẩn gây bệnh đã được ứng dụng rộng rãi trong chăn nuôi, thay thế cho việc sử dụng hóa chất, kháng sinh là một giải pháp quan trọng kiểm soát bệnh trong chăn nuôi. Các vi sinh vật thường được sử dụng để làm chế phẩm sinh học bao gồm: Vi khuẩn Lactobacillus, Bacillus, nấm men saccharomyces và phafia rhodozyma và các enzyme (amylase, protease, lipase, cellulose, phytase). Vi khuẩn lactic Hệ vi khuẩn có lợi ở đường ruột có chức năng tiêu hoá thức ăn, thải độc, bài tiết, chuyển hoá, tổng hợp các yếu tố vi lượng (vitamin, các men) các nội tiết tố đường tiêu hoá, các chất kháng sinh tự nhiên để kìm hãm và tiêu diệt vi khuẩn cũng như nấm gây bệnh. Vi khuẩn có lợi ở đường ruột còn tác động tích cực đến cả hệ miễn dịch (sức đề kháng) của toàn bộ cơ thể, đặc biệt là vi khuẩn lactic.

n 7 * Đặc điểm chung của vi khuẩn lactic Về mặt hình thái, vi khuẩn lactic có dạng lưỡng cầu, tứ cầu, liên cầu và dạng que, đứng đơn độc hoặc thành chuỗi. Khả năng sinh tổng hợp của các vi khuẩn lactic thuộc dạng yếu. Vi khuẩn lactic là những vi sinh vật cần dinh dưỡng cao để sinh trưởng bình thường. Ngoài ra chúng cần một nguồn carbon, nitơ một phần ở dưới dạng các acid amin, một số vitamin, các chất sinh trưởng và chất khoáng.

* Đặc tính của vi khuẩn lactic Vi khuẩn lactic có khả năng chịu được các dịch tiêu hóa. Acid dạ dày và muối mật ảnh hưởng mạnh đến sự sống sót của vi sinh vật. Các chủng có khả năng phát triển và thực hiện quá trình trao đổi chất dưới sự có mặt của lượng mật sinh lý thì có khả năng sống sót tốt hơn trong suốt quá trình ở trong đường ruột. Vi khuẩn lactic có khả năng cư trú trong đường ruột.

Khi các vi khuẩn có lợi có khả năng bám chặt vào các tế bào bên trong đường ruột, chúng mới có khả năng bám tạm thời khoảng một thời gian trong đường ruột. Những chỗ cư trú gần các mô bào và màng nhầy khá giàu chất dinh dưỡng, đối với một số vi sinh vật gây bệnh đường ruột thì khả năng bám chặt được xem là điều kiện trước hết đối với việc xâm chiếm và lây nhiễm. Vi khuẩn lactic có khả năng sử dụng prebiotic (oligossaccharides, insulin, tinh bột) để phát triển. Nó có khả năng tổng hợp và sử dụng vitamin (nhóm B, folate, vitamin K).

Ngoài ra nó còn có khả năng ngăn chặn các mầm bệnh như: Salmonella, Escherichia coli, Candida albicans…Có khả năng tổng hợp acid, hydrogen peroxide, các bacteriocin, D- lactic acid. Nó có thể sử dụng kết hợp với các loại vi khuẩn khác. n 8 * Chức năng sinh học của vi khuẩn lactic - Tăng khả năng tiêu hoá nhờ hệ thống enzyme Vi sinh vật đường ruột có lợi của động vật nuôi có một vai trò quan trọng trong sự tiêu hoá và hấp thu thức ăn của vật chủ.