chương 1 của luận án, tác giả tập trung tổng quan các nghiên cứu đi trước trong nước và quốc tế liên quan đến chủ đề mà luận án quan tâm nghiên cứu – an ninh môi trường ở khu vực ven sông. Việc triển khai tổng quan nghiên cứu tập trung vào một số nội dung cụ thể: Thứ nhất, tổng quan các nghiên cứu về an ninh môi trường trong mối quan hệ với an ninh truyền thống và an ninh phi truyền thống; Thứ hai, tổng quan các nghiên cứu về các vấn đề môi trường tạo nên nguy cơ mất ổn định kinh tế; Thứ ba, tổng quan nghiên cứu về các vấn đề môi trường tạo nên xung đột xã hội, mất ổn định chính trị - xã hội. Từ đó chỉ ra những vấn đề đặt ra và hướng nghiên cứu, giải quyết của luận án. Việc tổng quan các nghiên cứu đã có nhằm chỉ ra khoảng trống mà các nghiên cứu đi trước để lại và định hướng nội dung cụ thể cho nghiên cứu này.
Thêm nữa, tổng quan các nghiên cứu đi trước còn là cơ sở cho việc đề xuất các khái niệm và lý thuyết vận dụng trong nghiên cứu của luận án. Tổng quan các nghiên cứu về an ninh môi trường trong mối quan hệ với an ninh truyền thống và an ninh phi truyền thống Tính đến hiện tại đã có nhiều nghiên cứu về an ninh môi trường trên thế giới đã được công bố. Xoay quanh các nghiên cứu bàn về các vấn đề an ninh môi trường, nhiều tác giả còn đề cập đến mối quan hệ giữa an ninh môi trường với an ninh truyền thống và an ninh phi truyền thống. Bắt đầu từ những năm đầu thập kỷ 50 của thế kỷ XX, khái niệm an ninh môi trường đã được xuất hiện với những tranh luận về mối liên quan giữa biến đổi môi trường với an ninh.
Điển hình là nghiên cứu của Richard Ullman về môi trường. Richard Ullman đã mở rộng định nghĩa các mối đe dọa về an ninh vượt ra ngoài khuôn khổ những vấn đề an ninh truyền thống. Richard Ullman cho rằng, mối đe 15 dọa cho an ninh quốc gia là một hành động hay một chuỗi các sự kiện với các mối đe dọa ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống của người dân [Trích lại từ: Nguyễn Thị Phương Hảo, 2017, tr. Trong công trình nghiên cứu của mình, Laura A.
Henry và Vladimir Douhovnikoff (2005) đã tiến hành một phân tích sâu rộng về tình hình an ninh môi trường tại Liên bang Nga. Các tác giả đã đưa ra định nghĩa về an ninh môi trường, nhấn mạnh mối liên hệ giữa các vấn đề môi trường và các vấn đề khác như chính trị, kinh tế và xã hội. Nghiên cứu cũng đã xác định một số thách thức chính mà Nga đang phải đối mặt, bao gồm suy thoái tài nguyên thiên nhiên, ô nhiễm môi trường và biến đổi khí hậu. Dựa trên kết quả nghiên cứu, các tác giả đã đưa ra một số khuyến nghị nhằm cải thiện tình hình an ninh môi trường tại Nga, chẳng hạn như đầu tư vào công nghệ sạch, tăng cường quản lý tài nguyên và hợp tác quốc tế [Trích lại từ: Funke, 2005, pp.
Một nghiên cứu tiếp theo đáng chú ý là bài viết “The Environmental Dimension to Security Issues” (Những chiều cạnh môi trường của các vấn đề an ninh) của Norman Myers. Norman Myers đã mở rộng khái niệm an ninh quốc gia khi nhấn mạnh đến “chiều cạnh môi trường”. Norman Myers cho rằng, an ninh không chỉ đơn thuần là sức mạnh quân sự mà còn là sự đảm bảo về các yếu tố tự nhiên như đất, nước, không khí. Những tài nguyên này là nền tảng cho sự sống và phát triển của con người, vì vậy việc bảo vệ chúng là một phần không thể thiếu trong việc đảm bảo an ninh quốc gia [Norman Myers, 1986, pp.
Trong nghiên cứu “The Problem of Environmental Security of Russia” (Vấn đề an ninh môi trường ở Nga) Olga Bashlakova đã chỉ ra sự cần thiết phải đảm bảo an toàn môi trường của Nga trong bối cảnh phát triển bền vững. Olga Bashlakova đã chỉ ra rằng, để đảm bảo an ninh môi trường và phát triển bền vững, Nga cần có một sự chuyển đổi quan trọng trong chính sách, nhất là chính sách ưu tiên bảo vệ môi trường. Olga Bashlakova nhấn mạnh vai trò cốt lõi của giáo dục môi trường trong việc nâng cao nhận thức của người dân, từ đó thúc đẩy các hành động bảo vệ môi trường. Nghiên cứu của Olga Bashlakova cho thấy, an ninh môi trường không 16 chỉ là một phần của an ninh quốc gia mà còn là nền tảng cho sự phát triển bền vững và chất lượng cuộc sống của người dân.
Việc bảo vệ môi trường không chỉ là trách nhiệm của nhà nước mà còn là trách nhiệm của mỗi cá nhân. Để đạt được mục tiêu này, Nga cần hoàn thiện hệ thống pháp luật về môi trường và tăng cường giáo dục môi trường cho toàn xã hội [Olga Bashlakova, 2015, pp. Không chỉ các nghiên cứu quốc tế, năm 2007, Mạnh Ngọc Hùng với nghiên cứu “Tác động của toàn cầu hóa đến an ninh các quốc gia và khu vực”, đã đưa ra các khái niệm về an ninh và an ninh môi trường. Mạnh Ngọc Hùng đã chỉ ra rằng, an ninh môi trường không chỉ đơn thuần là vấn đề bảo vệ môi trường mà còn là một yếu tố quan trọng của an ninh quốc gia.
Ông cho rằng, các vấn đề môi trường như suy thoái sinh thái, thiếu hụt tài nguyên có thể dẫn đến xung đột và đe dọa trực tiếp đến sự ổn định của một quốc gia. Theo ông, kẻ thù của an ninh quốc gia ngày nay không chỉ là các mối đe dọa quân sự mà còn là các vấn đề môi trường. Vì vậy, nhiều quốc gia trên thế giới đã nhận thức rõ về tầm quan trọng của an ninh môi trường và đưa ra các chính sách phù hợp. Mạnh Ngọc Hùng nhấn mạnh các vấn đề môi trường không chỉ ảnh hưởng đến từng quốc gia riêng lẻ mà còn tác động đến toàn bộ hệ thống quan hệ quốc tế.
Ông chỉ ra rằng, các vấn đề như biến đổi khí hậu, ô nhiễm môi trường xuyên biên giới đang trở thành những thách thức chung của toàn nhân loại [Mạnh Ngọc Hùng, 2007, tr. Một trong các ấn phẩm đề cập đến chủ đề an ninh môi trường được trình bày qua cuốn giáo trình Xã hội học Môi trường của Nguyễn Tuấn Anh. Trong ấn phẩm này, Nguyễn Tuấn Anh đã tiến hành khảo sát các quan niệm khác nhau về an ninh môi trường. Bằng cách tổng hợp và phân tích các công trình nghiên cứu trước đó, tác giả đã đưa ra một cái nhìn toàn diện về khái niệm này, đồng thời chỉ ra những điểm khác biệt và những khía cạnh quan trọng của an ninh môi trường.
Ngoài ra, tác giả còn đề cập đến các vấn đề liên quan chặt chẽ với an ninh môi trường như xung đột môi trường, bất bình đẳng môi trường và phát triển bền vững. Trong ấn phẩm này, Nguyễn Tuấn Anh đã chứng minh rằng an ninh môi trường là một vấn đề đa chiều, liên quan đến nhiều lĩnh vực khác nhau [Nguyễn Tuấn Anh, 2016]. 17 Một ấn phẩm tiếp theo cũng đã đề cập đến an ninh môi trường là cuốn sách “An ninh phi truyền thống: Những vấn đề lý thuyết và thực tiễn” do Tạ Ngọc Tấn, Phạm Thành Dung, Đoàn Minh Huấn làm chủ biên và được xuất bản năm 2015. Các tác giả đã chỉ ra mối liên hệ chặt chẽ giữa an ninh môi trường với các vấn đề an ninh khác như an ninh năng lượng, an ninh lương thực, an ninh nguồn nước và đặc biệt là an ninh con người.
Qua đó, cuốn sách đã khẳng định tầm quan trọng của an ninh môi trường trong bối cảnh an ninh phi truyền thống hiện nay. Một điểm nổi bật trong cuốn sách là việc các tác giả đã đưa ra các cảnh báo về tình hình an ninh môi trường tại Việt Nam. Các vấn đề như ô nhiễm nguồn nước, biến đổi khí hậu, xung đột môi trường, sinh vật ngoại lai xâm lấn. đã được chỉ ra một cách rõ ràng và chi tiết, cho thấy những thách thức mà Việt Nam đang đối mặt.
Cuốn sách đã nhấn mạnh tính cấp thiết của vấn đề an ninh môi trường tại Việt Nam. Các tác giả đã cảnh báo về những hậu quả nghiêm trọng nếu không có những giải pháp kịp thời, như mất ổn định xã hội, suy giảm kinh tế, ảnh hưởng đến sức khỏe con người [Tạ Ngọc Tấn, Phạm Thành Dung, Đoàn Minh Huấn (đồng chủ biên), 2015]. Một nghiên cứu khác của nhóm tác giả Tạ Đình Thi, Phan Thị Kim Oanh, Tạ Văn Trung, Bùi Đức Hiếu về chủ đề “Đảm bảo an ninh môi trường ở Việt Nam: vấn đề cấp thiết cần phải giải quyết” bàn đến an ninh môi trường từ góc độ an ninh quốc gia. Nghiên cứu của nhóm tác giả Tạ Đình Thi và cộng sự đã chỉ ra một bức tranh toàn cảnh về tình hình an ninh môi trường tại Việt Nam.
Các tác giả đã xác định rõ các vấn đề cấp bách như biến đổi khí hậu, ô nhiễm môi trường, suy giảm tài nguyên. đồng thời đưa ra những giải pháp cụ thể để giải quyết các vấn đề này. Nghiên cứu đã nhấn mạnh tầm quan trọng của việc xây dựng một hệ thống chỉ số an ninh môi trường và tăng cường hợp tác quốc tế để ứng phó với các thách thức môi trường. Nghiên cứu của nhóm tác giả đã kết hợp cả góc độ khoa học và chính sách để đánh giá tình hình an ninh môi trường ở Việt Nam.
Các tác giả đã sử dụng các số liệu, thống kê để minh họa cho các vấn đề đang diễn ra, đồng thời đề xuất những chính sách cụ thể để cải thiện tình hình. Nghiên cứu này cung cấp một cơ sở khoa 18 học vững chắc cho việc hoạch định chính sách về môi trường [Tạ Đình Thi, Phan Thị Kim Oanh, Tạ Văn Trung, Bùi Đức Hiếu, 2017, tr. Đề tài nghiên cứu khoa học cấp quốc gia “Nghiên cứu chỉ số an ninh môi trường, tìm giải pháp quản lý và ứng phó” của Tạ Đình Thi đã đi sâu vào việc tìm kiếm các giải pháp thực tiễn để đảm bảo an ninh môi trường tại Việt Nam. Đề tài nghiên cứu của Tạ Đình Thi đã thực hiện một cuộc khảo sát sâu rộng về tình hình an ninh môi trường tại Việt Nam, từ việc xây dựng hệ thống chỉ số đến việc đề xuất các giải pháp cụ thể.
Nghiên cứu đã tập trung vào các khu vực trọng điểm trên cả nước, từ Tây Bắc đến Đông Nam Bộ, để đưa ra một bức tranh toàn cảnh về các vấn đề môi trường đang diễn ra.