chương 1, điều 3: “Môi trường là hệ thống các yếu tố vật chất tự nhiên và nhân tạo có tác động đối với sự tồn tại và phát triển của con người và sinh vật”. Khái niệm tài nguyên thiên nhiên Tài nguyên thiên nhiên là các thành tự nhiên được con người sử dụng hoặc có thể được sử dụng làm phương tiện sản xuất và làm đối tượng tiêu dùng. Khái niệm khoáng sản Khoáng sản là tài nguyên trong lòng đất, trên mặt đất dưới dạng những tích tụ tự nhiên khoáng vật, khoáng chất có ích ở thể rắn, lỏng, khí, hiện tại hoặc sau này có thể được khai thác. Khoáng vật, khoáng chất ở bãi thải của mỏ mà sau này có thể được khai thác lại, cũng là khoáng sản.
Khoáng sản là tài nguyên hầu hết không tái tạo được, là tài sản quan trọng của quốc gia, phải được quản lý, bảo vệ, khai thác, sử dụng hợp lý, tiết kiệm và có hiệu quả nhằm đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa, phát triển bền vững kinh tế - xã hội trước mắt và lâu dài, bảo đảm quốc phòng, an ninh. Khoáng sản có thể tồn tại ở trạng thái rắn, lỏng, khí. Khai thác khoáng sản Khai thác khoáng sản là hoạt động xây dựng cơ bản mỏ, khai đào, sản xuất các hoạt động có liên quan trực tiếp nhằm thu hồi khoáng sản e 5 Theo Luật Khoáng sản 2010 thì khai thác khoáng sản là hoạt động nhằm thu hồi khoáng sản bao gồm xây dựng cơ bản mỏ, khai đào, làm dầu và các hoạt động liên quan khác 2. Ô nhiễm môi trường Theo định nghĩa của Tổ chức Y tế thế giới (WHO) thì “Ô nhiễm môi trường là sự đưa vào môi trường các chất thải nguy hại hoặc năng lượng đến mức ảnh hưởng tiêu cực đến đời sống sinh vật, sức khỏe con người hoặc làm suy thoái chất lượng môi trường”.
Ô nhiễm môi trường nước Sự ô nhiễm môi trường nước là sự thay đổi thành phần và tính chất của nước gây ảnh hưởng đến hoạt động sống bình thường của con người và sinh vật [3]. Theo hiến chương Châu Âu: Ô nhiễm môi trường nước là sự biến đổi chủ yếu do con người gây ra đối với chất lượng nước làm ô nhiễm nước và gây nguy hại cho việc sử dụng, cho nông nghiệp, cho công nghiệp, nuôi cá, nghỉ ngơi, giải trí, cho động vật nuôi cũng như các loài hoang dại. Ô nhiễm môi trường không khí Ô nhiễm môi trường không khí là sự có mặt một chất lạ hoặc sự biến đổi quan trọng trong thành phần không khí, làm cho không khí không sạch hoặc gây ra sự tỏa mùi, có mùi khó chịu, giảm tầm nhìn xa (do bụi) [2]. Đánh giá tác động môi trường Đánh giá tác động môi trường là quá trình phân tích, đánh giá, dự báo ảnh hưởng đến môi trường của các dự án quy hoạch, phát triển kinh tế - xã hội, của các cơ sở sản xuất, kinh doanh, công trình kinh tế, khoa học kĩ thuật, y tế, văn hóa, xã hội, an ninh, quốc phòng và các công trình khác, đề xuất các giải pháp thích hợp về bảo vệ môi trường.
Quản lý chất thải Quản lý chất thải là hoạt động phân loại, thu gom, vận chuyển, giảm thiểu, tái sử dụng, tái chế, xử lý, tiêu hủy, thải loại chất thải…. Quản lý môi trường Quản lý môi trường lá sự tác động liên tục, có tổ chức, có phương hướng và mục đích xác định chủ thể (con người, địa phương, quốc gia, tổ chức quốc tế…) đối với một đối tượng nhất định (môi trường sống) nhằm khôi phục, duy trì và cải thiện tốt hơn môi trường sống của con người trong khoản thời gian dự định… 2. Tiêu chuẩn môi trường “Tiêu chuẩn môi trường là mức giới hạn của các thông số về chất lượng môi trường xung quanh, hàm lượng của chất gây ô nhiễm có trong chất thải, các yêu cầu kĩ thuật và quản lý được các cơ quan nhà nước và các tổ chức công bố dưới dạng văn bản tự nguyện áp dụng để bảo vệ môi trường” (Luật Bảo vệ môi trường 2014). Cơ sở pháp lý của đề tài - Luật Bảo vệ Môi trường số 55/2014/QH13 được Quốc hội nước CHXHCNVN khoá XIII kỳ họp thứ 7 thông qua ngày 23/06/2014 và có hiệu lực thi hành từ ngày 01/01/2015.
- Luật Tài nguyên nước số 17/2012/QH13 đã được Quốc hội nước CHXHCNVN thông qua ngày 21/06/2012, có hiệu lực thi hành từ ngày 01/01/2013. - Luật Khoáng sản số 60/2010/QH12 được Quốc hội nước CHXHCNVN khóa XII, kỳ họp thứ 8 thông qua ngày 17 tháng 11 năm 2010 - Nghị định số 21/2008/NĐ-CP sửa đổi bổ xung nghị định 80/2006/NĐ- CP về việc quy định chi tiết hướng dẫn thi hành một số điều của luật BVMT. e 7 - Nghị quyết số 41- NQ/TW ngày 15/11/2004 của Bộ Chính trị về BVMT trong thời kỳ đẩy mạnh CNH-HĐH đất nước - Quyết định số 35/2002/QĐ - BKHCN ngày 5/6/2000 của BKHCN về việc ban hành tiêu chuẩn môi trường Việt Nam (31 tiêu chuẩn) - Quyết định số 34/2004/QĐ - BKHCN ngày 9/10/2004 về việc ban hành tiêu chuẩn Việt Nam - Quyết định số 22/2006/QĐ - BTNMT ngày 18/12/2006 của BTNMT về việc bắt buộc áp dụng các tiêu chuẩn Việt Nam (5 tiêu chuẩn) - Quyết định số 16/2008/QĐ - BTNMT ngày 31/12/2008 của BTNMT về việc ban hành Quy chuẩn kỹ thuật Quốc gia về môi trường Một số TCVN, QCVN liên quan tới chất lượng nước - TCVN 5992:1995 (ISO 5667-2: 1991) - Chất lượng nước- Lấy mẫu. Hướng dẫn kỹ thuật lấy mẫu.
- TCVN 5993:1995 (ISO 5667-3: 1985) - Chất lượng nước- Lấy mẫu. Hướng dẫn bảo quản và xử lý mẫu. - TCVN 6000:1995 (ISO 5667-11:11:1992) - Chất lượng nước - Lấy mẫu. Hướng dẫn lấy mẫu nước ngầm - TCVN 5996:1995 (ISO 5667-6: 1990) - Chất lượng nước - Lấy mẫu.
Hướng dẫn lấy mẫu ở sông và suối. - QCVN 08: 2008/ BTNMT: Quy chuẩn kỹ thuật Quốc gia về chất lượng nước mặt. - Đề án tăng cường công tác quản lý nhà nước về tài nguyên khoáng sản trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên giai đoạn 2011- 2015 của UBND tỉnh Thái Nguyên ngày 21/05/2012 - Đề án tăng cường công tác quản lý nhà nước về khoáng sản trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên giai đoạn 2011 - 2015 kèm theo quyết định số 09/2012/QĐ-UBND ngày 21/05/2012 của UBND tỉnh Thái Nguyên e 8 2. CƠ SỞ THỰC TIỄN 2.Tình hình khai thác cát, sỏi tai một số địa phương trong cả nước Hiện nay ở một số tỉnh thành trên cả nước, hoạt động khai thác cát, sỏi diễn ra hết sức phức tạp, đặc biệt là hoạt động khai thác cát, sỏi trái phép.
Hoạt động này gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến hoạt động giao thông đường thủy, làm thay đổi dòng chảy của nhiều con sông, gây sạt lở đất đai, nhà cửa và thất thoát lớn về ngân sách do không khai nộp thuế. Trong đó tiêu biểu có một số địa phương sau: - Hà Nội: Từ năm 2012 trở về trước hoạt động khai thác cát, sỏi trên địa bàn thành phố Hà Nội diễn ra hết sức phức tạp, với một số lượng lớn tàu, thuyền khai thác cát, sỏi trái phép. Do các hoạt động khai thác trái phép diễn ra hết sức phức tạp và khó kiểm soát, do đó rất khó cho các cơ quan chức năng có thể kiểm soát nắm bắt về số lượng phương tiện khai thác, bến bãi và tình hình hoạt động ở các khu vực này. Việc cấp phép một đằng làm một nẻo hoặc không đúng phạm vi, thẩm quyền và khai thác trái phép, tràn lan, vi phạm hành lang đê điều vẫn còn tiếp diễn, thành phố quyết định giao cho các chủ đầu tư, nhà thầu nhằm quản lý công tác này tốt hơn và bài bản hơn.1: Tình hình khai thác cát, sỏi tại thành phố Hà Nội e 9 Vào quý 4/2014, thành phố sẽ thí điểm đấu giá quyền khai thác cát san lấp thuộc bãi nổi lòng sông tại mỏ Long Biên, thuộc địa bàn phường Long Biên quận Long Biên trên diện tích đất 50 ha, với tiềm năng khoảng 500000m3.
- Tuyên Quang: Theo thống kê chỉ tính riêng trên sông Lô thuộc địa phận tỉnh Tuyên Quang hiện có 17 đơn vị được cấp phép hoạt động khai thác cát, sỏi. Mặc dù mỗi khi cấp phép khai thác, ngành chức năng đều yêu cầu các chủ mỏ khai thác đúng khu vực được duyệt, không khai thác vượt quá độ sâu 4m, nhưng trên thực tế các doanh nghiệp sử dụng tàu quốc vào khai thác có nơi sâu so với mặt nước từ 6- 11m.2: Hoạt động khai thác cát, sỏi trên địa bàn tỉnh Tuyên Quang Từ đầu tháng 3 năm 2014 đến nay gần bãi soi Đà Phì trên sông Lô đoạn chảy qua xã Sầm Dương huyện Tuyên Quang xuất hiện hàng chục tàu quốc với công suất lớn ồ ạt khai thác cát, sỏi một cách trái phép. Mặc dù UBND tỉnh Tuyên Quang đã tạm dừng việc cấp phép khai thác cát, sỏi trên sông Lô e 10 và sông Gâm thế nhưng việc khai thác cát, sỏi trái phép không những không tạm dừng mà diễn ra tấp nập hơn, ồ ạt hơn. - Phú Thọ: Tuyến sông Lô qua địa bàn tỉnh Phú Thọ trước đây từng được xem là "điểm nóng" về tình hình khai thác cát sỏi trái phép.
Vào những thời gian cao điểm, mỗi ngày có hàng trăm lượt tàu thuyền và phương tiện thủy qua lại. Do nguồn thu lớn từ khai thác cát sỏi trái phép, trên dòng sông này đã xuất hiện nhiều nhóm hoạt động bảo kê, tranh giành lãnh địa, gây mất an ninh trật tự, tiềm ẩn nguy cơ tội phạm cao.3: Hoạt động khai thác cát, sỏi trên địa bàn tỉnh Phú Thọ Tuyến sông Lô đi qua địa bàn tỉnh Phú Thọ có chiều dài hơn 63 km, qua các huyện Đoan Hùng, Phù Ninh và thành phố Việt Trì. Là nơi có nguồn tài nguyên cát, sỏi phong phú. Do lợi nhuận từ việc khai thác cát, sỏi lớn, thời gian qua mặc dù không được cấp phép nhưng không ít đối tượng vẫn mua sắm phương tiện, tự ý tổ chức khai thác trái phép.
Hoạt động khai thác ngay dưới trụ cầu, chân kè và xâm nhâp diện tích đất canh tác của người dân. e 11 Với quyết tâm đưa hoạt động khai thác cát, sỏi trên sông Lô vào nề nếp công an tỉnh Phú Thọ đã giao cho phòng cảnh sát đường thủy chủ trì, phối hợp với các đơn vị nghiệp vụ và công an các địa phương có tuyến sông Lô đi qua tăng cường công tác tuần tra, kiểm soát, nhằm kịp thời phát hiện, ngăn chặn các hành vi khai thác cát, sỏi trái phép. Tình hình khai thác cát, sỏi trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên Thái Nguyên có một trữ lượng lớn tài nguyên cát, sỏi ở hai con sông là sông Công và sông Cầu.