Khóa luận: Các yếu tố ảnh hưởng đến thu nhập hộ gia đình tỉnh Thừa Thiên Huế từ bộ dữ liệu VHLSS

Nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng đến thu nhập hộ gia đình tỉnh Thừa Thiên Huế qua bộ dữ liệu VHLSS, mô hình OLS và hồi quy phân vị Quantile Regression.

• Tác giả: Phạm Thị Phương Nhiên
• Người hướng dẫn: ThS. Nguyễn Hải Yến
• Trường học: Trường Đại học Kinh tế, Đại học Huế
• Chuyên ngành: Kế hoạch – Đầu tư
• Đề tài: Các yếu tố ảnh hưởng đến thu nhập của hộ gia đình tỉnh Thừa Thiên Huế: Kết quả nghiên cứu từ bộ dữ liệu VHLSS
• Loại tài liệu: Khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2025
• Địa điểm: Huế

Tóm tắt

I. Tổng quan về thu nhập hộ gia đình tỉnh Thừa Thiên Huế

Thu nhập hộ gia đình giữ vị trí then chốt trong đánh giá phúc lợi xã hội. Chỉ số này phản ánh năng lực tài chính và chất lượng cuộc sống cư dân. Tỉnh Thừa Thiên Huế có cơ cấu kinh tế chuyển dịch mạnh mẽ. Ngành dịch vụ và du lịch đóng vai trò then chốt trong tạo lập giá trị gia tăng. Công nghiệp và xây dựng từng bước mở rộng quy mô sản xuất. Nông nghiệp duy trì giá trị ổn định cho vùng nông thôn. Khảo sát mức sống dân cư (VHLSS) cung cấp hệ thống số liệu chuẩn xác. Dữ liệu đại diện cho các tầng lớp dân cư trên toàn địa bàn. Nghiên cứu kinh tế lượng dựa trên nguồn tin cậy này mang lại giá trị thực tiễn cao. Kết quả phân tích giúp xác định rõ mức độ phân bổ thu nhập giữa các vùng. Sự chênh lệch kinh tế giữa khu vực đô thị và nông thôn vẫn tồn tại. Việc nhận diện quy luật tăng trưởng thu nhập là yêu cầu cấp thiết. Điều này tạo nền tảng lý luận vững chắc cho công tác quản trị kinh tế địa phương.

1.1. Cơ sở lý luận về thu nhập hộ gia đình

Lý thuyết kinh tế học xác định thu nhập là tổng nguồn thu từ lao động, vốn và trợ cấp. Thu nhập hộ gia đình phụ thuộc vào nhân lực và tư liệu sản xuất sẵn có. Mô hình vốn con người nhấn mạnh tầm quan trọng của giáo dục. Trình độ học vấn nâng cao năng suất và tiền lương. Quy mô hộ tác động trực tiếp đến gánh nặng kinh tế. Tỷ lệ người phụ thuộc cao làm suy giảm tích lũy bình quân. Vị trí địa lý quyết định mức độ tiếp cận thị trường việc làm. Cơ sở hạ tầng giao thông hỗ trợ kết nối sản xuất. Các nghiên cứu định lượng kiểm chứng rõ mối liên hệ giữa các biến số với thu nhập. Khung lý thuyết này định hướng xây dựng mô hình chuẩn xác.

1.2. Đặc điểm dữ liệu VHLSS tại Thừa Thiên Huế

Bộ dữ liệu khảo sát mức sống dân cư VHLSS do Tổng cục Thống kê triển khai định kỳ. Quy trình điều tra áp dụng phương pháp chọn mẫu phân tầng khoa học. Dữ liệu phản ánh toàn diện tình hình kinh tế của hộ gia đình. Các nhóm thông tin chính gồm thu nhập, chi tiêu và việc làm. Tại Thừa Thiên Huế, mẫu khảo sát bao phủ cả khu vực thành thị lẫn nông thôn. Các đơn vị hành chính từ thành phố Huế đến các huyện miền núi đều được ghi nhận. Nguồn số liệu phản ánh đời sống người dân chính xác. Cơ sở dữ liệu này đảm bảo tính đại diện thống kê cao. Nhà nghiên cứu dễ dàng đo lường các tương quan kinh tế lượng. Đây là nguồn tư liệu chuẩn mực phục vụ hoạch định chính sách địa phương.

II. Phân tích yếu tố ảnh hưởng thu nhập hộ gia đình Thừa Thiên Huế

Phân tích thực nghiệm từ số liệu VHLSS bộc lộ nhiều điểm nghẽn trong tạo lập sinh kế. Thu nhập hộ gia đình chịu sự chi phối đan xen của nhiều nhân tố khách quan và chủ quan. Nhân khẩu học của chủ hộ giữ vai trò chỉ báo trọng yếu. Tuổi tác, giới tính và trình độ chuyên môn định hình mức tạo lập của cải. Trình độ học vấn cao mở ra cơ hội tiếp cận việc làm chất lượng. Nhóm lao động qua đào tạo nghề đạt tỷ suất thu nhập vượt trội. Ngược lại, nhóm lao động giản đơn đối mặt nguy cơ bấp bênh thu nhập. Quy mô hộ gia đình đông người tạo áp lực lớn lên chi tiêu sinh hoạt thường nhật. Vị trí địa lý phân hóa sâu sắc khả năng kiếm tiền của cư dân. Hộ gia đình tại khu vực đô thị sở hữu mức thu nhập bình quân cao hơn nông thôn. Địa bàn vùng sâu và vùng bãi ngang ven biển gặp khó khăn trong kết nối thị trường tiêu thụ. Rào cản vốn sản xuất làm giảm năng suất lao động nông nghiệp. Các hạn chế này kìm hãm đà tăng trưởng kinh tế hộ bền vững.

2.1. Tác động của học vấn và việc làm chủ hộ

Trình độ học vấn của chủ hộ tác động cùng chiều mạnh mẽ nhất đến thu nhập. Chủ hộ có bằng cấp chuyên môn thường tìm kiếm công việc thu nhập cao. Khu vực phi nông nghiệp mang lại nguồn thu ổn định hơn khu vực nông nghiệp. Lao động trong ngành dịch vụ và công nghiệp hưởng tiền lương ổn định. Trái lại, chủ hộ làm việc trong ngành nông nghiệp đối diện rủi ro thời tiết và mùa vụ. Rủi ro sinh kế kéo theo biến động thu nhập qua từng quý. Ngoài ra, tuổi tác của chủ hộ thể hiện quy luật hình chữ U ngược. Thu nhập tăng dần theo kinh nghiệm làm việc rồi giảm sút khi bước vào độ tuổi nghỉ hưu. Việc thiếu hụt kỹ năng lao động kỹ thuật cao kìm hãm sự bứt phá tài chính của nhiều gia đình.

2.2. Khoảng cách thu nhập giữa các vùng địa lý

Không gian cư trú tạo ra khoảng cách lớn về mức sống tại Thừa Thiên Huế. Các hộ thành thị tại thành phố Huế có cơ hội việc làm phong phú. Hạ tầng thương mại hoàn chỉnh thúc đẩy kinh tế cá nhân phát triển. Trái lại, các huyện Nam Đông và A Lưới có địa hình hiểm trở. Giao thông cách trở khiến chi phí lưu thông nông sản tăng cao. Khả năng tiếp cận thị trường của đồng bào thiểu số còn hạn chế. Nguồn thu nhập tại đây phụ thuộc nhiều vào trợ cấp xã hội. Đất sản xuất manh mún cản trở việc áp dụng cơ giới hóa đồng bộ. Hiệu quả sử dụng vốn ở vùng khó khăn còn thấp. Bất bình đẳng thu nhập theo không gian lãnh thổ tiếp tục tồn tại dai dẳng.

III. Giải pháp nâng cao thu nhập hộ gia đình tỉnh Thừa Thiên Huế

Việc gia tăng thu nhập cho người dân đòi hỏi giải pháp mang tính hệ thống. Địa phương cần đổi mới mô hình tăng trưởng kinh tế dựa trên năng suất lao động. Phương pháp tiếp cận dựa vào bằng chứng từ dữ liệu VHLSS giữ vai trò kim chỉ nam. Tỉnh Thừa Thiên Huế cần đẩy mạnh chính sách chuyển dịch cơ cấu việc làm nông thôn. Mô hình đào tạo nghề phải gắn liền với nhu cầu thực tế của doanh nghiệp. Đầu tư vào giáo dục đại học và dạy nghề tạo nền tảng nhân lực vững chắc. Chính sách hỗ trợ vốn vay ưu đãi cần hướng đúng đối tượng sản xuất. Ngân hàng chính sách xã hội đóng vai trò trợ lực tài chính đắc lực cho hộ nghèo. Việc mở rộng thị trường tiêu thụ nông sản bản địa giúp nâng cao giá trị thặng dư. Các chính sách an sinh xã hội phải bảo đảm lưới an toàn cho đối tượng yếu thế. Sự kết hợp đồng bộ giữa phát triển hạ tầng và đào tạo kỹ năng sẽ tạo đòn bẩy kinh tế bền vững.

3.1. Đào tạo nghề và chuyển dịch cơ cấu việc làm

Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực là giải pháp căn cơ nhất hiện nay. Các chương trình dạy nghề cần tập trung vào công nghệ thông tin và du lịch. Đây là hai ngành dịch vụ thế mạnh mũi nhọn của tỉnh Thừa Thiên Huế. Doanh nghiệp cần chủ động phối hợp với các cơ sở đào tạo địa phương. Việc đào tạo kỹ năng thực hành giúp học viên dễ tìm kiếm việc làm ngay. Địa phương cần hỗ trợ chuyển dịch lao động nông nghiệp sang công nghiệp chế biến. Tỷ lệ lao động phi nông nghiệp gia tăng sẽ thúc đẩy mặt bằng lương trung bình. Người lao động được trang bị chứng chỉ nghề tiếp cận việc làm có bảo hiểm xã hội. Sự chuyển biến này tạo nền tảng thu nhập ổn định và bền vững cho cư dân.

3.2. Mở rộng tín dụng và hỗ trợ sinh kế nông thôn

Tiếp cận nguồn vốn tín dụng chính sách là giải pháp tháo gỡ khó khăn trực tiếp. Các ngân hàng thương mại cần đơn giản hóa thủ tục thế chấp cho hộ gia đình. Tín dụng ưu đãi giúp người dân đầu tư máy móc và mở rộng chuồng trại. Việc ứng dụng công nghệ tưới tiêu hiện đại góp phần nâng cao năng suất cây trồng. Chính quyền cấp cơ sở cần hướng dẫn kỹ thuật canh tác sạch cho nông dân. Các chuỗi giá trị nông sản liên kết giữa hợp tác xã và hộ kinh doanh cần được nhân rộng. Việc bao tiêu sản phẩm nông nghiệp giúp giảm thiểu rủi ro biến động giá cả thị trường. Hỗ trợ vốn đi kèm chuyển giao kỹ thuật tạo ra dòng tiền ổn định. Thu nhập của hộ nông dân từ đó được cải thiện thực chất.

IV. Kết luận và định hướng thu nhập hộ gia đình Thừa Thiên Huế

Nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng đến thu nhập hộ gia đình tỉnh Thừa Thiên Huế từ dữ liệu VHLSS mang ý nghĩa khoa học và thực tiễn sâu sắc. Dữ liệu thực nghiệm chứng minh vai trò quyết định của vốn nhân lực và địa bàn cư trú. Trình độ học vấn cao thúc đẩy thu nhập cá nhân tăng trưởng vượt bậc. Việc làm phi nông nghiệp tạo ra nguồn sinh kế vững chắc hơn so với nông nghiệp truyền thống. Chênh lệch thu nhập giữa vùng đồng bằng và miền núi vẫn là bài toán xã hội lớn. Kết quả phân tích cung cấp luận cứ xác đáng cho các cơ quan điều hành. Tỉnh Thừa Thiên Huế cần lồng ghép chính sách tạo việc làm vào chiến lược phát triển kinh tế. Việc đầu tư hạ tầng giao thông liên kết vùng sẽ thu hẹp khoảng cách giàu nghèo. Nâng cao hiệu quả sử dụng vốn đầu tư công là điều kiện tiên quyết. Các giải pháp đồng bộ sẽ giúp nâng cao mức sống toàn diện cho mọi người dân trong toàn tỉnh.

4.1. Ứng dụng thực tiễn trong hoạch định chính sách

Phát hiện nghiên cứu đóng góp trực tiếp vào công tác quy hoạch của các sở ngành. Sở Kế hoạch và Đầu tư tỉnh có thể vận dụng số liệu này để phân bổ nguồn vốn. Các dự án xóa đói giảm nghèo cần ưu tiên huyện có tỷ lệ hộ nghèo cao. Sở Lao động, Thương binh và Xã hội xây dựng các đề án đào tạo nghề trúng đích. Chính quyền địa phương cần giám sát hiệu quả thực hiện các gói tín dụng vi mô. Việc đánh giá tác động chính sách định kỳ thông qua bộ dữ liệu VHLSS giúp kịp thời điều chỉnh biện pháp hỗ trợ. Mô hình định lượng cung cấp công cụ dự báo xu hướng thu nhập chuẩn xác. Nhờ đó, nguồn ngân sách địa phương được khai thác tiết kiệm và mang lại hiệu quả tối ưu.

4.2. Khuyến nghị mở rộng hướng nghiên cứu tương lai

Các nghiên cứu tiếp theo nên kết hợp dữ liệu bảng đa kỳ để theo dõi biến động dài hạn. Việc tiếp cận chuỗi thời gian nhiều năm giúp lượng hóa tác động của các cú sốc kinh tế bên ngoài. Các yếu tố như biến đổi khí hậu và chuyển đổi số cần được bổ sung vào mô hình phân tích. Mô hình cấu trúc không gian có thể áp dụng nhằm phân tích hiệu ứng lan tỏa giữa các vùng. Sự phát triển mạnh của kinh tế ban đêm và du lịch di sản đòi hỏi các chỉ số đo lường mới. Hơn nữa, việc khảo sát chuyên sâu theo ngành nghề đặc thù sẽ làm sáng tỏ bức tranh phân phối thu nhập. Những hướng nghiên cứu mở rộng này làm phong phú thêm kho tàng kinh tế học phát triển địa phương.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Thu nhập hộ gia đình là chỉ số quan trọng phản ánh mức sống, chất lượng cuộc sống, đồng thời là thước đo phản ánh mức độ phát triển kinh tế và công bằng xã hội của một địa phương. Tỉnh Thừa Thiên Huế thuộc Vùng kinh tế trọng điểm miền Trung, nằm trên trục giao thông Bắc - Nam huyết mạch (cách Hà Nội 675 km về phía Bắc và cách thành phố Hồ Chí Minh 1.060 km về phía Nam), đồng thời là hạt nhân kết nối tuyến hành lang kinh tế Đông - Tây và tuyến du lịch di sản miền Trung.

Trong giai đoạn 2016–2019, kinh tế địa phương đạt tốc độ tăng trưởng tổng sản phẩm trên địa bàn (GRDP) bình quân 7,20%/năm, cao hơn mức bình quân 6,78%/năm của cả nước. Hiệu quả sử dụng vốn đầu tư có sự cải thiện khi hệ số ICOR giảm từ 8,0 năm 2016 xuống còn 7,1 năm 2019; thu nhập bình quân đầu người năm 2019 tăng 37,18% so với năm 2016. Mặc dù vậy, mặt bằng thu nhập của tỉnh vẫn thấp hơn đáng kể so với mức bình quân chung của cả nước và tồn tại khoảng cách phát triển giữa các vùng miền. Năm 2020, thu nhập bình quân đầu người của tỉnh đạt 3,2 triệu đồng/tháng, chỉ tương đương 76,19% mức bình quân toàn quốc (4,2 triệu đồng/tháng); tỷ lệ hộ nghèo của tỉnh ghi nhận ở mức 3,45%, cao gấp 1,25 lần mức trung bình toàn quốc (2,75%). Mặc dù dữ liệu Điều tra mức sống hộ gia đình (VHLSS) đã được ứng dụng trong nhiều công trình cấp quốc gia và liên tỉnh, nguồn dữ liệu này chưa được khai thác sâu để phân tích thực trạng vi mô tại tỉnh Thừa Thiên Huế.

Khóa luận tốt nghiệp ngành Kế hoạch – Đầu tư của tác giả Phạm Thị Phương Nhiên (Trường Đại học Kinh tế – Đại học Huế, người hướng dẫn: ThS. Nguyễn Hải Yến) đã xác định các mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể:

• Mục tiêu chung: Nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng đến thu nhập hộ gia đình tại tỉnh Thừa Thiên Huế tập trung vào các đặc điểm của chủ hộ, quy mô hộ gia đình thông qua nghiên cứu bộ dữ liệu VHLSS, từ đó đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao thu nhập của các hộ gia đình tại tỉnh Thừa Thiên Huế trong giai đoạn tới.
• Mục tiêu cụ thể:
  1. Hệ thống hóa những vấn đề lý luận và thực tiễn về các yếu tố ảnh hưởng đến thu nhập của hộ gia đình.
  2. Phân tích các yếu tố liên quan về các đặc điểm của chủ hộ, quy mô hộ gia đình ảnh hưởng đến thu nhập hộ gia đình tại tỉnh Thừa Thiên Huế thông qua bộ dữ liệu VHLSS.
  3. Đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao thu nhập của các hộ gia đình tại tỉnh Thừa Thiên Huế trong giai đoạn tới.

Về đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Các yếu tố ảnh hưởng đến thu nhập của hộ gia đình tại tỉnh Thừa Thiên Huế.
• Phạm vi nội dung: Điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội tỉnh Thừa Thiên Huế và các yếu tố vi mô tác động đến thu nhập hộ gia đình (đặc điểm nhân khẩu học của chủ hộ, quy mô hộ và nguồn lực lao động).
• Phạm vi không gian: Địa bàn tỉnh Thừa Thiên Huế, bao gồm 1 thành phố, 2 thị xã và 5 huyện.
• Phạm vi thời gian: Số liệu vi mô trích xuất từ Bộ dữ liệu Điều tra mức sống hộ gia đình (VHLSS) năm 2020 của Tổng cục Thống kê, kết hợp chuỗi dữ liệu kinh tế - xã hội giai đoạn 2016–2023.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khóa luận vận dụng hệ thống lý thuyết kinh tế học phát triển và các quy định pháp lý hiện hành để xác định khung phân tích:

• Khung lý thuyết nền tảng: Lý thuyết vốn nhân lực của Gary Becker (1964, 1993) khẳng định mối quan hệ cùng chiều giữa trình độ học vấn, kỹ năng chuyên môn và năng suất lao động với thu nhập; các nghiên cứu thực nghiệm của Angus Deaton về ảnh hưởng nghịch chiều của quy mô gia đình đến thu nhập bình quân đầu người; mô hình phân tích chênh lệch thành thị – nông thôn của Martin Ravallion; cùng các luận điểm về tác động của tình trạng hôn nhân (Zhang), giới tính và tuổi tác (Blau), số lượng người trong độ tuổi lao động (Nguyen).
• Khái niệm và cơ sở pháp lý: Định nghĩa hộ gia đình theo Điều tra mức sống hộ gia đình của Tổng cục Thống kê (nhóm người ăn chung, ở chung từ 6 tháng trở lên trong 12 tháng qua và có chung quỹ thu chi); Điều 106 và Điều 107 Bộ luật Dân sự năm 2005 về tư cách chủ thể dân sự, tài sản chung của hộ và vai trò đại diện của chủ hộ; định nghĩa cấu phần thu nhập của Chu Thị Kim Loan và Nguyễn Văn Hướng (2015) xác định thu nhập hộ là phần còn lại sau khi lấy tổng thu trừ chi phí vật chất và dịch vụ cho sản xuất kinh doanh.
• Nguồn dữ liệu: Dữ liệu thứ cấp vi mô từ bộ số liệu VHLSS năm 2020 thu thập qua 4 kỳ điều tra trong năm; Niên giám thống kê tỉnh Thừa Thiên Huế năm 2023; báo cáo kinh tế - xã hội từ Sở Kế hoạch và Đầu tư tỉnh Thừa Thiên Huế và Cổng thông tin điện tử tỉnh.
• Phương pháp xử lý và mô hình phân tích: Dữ liệu được làm sạch và xử lý bằng phần mềm Stata/MP 17.0 kết hợp Microsoft Excel. Tác giả áp dụng ba kỹ thuật phân tích chính:
  1. Thống kê mô tả: Sử dụng bảng tần số, tỷ lệ phần trăm và các chỉ số đo lường tập trung để phác họa đặc điểm của chủ hộ và hộ gia đình.
  2. Hồi quy bình phương nhỏ nhất (OLS): Mô hình hóa phương trình tuyến tính đa biến: $$Y_i = \beta_0 + \beta_1 X_{1i} + \beta_2 X_{2i} + \dots + \beta_k X_{ki} + e_i$$ Trong đó, biến phụ thuộc $Y$ là tổng thu nhập một năm của hộ gia đình; các biến giải thích $X_k$ phản ánh đặc điểm của chủ hộ (tuổi, giới tính, tình trạng hôn nhân, dân tộc, học vấn) và đặc điểm của hộ (khu vực sống, số lao động, quy mô hộ).
  3. Hồi quy phân vị (Quantile Regression): Phương trình dạng $Q_\tau(Y|X) = X\beta_\tau$ tại các phân vị 25%, 50%, 75% nhằm kiểm định sự khác biệt về mức độ tác động của các biến độc lập lên từng phân khúc thu nhập khác nhau của mẫu khảo sát.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn về các yếu tố ảnh hưởng đến thu nhập hộ gia đình

Chương 1 hệ thống hóa cơ sở lý luận về hộ gia đình, thành viên hộ gia đình, tiêu chuẩn xác định 7 trường hợp ngoại lệ trong thống kê mức sống (trẻ sinh dưới 6 tháng, người chuyển đến lâu dài, học sinh - sinh viên đi học xa được gia đình chu cấp, người giúp việc có quỹ chi tiêu riêng không tính là thành viên...). Cấu trúc thu nhập hộ được phân định thành 4 nguồn chính: tiền công/tiền lương; thu nhập từ nông, lâm nghiệp, thủy sản; thu nhập từ sản xuất kinh doanh phi nông nghiệp; và các khoản thu chuyển nhượng khác.

Về mặt thực tiễn, tác giả tổng hợp các công trình nghiên cứu quốc tế và trong nước:

• Nghiên cứu quốc tế: Fadipe và cộng sự (2014) khảo sát 90 hộ tại bang Kwara (Nigeria) chỉ ra giới tính chủ hộ, học vấn, quy mô trang trại và việc tiếp cận điện có tác động dương có ý nghĩa thống kê đến thu nhập, trong khi quy mô hộ không có ý nghĩa; Iman và cộng sự (2018) khảo sát hộ nông thôn Bangladesh chỉ ra tỷ lệ nghèo tuyệt đối 32% và nghèo cực độ 19% chịu ảnh hưởng bởi tuổi, học vấn, đất canh tác, số lao động; Marius (2017) khảo sát 361 hộ tại Kenya khẳng định vai trò tích cực của học vấn chủ hộ.
• Nghiên cứu tại Việt Nam: Lê Đình Hải (2015, 2017) nghiên cứu 60 hộ tại huyện Ba Vì (Hà Nội) xác định quy mô vốn vay, diện tích đất canh tác và mức độ ứng dụng kỹ thuật sản xuất là 3 yếu tố then chốt; Vũ Thị Thương và Nguyễn Thị Phương Thảo (2018) nghiên cứu 150 hộ dân tộc thiểu số tại Kon Tum cho thấy học vấn, đào tạo nghề, vốn tín dụng giúp tăng thu nhập, còn quy mô hộ lớn và tỷ lệ phụ thuộc cao gây giảm thu nhập; Nguyễn Lan Duyên (2014) tại An Giang (598 hộ); Chu Thị Kim Loan và Nguyễn Văn Hướng (2015) tại Thanh Hóa (80 hộ); Trần Đình Thao và cộng sự (2022) tại khu vực Tây Bắc. Từ đó, tác giả chỉ ra sự thiếu hụt nghiên cứu thực nghiệm dùng dữ liệu VHLSS riêng cho Thừa Thiên Huế.

Chương 2: Phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến thu nhập của hộ gia đình tỉnh Thừa Thiên Huế

Chương này tập trung phân tích tổng quan bối cảnh địa phương kết hợp ước lượng định lượng bộ dữ liệu VHLSS 2020:

• Điều kiện tự nhiên và tài nguyên: Tỉnh có tọa độ $16^\circ - 16,8^\circ$ vĩ Bắc và $107^\circ - 108,2^\circ$ kinh Đông, diện tích đất tự nhiên 494.006,10 ha (năm 2023). Đất lâm nghiệp chiếm tỷ trọng lớn nhất với 325.422,70 ha (65,78%); đất sản xuất nông nghiệp chiếm 67.836,90 ha (13,71%); đất chuyên dùng 7,57%; đất ở 2,02%; đất chưa sử dụng 6.352,30 ha (1,28%). Bờ biển dài 128 km; hệ đầm phá Tam Giang - Cầu Hai rộng 21.600 ha (chiếm 48,2% diện tích đầm phá ven bờ cả nước); tỷ lệ che phủ rừng đạt 57,16%.
• Thực trạng kinh tế giai đoạn 2016–2023: Tốc độ tăng trưởng GRDP bình quân giai đoạn 2016–2023 đạt 6,34%/năm, chia thành hai giai đoạn rõ rệt: 2016–2019 đạt 7,20%/năm và 2020–2023 đạt 5,47%/năm (chịu ảnh hưởng của dịch bệnh COVID-19). Cơ cấu ngành kinh tế trong GRDP có sự chuyển dịch: ngành nông - lâm - thủy sản giảm từ 14,38% (năm 2016) xuống 10,66% (năm 2023); công nghiệp - xây dựng tăng từ 29,00% lên 31,93%; dịch vụ tăng từ 48,00% lên 48,84%; thuế sản phẩm trừ trợ cấp chiếm 8,58%.

Chỉ tiêu kinh tế	Năm 2016	Năm 2017	Năm 2018	Năm 2019	Năm 2020	Năm 2021	Năm 2022	Năm 2023
Tăng trưởng GRDP toàn tỉnh (%)	6,93	7,92	6,72	7,25	2,04	4,24	8,56	7,03
Giá trị GRDP (tỷ đồng, giá SS 2010)	25.353,3	27.360,2	29.200,1	31.317,8	31.956,7	33.346,6	36.199,8	38.743,5
Nông, lâm nghiệp và thủy sản (%)	-3,45	3,80	4,00	-4,09	1,92	2,21	-0,04	7,03
Công nghiệp và xây dựng (%)	11,22	13,02	7,81	10,20	5,09	5,20	8,34	5,04
Dịch vụ (%)	6,52	6,42	7,08	8,25	-0,35	3,62	11,37	8,66
Thuế sản phẩm trừ trợ cấp (%)	14,31	5,79	5,02	8,32	4,49	7,52	5,51	6,94
Hệ số ICOR	8,0	-	-	7,1	-	-	-	-

• Đặc điểm mẫu nghiên cứu VHLSS 2020: Mẫu gồm 118 hộ gia đình được chọn từ các đơn vị hành chính của tỉnh:

STT	Địa bàn hành chính	Số lượng hộ	Tỷ lệ (%)
1	Thành phố Huế	40	33,90
2	Huyện Phong Điền	11	9,32
3	Huyện Quảng Điền	10	8,33
4	Huyện Phú Vang	16	13,56
5	Thị xã Hương Thủy	9	7,63
6	Thị xã Hương Trà	12	10,17
7	Huyện A Lưới	6	5,08
8	Huyện Phú Lộc	14	11,86
Tổng	Toàn tỉnh Thừa Thiên Huế	118	100,00

• Kết quả hồi quy OLS và hồi quy phân vị: Mô hình xác định được 4 biến độc lập có ý nghĩa thống kê tác động đến thu nhập hộ gia đình: dân tộc của chủ hộ, khu vực sinh sống (thành thị/nông thôn), số lao động trong hộ và trình độ học vấn của chủ hộ. Trong đó, trình độ học vấn của chủ hộ giữ vai trò tác động lớn nhất; hộ có chủ hộ tốt nghiệp THPT hoặc đại học có mức thu nhập cao hơn rõ rệt. Khi phân tích bằng phương pháp hồi quy phân vị, ở nhóm hộ có thu nhập thấp (các phân vị dưới), tác động của trình độ học vấn và yếu tố dân tộc thể hiện sự phân hóa rõ ràng hơn so với các nhóm thu nhập cao.

Chương 3: Đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao thu nhập của các hộ gia đình tỉnh Thừa Thiên Huế

Trên cơ sở định hướng phát triển kinh tế gắn với công bằng xã hội, tác giả đề xuất 6 nhóm giải pháp:

1. Giải quyết sự chênh lệch vùng miền: Thu hẹp khoảng cách phát triển giữa các vùng đô thị trung tâm và vùng nông thôn, vùng bãi ngang, ven biển đầm phá.
2. Hỗ trợ các nhóm dân tộc thiểu số: Thiết kế chính sách hỗ trợ sản xuất, tiếp cận nguồn lực đất đai và vốn vay ưu đãi phù hợp với tập quán của đồng bào vùng sâu, vùng cao (đặc biệt tại A Lưới, Nam Đông).
3. Nâng cao trình độ học vấn và kỹ năng lao động: Mở rộng đào tạo nghề, phổ cập giáo dục trung học và kỹ năng chuyên môn kỹ thuật cho lao động nông thôn và chủ hộ sản xuất.
4. Hỗ trợ các nhóm yếu thế: Xây dựng mạng lưới an sinh xã hội, trợ cấp và tạo sinh kế tự phục hồi cho các hộ gia đình có hoàn cảnh khó khăn, thiếu nhân lực lao động.
5. Phát triển ngành du lịch bền vững: Tận dụng thế mạnh di sản văn hóa thế giới, cảnh quan vịnh Lăng Cô, hệ thống đầm phá Tam Giang - Cầu Hai để phát triển du lịch cộng đồng, tạo việc làm phi nông nghiệp tại chỗ.
6. Tăng cường phối hợp và thực hiện chính sách đồng bộ: Tăng cường liên kết giữa các sở, ban, ngành trong triển khai chương trình mục tiêu quốc gia về giảm nghèo bền vững và xây dựng nông thôn mới.

Phần kiến nghị của khóa luận phân tách thành hai cấp độ: kiến nghị đối với Nhà nước (hoàn thiện khung pháp lý an sinh, phân bổ vốn đầu tư công) và đối với chính quyền địa phương tỉnh Thừa Thiên Huế (thực thi quy hoạch kinh tế - xã hội, đầu tư cơ sở hạ tầng nông thôn, thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu cây trồng, vật nuôi).

---

Kết quả và đóng góp

• Kết quả nghiên cứu chính:
  • Xác lập bằng chứng thực nghiệm khẳng định thu nhập của 118 hộ gia đình tại Thừa Thiên Huế phụ thuộc chủ yếu vào 4 yếu tố: dân tộc, khu vực sinh sống, số lượng lao động trong hộ và trình độ học vấn của chủ hộ.
  • Học vấn của chủ hộ là biến số có mức độ tác động mạnh nhất; chủ hộ đạt trình độ THPT hoặc đại học và các hộ định cư ở khu vực thành thị có thu nhập vượt trội nhờ khả năng tiếp cận việc làm chuyên môn và dịch vụ kinh tế.
  • Kết quả hồi quy phân vị phát hiện ở nhóm tầng lớp thu nhập thấp, khoảng cách thu nhập gây ra bởi rào cản học vấn và nguồn gốc dân tộc trở nên gay gắt hơn; các hộ dân tộc thiểu số, sinh sống ở nông thôn và hộ có quy mô đông người đối mặt với nhiều khó khăn trong việc cải thiện thu nhập.
  • Hệ thống hóa bức tranh kinh tế vĩ mô tỉnh Thừa Thiên Huế: Tốc độ tăng trưởng GRDP năm 2020 sụt giảm xuống mức thấp nhất là 2,04% do đại dịch COVID-19 làm ngành dịch vụ tăng trưởng âm 0,35%, trước khi phục hồi lên 8,56% vào năm 2022 và 7,03% vào năm 2023; chỉ ra khoảng cách thu nhập của địa phương năm 2020 chỉ bằng 76,19% mức bình quân chung của cả nước.
• Giải pháp đề xuất: Đề xuất hệ thống 6 nhóm giải pháp có tính mục tiêu, tập trung trực tiếp vào việc nâng cao học vấn, phát triển sinh kế cho hộ đồng bào dân tộc thiểu số, giảm chênh lệch vùng miền và khai thác tiềm năng du lịch dịch vụ.
• Đóng góp về mặt học thuật và thực tiễn: Khóa luận là công trình đầu tiên tại địa phương khai thác dữ liệu điều tra vi mô chuẩn hóa VHLSS năm 2020 của Tổng cục Thống kê trên địa bàn tỉnh Thừa Thiên Huế, kết hợp đồng thời phương pháp OLS và hồi quy phân vị (Quantile Regression), cung cấp căn cứ định lượng thực nghiệm cho các nhà hoạch định chính sách địa phương thay vì chỉ dựa trên các báo cáo thống kê vĩ mô gộp.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế của khóa luận:
  • Dữ liệu nghiên cứu bị giới hạn ở cỡ mẫu $N = 118$ hộ gia đình từ cuộc điều tra VHLSS năm 2020; đây là dữ liệu cắt ngang (cross-sectional data) tại một thời điểm, chưa theo dõi được biến động thu nhập theo chuỗi thời gian dạng dữ liệu bảng (panel data).
  • Quy mô mẫu phân bổ tại một số địa bàn miền núi còn mỏng (huyện A Lưới chỉ có 6 hộ, chiếm 5,08%), làm giảm mức độ đại diện cho các tiểu vùng dân tộc thiểu số đặc thù.
  • Tác giả tự nhận định công trình còn gặp giới hạn về thời gian nghiên cứu và kinh nghiệm thực tế trong phân tích mô hình kinh tế lượng.
• Hướng nghiên cứu tiếp theo:
  • Mở rộng mẫu nghiên cứu và cập nhật dữ liệu từ các kỳ khảo sát VHLSS gần nhất (2022, 2024) để phân tích động thái thay đổi thu nhập của hộ gia đình theo thời gian.
  • Bổ sung thêm các biến độc lập vi mô như điều kiện tiếp cận tín dụng chính thức, tài sản sản xuất, rủi ro thiên tai lũ lụt và dịch bệnh đặc thù tại dải đất duyên hải miền Trung.

---

Giá trị tham khảo

• Đối tượng sử dụng:
  • Sinh viên, học viên các ngành Kế hoạch – Đầu tư, Kinh tế phát triển, Thống kê kinh tế khi thực hiện khóa luận, đề tài nghiên cứu về mức sống, phân hóa giàu nghèo và sinh kế hộ gia đình.
  • Cán bộ nghiên cứu, chuyên viên tổng hợp quy hoạch tại Sở Kế hoạch và Đầu tư, Sở Lao động - Thương binh và Xã hội tỉnh Thừa Thiên Huế trong việc rà soát và đánh giá các chính sách giảm nghèo bền vững.
• Nội dung có giá trị tham khảo cao:
  • Quy trình chuẩn hóa, phân loại biến số và xử lý số liệu VHLSS trên phần mềm thống kê Stata/MP 17.0.
  • Phương pháp ứng dụng mô hình hồi quy phân vị (Quantile Regression) nhằm làm rõ sự khác biệt của các nhân tố tác động tại các phân đoạn thu nhập khác nhau.
  • Bộ số liệu tổng hợp chi tiết về hiện trạng sử dụng đất, tốc độ tăng trưởng GRDP từng ngành và hệ số ICOR của tỉnh Thừa Thiên Huế giai đoạn 2016–2023.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Mẫu nghiên cứu VHLSS năm 2020 của tỉnh Thừa Thiên Huế trong đề tài gồm bao nhiêu hộ và phân bổ như thế nào?
Mẫu nghiên cứu gồm 118 hộ gia đình, phân bổ tại 8 đơn vị hành chính: Thành phố Huế có số lượng lớn nhất với 40 hộ (33,90%); tiếp đến là huyện Phú Vang 16 hộ (13,56%); huyện Phú Lộc 14 hộ (11,86%); thị xã Hương Trà 12 hộ (10,17%); huyện Phong Điền 11 hộ (9,32%); huyện Quảng Điền 10 hộ (8,33%); thị xã Hương Thủy 9 hộ (7,63%); và huyện A Lưới 6 hộ (5,08%).

2. Mô hình kinh tế lượng trong khóa luận xác định những yếu tố nào ảnh hưởng đến thu nhập hộ gia đình tại Thừa Thiên Huế?
Kết quả phân tích hồi quy OLS và hồi quy phân vị xác định được 4 yếu tố có ý nghĩa thống kê tác động đến thu nhập hộ gia đình: trình độ học vấn của chủ hộ, khu vực sinh sống (thành thị/nông thôn), dân tộc của chủ hộ và số lượng lao động trong hộ. Trong đó, trình độ học vấn của chủ hộ là biến số có tác động mạnh nhất; hộ có chủ hộ tốt nghiệp THPT hoặc đại học và sinh sống tại khu vực thành thị có mức thu nhập cao hơn đáng kể.

3. Mặt bằng thu nhập bình quân đầu người và tỷ lệ hộ nghèo của tỉnh Thừa Thiên Huế năm 2020 so với cả nước như thế nào?
Theo số liệu trích dẫn trong khóa luận, năm 2020 thu nhập bình quân đầu người tại tỉnh Thừa Thiên Huế đạt 3,2 triệu đồng/tháng, chỉ bằng 76,19% mức bình quân chung của cả nước (4,2 triệu đồng/tháng). Tỷ lệ hộ nghèo của tỉnh là 3,45%, cao gấp 1,25 lần mức trung bình toàn quốc (2,75%).

4. Tăng trưởng GRDP của tỉnh Thừa Thiên Huế giai đoạn 2016–2019 và 2020–2023 có sự khác biệt ra sao?
Giai đoạn 2016–2019, GRDP của tỉnh tăng trưởng bình quân 7,20%/năm (cao hơn mức 6,78%/năm của cả nước); hệ số ICOR giảm từ 8,0 năm 2016 xuống 7,1 năm 2019. Giai đoạn 2020–2023, do ảnh hưởng của đại dịch COVID-19, tốc độ tăng trưởng GRDP bình quân giảm xuống còn 5,47%/năm; trong đó năm 2020 chỉ đạt 2,04% với ngành dịch vụ tăng trưởng âm 0,35%, sau đó phục hồi lên 8,56% vào năm 2022 và đạt 7,03% vào năm 2023.

5. Khóa luận đề xuất những nhóm giải pháp nào để nâng cao thu nhập hộ gia đình tại Thừa Thiên Huế?
Tác giả đề xuất 6 nhóm giải pháp: (1) Giải quyết sự chênh lệch vùng miền; (2) Hỗ trợ các nhóm dân tộc thiểu số; (3) Nâng cao trình độ học vấn và kỹ năng lao động; (4) Hỗ trợ các nhóm yếu thế; (5) Phát triển ngành du lịch bền vững; (6) Tăng cường phối hợp và thực hiện chính sách đồng bộ.

---

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Phạm Thị Phương Nhiên đã hệ thống hóa cơ sở lý luận và phân tích thực nghiệm các yếu tố ảnh hưởng đến thu nhập hộ gia đình trên địa bàn tỉnh Thừa Thiên Huế thông qua bộ dữ liệu VHLSS năm 2020 trên phần mềm Stata/MP 17.0. Kết quả ước lượng hồi quy OLS và hồi quy phân vị khẳng định trình độ học vấn của chủ hộ, khu vực sinh sống, dân tộc và quy mô lao động là những nhân tố quyết định đến thu nhập, trong đó học vấn giữ vai trò then chốt nhất. Công trình cung cấp hệ thống luận cứ khoa học và dữ liệu thực chứng tin cậy, làm cơ sở thực tiễn cho việc đề xuất các chính sách giảm nghèo và thu hẹp khoảng cách phát triển kinh tế - xã hội tại địa phương.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn về các yếu tố ảnh hưởng đến thu nhập hộ gia đình. Chương 2: Phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến thu nhập hộ gia đình tỉnh Thừa Thiên Huế. Chương 3: Đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao thu nhập của các hộ gia đình tỉnh Thừa Thiên Huế. SVTH: Phạm Thị Phương hiên 8 Khóa Luận Cuối Khóa GVHD: ThS.

guyễn Hải Yến PHẦ II: ỘI DU G VÀ KẾT QUẢ GHIÊ CỨU CHƯƠ G 1: CƠ SỞ LÝ LUẬ VÀ THỰC TIỄ VỀ CÁC YẾU TỐ Ả H HƯỞ G ĐẾ THU HẬP HỘ GIA ĐÌ H 1. Một số khái niệm 1. Khái niệm về hộ gia đình Theo Tổng cục Thống kê, dựa trên Điều tra mức sống hộ gia đình, hộ gia đình được định nghĩa là một hoặc một nhóm người sống chung, ăn chung trong một nơi ở và có chung quỹ thu chi trong ít nhất 6 tháng trong vòng 12 tháng qua, tính từ thời điểm phỏng vấn trở về trước [3]. Theo quy định tại Điều 106 Bộ Luật Dân sự năm 2005 của Việt N am, hộ gia đình được coi là một chủ thể trong quan hệ dân sự nếu các thành viên có tài sản chung và cùng đóng góp công sức để tham gia hoạt động kinh tế chung trong các lĩnh vực như nông, lâm, ngư nghiệp hoặc các hoạt động sản xuất, kinh doanh khác theo quy định của pháp luật [4].

Hộ gia đình được phân chia thành hai nhóm chính dựa trên tình trạng việc làm của các thành viên: hộ không có hoạt động kinh tế và hộ có hoạt động kinh tế. Hộ không có hoạt động kinh tế là các hộ không có thành viên làm công ăn lương hoặc tham gia bất kỳ hoạt động sản xuất kinh doanh nào. Đối với hộ có hoạt động kinh tế, phân loại chi tiết được thực hiện dựa trên đặc điểm công việc của các thành viên. Cụ thể, hộ làm công là hộ mà thành viên chỉ làm công ăn lương và không tham gia sản xuất kinh doanh.

Hộ thuần nông bao gồm các thành viên chỉ làm việc trong lĩnh vực nông nghiệp. Hộ sản xuất kinh doanh là hộ mà các thành viên hoạt động trong các lĩnh vực công nghiệp hoặc dịch vụ. N goài ra, còn có các loại hộ kết hợp như: • Hộ nông nghiệp – làm công: Thành viên vừa làm nông nghiệp vừa làm công ăn lương. • Hộ nông nghiệp – sản xuất kinh doanh: Thành viên tham gia cả nông nghiệp và công nghiệp hoặc dịch vụ.

• Hộ sản xuất kinh doanh – làm công: Thành viên làm việc trong cả công nghiệp/dịch vụ và làm công ăn lương. • Hộ hỗn hợp: Thành viên tham gia cả ba lĩnh vực: nông nghiệp, công nghiệp/dịch vụ, và làm công ăn lương. SVTH: Phạm Thị Phương hiên 9 Khóa Luận Cuối Khóa GVHD: ThS. guyễn Hải Yến SVTH: Phạm Thị Phương hiên 10 Khóa Luận Cuối Khóa GVHD: ThS.

guyễn Hải Yến Khu vực nông nghiệp bao gồm các hoạt động liên quan đến nông nghiệp, lâm nghiệp, và thủy sản. Khu vực công nghiệp bao gồm các hoạt động thuộc lĩnh vực công nghiệp và xây dựng. Trong khi đó, khu vực dịch vụ bao phủ các lĩnh vực như thương mại, khách sạn, vận tải, tài chính, giáo dục, y tế và các dịch vụ khác bao gồm văn hóa, thể thao và quản lý nhà nước [5]. Thành viên hộ gia đình Theo Tổng cục Thống kê – trong Điều tra mức sống hộ gia đình, một người được xem là thành viên của hộ gia đình phải đáp ứng hai điều kiện sau [3]: i, Cùng ăn, ở chung trong hộ 6 tháng trở lên trong 12 tháng qua; ii, Có chung quỹ thu chi, nghĩa là mọi khoản thu nhập của thành viên đều được đóng góp vào ngân sách chung của hộ và mọi khoản chi tiêu của họ đều lấy từ ngân sách đó.

Tuy nhiên, có 7 trường hợp ngoại lệ dưới đây khi xác định một người nào đó có phải là thành viên của hộ hay không, cụ thể: i, Cùng ăn, ở chung trong hộ 6 tháng trở lên trong 12 tháng qua; ii, Trẻ em sinh ra chưa đầy 6 tháng vẫn được coi là thành viên của hộ; iii, N hững người tuy mới ở trong hộ chưa đủ 6 tháng nhưng tương lai sẽ ở lâu dài trong hộ, kể cả có/chưa có giấy chứng nhận (giấy đăng ký kết hôn, giấy chuyển đến, giấy xuất ngũ về với gia đình…). N hững người này bao gồm: con dâu về nhà chồng, con rể về nhà vợ, người đi làm việc, học tập, lao động ở nước ngoài, hoặc các cơ quan xí nghiệp trong nước trở về hộ, người từ lực lượng vũ trang trở về, về nghỉ hưu, nghỉ mất sức, v.v… vẫn được coi là thành viên của hộ; iv, Học sinh, sinh viên, cán bộ đi học ở nơi khác trong nước và những người đi chữa bệnh trong/ngoài nước trên 6 tháng nhưng hộ phải nuôi thì vẫn được coi là thành viên của hộ; v, Khách, họ hàng đến chơi đã ở trong hộ 6 tháng trở lên và hộ phải nuôi toàn bộ thì được coi là thành viên của hộ; vi, N hững người giúp việc (ôsin) có gia đình riêng sống ở nơi khác thì mặc dù ở chung trong một mái nhà và ăn chung với hộ nhưng không được tính là thành viên của hộ (vì họ có quỹ thu chi riêng); vii, N hững người chuyển khỏi hộ có tính chất lâu dài và người chết trong 12 tháng qua không tính là thành viên của hộ, mặc dù họ đã sống trong hộ hơn 6 tháng. Chủ hộ và quy mô hộ Theo Tổng cục Thống kê – trong Điều tra mức sống hộ gia đình, chủ hộ được định nghĩa là người có vai trò quản lý và điều hành các hoạt động trong hộ gia đình, đồng thời chịu trách nhiệm chính trong việc ra quyết định liên quan đến các vấn đề của SVTH: Phạm Thị Phương hiên 11 Khóa Luận Cuối Khóa GVHD: ThS. guyễn Hải Yến hộ.

Thông thường (nhưng không bắt buộc), chủ hộ là người có thu nhập cao nhất trong hộ và hiểu rõ các hoạt động kinh tế cũng như nghề nghiệp của các thành viên khác trong gia đình. Phần lớn chủ hộ theo định nghĩa này trùng với chủ hộ đăng ký trong sổ hộ khNu, nhưng cũng có trường hợp không trùng khớp [3]. Điều 107 Bộ Luật Dân sự năm 2005 của Việt N am, chủ hộ được coi là đại diện cho hộ gia đình trong các giao dịch dân sự nhằm phục vụ lợi ích chung của hộ. N gười làm chủ hộ có thể là cha, mẹ hoặc một thành viên khác đã thành niên trong gia đình [4].

N hư vậy, chủ hộ là người đáp ứng đủ điều kiện để cung cấp thông tin liên quan đến các đặc điểm nhân khNu học, tình hình kinh tế và các hoạt động trong hộ gia đình. Các thông tin về thu nhập của các thành viên khác trong hộ và của chính chủ hộ, do chủ hộ cung cấp, có thể được sử dụng làm cơ sở đại diện trong các nghiên cứu về hộ gia đình. Quy mô hộ được hiểu là tổng số thành viên trong hộ gia đình, những người cùng sinh sống, ăn ở chung và chia sẻ quỹ thu chi trong ít nhất 6 tháng trong vòng 12 tháng tính đến thời điểm thống kê [3]. Thu nhập hộ gia đình 1.

Khái niệm về thu nhập hộ gia đình Theo nghiên cứu của Chu Thị Kim Loan và N guyễn Văn Hướng (2015), thu nhập hộ gia đình được định nghĩa là phần còn lại từ tổng thu nhập sau khi trừ đi các chi phí vật chất và dịch vụ liên quan đến hoạt động sản xuất kinh doanh của hộ trong một khoảng thời gian nhất định, thường là một năm [6]. Dựa trên số liệu từ Tổng cục Thống kê – Kho dữ liệu mức sống hộ gia đình năm 2019, thu nhập bình quân đầu người hàng tháng được tính bằng cách lấy tổng thu nhập của hộ trong một năm chia cho số thành viên trong hộ, sau đó chia tiếp cho 12 tháng. Thu nhập của hộ bao gồm toàn bộ số tiền và giá trị hiện vật được quy đổi thành tiền, nhận được bởi hộ và các thành viên của hộ sau khi đã trừ đi các chi phí sản xuất trong một khoảng thời gian nhất định (thường là một năm). Thu nhập hộ gia đình bao gồm các thành phần sau [7]: i, Thu nhập từ tiền công, tiền lương; ii, Thu nhập từ sản xuất nông, lâm nghiệp, thuỷ sản (đã trừ chi phí và thuế sản xuất); iii, Thu nhập từ sản xuất ngành nghề phi nông, lâm nghiệp, thuỷ sản (đã trừ chi phí và thuế sản xuất); iv, Thu khác được tính vào thu nhập (không tính tiền tiết kiệm, bán tài sản, vay nợ thuần túy, thu nợ và các khoản chuyển nhượng vốn nhận).

SVTH: Phạm Thị Phương hiên 12 Khóa Luận Cuối Khóa GVHD: ThS. guyễn Hải Yến Thu nhập Tổng thu Tổng chi phí vật chất và dịch vụ sử = − của hộ của hộ dụng cho hoạt động SXKD của hộ 1. Các yếu tố ảnh hưởng đến thu nhập hộ gia đình Thu nhập hộ gia đình là một trong những yếu tố quan trọng để đánh giá mức sống và sự phát triển kinh tế - xã hội của một quốc gia. Việc nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng đến thu nhập hộ gia đình không chỉ giúp định hướng chính sách phù hợp, mà còn giúp các gia đình đề xuất các giải pháp tăng thu nhập.

Dựa trên các nghiên cứu đã có, từ đó rút ra các yếu tố ảnh hưởng chính đến thu nhập hộ gia đình là: Trình độ học vấn là một trong những yếu tố cốt lõi nhất ảnh hưởng đến thu nhập hộ gia đình. Theo nghiên cứu của Becker [8] về lý thuyết vốn nhân lực, những người có trình độ học vấn cao thường có thu nhập cao hơn do khả năng tiếp cận các công việc tốt và năng suất lao động cao hơn. Quy mô gia đình có tác động trái chiều đến thu nhập hộ gia đình tính trên đầu người. Theo nghiên cứu của Deaton [9], những gia đình có quy mô lớn thường có thu nhập bình quân đầu người thấp hơn do phải chia sẻ nguồn thu nhập cho nhiều thành viên.

Quy mô gia đình lớn không chỉ gây áp lực tài chính mà còn ảnh hưởng đến chất lượng giáo dục và chăm sóc sức khỏe. Tuy nhiên, trong các gia đình làm nghề nông nghiệp, quy mô gia đình lớn có thể là một lợi thế nhờ khả năng huy động lực lượng lao động trong gia đình. Khu vực sinh sống (đô thị hay nông thôn) cũng là một yếu tố ảnh hưởng lớn đến thu nhập. Theo nghiên cứu của Ravallion [10], các hộ gia đình sinh sống tại khu vực đô thị thường có thu nhập cao hơn do có nhiều cơ hội việc làm, mức lương cao hơn và khả năng tiếp cận dịch vụ tốt hơn.