Chương 1: Tổng quan nghiên cứu đề tài. Chương 2: Cơ sở lý thuyết và mô hình nghiên cứu. Chương 3: Phương pháp nghiên cứu. Chương 4: Phân tích kết quả nghiên cứu.
Chương 5: Kết luận và đề xuất giảp pháp. TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 5 Chƣơng 2 CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU 2. Giới thiệu chƣơng Trong chương 2 tác giả sẽ trình bày các lý thuyết về công nghệ, chuyển giao công nghệ, hiệu quả của việc chuyển giao công nghệ, tổng hợp các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả của việc chuyển giao công nghệ từ các đề tài liên quan, xây dựng mô hình nghiên cứu và giả thuyết nghiên cứu. Khái niệm về công nghệ Có rất nhiều khái niệm khác nhau về công nghệ: - ”Công nghệ là giải pháp, quy trình, bí quyết kỹ thuật có kèm theo hoặc không kèm theo công cụ, phương tiện dùng để biến đổi nguồn lực thành sản phẩm”.
(Luật khoa học và công nghệ, 2013) [4] - Theo tổ chức phát triển công nghiệp liên hợp quốc UNIDO: “công nghệ là việc áp dụng khoa học vào công nghiệp, bằng cách sử dụng các kết quả nghiên cứu và xử lý nó một cách có hệ thống và có phương pháp”. - Theo Ủy ban kinh tế xã hội châu Á - Thái Bình Dương của Liên hợp quốc (ESCAP hay UNESCAP): “Công nghệ là hệ thống kiến thức về quy trình kỹ thuật dùng để chế biến vật liệu và thông tin (bao gồm tất cả các kỹ năng, kiến thức, thiết bị và phương pháp sử dụng trong sản xuất, chế tạo, dịch vụ, quản lý và thông tin). - Hoặc rộng hơn, theo Dahlman C.E: “Công nghệ bao gồm các quá trình vật chất chuyển hoá các đầu vào thành các đầu ra và những kết cấu xã hội có liên quan đến quá trình chuyển hoá này”. Khái niệm về chuyển giao công nghệ Có rất nhiều định nghĩa về chuyển giao công nghệ: TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 6 - “Chuyển giao công nghệ tại Việt Nam là việc chuyển giao công nghệ giữa các tổ chức, cá nhân hoạt động trong lãnh thổ Việt Nam” (Luật chuyển giao Công nghệ, 2006) [5] Tổng quát: Chuyển giao công nghệ là việc đưa kiến thức kỹ thuật ra khỏi ranh giới nơi sản sinh ra nó.
- Theo quan điểm quản lý công nghệ: Chuyển giao công nghệ là tập thể tập hợp các hoạt động thương mại và pháp lý nhằm làm cho bên nhận công nghệ có được năng lực công nghệ như bên giao công nghệ trong khi sử dụng công nghệ đó vào một mục đích đã định. - "Chuyển giao công nghệ" là hình thức mua và bán công nghệ trên cơ sở Hợp đồng chuyển giao công nghệ đã được thoả thuận phù hợp với các quy định của pháp luật. Bên bán có nghĩa vụ chuyển giao các kiến thức tổng hợp của công nghệ hoặc cung cấp các máy móc, thiết bị, dịch vụ, đào tạo. kèm theo các kiến thức công nghệ cho bên mua và bên mua có nghĩa vụ thanh toán cho bên bán để tiếp thu, sử dụng các kiến thức công nghệ đó theo các điều kiện đã thoả thuận và ghi nhận trong Hợp đồng chuyển giao công nghệ.
(Theo Nghị định 45/1998/NĐ-CP) Theo tác giả Cynthia A. Steinke định nghĩa trong quyển sách “Technology Transfer: The Role of the Sci-tech Librarian” thì: - Chuyển giao công nghệ như là một quá trình nhận được kiến thức kỹ thuật, ý tưởng, dịch vụ, sáng chế, và các sản phẩm từ nguồn gốc đến bất cứ nơi nào họ có thể được đưa vào sử dụng thực tế. Mặc dù các nghiên cứu trước đây cũng đã cung cấp các định nghĩa khác nhau về chuyển giao công nghệ: chuyển giao công nghệ là chuyển giao kết hợp nghiên cứu phát triễn và kỹ thuật qua biên giới quốc gia (Jeannet và Liander, 1978) [21]; chuyển giao công nghệ là chuyển giao kiến thức kỹ thuật cần thiết, các bí quyết công nghệ từ các nước phát triển đến các nước kém phát triển về mặt kỹ thuật (Williams và Gibson, 1990 ; Bozeman, 2000) [33]; hay đó là một quá trình học tập, TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 7 phát triển và tích lũy kiến thức công nghệ cho nguồn nhân lực, ứng dụng vào các hoạt động để tạo ra sự tiến bộ (Derakhsahani, 1984) [8]. Tuy nhiên, chuyển giao công nghệ trong nghiên cứu này được hiểu là quá trình chuyển giao kiến thức về công nghệ, thông tin, bí quyết công nghệ từ nước phát triển sang nước kém phát triển hơn về công nghệ và được ứng dụng vào các hoạt động sản xuất tại các doanh nghiệp nước ngoài trên địa bàn các khu công nghiệp tại Việt Nam.
Lý thuyết về hiệu quả của việc chuyển giao công nghệ Xem xét chuyển giao công nghệ là một hiện tượng cụ thể của chuyển giao kiến thức công nghệ. Có những quan điểm khác nhau về hiệu quả của chuyển giao công nghệ. Theo đó, hiệu quả của chuyển giao công nghệ có thể được đánh giá thông qua: - Chi phí chuyển giao (Teece, 1976) [33]. - Giảm chi phí đơn vị và tỷ lệ khuyết tật, nâng cao tỷ lệ tự sản xuất, cải thiện và phát triển sản phẩm dưới sự hợp tác, nâng cao chất lượng và sức cạnh tranh của nhân viên kỹ thuật (Chen and Hsu, 1978) [9].
- Đạt được việc ứng dụng công nghệ, hiệu quả kinh tế và phát triển sản suất (Mansfield, Romeo, Schwarts,Teede, Wagner, and Brach, 1982) [25]. - Tác động đến hiệu quả , đạt được sự thuận lợi và mục tiêu của việc chuyển giao ( Leonard - Barton và Sinha , 1993 ) [23]. - Ứng dụng công nghệ và nâng cao năng lực cho đội ngũ kỹ thuật (Fang và Cheng , 1999) [16]. - Cải thiện liên tục khả năng cạnh tranh thông qua công nghệ độc đáo (Yli- Renko, Autio, và Sapienza, 2001) [39].
- Áp dụng hiệu quả công nghệ hoặc quy trình, bí quyết kỹ thuật, giảm phụ thuộc và nâng cao khả năng sáng tạo thông qua cải cách hệ thống sản xuất (Lin, 2007). TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 8 Tuy nhiên, trong nghiên cứu này tác giả tập trung vào vấn đề đạt được cải tiến sản xuất, nâng cao năng lực kỹ thuật, hiệu quả của việc học tập, tiếp thu, tích lũy và áp dụng kiến thức công nghệ vào hoạt động sản xuất thông qua chuyển giao công nghệ. Các yếu tố ảnh hƣởng đến hiệu quả của việc chuyển giao công nghệ trong các nghiên cứu trên thế giới 2. Nghiên cứu của Nguyễn Thị Đức Nguyên ( Nguyền Thị Đức Nguyên, 2012) Tác giả vừa bảo vệ thành công luận án Tiến sĩ tại Nhật Bản năm 2012.
Trong nghiên cứu này, tác giả đã trình bày các giả thuyết được đề xuất và được điều tra với các yếu tố quản lý chuyển giao công nghệ hiệu quả trong bối cảnh khác biệt văn hóa: Chất lượng thực hành Sự cam kết của lãnh đạo Hiệu quả Công tác đào tạo chuyển giao công nghệ Làm việc theo nhóm Sự chia sẻ và hiểu biết Hình 2.1: Mô hình nghiên cứu của Nguyễn Thị Đức Nguyên. (Nguyen Thi Duc Nguyen, European Journal of Social Sciences – Volume 34, Number 2 (2012)) Nghiên cứu này được khảo sát thực tế các hoạt động chuyển giao công nghệ của 223 công ty sản xuất của Nhật Bản tại Việt Nam trong bối cảnh khác biệt văn hóa giữa hai nước. Những phát hiện có giá trị được tóm tắt như sau: TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 9 Đầu tiên, năm yếu tố quản lý thực sự quan trọng để đạt được hiệu quả chuyển giao công nghệ cho các công ty Nhật Bản tại Việt Nam được xác định: - Chất lượng thực hành - Vấn đề đào tạo - Sự cam kết của lãnh đạo - Sự chia sẻ và sự hiểu biết - Làm việc theo nhóm. Những yếu tố này có tác động tích cực đáng kể đến hiệu quả của chuyển giao công nghệ.
Trong số đó, yếu tố của cam kết lãnh đạo ảnh hưởng đến hiệu quả của chuyển giao công nghệ mạnh mẽ nhất. Do đó, các cam kết quản lý tập thể được coi là vấn đề quan trọng nhất để đạt được thành công trong thị trường Việt Nam. Nghiên cứu này cho thấy rằng cả nhân viên Việt Nam và nhân viên Nhật Bản phải nỗ lực hết sức vào việc thực hiện các biện pháp quản lý có phương pháp, phổ biến rõ ràng các mục tiêu chuyển giao công nghệ, trong đó nêu rõ các thủ tục chuyển giao công nghệ một cách dễ hiểu và thực hiện đầy đủ để đẩy nhanh tiến độ và chuyển giao công nghệ hiệu quả. Đề tài cũng đã chỉ ra các hạn chế là chưa đề cập đến các yếu tố: môi trường, chính sách, các nhà cung cấp, đối thủ cạnh tranh, kinh nghiệm chuyển giao công nghệ, tuổi công ty, phong cách quản lý của các nhà quản lý điều hành … ảnh hưởng đến hiệu quả chuyển giao công nghệ.
Nghiên cứu của Parissa Haghirian (Parissa Haghirian, 2003) Nghiên cứu này tập trung vào việc chuyển giao kiến thức giữa các đơn vị của một công ty đa quốc gia và cung cấp cho một cái nhìn tổng quan về các yếu tố ảnh hưởng chính trong quá trình chuyển giao kiến thức giữa hai đơn vị công ty, và sau đó điều tra câu hỏi liệu sự khác biệt văn hóa trong các đơn vị có ảnh hưởng đến quá trình chuyển giao kiến thức? Bài viết trình bày mô hình các yếu tố liên quan đến văn hóa ảnh hưởng đến quá trình chuyển giao kiến thức giữa hai đơn vị công ty nằm ở những nơi khác nhau về mặt địa lý. TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 10 Ảnh hưởng của Ảnh hưởng của kiến thức kiến thức Quá Chuyển Ảnh hưởng của trình giao Ảnh hưởng của văn hóa văn hóa chuyển công giao nghệ Ảnh hưởng của tổ Ảnh hưởng của tổ chức công thành chức nghệ công Ảnh hưởng của Ảnh hưởng của con người con người Hình 2.2: Mô hình nghiên cứu của Parissa Haghirian. (P Haghirian - European Journal of Information Systems, Naples, Italy, 2003) Trong đó, mô hình gồm bốn yếu tố chính: Yếu tố bản chất của loại kiến thức chuyển giao, yếu tố văn hóa, yếu tố cơ cấu tổ chức và yếu tố cá nhân của con người. Trọng tâm của nghiên cứu này là ảnh hưởng văn hóa trong quá trình chuyển giao kiến thức.
Một nền văn hóa doanh nghiệp theo định hướng kiến thức rõ ràng là một trong những yếu tố có ảnh hưởng nhất của chuyển giao kiến thức thành công, một nền văn hóa thúc đẩy sự thay đổi, hành vi sáng tạo và khuyến khích tích cực trao đổi ý tưởng và chuyển giao tri thức gia tăng và sẵn sàng chấp nhận thay đổi. Nghiên cứu đã tiến hành 15 cuộc phỏng vấn chuyên gia và nghiên cứu tài liệu, các yếu tố ảnh hưởng đến quá trình chuyển giao kiến thức đã được xác định.