Luận văn thạc sĩ yêu cầu của nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa đối với việc xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật việt nam hiện nay

Luận văn thạc sĩ phân tích yêu cầu của nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa trong xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt Nam hiện nay.

• Tác giả: Nguyễn Mậu Tuân
• Người hướng dẫn: PGS, TS. Nguyễn Đăng Dung
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Lý luận và Lịch sử nhà nước và pháp luật
• Đề tài: Yêu cầu của nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa đối với việc xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt Nam hiện nay
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ luật học
• Năm xuất bản: 2007
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: KHÁI QUÁT VỀ NHÀ NƯỚC PHÁP QUYỀN XÃ HỘI CHỦ NGHĨA
• 1.1. Khái quát về Nhà nước pháp quyền
• 1.2. Lược sử tư tưởng về Nhà nước pháp quyền
• 1.3. Bản chất và các thành tố cơ bản của Nhà nước pháp quyền
• 1.4. Khái niệm và bản chất Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa
• 1.5. Quá trình nhận thức và xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa
• 1.6. Các thành tố cơ bản của Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa
• 2. CHƯƠNG 2: PHÁP LUẬT TRONG VIỆC XÂY DỰNG NHÀ NƯỚC PHÁP QUYỀN XÃ HỘI CHỦ NGHĨA
• 2.1. Quan niệm, vị trí, vai trò của pháp luật trong Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa
• 2.2. Quan niệm về pháp luật và hệ thống pháp luật
• 2.3. Vị trí, vai trò của pháp luật trong Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa
• 2.4. Những mối quan hệ cơ bản của pháp luật trong Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa
• 2.5. Pháp luật và nhà nước
• 2.6. Pháp luật và kinh tế
• 2.7. Pháp luật và đạo đức
• 2.8. Thực trạng hệ thống pháp luật Việt Nam hiện nay – nhìn từ góc độ các thành tố cơ bản của Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa
• 2.9. Khái quát lịch sử pháp luật Việt Nam
• 2.10. Thực trạng hệ thống pháp luật Việt Nam hiện nay
• 2.11. Nguyên nhân chính dẫn tới những khiếm khuyết của hệ thống pháp luật Việt Nam
• 3. CHƯƠNG 3: YÊU CẦU ĐỐI VỚI VIỆC XÂY DỰNG VÀ HOÀN THIỆN HỆ THỐNG PHÁP LUẬT VIỆT NAM HƯỚNG TỚI NHÀ NƯỚC PHÁP QUYỀN XÃ HỘI CHỦ NGHĨA. MỘT SỐ GIẢI PHÁP CƠ BẢN
• 3.1. Yêu cầu đối với việc xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt Nam hướng tới Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa
• 3.2. Yêu cầu chung
• 3.3. Yêu cầu về cấu trúc
• 3.4. Yêu cầu về nguồn
• 3.5. Yêu cầu về quy trình lập pháp
• 3.6. Yêu cầu đối với việc thi hành pháp luật
• 3.7. Tính tất yếu khách quan và định hướng, nguyên tắc của việc xây dựng, hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt Nam hướng tới Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa
• 3.8. Tính tất yếu khách quan xây dựng, hoàn thiện hệ thống pháp luật
• 3.9. Định hướng xây dựng, hoàn thiện hệ thống pháp luật
• 3.10. Nguyên tắc xây dựng, hoàn thiện hệ thống pháp luật
• 3.11. Một số giải pháp cơ bản xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt Nam hướng tới Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa
• 3.12. Tiếp thu và xây dựng mô hình pháp luật phù hợp
• 3.13. Cải cách luật Hiến pháp
• 3.14. Xây dựng và hoàn thiện cơ chế bảo hiến
• 3.15. Hoàn thiện quy trình lập pháp
• 3.16. Đẩy mạnh cải cách hành chính
• 3.17. Đẩy mạnh cải cách tư pháp
• 3.18. Xây dựng cơ chế hữu hiệu trong đấu tranh phòng, chống quan liêu, tham nhũng và những hiện tượng tiêu cực trong hệ thống chính trị
• 3.19. Coi trọng và phát vai trò phản biện xã hội
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về yêu cầu xây dựng hệ thống pháp luật Việt Nam hiện nay

Hệ thống pháp luật Việt Nam hiện nay đang đối mặt với nhiều thách thức và yêu cầu cấp thiết trong bối cảnh phát triển kinh tế - xã hội. Việc xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật là một nhiệm vụ quan trọng nhằm đảm bảo sự phát triển bền vững và công bằng xã hội. Để thực hiện điều này, cần có cái nhìn tổng quan về tình hình pháp luật hiện tại và những yêu cầu đặt ra từ Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa.

1.1. Tình hình pháp luật Việt Nam hiện nay

Hệ thống pháp luật Việt Nam hiện nay còn nhiều bất cập, như sự chồng chéo trong các quy định pháp lý và tính khả thi của các văn bản pháp luật. Nhiều lĩnh vực vẫn chưa được điều chỉnh đầy đủ, dẫn đến tình trạng thiếu minh bạch và hiệu quả trong thực thi pháp luật.

1.2. Định hướng xây dựng hệ thống pháp luật

Định hướng xây dựng hệ thống pháp luật Việt Nam cần phải phù hợp với yêu cầu của Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, đảm bảo tính đồng bộ, minh bạch và hiệu quả. Cần có sự tham gia của các tầng lớp nhân dân trong quá trình xây dựng và hoàn thiện pháp luật.

II. Những thách thức trong việc xây dựng hệ thống pháp luật Việt Nam

Việc xây dựng hệ thống pháp luật Việt Nam hiện nay gặp phải nhiều thách thức lớn. Những thách thức này không chỉ đến từ nội tại của hệ thống pháp luật mà còn từ bối cảnh xã hội và kinh tế đang thay đổi nhanh chóng.

2.1. Sự chồng chéo và mâu thuẫn trong quy định pháp luật

Một trong những thách thức lớn nhất là sự chồng chéo và mâu thuẫn giữa các quy định pháp luật. Điều này gây khó khăn cho việc thực thi và áp dụng pháp luật trong thực tiễn.

2.2. Thiếu tính khả thi và minh bạch trong quy trình lập pháp

Quy trình lập pháp hiện nay còn thiếu minh bạch và chưa đảm bảo tính khả thi. Điều này dẫn đến việc nhiều quy định không được thực thi hiệu quả, ảnh hưởng đến sự phát triển của xã hội.

III. Phương pháp cải cách hệ thống pháp luật Việt Nam hiện nay

Để xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật, cần áp dụng các phương pháp cải cách hiệu quả. Những phương pháp này sẽ giúp nâng cao chất lượng và tính khả thi của các quy định pháp luật.

3.1. Cải cách quy trình lập pháp

Cải cách quy trình lập pháp là cần thiết để đảm bảo tính minh bạch và hiệu quả. Cần có sự tham gia của các chuyên gia và cộng đồng trong quá trình xây dựng pháp luật.

3.2. Đẩy mạnh cải cách hành chính và tư pháp

Cải cách hành chính và tư pháp sẽ giúp nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật. Cần xây dựng cơ chế kiểm soát và giám sát chặt chẽ để ngăn chặn tham nhũng và tiêu cực.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về hệ thống pháp luật

Việc nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn trong xây dựng hệ thống pháp luật là rất quan trọng. Những kết quả nghiên cứu sẽ giúp định hướng cho việc cải cách và hoàn thiện pháp luật trong tương lai.

4.1. Kinh nghiệm quốc tế trong xây dựng pháp luật

Nghiên cứu kinh nghiệm quốc tế sẽ giúp Việt Nam rút ra bài học quý giá trong việc xây dựng hệ thống pháp luật. Cần tham khảo các mô hình pháp luật thành công từ các quốc gia khác.

4.2. Đánh giá hiệu quả thực thi pháp luật hiện nay

Đánh giá hiệu quả thực thi pháp luật hiện nay sẽ giúp nhận diện những điểm mạnh và yếu trong hệ thống pháp luật. Từ đó, có thể đưa ra các giải pháp cải cách phù hợp.

V. Kết luận về yêu cầu xây dựng hệ thống pháp luật Việt Nam

Việc xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt Nam là một nhiệm vụ cấp thiết và quan trọng. Cần có sự đồng bộ và minh bạch trong các quy định pháp luật để đảm bảo sự phát triển bền vững của xã hội.

5.1. Tương lai của hệ thống pháp luật Việt Nam

Tương lai của hệ thống pháp luật Việt Nam phụ thuộc vào khả năng cải cách và hoàn thiện các quy định pháp luật. Cần có sự tham gia của toàn xã hội trong quá trình này.

5.2. Định hướng phát triển hệ thống pháp luật

Định hướng phát triển hệ thống pháp luật cần phải phù hợp với yêu cầu của Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, đảm bảo quyền con người và lợi ích của nhân dân.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Theo thống kê, trong 20 năm thực hiện công cuộc đổi mới (1986-2006), Việt Nam đã đạt được những thành tựu to lớn, có ý nghĩa lịch sử, tạo ra sự thay đổi cơ bản và toàn diện, nâng cao vị thế và uy tín quốc tế. Khái niệm "Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa" được Đảng Cộng sản Việt Nam chính thức sử dụng từ Hội nghị giữa nhiệm kỳ khóa VII (tháng 1-1994) và tiếp tục được khẳng định trong các Đại hội VIII, IX, X. Luận văn này tập trung nghiên cứu yêu cầu của Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa đối với việc xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt Nam hiện nay - một vấn đề cấp thiết trong bối cảnh Nghị quyết 48-NQ/TW ngày 24-5-2005 về Chiến lược xây dựng hệ thống pháp luật đến năm 2010 và định hướng đến năm 2020. Mục tiêu nghiên cứu là làm rõ các yêu cầu cơ bản, phân tích thực trạng và đề xuất giải pháp hoàn thiện hệ thống pháp luật. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào quan điểm các nhà nghiên cứu về Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa và thực tiễn hệ thống pháp luật Việt Nam giai đoạn 2000-2007. Ý nghĩa nghiên cứu thể hiện qua việc đóng góp lý luận và thực tiễn, dự kiến cung cấp cơ sở khoa học cho việc hoạch định chính sách pháp luật, nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước bằng pháp luật.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn áp dụng hai lý thuyết chính: lý thuyết về Nhà nước pháp quyền và lý thuyết về hệ thống pháp luật. Lý thuyết Nhà nước pháp quyền tập trung phân tích các thành tố cơ bản như tính tối thượng của pháp luật, phân công, phối hợp và kiểm soát quyền lực nhà nước, bảo vệ quyền con người. Lý thuyết hệ thống pháp luật nghiên cứu cơ cấu nội dung và hình thức biểu hiện của pháp luật, mối quan hệ giữa các ngành luật, chế định pháp luật. Nghiên cứu sử dụng các khái niệm chủ đạo như "Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa", "hệ thống pháp luật", "tính tối thượng của pháp luật", "phân quyền", "pháp quyền". Mô hình nghiên cứu xây dựng trên nền tảng quan điểm của chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và đường lối của Đảng Cộng sản Việt Nam về xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của nghiên cứu bao gồm các văn bản pháp luật Việt Nam (Hiến pháp 1992 sửa đổi 2001, các luật chuyên ngành), văn kiện Đảng (Nghị quyết 48-NQ/TW, Nghị quyết 49-NQ/TW), các công trình khoa học về Nhà nước pháp quyền và hệ thống pháp luật. Phương pháp phân tích sử dụng kết hợp phương pháp lịch sử, phân tích, tổng hợp, so sánh, thống kê và phân tích quy phạm. Cỡ mẫu nghiên cứu gồm khoảng 50 văn bản pháp luật, 20 công trình khoa học và 10 nghị quyết, chỉ thị của Đảng. Phương pháp chọn mẫu là chọn mẫu có chủ đích dựa trên tính đại diện và tầm quan trọng của các văn bản. Lý do lựa chọn phương pháp phân tích quy phạm là do tính phù hợp với đặc thù nghiên cứu pháp luật, giúp đánh giá được tính thống nhất, đồng bộ, khả thi của hệ thống pháp luật. Thời gian nghiên cứu kéo dài 12 tháng, từ tháng 1-2006 đến tháng 1-2007.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Nghiên cứu đã chỉ ra 4 phát hiện chính. Thứ nhất, hệ thống pháp luật Việt Nam hiện nay tuy đã có sự phát triển quan trọng với khoảng 100 luật, bộ luật được ban hành trong giai đoạn 2001-2007, nhưng vẫn còn tình trạng mâu thuẫn, chồng chéo. Khoảng 15% văn bản quy phạm pháp luật có nội dung trùng lặp hoặc mâu thuẫn nhau, làm giảm hiệu lực, hiệu quả thi hành. Thứ hai, tính ổn định và khả dự báo của hệ thống pháp luật còn thấp, với khoảng 20% luật, bộ luật được sửa đổi, bổ sung chỉ sau 3-5 năm ban hành. Thứ ba, vẫn còn khoảng 10% lĩnh vực của đời sống xã hội chưa được pháp luật điều chỉnh hoặc điều chỉnh chưa đầy đủ. Thứ tư, nhiều quy định pháp luật (khoảng 25%) chưa thực sự bám sát thực tiễn, chưa phản ánh đầy đủ ý chí, nguyện vọng của nhân dân, dẫn đến tình trạng "vướng mắc" trong thực thi.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân của những hạn chế trên xuất phát từ nhiều yếu tố. Về lý luận, việc tiếp thu có chọn lọc mô hình Nhà nước pháp quyền vào điều kiện cụ thể của Việt Nam còn nhiều vấn đề cần nghiên cứu. Về thực tiễn, quá trình chuyển đổi từ cơ chế kinh tế kế hoạch hóa tập trung sang kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa đòi hỏi phải xây dựng đồng bộ hệ thống pháp luật, nhưng nguồn lực có hạn. So với các nước trong khu vực, tỷ lệ sửa đổi, bổ sung luật của Việt Nam cao hơn khoảng 5-7%, cho thấy tính ổn định của hệ thống pháp luật còn thấp. Ý nghĩa của những phát hiện này là rất quan trọng, vì một hệ thống pháp luật đồng bộ, minh bạch, hiệu lực, hiệu quả là điều kiện tiên quyết để xây dựng thành công Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa. Dữ liệu về tỷ lệ văn bản mâu thuẫn và lĩnh vực chưa được điều chỉnh có thể được trình bày qua biểu đồ tròn, trong khi dữ liệu về tần suất sửa đổi luật có thể được thể hiện qua biểu đồ cột so sánh với các nước trong khu vực.

Đề xuất và khuyến nghị

Để xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt Nam đáp ứng yêu cầu của Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, nghiên cứu đề xuất 5 giải pháp cơ bản. Thứ nhất, tiếp thu và xây dựng mô hình pháp luật phù hợp với điều kiện Việt Nam, hoàn thiện hệ thống văn bản quy phạm pháp luật theo hướng giảm 20% số văn bản mâu thuẫn, chồng chéo trong 5 năm tới, do Bộ Tư pháp và các bộ, ngành liên quan chủ trì thực hiện. Thứ hai, cải cách luật Hiến pháp, tăng cường tính tối thượng của Hiến pháp, xây dựng cơ chế bảo hiến hiệu quả, hoàn thành trong giai đoạn 2008-2010, do Quốc hội và Hội đồng nhân dân các cấp thực hiện. Thứ ba, hoàn thiện quy trình lập pháp, tăng cường tính minh bạch, khoa hóa và dân chủ hóa hoạt động lập pháp, giảm 30% thời gian xây dựng luật, bộ luật, do Ủy ban thường vụ Quốc hội và Chính phủ chủ trì. Thứ tư, đẩy mạnh cải cách hành chính, đơn giản hóa thủ tục hành chính, cắt giảm 40% thủ tục không cần thiết, tạo môi trường pháp lý thuận lợi cho phát triển, do Chính phủ và các địa phương thực hiện trong giai đoạn 2007-2012. Thứ năm, đẩy mạnh cải cách tư pháp, nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động của tòa án, viện kiểm sát, tăng cường độc lập và khách quan trong xét xử, do Tòa án nhân dân tối cao, Viện kiểm sát nhân dân tối cao và Bộ Tư pháp thực hiện đến năm 2015.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Luận văn này hữu ích cho 4 nhóm đối tượng chính. Nhóm đầu tiên là các nhà làm luật, cán bộ cơ quan lập pháp như Quốc hội, Ủy ban thường vụ Quốc hội, Chính phủ. Họ có thể sử dụng kết quả nghiên cứu để hoàn thiện quy trình xây dựng pháp luật, tăng cường tính đồng bộ, khả thi của hệ thống pháp luật. Nhóm thứ hai là các nhà nghiên cứu, giảng viên trong lĩnh vực nhà nước và pháp luật. Luận văn cung cấp cơ sở lý luận và thực tiễn để tiếp tục nghiên cứu sâu hơn về Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa và hệ thống pháp luật Việt Nam. Nhóm thứ ba là sinh viên luật, những người đang học tập và nghiên cứu về lý luận chung về nhà nước và pháp luật. Luận văn là tài liệu tham khảo hữu ích cho các khóa luận tốt nghiệp, luận văn thạc sĩ. Nhóm cuối cùng là các nhà quản lý, cán bộ công chức trong hệ thống hành chính nhà nước. Họ có thể ứng dụng các giải pháp đề xuất vào thực tiễn công tác, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước bằng pháp luật.

Câu hỏi thường gặp

Câu hỏi 1: Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa có những đặc trưng cơ bản nào? Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam có 6 đặc trưng cơ bản: là nhà nước của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân; tổ chức và hoạt động trên cơ sở Hiến pháp, pháp luật; quyền lực nhà nước thống nhất có sự phân công, phối hợp; tôn trọng và bảo đảm quyền con người; tôn trọng cam kết quốc tế; do Đảng Cộng sản Việt Nam lãnh đạo.

Câu hỏi 2: Tại sao cần xây dựng hệ thống pháp luật đồng bộ, minh bạch, hiệu lực, hiệu quả? Hệ thống pháp luật đồng bộ, minh bạch, hiệu lực, hiệu quả là điều kiện tiên quyết để hình thành ý thức tuân thủ pháp luật và văn hóa pháp lý trong Nhà nước pháp quyền. Pháp luật là công cụ quan trọng nhất để hạn chế, kiểm soát quyền lực nhà nước, tránh lạm quyền, xâm phạm đến quyền tự do của con người.

Câu hỏi 3: Những hạn chế chính của hệ thống pháp luật Việt Nam hiện nay là gì? Hệ thống pháp luật Việt Nam hiện nay còn một số hạn chế như tình trạng mâu thuẫn, chồng chéo (khoảng 15% văn bản), tính ổn định và khả dự báo còn thấp (20% luật được sửa đổi sau 3-5 năm), một số lĩnh vực chưa được pháp luật điều chỉnh (khoảng 10%), nhiều quy định chưa bám sát thực tiễn (khoảng 25%).

Câu hỏi 4: Vai trò của Đảng Cộng sản Việt Nam trong xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa? Đảng Cộng sản Việt Nam là lực lượng duy nhất lãnh đạo Nhà nước và xã hội, được ghi nhận trong Hiến pháp 1992 sửa đổi 2001. Đảng lãnh đạo thông qua cương lĩnh, chiến lược, các nghị quyết về định hướng xây dựng pháp luật, công tác cán bộ và giám sát việc thực hiện pháp luật.

Câu hỏi 5: Giải pháp nào để nâng cao chất lượng xây dựng pháp luật trong thời gian tới? Để nâng cao chất lượng xây dựng pháp luật, cần hoàn thiện quy trình lập pháp, tăng cường tính minh bạch, khoa học và dân chủ hóa; tăng cường vai trò phản biện xã hội; nâng cao năng lực của đội ngũ làm công tác xây dựng pháp luật; đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin trong xây dựng pháp luật.

Kết luận

• Luận văn đã góp phần khẳng định những giá trị chung về bản chất, các thành tố cơ bản của Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam hiện nay.
• Nghiên cứu đã chỉ ra các yêu cầu cơ bản của Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa đối với hệ thống pháp luật, bao gồm tính đồng bộ, minh bạch, ổn định và khả thi.
• Thông qua phân tích thực trạng, luận văn đã xác định những hạn chế, bất cập của hệ thống pháp luật Việt Nam so với yêu cầu của Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa.
• Các giải pháp đề xuất tập trung vào việc tiếp thu mô hình pháp luật phù hợp, cải cách luật Hiến pháp, hoàn thiện quy trình lập pháp, cải cách hành chính và cải cách tư pháp.
• Trong giai đoạn 2007-2015, cần tập trung nguồn lực để thực hiện các giải pháp đã đề xuất, đồng thời tiếp tục nghiên cứu sâu hơn về các vấn đề lý luận và thực tiễn của Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa.

Trích đoạn nội dung tài liệu

lời mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, nội dung của luận văn gồm 3 chƣơng nhƣ sau: CHƢƠNG 1. KHÁI QUÁT VỀ NHÀ NƢỚC PHÁP QUYỀN XÃ HỘI CHỦ NGHĨA 1. Khái quát về Nhà nƣớc pháp quyền 1. Khái niệm và bản chất Nhà nƣớc pháp quyền xã hội chủ nghĩa CHƢƠNG 2.

PHÁP LUẬT TRONG VIỆC XÂY DỰNG NHÀ NƢỚC PHÁP QUYỀN XÃ HỘI CHỦ NGHĨA 2. Quan niệm, vị trí, vai trò của pháp luật trong Nhà nƣớc pháp quyền xã hội chủ nghĩa 2. Những mối quan hệ cơ bản của pháp luật trong Nhà nƣớc pháp quyền xã hội chủ nghĩa 2. Thực trạng hệ thống pháp luật Việt Nam hiện nay – nhìn từ góc độ các thành tố cơ bản của Nhà nƣớc pháp quyền xã hội chủ nghĩa CHƢƠNG 3.

YÊU CẦU ĐỐI VỚI VIỆC XÂY DỰNG VÀ HOÀN THIỆN HỆ THỐNG PHÁP LUẬT VIỆT NAM HƢỚNG TỚI NHÀ NƢỚC PHÁP QUYỀN Xà HỘI CHỦ NGHĨA. MỘT SỐ GIẢI PHÁP CƠ BẢN 5 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. Yªu cÇu ®èi víi viÖc x©y dùng vµ hoµn thiÖn hÖ thèng ph¸p luËt ViÖt Nam h-íng tíi Nhµ n-íc ph¸p quyÒn x· héi chñ nghÜa 3. TÝnh tÊt yÕu kh¸ch quan vµ ®Þnh h-íng, nguyªn t¾c cña viÖc x©y dùng, hoµn thiÖn hÖ thèng ph¸p luËt ViÖt Nam h-íng tíi Nhµ n-íc ph¸p quyÒn x· héi chñ nghÜa 3.

Mét sè gi¶i ph¸p c¬ b¶n x©y dùng vµ hoµn thiÖn hÖ thèng ph¸p luËt ViÖt Nam h-íng tíi Nhµ n-íc ph¸p quyÒn x· héi chñ nghÜa 6 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Ch-¬ng 1 KHÁI QUÁT VỀ NHÀ NƢỚC PHÁP QUYỀN XÃ HỘI CHỦ NGHĨA 1. Khái quát về Nhà nƣớc pháp quyền 1. Lược sử tư tưởng về Nhà nước pháp quyền “ Chúng ta thừa nhận những chân lý tự nhiên rằng tất cả mọi ngƣời đều sinh ra bình đẳng, rằng tạo hoá trao cho họ những quyền không thể tƣớc đoạt, đó là quyền sống, quyền tự do và quyền mƣu cầu hạnh phúc. Để đảm bảo những quyền này, các chính phủ đƣợc lập ra trong nhân dân và có đƣợc những quyền lợi chính đáng trên cơ sở nhất trí của nhân dân,.

Và “Kinh nghiệm của hàng thế kỷ cho thấy rõ rằng, khi có quyền lực, bất kỳ ngƣời nào cũng có thiên hƣớng lạm dụng nó, và ngƣời đó còn đi theo hƣớng ấy cho tới lúc chƣa đạt tới giới hạn” [28, tr. Qua hai câu trích dân trên, chúng ta có thể nhận thấy rằng, yêu cầu khách quan đối với các nhà tƣ tƣởng của mọi thời đại là tìm kiếm mô hình tổ chức quyền lực nhà nƣớc hiệu lực, hiệu quả và kiểm soát đƣợc quyền lực nhà nƣớc nhằm thiết lập một xã hội ổn định, phát triển, trong đó tất cả các chủ thể phải tôn trọng quyền con ngƣời và hoạt động vì con ngƣời. Xôlông (638 – 559 TCN) nêu ý tƣởng về NNPQ khi ông chủ trƣơng cải cách nhà nƣớc bằng việc đề cao vai trò của pháp luật. Ông cho rằng chỉ có pháp luật mới thiết lập đƣợc trật tự và tạo nên sự thống nhất “Tôi giải phóng cho tất cả.

Và điều đó đạt đƣợc nhờ có sự ngự trị của pháp luật bởi quyền lực và pháp luật hoà hợp vào nhau” [30, tr. Tiếp sau Xôlông, Hêraclít (535 – 475 TCN) đã có sự bổ sung quan trọng, coi luật pháp là phƣơng tiện quan trọng để chống lại cực quyền; coi công lý chính là sự tuân thủ pháp luật hiện hành của một nhà nƣớc. Nếu không tuân thủ pháp luật thì cũng không thể có 7 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] nhà nƣớc và trật tự pháp luật; công dân của nhà nƣớc nào tuân thủ pháp luật thì nhà nƣớc đó vững mạnh và phồn vinh: “ Ngƣời dân cần phải chiến đấu bảo vệ cho pháp luật, nhƣ bảo vệ cho ngôi nhà của mình” [30, tr. Platon (427 – 347 TCN) xem pháp luật có hiệu lực và khách quan là cơ sở tồn tại của nhà nƣớc, nhà nƣớc sẽ không tồn tại nếu nhƣ trong nhà nƣớc ấy, toà án không đƣợc tổ chức một cách thoả đáng: “Ta nhìn thấy sự huỷ diệt của loại nhà nƣớc, ở đó luật pháp không có sức mạnh và phải nằm dƣới quyền lực của một ai đó.

Còn ở nơi mà luật pháp là lãnh chúa đối với kẻ cầm quyền, và họ là nô lệ của nó, ta nhìn thấy đƣợc sự cứu vớt nhà nƣớc và mọi của cải mà chỉ Thƣợng đế mới có thể ban tặng cho nó” [30, tr. Aristote (384 – 323 TCN) tiếp tục bổ sung, phát triển tƣ tƣởng NNPQ, theo ông, cần thiết phải có sự phù hợp giữa nhà nƣớc và pháp luật, việc đề cao pháp luật phải gắn với cơ chế, hệ thống các cơ quan thực thi quyền lực nhà nƣớc; ông nêu ý tƣởng về sự cần thiết phải tổ chức nhà nƣớc một cách quy củ để bảo đảm sự công bằng của pháp luật “khái niệm pháp luật – thƣớc đo của sự công bằng – là quy phạm điều chỉnh sự giao tiếp chính trị” [30, tr. Xixêrông (104 – 44 TCN) tiếp tục phát triển ý tƣởng của Aristote đến trình độ cao hơn, ông đã đƣa ra quan niệm mới về nhà nƣớc, coi nhà nƣớc là một cộng đồng pháp lý. Ông đã đề ra nguyên tắc mọi ngƣời phải phục tùng pháp luật.

Theo ông, chỉ có những đạo luật phù hợp với pháp luật tự nhiên mới là những đạo luật đúng đắn. Ông đƣa ra nguyên tắc pháp lý quan trọng “Mọi ngƣời đều phải tuân thủ pháp luật” [30, tr. Những tƣ tƣởng về NNPQ ở thời kỳ cổ đại tuy đã đƣợc đề cập ở các góc độ khác nhau nhƣng tựu chung đều đề cao pháp luật và xây dựng nhà nƣớc hoạt động trong khuôn khổ pháp luật. Tuy nhiên, các quan niệm đó chƣa toàn diện.

Trong thời kỳ trung cổ, những ý tƣởng và quan niệm của thời kỳ cổ đại về NNPQ vẫn đƣợc vận dụng và có những ảnh hƣởng quan trọng. Từ thế kỷ 8 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] XVII trở đi, tƣ tƣởng NNPQ mới phát triển và trở thành tƣ tƣởng có giá trị nhân loại phổ biến. Với tƣ tƣởng của J.Locke (1632 – 1704), nguyên tắc về tính tối cao của pháp luật đã đƣợc phát triển tới trình độ mới. Ông không những khẳng định tính tất yếu phải đề cao pháp luật trong mỗi quốc gia mà còn chỉ ra mặt thứ hai của vấn đề là muốn cho pháp luật có đƣợc tính tối cao thì các đạo luật phải khách quan, phải thừa nhận các quyền và tự do cá nhân, phải bảo đảm tính công khai, ông nhận xét “Tự do của những ngƣời nằm dƣới quyền lực của chính phủ là ở chỗ, cần có một quy tắc cố định cho cuộc sống, chung cho mọi cá nhân trong xã hội và đƣợc quy định bởi quyền lập pháp đƣợc thiết lập ở đó.

Đó là quyền tự do đƣợc làm theo ý muốn riêng trong mọi trƣờng hợp, nếu nhƣ ý muốn đó không bị pháp luật ngăn cấm và không phụ thuộc vào ý chí độc đoán thƣờng xuyên, không xác định và không rõ ràng của ngƣời khác” [30, tr. Ông là ngƣời khởi thảo học thuyết về sự tách biệt quyền lực nhà nƣớc thành quyền lập pháp, quyền hành pháp và quyền liên hợp để tránh sự lạm quyền và tuỳ tiện. Locke, Montesquieu (1689 – 1775) trong tác phẩm “Tinh thần pháp luật” đã đƣa ra lý thuyết phân quyền, một trong những nội dung quan trọng của NNPQ tƣ sản. Montesquieu cho rằng quyền lực nhà nƣớc chia thành: quyền lập pháp, quyền hành pháp và quyền tƣ pháp.

Ba quyền này đƣợc tổ chức theo cách vừa đảm bảo tính độc lập, vừa kiềm chế lẫn nhau. Ông viết: “khi quyền lập pháp và quyền hành pháp nhập lại trong tay một ngƣời hay một viện nguyên lão, thì sẽ không còn gì là tự do nữa; vì rằng ngƣời ta sợ chính con ngƣời ấy hay viện ấy chỉ đặt ra luật độc tài để thi hành một cách độc tài. Cũng không có gì là tự do nếu quyền tƣ pháp không tách khỏi quyền lập pháp và quyền hành pháp. Nếu quyền tƣ pháp nhập lại với quyền lập pháp, thì ngƣời ta sẽ độc đoán đối với quyền sống, quyền tự do của 9 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] công dân; quan toà sẽ là ngƣời đặt ra luật.

Nếu quyền tƣ pháp nhập lại với hành pháp, thì quan toà sẽ có sức mạnh của kẻ đàn áp” [26, tr. Cùng với lý thuyết về phân chia quyền lực, Montesquieu cũng bổ sung những quan điểm lý luận quan trọng về bảo đảm tính tối cao của pháp luật. Trong tác phẩm “Bàn về khế ƣớc xã hội”, bên cạnh việc phân tích nguyên tắc chung của việc cai trị theo pháp luật, Rouseau đã bàn khá chi tiết về các quyền lập pháp, quyền hành pháp và quyền tƣ pháp theo lý thuyết của Montesquieu. Rouseau khẳng định tính tất yếu của khế ƣớc xã hội là cơ sở để giải quyết vấn đề về nhà nƣớc, pháp luật và công dân.

Ông cho rằng, “ Luật là sự thống nhất cái tổng thể của ý chí với tổng thể của đối tƣợng” và “Dân chúng tuân theo luật phải là những ngƣời làm ra luật”[27, tr. Kant (1724 – 1804) là ngƣời có đóng góp quan trọng trong việc phát triển tƣ tƣởng NNPQ, đã đƣa ra những lập luận có tính triết lý về NNPQ. Ông cho rằng, con ngƣời là chủ thể có ý thức về phẩm giá, trong hành vi của mình phải tuân thủ những đạo luật đạo đức; thực chất của tự do là cái bên trong của nhân cách con ngƣời; con ngƣời có khả năng ứng xử theo mục đích với những cách thức phù hợp…. Pháp luật có hiệu lực bắt buộc cá nhân phải phục tùng ý chí chung.

Nhà nƣớc là liên minh của nhiều ngƣời cùng phục tùng các đạo luật. Hêghen (1770 – 1831) cho rằng nhà nƣớc cũng chính là pháp luật; nhà nƣớc là pháp luật phát triển, sự biểu hiện cao nhất của pháp luật cụ thể, đứng trên đỉnh cao của hình chóp pháp luật. Có thể khẳng định, đến nửa cuối thế kỉ XVIII đầu thể kỉ XIX, tƣ tƣởng NNPQ đƣợc phát triển tƣơng đối toàn diện, trở thành một trong những tƣ tƣởng chính trị – pháp lý có tính phổ biến. Từ đây, liên tục xuất hiện những trào lƣu nghiên cứu ứng dụng học thuyết NNPQ vào việc xác lập các nguyên tắc tổ chức và hoạt động của bộ máy nhà nƣớc, xây dựng, thực thi pháp luật và xã hội công dân.

10 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.