đặt vấn đề và hướng dẫn đọc sách, thảo luận. Đối với các công trính nghiên cứu của các học giả hiện đại về triết học chình trị - xã hội của John Stuart Mill qua hai tác phẩm Bàn về tự do và Sự áp bức phụ nữ, nội dung chình tập trung vào các vấn đề về tự do, chủ nghĩa gia trưởng và bính đẳng giới. Qua cuốn sách này, nghiên cứu sinh có được một góc nhín cụ thể và nghiên cứu sâu hơn về giai đoạn phát triển của triết học chình trị phương Tây qua một số tác giả và tác phẩm tiêu biểu, từ Machiavelli đến Mill. Tuy nhiên, cuốn sách này là một giáo trính có mục tiêu hướng dẫn bước đầu tím hiểu triết học chình trị thông qua luan an 15 việc đọc cách tác phẩm kinh điển chứ chưa phân tìch cụ thể các vấn đề triết học chính trị - xã hội trong tư tưởng của John Stuart Mill cũng như những tiền đề tư tưởng của ông.
Cuốn sách Những gương mặt triết học: Những suy ngẫm từ Plato đến Arendt (<The> many faces of philosophy: Reflections from Plato to Arendt) (2003) do Amelie Oksenberg Rorty biên tập đã dựa trên lịch sử triết học để tuyển chọn ra những quan điểm, suy ngẫm, niềm tin và hy vọng của 44 gương mặt triết gia từ Plato đến Hannah Arendt (tiêu biểu là Augustine, Maimonides, AlGhazali, Descartes, Pascal, Leibniz, Voltaire, Rousseau, Hobbes, Hume, Kant, Nietzsche, Kierkegaard,Wittgenstein) và trong đó có Jeremy Bentham. Đối với chủ biên cuốn sách, trong phần giới thiệu, Amelie Rorty đã tím ra các suy ngẫm, phản tư (reflections) của các triết gia trong bối cảnh rộng lớn hơn trong các hoạt động ngoài triết học của họ. Trong lời giới thiệu cho cuốn sách Chủ nghĩa tự do truyền thống (2013) của Lugwid Von Mises, Bettina Bien Greaves – làm việc tại Quỹ Giáo dục Kinh tế - đã đưa ra quan niệm của Thượng nghị sĩ Mĩ, Joseph S. Clark con về một người tự do “là người tin vào việc sử dụng mọi lực lượng của chình phủ nhằm thúc đẩy sự công bằng trong lĩnh vực kinh tế, chình trị và xã hội trên bính diện địa phương, bang, quốc gia và quốc tế…” [56, tr.
Trong khi đó, Lugwid Von Mises cho rằng tất cả mọi thứ đều là kết quả của hành động cá nhân dựa trên những giá trị, quan điểm mang tình chất chủ quan của mỗi người. Từ đó, Mises khẳng định, “xã hội cùng nền kinh tế thị trường là con đường duy nhất đưa sự hài hòa và hòa bính cả trong nước lẫn trên trường quốc tế” [56, tr.17] và nhà nước có vai trò tuy hạn chế nhưng quan trọng trong việc đảm bảo sự hợp tác của xã hội. Xuất phát từ lập trường đề cao tự do cá nhân và coi việc chủ nghĩa toàn trị đang chiếm ưu thế trong xã hội hiện đại là một nguy cơ lớn, Mises đã viết tác phẩm Chủ nghĩa tự do truyền thống nhằm tóm tắt tư tưởng và nguyên tắc của luan an 16 chủ nghĩa tự do thế kỷ XIX với những nội dung căn bản trong phần dẫn nhập, cùng với đó là các nội dung chi tiết như: Nền tảng của chình sách tự do; Chình sách kinh tế tự do; Chình sách đối ngoại của chủ nghĩa tự do; Chủ nghĩa tự do và các chình Đảng; Tương lai của chủ nghĩa tự do. Thông qua cuốn sách này của Mises, nghiên cứu sinh đã có một tri thức phong phú và có hệ thống về chủ nghĩa tự do truyền thống thế kỷ XIX mà John Stuart Mill là một trong những đại diện tiêu biểu, đồng thời có cái nhín liên hệ với các vấn đề thực tiễn thuộc lĩnh vực kinh tế và chình trị.
Nghiên cứu sinh kế thừa những kết quả nghiên cứu của Mises về nguyên tắc tự do cuối thế kỷ XIX trong phần “Dẫn nhập” và “Những nền tảng của chình sách tự do”. Tuy nhiên, tác phẩm của Mises được viết dưới góc tiếp cận kinh tế, ví vậy, nghiên cứu sinh tiếp thu một cách có chọn lọc. Bên cạnh đó, trên các trang website điện tử như Encyclopedia Britannica (Bách khoa thư Britannica), Standford Encyclopedia of Philosophy (Bách khoa thư Standford về Triết học) hoặc cuối cuốn sách Bàn về tự do do Nhà xuất bản Tri thức phát hành tại Việt Nam, chúng ta đều có thể dễ dàng tím kiếm được tiểu sử tóm tắt về cuộc đời và sự nghiệp của John Stuart Mill. Tuy nhiên, các tài liệu này chủ yếu trính bày khái quát những mốc quan trọng trong cuộc đời và những nét chình trong tư tưởng của ông.
Tùy thuộc vào mối quan tâm của người viết mà từng tài liệu có sự nhấn mạnh khác nhau vào các sự kiện chình trong cuộc đời của John Stuart Mill, chẳng hạn như trang Standford Encyclopedia of Philosophy tập trung vào chi tiết về việc John Stuart Mill đã gặp gỡ, yêu và ngưỡng mộ Harriet Taylor như thế nào, tuy nhiên lại không làm rõ điều đó có ý nghĩa gí đối với tư tưởng của ông. Trong khi đó, trang Encyclopedia Britannica chỉ trính bày những nét chình trong cuộc đời của John Stuart Mill và rất chú ý đến các tác phẩm của John Stuart Mill, liệt kê chi tiết các giai đoạn ông đã đọc gí, gặp ai và quan tâm đến những chủ đề nào. Những công trình nghiên cứu về một số nội dung cơ bản trong triết luan an 17 học chính trị - xã hội của John Stuart Mill Tài liệu nghiên cứu trong nước Đối với tài liệu là sách, một số công trính nghiên cứu tiêu biểu về các nội dung cơ bản trong triết học chình trị - xã hội của John Stuart Mill có thể kể đến như sau: Bộ sách Lịch sử triết học phương Tây gồm 3 tập của tác giả Đỗ Minh Hợp xuất bản năm 2014 là một công trính công phu về tư tưởng triết học phương Tây với 3 giai đoạn chình là giai đoạn cổ đại, trung cổ và phục hưng (tập 1), giai đoạn cận hiện đại (tập 2) và giai đoạn hiện đại (tập 3). Đặc biệt, trong tập 3, tác giả trính bày khái quát về cuộc đời và tư tưởng của John Stuart Mill với tư cách là đại diện của chủ nghĩa thực chứng.
Tác giả đã bàn tới lý thuyết quy nạp, học thuyết về tình nhân quả, tự do và mối quan hệ với nguyên tắc công lợi, trong đó rất chú trọng tới vấn đề bảo vệ tự do ngôn luận và văn hóa giáo dục dân chủ [Dẫn theo tài liệu 41, tr. Từ đó, tác giả khẳng định “mặt mạnh trong quan điểm của Mill là liên hệ nội tại giữa lôgìch học, đạo đức học, triết học xã hội và đường lối tự do trong chình trị” [41, tr. Có thể nói, bộ sách nói chung và tập 3 nói riêng là một tài liệu tham khảo quan trọng để có bức tranh toàn diện về triết học phương Tây thế kỷ XIX cũng như triết học thực chứng của John Stuart Mill. Bàn về nội dung cơ bản trong triết học chình trị - xã hội của John Stuart Mill, chúng ta có thể kể đến một số luận văn, luận án tiêu biểu đã bảo vệ thành công ở Việt Nam hiện nay như sau: Trong luận văn thạc sĩ triết học với đề tài Quan điểm về tự do trong Bàn về tự do của John Stuart Mill (2008), Nguyễn Hải Hoàng đã tập trung nghiên cứu quan điểm của John Stuart Mill về tự do.
Tác giả đã đưa ra được quan điểm của John Stuart Mill nhấn mạnh tự do với tư cách là quyền công dân, luận giải các cấp độ của tự do, đồng thời trính bày được các tư tưởng của Mill về tự do tư luan an 18 tưởng, tự do thảo luận và tự do tôn giáo; tự do về sở thìch và tự do lập kế hoạch cho cuộc sống; tự do hội họp trong tác phẩm Bàn về tự do, đồng thời Nguyễn Hải Hoàng đã đưa ra một số nhận xét về giá trị và hạn chế trong quan điểm của John Stuart Mill về tự do. Tuy nhiên, tác giả cũng chỉ dừng lại ở việc trính bày và phân tìch quan niệm của John Stuart Mill về tự do và các quyền tự do trong tác phẩm Bàn về tự do. Điều này được trính bày rõ trong mục đìch nghiên cứu của Nguyễn Hải Hoàng và tác giả này chưa phân tìch một cách có hệ thống nguyên tắc tự do của John Stuart Mill. Ngoài ra, John Stuart Mill còn có một tư tưởng quan trọng mang tình cốt lõi của triết học chình trị - xã hội đó là vấn đề phạm vi quyền lực của nhà nước và giới hạn quyền uy của xã hội đối với các cá nhân.
Đây là những vấn đề mà nghiên cứu sinh sẽ đưa vào nghiên cứu và phân tích trong luận án của mính. Trong luận văn thạc sĩ triết học với đề tài Quan niệm về chính thể của John Stuart Mill trong Chính thể đại diện (2012), Nguyễn Thị Thùy Linh đã trính bày một số nội dung cơ bản trong quan niệm của John Stuart Mill về chình thể như hính thức chình thể, những đặc trưng của hính thức chình thể mang tình đại diện với vấn đề bầu cử, nền dân chủ đại diện, nền hành pháp, nghị viện và các cơ quan đại diện địa phương, đồng thời đưa ra những đánh giá về giá trị và hạn chế trong quan niệm của John Stuart Mill về chình thể trong tác phẩm Chình thể đại diện. Tác giả Nguyễn Thị Thùy Linh tập trung vào các chức năng chính trị của chình thể đại diện với tư cách một mô hính nhà nước lý tưởng trong tác phẩm của John Stuart Mill. Bên cạnh đó, một số bài viết, bài báo đăng trên các tạp chì uy tìn hoặc kỷ yếu có liên quan trực tiếp đến nội dung tư tưởng triết học chình trị - xã hội của John Stuart Mill có thể kể đến như sau: Trong bài viết “Đọc lại Bàn về tự do của John Stuart Mill” (2006) trìch từ Kỷ yếu Trong ngần bóng gương, Bùi Văn Nam Sơn đã giới thiệu khái quát về luan an 19 tầm vóc của John Stuart Mill và một số nội dung chình trong tác phẩm Bàn về tự do như tình công lợi, tự do với tư cách là quyền con người, mối quan hệ giữa nguyên tắc tự do và nguyên tắc công lợi, từ đó tác giả đi tới bàn luận một số vấn đề mang tình xã hội và thời đại như giáo dục, dân chủ, chủ nghĩa xã hội, chủ nghĩa đế quốc…với nội dung ngắn gọn, súc tìch trong khuôn khổ của một bài viết.
Tác giả chỉ trính bày khái quát những tư tưởng nổi bật của John Stuart Mill trong tác phẩm chứ không đi sâu vào đánh giá chi tiết.