Luận văn về triết học và xây dựng nhà nước pháp quyền

Khám phá luận văn triết học về xây dựng nhà nước pháp quyền, phân tích nguyên tắc và giá trị cốt lõi trong quản lý nhà nước hiện đại.

• Tác giả: Phạm Thị Hương
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Thị Thúy Vân
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Triết học
• Đề tài: Tiếp Cận Triết Học Khái Niệm Nhà Nước Pháp Quyền Và Sự Vận Dụng Nó Trong Xây Dựng Nhà Nước Pháp Quyền Xã Hội Chủ Nghĩa Ở Việt Nam Hiện Nay
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• MỞ ĐẦU
• 1. Chƣơng 1: TƢ TƢỞNG VỀ NHÀ NƢỚC PHÁP QUYỀN VÀ CÁC CÁCH TIẾP CẬN KHÁI NIỆM NHÀ NƢỚC PHÁP QUYỀN
• 1.1. Tƣ tƣởng về nhà nƣớc pháp quyền trong lịch sử triết học và khái niệm nhà nƣớc pháp quyền
• 1.1.1. Tƣ tƣởng về nhà nƣớc pháp quyền ở phƣơng Đông
• 1.1.2. Tƣ tƣởng về nhà nƣớc pháp quyền ở phƣơng Tây
• 1.2. Khái niệm nhà nƣớc pháp quyền
• 1.3. Các cách tiếp cận khái niệm nhà nƣớc pháp quyền
• 1.3.1. Cách tiếp cận khái niệm nhà nƣớc pháp quyền từ góc độ luật học
• 1.3.2. Cách tiếp cận khái niệm nhà nƣớc pháp quyền từ góc độ lịch sử
• 1.3.3. Cách tiếp cận khái niệm nhà nƣớc pháp quyền từ góc độ chính trị học
• 1.3.4. Cách tiếp cận khái niệm nhà nƣớc pháp quyền từ góc độ triết học
• 1.4. Tiểu kết chƣơng 1
• 2. Chƣơng 2: VẬN DỤNG CÁCH TIẾP CẬN TRIẾT HỌC VỀ KHÁI NIỆM NHÀ NƢỚC PHÁP QUYỀN TRONG XÂY DỰNG NHÀ NƢỚC PHÁP QUYỀN XÃ HỘI CHỦ NGHĨA Ở VIỆT NAM HIỆN NAY
• 2.1. Quan điểm xây dựng nhà nƣớc pháp quyền xã hội chủ nghĩa của Đảng cộng sản Việt Nam
• 2.2. Thực tiễn xây dựng và một số vấn đế đặt ra trong quá trình xây dựng nhà nƣớc pháp quyền xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam hiện nay
• 2.2.1. Vấn đề pháp luật, dân chủ, tổ chức quyền lực trong nhà nƣớc pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam
• 2.2.2. Cơ sở xã hội của nhà nƣớc pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam
• 2.2.3. Cơ sở kinh tế của nhà nƣớc pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam
• 2.3. Một số kiến nghị và giải pháp trong xây dựng nhà nƣớc pháp quyền xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam hiện nay từ sự vận dụng nhận thức triết học về nhà nƣớc pháp quyền
• 2.3.1. Về nội dung pháp luật trong nhà nƣớc pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam
• 2.3.2. Về cách thức tổ chức quyền lực trong nhà nƣớc pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam
• 2.3.3. Về phát huy dân chủ trong nhà nƣớc pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam
• 2.3.4. Về vấn đề xây dựng xã hội dân sự trong nhà nƣớc pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam
• 2.3.5. Về xây dựng nền kinh tế thị trƣờng trong nhà nƣớc pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam
• 2.4. Tiểu kết chƣơng 2
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về nhà nước pháp quyền trong triết học hiện đại

Nhà nước pháp quyền là một khái niệm quan trọng trong triết học chính trị, thể hiện sự kết hợp giữa quyền lực nhà nước và pháp luật. Khái niệm này không chỉ đơn thuần là một hình thức tổ chức nhà nước mà còn phản ánh những giá trị cốt lõi như công lý, bình đẳng và tự do. Trong bối cảnh hiện đại, việc nghiên cứu về nhà nước pháp quyền trở nên cần thiết hơn bao giờ hết, đặc biệt là trong việc xây dựng một xã hội công bằng và văn minh.

1.1. Khái niệm nhà nước pháp quyền và nguồn gốc triết học

Khái niệm nhà nước pháp quyền xuất phát từ nhiều trường phái triết học khác nhau, từ phương Đông đến phương Tây. Các nhà triết học như Montesquieu và Locke đã đóng góp quan trọng vào việc hình thành lý thuyết này, nhấn mạnh vai trò của pháp luật trong việc hạn chế quyền lực nhà nước.

1.2. Đặc điểm của nhà nước pháp quyền trong triết học

Nhà nước pháp quyền có những đặc điểm nổi bật như tính hợp pháp, tính minh bạch và tính trách nhiệm. Những đặc điểm này không chỉ giúp bảo vệ quyền lợi của công dân mà còn tạo ra một môi trường pháp lý ổn định cho sự phát triển xã hội.

II. Vấn đề và thách thức trong việc xây dựng nhà nước pháp quyền

Việc xây dựng nhà nước pháp quyền không phải là một nhiệm vụ dễ dàng. Nhiều thách thức đang đặt ra, từ việc thiếu hụt nhận thức về pháp luật đến sự thiếu minh bạch trong quản lý nhà nước. Những vấn đề này cần được giải quyết để đảm bảo rằng nhà nước thực sự phục vụ cho lợi ích của nhân dân.

2.1. Những thách thức trong nhận thức về pháp luật

Nhiều người dân vẫn chưa hiểu rõ về quyền lợi và nghĩa vụ của mình trong một nhà nước pháp quyền. Điều này dẫn đến việc họ không thể bảo vệ quyền lợi của mình một cách hiệu quả.

2.2. Thiếu minh bạch trong quản lý nhà nước

Sự thiếu minh bạch trong các quyết định của nhà nước có thể dẫn đến tham nhũng và lạm dụng quyền lực. Điều này không chỉ làm giảm niềm tin của người dân vào nhà nước mà còn cản trở sự phát triển bền vững.

III. Phương pháp tiếp cận triết học trong xây dựng nhà nước pháp quyền

Để xây dựng một nhà nước pháp quyền hiệu quả, cần áp dụng các phương pháp tiếp cận triết học. Những phương pháp này giúp xác định rõ ràng các nguyên tắc và giá trị cốt lõi mà nhà nước cần tuân thủ.

3.1. Phương pháp phân tích triết học

Phân tích triết học giúp làm rõ các khái niệm và nguyên tắc cơ bản của nhà nước pháp quyền, từ đó tạo ra một nền tảng lý luận vững chắc cho việc xây dựng và phát triển nhà nước.

3.2. Phương pháp so sánh

So sánh các mô hình nhà nước pháp quyền trên thế giới giúp rút ra bài học kinh nghiệm cho Việt Nam. Những mô hình thành công có thể được áp dụng hoặc điều chỉnh cho phù hợp với bối cảnh địa phương.

IV. Ứng dụng thực tiễn của nhà nước pháp quyền trong xã hội

Việc áp dụng lý thuyết về nhà nước pháp quyền vào thực tiễn là rất quan trọng. Những ứng dụng này không chỉ giúp cải thiện quản lý nhà nước mà còn nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân.

4.1. Cải cách hành chính trong nhà nước pháp quyền

Cải cách hành chính là một trong những ứng dụng quan trọng của nhà nước pháp quyền. Nó giúp nâng cao hiệu quả quản lý và giảm thiểu tham nhũng trong bộ máy nhà nước.

4.2. Bảo vệ quyền con người trong nhà nước pháp quyền

Bảo vệ quyền con người là một trong những mục tiêu hàng đầu của nhà nước pháp quyền. Điều này không chỉ đảm bảo sự công bằng mà còn tạo ra một môi trường sống an toàn và văn minh cho mọi người.

V. Kết luận và tương lai của nhà nước pháp quyền ở Việt Nam

Nhà nước pháp quyền có vai trò quan trọng trong việc xây dựng một xã hội công bằng và văn minh. Tương lai của nhà nước pháp quyền ở Việt Nam phụ thuộc vào sự nỗ lực của cả hệ thống chính trị và sự tham gia của người dân.

5.1. Tương lai của nhà nước pháp quyền trong bối cảnh toàn cầu hóa

Trong bối cảnh toàn cầu hóa, việc xây dựng nhà nước pháp quyền cần phải linh hoạt và thích ứng với những thay đổi của thế giới. Điều này đòi hỏi sự sáng tạo và đổi mới trong tư duy và hành động.

5.2. Vai trò của người dân trong xây dựng nhà nước pháp quyền

Người dân đóng vai trò quan trọng trong việc xây dựng và bảo vệ nhà nước pháp quyền. Sự tham gia tích cực của họ sẽ góp phần tạo ra một xã hội công bằng và văn minh.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh toàn cầu hóa và sự phát triển đa dạng của các mô hình nhà nước pháp quyền, việc nghiên cứu khái niệm nhà nước pháp quyền từ góc độ triết học trở nên cấp thiết nhằm làm rõ bản chất và các quy luật vận hành của mô hình này. Ở Việt Nam, từ Hội nghị đại biểu toàn quốc giữa nhiệm kỳ khóa VII (1994), Đảng Cộng sản Việt Nam đã xác định xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa là nhiệm vụ trọng tâm trong sự nghiệp đổi mới và phát triển đất nước. Đại hội XI tiếp tục khẳng định mục tiêu xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, đảm bảo nhà nước thực sự là của nhân dân, do nhân dân và vì nhân dân, do Đảng lãnh đạo, với chức năng quản lý kinh tế, xã hội theo pháp luật.

Luận văn tập trung nghiên cứu cách tiếp cận triết học về khái niệm nhà nước pháp quyền, phân tích các dấu hiệu bản chất và những vấn đề có tính quy luật trong xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam hiện nay. Phạm vi nghiên cứu bao gồm khảo sát lịch sử tư tưởng nhà nước pháp quyền ở phương Đông và phương Tây, phân tích các cách tiếp cận khái niệm nhà nước pháp quyền từ các góc độ luật học, lịch sử, chính trị học và triết học, đồng thời vận dụng các nhận thức triết học vào thực tiễn xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa tại Việt Nam. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc hoàn thiện lý luận về nhà nước pháp quyền, góp phần nâng cao hiệu quả công cuộc xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, đồng thời cung cấp tài liệu tham khảo cho các nhà nghiên cứu và học viên sau đại học.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình nghiên cứu sau:

• Chủ nghĩa Mác - Lênin về nhà nước và pháp luật: Nhấn mạnh vai trò của nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa trong việc bảo vệ quyền lợi của nhân dân, xây dựng chế độ dân chủ và pháp luật xã hội chủ nghĩa.

• Lý thuyết phân quyền của Montesquieu: Phân chia quyền lực nhà nước thành ba nhánh lập pháp, hành pháp và tư pháp nhằm kiểm soát và cân bằng quyền lực, chống lại sự chuyên chế.

• Tư tưởng pháp quyền tự nhiên: Khẳng định pháp luật phải phù hợp với quyền tự nhiên của con người, bảo vệ quyền sống, tự do và sở hữu.

• Khái niệm nhà nước pháp quyền (Rechtsstaat): Nhà nước đặt trên nền tảng lý trí, thượng tôn pháp luật, bảo vệ quyền con người và thực hiện dân chủ.

Các khái niệm chính được sử dụng gồm: nhà nước pháp quyền, thượng tôn pháp luật, quyền lực nhà nước, dân chủ, phân quyền, quyền con người, pháp quyền tự nhiên.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng các phương pháp nghiên cứu sau:

• Phân tích, tổng hợp: Khảo sát và hệ thống hóa các quan điểm, lý thuyết về nhà nước pháp quyền từ lịch sử tư tưởng phương Đông và phương Tây.

• Phương pháp biện chứng duy vật: Áp dụng phép biện chứng để nhận diện bản chất, mối quan hệ giữa các yếu tố cấu thành nhà nước pháp quyền.

• Phương pháp logic - lịch sử: Trình bày sự phát triển của khái niệm nhà nước pháp quyền qua các giai đoạn lịch sử, so sánh các cách tiếp cận khác nhau.

• So sánh: Đối chiếu các mô hình nhà nước pháp quyền trên thế giới với mô hình nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam.

• Nguồn dữ liệu: Tài liệu lý luận từ các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước, các văn kiện của Đảng và Nhà nước Việt Nam, các văn bản pháp luật liên quan.

• Timeline nghiên cứu: Nghiên cứu tập trung vào giai đoạn từ thời cổ đại đến hiện đại, đặc biệt chú trọng các phát triển từ thế kỷ XIX đến nay, với trọng tâm là thực tiễn xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam từ năm 1994 đến hiện tại.

Cỡ mẫu nghiên cứu là các công trình lý luận tiêu biểu, các văn kiện chính trị và pháp luật có liên quan, được lựa chọn theo tiêu chí tính đại diện và tính hệ thống nhằm đảm bảo phân tích toàn diện và sâu sắc.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Dân chủ là nền tảng căn bản của nhà nước pháp quyền
   Dân chủ được xác định là yếu tố cốt lõi, là nền tảng để pháp luật giữ vị trí tối thượng và thể hiện ý chí của nhân dân. Thiếu dân chủ, pháp luật chỉ mang tính hình thức, không phản ánh quyền lực thực sự của nhân dân.

2. Pháp luật giữ vai trò tối thượng trong quản lý xã hội
   Pháp luật không chỉ là công cụ quản lý mà còn là công cụ chế ước quyền lực nhà nước, bảo vệ quyền con người và quyền công dân. Pháp luật phải được xây dựng trên cơ sở ý chí chung của nhân dân và có hiệu lực thi hành nghiêm minh.

3. Phân quyền là đặc trưng quan trọng của nhà nước pháp quyền
   Việc phân chia quyền lực nhà nước thành lập pháp, hành pháp và tư pháp nhằm kiểm soát, cân bằng quyền lực, ngăn ngừa sự lạm quyền và chuyên chế. Montesquieu được xem là người đặt nền móng cho học thuyết phân quyền với ba nhánh quyền lực độc lập nhưng có sự kiểm soát lẫn nhau.

4. Quyền lực nhà nước thuộc về nhân dân và được thực hiện thông qua dân chủ trực tiếp và đại diện
   Nhân dân là chủ thể tối cao của quyền lực nhà nước, thực hiện quyền lực qua các hình thức dân chủ trực tiếp (bầu cử, trưng cầu dân ý) và dân chủ đại diện (ủy quyền cho các cơ quan nhà nước). Cơ chế giám sát và trách nhiệm giải trình của các cơ quan nhà nước trước nhân dân là yếu tố then chốt để đảm bảo quyền lực không bị tha hóa.

5. Vận dụng triết học vào xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam
   Việt Nam đã vận dụng sáng tạo các nhận thức triết học về nhà nước pháp quyền, kết hợp với đặc thù kinh tế - xã hội và truyền thống văn hóa để xây dựng mô hình nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa. Tuy nhiên, thực tiễn còn bộc lộ nhiều hạn chế như nhận thức chưa đầy đủ về bản chất nhà nước pháp quyền, sự chưa hoàn thiện của hệ thống pháp luật và tổ chức quyền lực.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu cho thấy, việc tiếp cận khái niệm nhà nước pháp quyền từ góc độ triết học giúp làm rõ bản chất và các quy luật vận hành của nhà nước pháp quyền, đặc biệt là vai trò của dân chủ và pháp luật trong việc tổ chức và kiểm soát quyền lực. So với các nghiên cứu trước đây tập trung vào khía cạnh pháp luật hoặc chính trị học, cách tiếp cận triết học cung cấp một cái nhìn toàn diện hơn, nhấn mạnh mối quan hệ biện chứng giữa quyền lực, pháp luật và nhân dân.

So sánh với các mô hình nhà nước pháp quyền trên thế giới, mô hình nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam có những đặc thù riêng, thể hiện sự thống nhất giữa cái phổ biến và cái đặc thù, phù hợp với điều kiện kinh tế - xã hội và truyền thống văn hóa Việt Nam. Tuy nhiên, để hoàn thiện mô hình này, cần tiếp tục nâng cao nhận thức về dân chủ, thượng tôn pháp luật và phân quyền, đồng thời tăng cường cơ chế giám sát quyền lực và bảo vệ quyền con người.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ thể hiện tỷ lệ các yếu tố cấu thành nhà nước pháp quyền theo mức độ ưu tiên trong nhận thức của các nhà nghiên cứu, hoặc bảng so sánh các đặc trưng của nhà nước pháp quyền Việt Nam với các mô hình khác trên thế giới.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường giáo dục và nâng cao nhận thức về dân chủ và pháp quyền
   Chủ thể thực hiện: Bộ Giáo dục và Đào tạo, các cơ quan truyền thông
   Mục tiêu: Nâng cao tỷ lệ người dân hiểu biết về quyền và nghĩa vụ công dân, dân chủ và pháp quyền lên trên 80% trong vòng 5 năm.

2. Hoàn thiện hệ thống pháp luật, đảm bảo tính thống nhất và khả thi
   Chủ thể thực hiện: Quốc hội, Ủy ban Pháp luật
   Mục tiêu: Rà soát, sửa đổi, bổ sung các văn bản pháp luật liên quan đến quyền con người, quyền công dân và tổ chức quyền lực nhà nước, hoàn thành trong 3 năm tới.

3. Thực hiện nghiêm nguyên tắc phân quyền và tăng cường kiểm soát quyền lực
   Chủ thể thực hiện: Chính phủ, Tòa án nhân dân, các cơ quan giám sát
   Mục tiêu: Xây dựng cơ chế phối hợp hiệu quả giữa các cơ quan lập pháp, hành pháp và tư pháp, giảm thiểu các trường hợp lạm quyền, hoàn thiện trong 4 năm.

4. Phát huy vai trò giám sát của nhân dân và xã hội dân sự
   Chủ thể thực hiện: Hội đồng nhân dân các cấp, các tổ chức xã hội dân sự
   Mục tiêu: Tăng cường các hình thức tiếp xúc cử tri, đối thoại trực tiếp giữa nhân dân và các cơ quan nhà nước, nâng tỷ lệ phản hồi và giải quyết kiến nghị của dân lên trên 70% trong 3 năm.

5. Đẩy mạnh cải cách hành chính, nâng cao hiệu quả phục vụ nhân dân
   Chủ thể thực hiện: Bộ Nội vụ, các cơ quan hành chính nhà nước
   Mục tiêu: Rút ngắn thời gian giải quyết thủ tục hành chính, tăng mức độ hài lòng của người dân lên trên 85% trong 5 năm.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Sinh viên, học viên cao học và nghiên cứu sinh ngành Triết học, Luật học, Khoa học Chính trị
   Lợi ích: Hiểu sâu sắc về khái niệm nhà nước pháp quyền từ góc độ triết học, bổ sung kiến thức lý luận phục vụ nghiên cứu và học tập.

2. Các nhà hoạch định chính sách và cán bộ quản lý nhà nước
   Lợi ích: Cung cấp cơ sở lý luận để xây dựng và hoàn thiện chính sách pháp luật, tổ chức quyền lực nhà nước phù hợp với mô hình nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa.

3. Các tổ chức xã hội dân sự và nhà hoạt động nhân quyền
   Lợi ích: Nắm bắt các nguyên tắc cơ bản về quyền con người và dân chủ trong nhà nước pháp quyền, từ đó thúc đẩy giám sát và bảo vệ quyền lợi của công dân.

4. Cán bộ giảng dạy và nghiên cứu trong các trường đại học, viện nghiên cứu
   Lợi ích: Tài liệu tham khảo có giá trị cho việc giảng dạy, nghiên cứu chuyên sâu về nhà nước pháp quyền, triết học chính trị và pháp luật.

Câu hỏi thường gặp

1. Nhà nước pháp quyền khác gì so với nhà nước chuyên chế?
   Nhà nước pháp quyền dựa trên nguyên tắc thượng tôn pháp luật, quyền lực được phân chia và kiểm soát, bảo vệ quyền con người và dân chủ. Trong khi đó, nhà nước chuyên chế tập trung quyền lực vào một cá nhân hoặc nhóm nhỏ, không bị ràng buộc bởi pháp luật và thường hạn chế quyền tự do của công dân.

2. Tại sao dân chủ được coi là nền tảng của nhà nước pháp quyền?
   Dân chủ đảm bảo quyền lực thuộc về nhân dân, pháp luật thể hiện ý chí chung của nhân dân và được thực thi dựa trên sự đồng thuận. Thiếu dân chủ, pháp luật chỉ mang tính hình thức và không phản ánh quyền lực thực sự của nhân dân.

3. Phân quyền trong nhà nước pháp quyền có vai trò gì?
   Phân quyền giúp kiểm soát và cân bằng quyền lực giữa các cơ quan lập pháp, hành pháp và tư pháp, ngăn ngừa sự lạm quyền và chuyên chế, đảm bảo quyền tự do và dân chủ của công dân được thực thi hiệu quả.

4. Làm thế nào để nhân dân thực hiện quyền lực trong nhà nước pháp quyền?
   Nhân dân thực hiện quyền lực thông qua dân chủ trực tiếp (bầu cử, trưng cầu dân ý) và dân chủ đại diện (ủy quyền cho các cơ quan nhà nước). Các cơ quan này phải chịu sự giám sát và trách nhiệm giải trình trước nhân dân.

5. Những thách thức chính trong xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam hiện nay là gì?
   Bao gồm nhận thức chưa đầy đủ về bản chất nhà nước pháp quyền, hệ thống pháp luật chưa hoàn thiện, cơ chế phân quyền và giám sát quyền lực còn hạn chế, cũng như việc phát huy dân chủ và quyền con người chưa đồng đều.

Kết luận

• Nhà nước pháp quyền là hình thức tổ chức nhà nước đặc biệt, trong đó quyền lực của nhân dân được luật hóa và đảm bảo thực hiện thông qua pháp luật và dân chủ.

• Dân chủ là nền tảng căn bản, pháp luật giữ vai trò tối thượng, và phân quyền là đặc trưng quan trọng của nhà nước pháp quyền.

• Mô hình nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam có những đặc thù riêng, phản ánh sự vận dụng sáng tạo các nhận thức triết học phù hợp với điều kiện thực tiễn.

• Cần tiếp tục hoàn thiện hệ thống pháp luật, tăng cường phân quyền, giám sát quyền lực và phát huy vai trò của nhân dân trong xây dựng nhà nước pháp quyền.

• Các bước tiếp theo bao gồm nâng cao nhận thức xã hội, cải cách pháp luật và hành chính, đồng thời phát triển cơ chế dân chủ trực tiếp và đại diện nhằm đảm bảo quyền lực thực sự thuộc về nhân dân.

Hành động ngay hôm nay để góp phần xây dựng một nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam vững mạnh, dân chủ và công bằng!

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, luận văn gồm 2 chƣơng và 5 tiết. 10 Footer Page 16 of 107. Header Page 17 of 107. NỘI DUNG Chƣơng 1: TƢ TƢỞNG VỀ NHÀ NƢỚC PHÁP QUYỀN VÀ CÁC CÁCH TIẾP CẬN KHÁI NIỆM NHÀ NƢỚC PHÁP QUYỀN 1.

Tƣ tƣởng về nhà nƣớc pháp quyền trong lịch sử triết học và khái niệm nhà nƣớc pháp quyền 1.Tƣ tƣởng về nhà nƣớc pháp quyền ở phƣơng Đông Phƣơng Đông là khởi đầu của nền văn minh nhân loại, ngay từ thời Cổ đại ngƣời phƣơng Đông đã sớm nhận thức đƣợc sức mạnh cộng đồng trong nhu cầu trị thủy và chống giặc ngoại xâm và ý thức đó đã thức đẩy nhanh chóng quá trình tạo dựng nhà nƣớc. Khi nhà nƣớc hình thành, nhìn thấy nguy cơ lạm dụng và thèm khát quyền lực của ngƣời cầm quyền, các nhà tƣ tƣởng chính trị phƣơng Đông đã luôn tìm kiếm phƣơng thức quản lý xã hội có hiệu quả trong đó có tƣ tƣởng về nhà nƣớc pháp quyền. Ở Trung Quốc, trong lịch sử đấu tranh quyết liệt của các trƣờng phái chính trị xã hội xung quanh việc lựa chọn đƣờng lối trị nƣớc có nhiều nội dung mang yếu tố pháp quyền có giá trị to lớn trong quá trình xây dựng nhà nƣớc pháp quyền sau này. Lão Tử với tƣ tƣởng “vô vi nhi trị” ông chủ trƣơng cai trị xã hội theo đƣờng lối “vô vi”.

Theo quan điểm của ông thì Đạo đƣợc hiểu là nguồn gốc của vạn vật vừa đƣợc hiểu là cái tất yếu tự nhiên vƣợt lên trên tất cả. Cái tất yếu tự nhiên này dƣờng nhƣ là tuyệt đối còn những cái trong hiện thực mà chúng ta nhìn thấy là biểu hiện của cái tất yếu tự nhiên. Ông Vua muốn cai trị đƣợc đất nƣớc thì phải chạm vào cái tất yếu tự nhiên đó.Tức là không làm gì trái với tự nhiên, không đem tâm can thiệp vào việc ngƣời, giữ xã hội trong trạng thái quân bình, giữ hạnh phúc cho con ngƣời. “Vô vi” mà vẫn sai khiến đƣợc quần thần, cai trị đƣợc đất nƣớc.

Thực chất đây là chủ trƣơng hãy thuận theo tự nhiên mà cai trị. 11 Footer Page 17 of 107. Header Page 18 of 107. Cốt lõi tƣ tƣởng “ vô vi nhi trị” đó là tƣ tƣởng về quyền tự nhiên của con ngƣời, con ngƣời không thể tách mình ra khỏi quyền tự nhiên của mình, xã hội càng hiện đại thì quyền tự nhiên của con ngƣời càng đƣợc tính đến nhiều hơn.

Tƣ tƣởng này rất có giá trị với mô hình nhà nƣớc pháp quyền thời hiện đại bởi việc nhận thức và bảo vệ các quyền tự nhiên của con ngƣời thông qua hệ thống pháp luật là một nội dung quan trọng của nhà nƣớc pháp quyền. Bên cạnh tƣ tƣởng của Lão Tử phải kể đến tƣ tƣởng của Nho Giáo do Khổng Tử sang lập sau đó Mạnh Tử, Tuân Tử, Đổng Trọng và các đồ đệ khác bổ sung, hoàn thiện lại đó là chủ trƣơng cai trị xã hội bằng đạo đức. Khổng Tử quan niệm Vua là ngƣời vâng mệnh trời mà trị dân, mệnh trời phải hợp với lòng dân, ngƣời cầm quyền phải dựa vào dân. Ông cho rằng: làm chính trị mà dùng đức để cảm hóa dân thì nhƣ sao Bắc đẩu ở một nơi mà các sao khác hƣớng cả về tức thiên hạ theo về với mình cả.

Trong việc dùng pháp trị và dùng đức trị ông nói, dùng pháp trị thì ngƣời ta miễn cƣỡng tuân theo nhƣng dùng lễ và đức để trị thì ngƣời ta xúc động tận trong lòng và tự nguyện thực hiện. Tƣ tƣởng của Khổng tử đã đặt ra những yêu cầu và chuẩn mực đạo đức cho ngƣời cầm quyền nó có giá trị lớn trong việc đƣa ra những yêu cầu bắt buộc đối với đội ngũ cán bộ nhà nƣớc, sự điều hành của nhà nƣớc phải dựa trên những quy định cần thiết có sự kết hợp hài hòa giữa đạo đức và pháp luật. Tƣ tƣởng pháp trị của Hàn Phi Tử đƣợc coi là thể hiện tƣ tƣởng về nhà nƣớc pháp quyền một cách rõ rệt nhất. Ông đã kế thừa, tổng hợp và phát triển học thuyết của các bậc Pháp gia tiền bối nhƣ Quản trọng, Tử Sản, Thân bất Hại, Thận Đáo, Thƣơng Ƣởng…để tạo nên một học thuyết hoàn chỉnh về đƣờng lối pháp trị.

Ông cho rằng pháp trị là thuyết duy nhất thích hợp với yêu cầu chính trị của thời đại, ông coi xã hội phải trải qua pháp trị là tất yếu và đó là nguyên tắc chính trị trong xã hội. Ba yếu tố “pháp”, “thuật”, “thế” trong đƣờng lối pháp trị của ông thống nhất không thể tách rời, các yếu tố gắn bó và 12 Footer Page 18 of 107. Header Page 19 of 107. phụ trợ cho nhau nên không thể thiếu bất cứ yếu tố nào.

“Pháp” ở đây là pháp luật, theo ông xã hội đƣợc thịnh trị, trật tự thì cần duy trì hiệu lực của pháp luật cho nên việc làm cho pháp luật không hỏng nát là tiền đề và mục đích tối cao về chính trị. Hàn Phi là ngƣời đầu tiên có quan điểm rất rõ ràng về pháp luật và chủ trƣơng xây dựng một thứ pháp luật thành văn công bố khắp thiên hạ. Mọi ngƣời đều đƣợc bình đẳng trƣớc pháp luật, pháp luật đối với mọi ngƣời đều có tác dụng nhƣ nhau, vƣợt khỏi địa vị, mọi tình thân sơ. Ông nói phạt tội không tránh bậc đại thần, thƣởng điều không hay không để xót kẻ thất phu.

Nhƣng chỉ có pháp luật thôi thì chƣa đủ mà cần phải có yếu tố “Thuật”. Bởi Nhà Vua quan lý xã hội một mặt không thể thiếu đƣợc sự trợ giúp của bầy tôi nhƣng mặt khác, chính bọn bầy tôi là những kẻ có thể gây hại đến Vua, nếu có cơ hội họ có thể làm phản bất cứ lúc nào vì lợi ích riêng của mình. Thuật bao hàm hai nội dung cơ bản đó là thuật xét đoán, sử dụng con ngƣời, dò xét bề tôi, trừ kẻ gian, chọn ngƣời giao việc và thuật xét đoán công việc. “Thế” là uy thế, quyền thế của nhà Vua, là điểm tựa, là cái nền để ông Vua trị nƣớc.

Để tạo nên uy thế của mình nhà Vua phải phải có sự tập trung quyền lực một cách tuyệt đối trong tay mình. Trong việc thực thi pháp luật nhà Vua là ngƣời duy nhất nắm quyền thƣởng, phạt. Đối với một ông vua thì cái uy không thể cho mƣợn. Cái quyền không thể cùng chung với ngƣời khác.

Quan niệm này thể hiện rất rõ chủ trƣơng tập quyền và quan điểm thực dụng. Có thể thấy, xét về mặt lịch sử và nhận thức của con ngƣời lúc bấy giờ quan điểm của Hàn Phi Tử là rất tiến bộ và nó đã có những đóng góp quan trọng trong việc đề ra những tiêu chuẩn, chuẩn mực cơ bản đối với pháp luật trong quá trình xây dựng nhà nƣớc pháp quyền. Trong tƣ tƣởng của các nhà tƣ tƣởng phƣơng Đông đã bắt đầu đƣa ra các tƣ tƣởng có giá trị to lớn, làm tiền đề tƣ tƣởng cho sự ra đời quan niệm về nhà nƣớc pháp quyền ở phƣơng Đông nói riêng và lịch sử tƣ tƣởng nhân loại nói chung trong đó rõ nhất là sự ghi nhận sự tồn tại của con ngƣời và xã 13 Footer Page 19 of 107. Header Page 20 of 107.

hội theo những quy luật tự nhiên tất yếu và tính hiệu quả của việc dùng pháp luật để quản lý xã hội. Tuy nhiên những tƣ tƣởng đó mới đạt đến nhà nƣớc pháp trị là chủ yếu, thu phục ngƣời dân bởi tính hà khắc của pháp luật hơn là tính tự giác của ngƣời dân trong ý thức về vai trò của pháp luật trong quản lý xã hội.2 Tƣ tƣởng về nhà nƣớc pháp quyền ở phƣơng Tây * Tƣ tƣởng về nhà nƣớc pháp quyền thời cổ đại ở phƣơng Tây Thời cổ đại có sự xung đột giữa quyền lực với sự áp chế quyền lực. Lúc đầu có thể là quyền lực của sức mạnh cơ bắp, sức mạnh lao động.Để có thể áp chế quyền lực đó ngƣời ta nghĩ tới pháp luật. Nhà nƣớc và pháp luật có mối quan hệ mật thiết với nhau và là điều kiện tồn tại của nhau.

Các nhà tƣ tƣởng hƣớng tới tìm kiếm những nguyên tắc, hình thức và cơ cấu để thiết lập mối quan hệ qua lại giữa quyền lực và pháp luật. Quyền lực muốn trở thành sức mạnh thực tế thì phải dựa vào pháp luật đồng thời lại bị ràng buộc bởi pháp luật. Điều này đƣợc thể hiện rất rõ qua tƣ tƣởng của nhiều nhà tƣ tƣởng thời kỳ này. Xô lông (TK IV TCN) là ngƣời đầu tiên động chạm đến khái niệm dân chủ trong việc tổ chức nhà nƣớc và kết hợp giữa sức mạnh với pháp luật trong cải cách nhà nƣớc Aten.

Có thể thấy trong lịch sử tƣ tƣởng triết học ngƣời đƣa ra tƣ tƣởng về nền dân chủ trong xã hội là ông. Tƣ tƣởng cơ bản của ông là giải phóng mọi ngƣời bằng quyền lực của pháp luật, bằng sự kết hợp của sức mạnh và pháp luật. Ở thời kỳ này dân chủ đƣợc hiểu theo nghĩa đơn giản là sự công bằng. Điều đảm bảo sự công bằng là làm sao để ngƣời dân tồn tại trong xã hội không bị áp đặt bởi quyền lực tuyệt đối.

Trong tƣ tƣởng của Xôlông ta thấy ông đã bắt đầu đề cập đến việc quyền lực của nhà nƣớc đảm bảo sự công bằng trong xã hội. Theo tƣ tƣởng của ông thì trong xã hội luật pháp nhƣ một đối trọng với quyền lực nhà nƣớc để đảm bảo sự ồn định của xã hội. 14 Footer Page 20 of 107. Header Page 21 of 107.

Xôcrat (496- 399 TCN) là một trong số những ngƣời đầu tiên có ý đồ phân loại về các hình thức Nhà nƣớc nhƣng chƣa rạch ròi. Ông phân chia nhà nƣớc thành: chế độ quân chủ, nền bạo chúa, chế độ quý tộc, nửa quý tộc và nền dân chủ. Đối với ông, chế độ xã hội mà ông ca ngợi, tôn vinh là chế độ quý tộc, chế độ thể hiện cai trị xã hội một cách đúng đắn và đạo đức nhất. Theo ông tính công bằng và tính pháp luật là một.

Sự công bằng trong xã hội chỉ xuất hiện khi có sự phục tùng pháp luật, khi nhà nƣớc không có sự tuân thủ pháp luật thì không có nhà nƣớc và không có trật tự. Ông quan niệm rằng bất cứ một đạo luật nào mặc dù còn thiếu sót đến đâu cũng mang tính cứu sinh hơn là tình trạng phạm pháp. Nếu nhƣ mọi công dân đều tuân thủ theo pháp luật thì nhà nƣớc mà trong đó họ đang sống sẽ trở nên hùng mạnh và phồn thịnh hơn nhiều. Platôn ( khoảng 427- 347 TCN) cho rằng một nhà nƣớc mà không có luật pháp thì không có nhà nƣớc.