Luận án tiến sĩ triết học vấn đề con người trong cải cách hành chính nhà nước ở việt nam hiện nay

Luận án tiến sĩ triết học phân tích vấn đề con người trong cải cách hành chính nhà nước tại Việt Nam hiện nay, đề xuất giải pháp hiệu quả.

• Tác giả: Hà Quang Trường
• Người hướng dẫn: Hoàng Chí Bảo
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội - Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn
• Chuyên ngành: Chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử
• Đề tài: Vấn đề con người trong cải cách hành chính nhà nước ở Việt Nam hiện nay
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2013
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• 1. CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ CON NGƯỜI VÀ HOẠT ĐỘNG CẢI CÁCH HÀNH CHÍNH NHÀ NƯỚC
• 1.1. Khái lược quan điểm của chủ nghĩa Mác — Lê nin về vị trí và vai trò của con người trong đời sống xã hội
• 1.2. Con người - chủ thể của các quá trình xã hội
• 1.3. Con người - khách thể trong đời sống xã hội
• 1.4. Con người trong hệ thống quản lý, tổ chức xã hội — chính trị
• 1.5. Khái niệm cải cách hành chính và cải cách hành chính nhà nước
• 1.6. Cải cách hành chính nhà nước ở Việt Nam hiện nay
• 1.7. Sự thể hiện của con người trong hoạt động cải cách hành chính nhà nước
• 1.8. Con người — chủ thể trong hoạt động cải cách hành chính nhà nước
• 1.9. Đặc trưng của mối quan hệ chủ - khách thể của con người trong cải cách hành chính nhà nước
• 1.10. Kết luận chương
• 2. CHƯƠNG 2: CON NGƯỜI - CHỦ THỂ CỦA QUÁ TRÌNH CẢI CÁCH HÀNH CHÍNH NHÀ NƯỚC Ở VIỆT NAM HIỆN NAY
• 2.1. Con người với việc hình thành chương trình cải cách hành chính
• 2.2. Con người trong vai trò tổ chức thực hiện chương trình cải cách hành chính nhà nước
• 2.3. Vai trò chủ thể của đội ngũ cán bộ, công chức
• 2.4. Vai trò chủ thể của người dân
• 2.5. Các nhân tố tác động tiêu cực tới vai trò chủ thể của con người trong quá trình cải cách hành chính nhà nước
• 2.6. Tác động của cơ chế tổ chức quyền lực nhà nước trong xây dựng nhà nước pháp quyền XHCN ở Việt Nam
• 2.7. Tác động từ trình độ, kỹ năng hành chính, phong cách làm việc, ý thức đạo đức của môi trường hành chính cũ
• 2.8. Tác động của văn hóa và tâm lý dân tộc
• 2.9. Những giải pháp phát huy vai trò chủ thể của con người trong quá trình cải cách hành chính nhà nước
• 2.10. Khắc phục các nhân tố tác động tiêu cực đến vai trò chủ thể của con người trong quá trình CCHC nhà nước
• 2.11. Thực hiện dân chủ hoá xã hội
• 2.12. Đổi mới nhận thức về công tác cán bộ
• 2.13. Nâng cao nhận thức về tinh thần trách nhiệm
• 2.14. Kết luận chương
• 3. CHƯƠNG 3: CON NGƯỜI - KHÁCH THỂ CỦA QUÁ TRÌNH CẢI CÁCH HÀNH CHÍNH NHÀ NƯỚC Ở VIỆT NAM HIỆN NAY
• 3.1. Bản chất của sự tác động của cải cách hành chính nhà nước đối với con người
• 3.2. Sự tác động của cải cách hành chính nhà nước đối với các quan hệ xã hội của con người
• 3.3. Quan hệ của cán bộ, công chức với người dân trong tiến trình cải cách hành chính nhà nước
• 3.4. Quan hệ trong nội bộ đội ngũ cán bộ công chức trong tiến trình cải cách hành chính nhà nước
• 3.5. Những giải pháp nâng cao vai trò của con người - khách thể trong quá trình cải cách hành chính nhà nước
• 3.6. Tuân thủ những quy tắc, chỉ dẫn và khuyến khích thực hiện chương trình cải cách
• 3.7. Nắm vững và ủng hộ những giá trị của cải cách
• 3.8. Nâng cao nhận thức về sự tham gia của người dân trong hoạt động quản lý nhà nước
• 3.9. Kết luận chương
• DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• LỜI MỞ ĐẦU

Tóm tắt

I. Tính cấp thiết của đề tài

Luận án tiến sĩ: Vấn đề con người trong cải cách hành chính nhà nước Việt Nam hiện nay tập trung vào việc phân tích vai trò của con người trong quá trình cải cách hành chính. Đề tài này xuất phát từ yêu cầu phát triển bền vững kinh tế - xã hội và hội nhập toàn cầu. Cải cách hành chính nhà nước đòi hỏi sự tham gia tích cực của con người, từ việc xây dựng chính sách đến thực thi và đánh giá hiệu quả. Luận án nhấn mạnh rằng con người là nhân tố quyết định ở cả 'đầu vào', quá trình và 'đầu ra' của cải cách hành chính. Đây là một vấn đề bức thiết, đặc biệt trong bối cảnh Việt Nam đang đẩy mạnh xây dựng nhà nước pháp quyền XHCN.

1.1. Vai trò của con người trong cải cách hành chính

Con người không chỉ là chủ thể mà còn là khách thể trong quá trình cải cách hành chính. Ở 'đầu vào', con người là người xác định nhu cầu cải cách và xây dựng chương trình. Trong quá trình, đội ngũ cán bộ, công chức là lực lượng trực tiếp thực hiện. Ở 'đầu ra', chất lượng cuộc sống và hạnh phúc của người dân là mục tiêu cuối cùng. Luận án chỉ ra rằng, để cải cách thành công, cần phát huy vai trò chủ động của con người trong mọi giai đoạn.

1.2. Thách thức trong cải cách hành chính

Cải cách hành chính ở Việt Nam đối mặt với nhiều thách thức, bao gồm sự thiếu đồng bộ trong nhận thức, yếu kém trong thực thi pháp luật, và tình trạng quan liêu, hình thức. Những yếu tố này làm giảm hiệu quả của cải cách và hạn chế sự tham gia của người dân. Luận án nhấn mạnh cần khắc phục các nhân tố tiêu cực để phát huy vai trò chủ thể của con người.

II. Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu

Luận án dựa trên quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin về vai trò của con người trong đời sống xã hội. Phương pháp nghiên cứu bao gồm phân tích tài liệu, khảo sát thực tiễn, và đánh giá các chính sách cải cách hành chính. Luận án cũng sử dụng các nghiên cứu điển hình về cải cách hành chính ở Việt Nam và thế giới để làm rõ các vấn đề lý luận và thực tiễn.

2.1. Quan điểm Mác Lênin về con người

Theo quan điểm Mác - Lênin, con người là chủ thể của các quá trình xã hội, đồng thời là khách thể trong hệ thống quản lý. Luận án áp dụng quan điểm này để phân tích vai trò của con người trong cải cách hành chính, từ việc hình thành chính sách đến thực thi và giám sát.

2.2. Phương pháp nghiên cứu

Luận án sử dụng phương pháp phân tích hệ thống, so sánh, và tổng hợp để đánh giá các yếu tố ảnh hưởng đến cải cách hành chính. Các nghiên cứu điển hình về cải cách hành chính ở Việt Nam và thế giới được sử dụng để làm rõ các vấn đề lý luận và thực tiễn.

III. Giải pháp phát huy vai trò con người trong cải cách hành chính

Luận án đề xuất các giải pháp nhằm phát huy vai trò của con người trong cải cách hành chính, bao gồm nâng cao nhận thức, đổi mới công tác cán bộ, và thực hiện dân chủ hóa xã hội. Các giải pháp này nhằm khắc phục các nhân tố tiêu cực và tạo động lực cho cải cách hành chính.

3.1. Nâng cao nhận thức

Luận án nhấn mạnh cần nâng cao nhận thức của đội ngũ cán bộ, công chức và người dân về vai trò của họ trong cải cách hành chính. Điều này bao gồm việc giáo dục đạo đức công vụ và tinh thần trách nhiệm.

3.2. Đổi mới công tác cán bộ

Đổi mới công tác cán bộ là yếu tố then chốt để nâng cao hiệu quả cải cách hành chính. Luận án đề xuất cần xây dựng đội ngũ cán bộ có năng lực, phẩm chất, và tinh thần trách nhiệm cao.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Công cuộc đổi mới đất nước và hội nhập quốc tế đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc phát huy nguồn lực con người để phát triển kinh tế - xã hội bền vững, đồng thời đòi hỏi phải cải cách nền hành chính nhà nước nhằm xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân. Trong tiến trình đó, con người giữ vị trí quyết định xuyên suốt: ở "đầu vào", con người làm nảy sinh nhu cầu cải cách và trực tiếp xây dựng các chương trình, kế hoạch; trong "quá trình", đội ngũ cán bộ, công chức lãnh đạo, điều hành và vận hành bộ máy trực tiếp tổ chức thực hiện; ở "đầu ra", chất lượng sống và sự phát triển hạnh phúc của con người là mục tiêu hướng tới của mọi nỗ lực cải cách.

Khoảng trống nghiên cứu được tác giả chỉ rõ: Mặc dù đã có nhiều công trình nghiên cứu về phát triển con người cũng như các đề tài tiếp cận cải cách hành chính từ góc độ luật học, khoa học quản lý hay kinh tế học, nhưng một công trình nghiên cứu tổng hợp, mang tính hệ thống dưới góc nhìn triết học duy vật biện chứng và duy vật lịch sử nhằm làm rõ vị trí, vai trò của con người trong môi trường cải cách hành chính nhà nước ở Việt Nam vẫn còn bỏ ngỏ.

Mục tiêu nghiên cứu: Làm rõ những vấn đề lý luận và thực tiễn về con người với tư cách vừa là chủ thể, vừa là khách thể của quá trình cải cách hành chính nhà nước ở Việt Nam; từ đó đề xuất hệ thống giải pháp nhằm phát huy nhân tố con người phục vụ công cuộc cải cách nền hành chính nhà nước hiện nay.

Nhiệm vụ nghiên cứu:

1. Khái quát một số vấn đề lý luận về con người và hoạt động cải cách hành chính nhà nước ở Việt Nam hiện nay.
2. Phân tích làm rõ vị trí, vai trò của con người với tư cách là chủ thể của quá trình cải cách hành chính nhà nước ở Việt Nam; đề xuất các giải pháp phát huy vai trò chủ thể của con người trong công cuộc cải cách hành chính nhà nước.
3. Phân tích làm rõ vị trí, vai trò của con người với tư cách là khách thể của quá trình cải cách hành chính nhà nước ở Việt Nam; đề xuất các giải pháp nâng cao vai trò của con người - khách thể trong quá trình này.

Đối tượng nghiên cứu: Dưới góc độ triết học, luận án tập trung nghiên cứu vai trò của con người — bao gồm hai lực lượng xã hội cơ bản là đội ngũ cán bộ, công chức và người dân — thể hiện trên hai phương diện: chủ thể và khách thể của quá trình cải cách hành chính nhà nước ở Việt Nam hiện nay.

Phạm vi nghiên cứu:

• Không gian: Hệ thống hành chính nhà nước và các mối quan hệ xã hội tại Việt Nam.
• Thời gian: Tập trung xem xét vai trò và sự liên đới của con người trong môi trường cải cách hành chính từ sau Nghị quyết Hội nghị lần thứ 8 Ban Chấp hành Trung ương Đảng Khóa VII (tháng 1/1995) về tiếp tục xây dựng và hoàn thiện Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, trọng tâm là cải cách một bước nền hành chính, trải qua giai đoạn thực hiện Chương trình tổng thể cải cách hành chính nhà nước giai đoạn 2001 - 2010 và định hướng giai đoạn 2011 - 2020.
• Nội dung: Luận án không đi sâu giải quyết các vấn đề lý luận chung trừu tượng về con người hay các khía cạnh kỹ thuật lập pháp, hành chính nghiệp vụ thuần túy, mà tập trung làm rõ mối quan hệ biện chứng giữa con người và môi trường cải cách hành chính.

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Luận án đã tiến hành hệ thống hóa và phân tích các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước liên quan đến đề tài theo các nhóm nội dung:

Nhóm nghiên cứu về thể chế, dân chủ và tổ chức bộ máy:

• Hoàng Chí Bảo (2008) với công trình Cải cách thể chế ở Việt Nam trước thách thức của toàn cầu hóa, chỉ ra những hạn chế trong nhận thức về dân chủ, sự thiếu đồng bộ của pháp luật, việc tách rời quyền và nghĩa vụ, cũng như các biểu hiện quan liêu, hình thức trong bộ máy.
• Nguyễn Đăng Dung (2009) với công trình Cải cách tư pháp trong tổ chức quyền lực nhà nước, phân tích hạn chế trong năng lực giám sát đối với bộ máy hành chính và sự bất cập khi tòa án chưa bao quát toàn bộ các tranh chấp hành chính công.
• Hà Quang Ngọc (2007, 2010) với các bài viết Cải cách cơ cấu tổ chức và hoạt động của chính quyền địa phương và Điều chỉnh một số hoạt động của chính quyền địa phương đáp ứng yêu cầu của CCHC, làm rõ chức năng, thẩm quyền và vấn đề phân bổ nguồn lực đối với chính quyền địa phương.
• Báo cáo phát triển Việt Nam 2010 của các nhà tài trợ tại Hội nghị tư vấn (2009) tập trung vào vấn đề tổ chức chính quyền địa phương, mức độ phân cấp và trách nhiệm giải trình.

Nhóm nghiên cứu về đạo đức công vụ, hiệu quả công tác và tâm lý cán bộ:

• Vũ Gia Hiền và Nguyễn Hữu Khoát (2007) với tác phẩm Đạo đức trong quản lý hành chính công, bàn về động cơ, trách nhiệm và định hướng giá trị chuẩn mực của nhà quản lý.
• Nguyễn Hoàng Nguyên (2007) trong Đề xuất giải pháp góp phần xác định hiệu quả công tác sự đóng góp thực tế của cán bộ, công chức, xây dựng tiêu chuẩn đánh giá đóng góp thực tế của công chức.
• Trương Thị Thông và Lê Kim Việt (2008) với nghiên cứu Bệnh quan liêu trong công tác cán bộ; Nguyễn Văn Tài (2010) với Phát huy tính tích cực xã hội của đội ngũ cán bộ nước ta hiện nay; Trần Thanh Hương với nghiên cứu về các biện pháp tâm lý nâng cao tính tích cực lao động của cán bộ, công chức.
• Đinh Duy Hòa (2007), Đỗ Quốc Sam (2007, 2008), Nguyễn Đức Mạnh (2007), Trần Quang Nhiếp (2007) trên Tạp chí Cộng sản thảo luận về nguyên nhân trì trệ và giải pháp nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước.

Nhóm nghiên cứu về sự tham gia của người dân và tư tưởng Hồ Chí Minh:

• UNDP và Viện Khoa học Xã hội Việt Nam (2006) với nghiên cứu Đẩy mạnh chiều sâu dân chủ và tăng cường sự tham gia của người dân ở Việt Nam.
• Hà Quang Ngọc và Hà Quang Trường (2007) trong bài viết Tăng cường sự tham gia của nhân dân trong hoạt động quản lý nhà nước, chỉ rõ rào cản tâm lý coi quản lý nhà nước là công việc khép kín của cơ quan công quyền.
• Các công trình nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh về cán bộ và công tác cán bộ của Thành Duy (2002), Hoàng Chí Bảo (2001), Bùi Đình Phong (2006), Bùi Kim Hồng (2009), Thang Văn Phúc và Nguyễn Minh Phương (2005).

Nhóm tài liệu tổng hợp, lịch sử và nghiên cứu quốc tế:

• Văn Tạo (2009) với tác phẩm Mười cuộc cải cách, đổi mới lớn trong lịch sử Việt Nam.
• Thang Văn Phúc (chủ biên, 2001) với CCHC nhà nước; thực trạng, nguyên nhân và giải pháp; Giáo trình của Học viện Hành chính Quốc gia (2002, 2004); Báo cáo do UNDP tài trợ (2009).
• Tài liệu kinh nghiệm quốc tế: Lê Minh Thông và Nguyễn Danh Châu (2009); Ali Farazmand (2001) về cải cách hành chính ở các nước đang phát triển; J. M. Buchanan (1977) về nguyên nhân phình to của bộ máy chính phủ; Ninh Tinh (2002) về cải cách chính phủ tại Trung Quốc; Báo cáo phát triển thế giới 2004 của Ngân hàng Thế giới (World Bank) về cung ứng dịch vụ công cho người dân; Masahiko Aoki, Hyung-ki Kim và Masahiro Okuno-Fujiwara (1997) về vai trò thể chế của chính phủ Đông Á; Deborah Brautigam (1996) về năng lực nhà nước.

Khoảng trống và vị trí của luận án: Các công trình đi trước đã tiếp cận cải cách hành chính hoặc nhân tố con người từ các góc độ chuyên ngành riêng biệt. Luận án của Hà Quang Trường xác lập vị trí là công trình nghiên cứu khái quát lý luận mang tính hệ thống dưới lăng kính triết học duy vật biện chứng và duy vật lịch sử, phân tích con người đồng thời trên cả hai tư cách: chủ thể tác động, định hình nền hành chính và khách thể chịu sự quy định, biến đổi bởi chính môi trường hành chính được cải cách.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý luận:

• Luận án dựa trên hệ thống quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin về con người: con người là thực thể sinh học - xã hội, vừa là sản phẩm của lịch sử vừa là chủ thể sáng tạo ra lịch sử; bản chất con người là tổng hòa các quan hệ xã hội.
• Quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam về xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, phát huy quyền làm chủ của nhân dân, chiến lược phát triển nguồn nhân lực và đường lối cải cách hành chính nhà nước.

Khung phân tích: Luận án tiếp cận vấn đề con người trong hệ thống tổ chức xã hội - chính trị thông qua mối quan hệ biện chứng giữa tính chủ thể và tính khách thể:

• Phương diện chủ thể: Xem xét con người (cán bộ lãnh đạo, công chức thừa hành, người dân và tổ chức xã hội) là lực lượng khởi xướng, xây dựng thể chế, vận hành bộ máy và thực hiện quyền giám sát, phản biện xã hội.
• Phương diện khách thể: Xem xét con người là đối tượng tiếp nhận các tác động của thể chế, thủ tục, môi trường hành chính, qua đó hành vi, tâm lý, năng lực và các mối quan hệ xã hội của họ bị biến đổi tương ứng.

Phương pháp nghiên cứu:

• Sử dụng phương pháp luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử để nhận thức các hiện tượng hành chính trong sự vận động, phát triển và trong mối liên hệ với điều kiện kinh tế - xã hội.
• Phương pháp lịch sử - cụ thể: Đặt vấn đề con người trong từng chặng đường cải cách hành chính tại Việt Nam từ năm 1995 đến nay.
• Phương pháp phân tích hệ thống - cấu trúc: Xem xét nền hành chính như một phân hệ của hệ thống xã hội với cấu trúc đa thành tố (thể chế, bộ máy, con người, tài chính công).
• Các phương pháp phân tích văn bản, tổng hợp lý luận, so sánh và đối chiếu thực tiễn.

Nguồn dữ liệu: Văn kiện của Đảng Cộng sản Việt Nam; hệ thống văn bản quy phạm pháp luật (Hiến pháp, Luật Tổ chức Chính phủ, Luật Cán bộ, công chức 2008, các Nghị định số 130/2005/NĐ-CP, Nghị định số 43/2006/NĐ-CP...); Báo cáo tổng kết Chương trình tổng thể cải cách hành chính nhà nước giai đoạn 2001 - 2010 của Bộ Nội vụ và Chính phủ; số liệu và ấn phẩm của UNDP, Ngân hàng Thế giới.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1. Một số vấn đề lý luận về con người và hoạt động cải cách hành chính nhà nước

Chương 1 thiết lập khung lý thuyết triết học về con người trong hệ thống quản lý xã hội - chính trị và làm rõ các khái niệm căn bản về cải cách hành chính:

1. Quan điểm Mác - Lênin về con người: Con người là mắt xích trung tâm của mọi cơ cấu xã hội. Với tư cách chủ thể, con người sáng tạo ra đời sống xã hội dựa trên quy luật khách quan. Với tư cách khách thể, nhân cách và phẩm chất của con người là sản phẩm của các quan hệ kinh tế - xã hội cụ thể. Trong hệ thống hành chính — một phân hệ xã hội mang tính chính trị và điều tiết — con người vừa là tác nhân vận hành vừa là đối tượng chịu sự điều chỉnh của các thiết chế quyền lực.

2. Bản chất của cải cách hành chính: Cải cách hành chính là hoạt động có ý thức, có kế hoạch nhằm điều chỉnh thể chế, tổ chức bộ máy, phương thức vận hành để nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý mà không làm triệt tiêu hay thay đổi bản chất chế độ chính trị. Luận án phân tích hai luồng quan điểm: (1) Cải cách toàn diện, đồng bộ mọi thành tố (thể chế, bộ máy, công vụ, tài chính); (2) Cải cách từng phần, từng bước. Tại Việt Nam, cải cách hành chính được xác định là một chương trình tổng thể, nhất quán.

3. Nguyên nhân dẫn đến cải cách hành chính tại Việt Nam:

• Khách quan: Chuyển đổi sang kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa; yêu cầu phi tập trung hóa (phân cấp cho địa phương); sức ép hội nhập kinh tế quốc tế, toàn cầu hóa; tác động của cách mạng khoa học - công nghệ thông tin.
• Chủ quan: "Tính trễ" của hệ thống thể chế hành chính so với đổi mới kinh tế; sự cồng kềnh, chồng chéo chức năng của bộ máy; hạn chế về năng lực và đạo đức của đội ngũ cán bộ, công chức; nhu cầu giải quyết khó khăn tài chính công.

4. Bốn nội dung trọng tâm của cải cách hành chính nhà nước:

• Cải cách thể chế hành chính (nội dung gốc rễ, cốt lõi).
• Cải cách tổ chức bộ máy hành chính (tinh gọn, đa ngành, đa lĩnh vực).
• Xây dựng và nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ, công chức.
• Cải cách tài chính công.

5. Dữ liệu tổng kết Chương trình tổng thể cải cách hành chính 2001 - 2010:

Nội dung cải cách	Kết quả số liệu cụ thể giai đoạn 2001 - 2010
Sắp xếp bộ máy Trung ương	- Giảm số Bộ, cơ quan ngang Bộ từ 26 xuống còn 22. - Giảm cơ quan thuộc Chính phủ từ 14 xuống còn 8.
Sắp xếp bộ máy Địa phương	- Cơ quan chuyên môn cấp tỉnh giảm từ 35 - 40 đầu mối xuống còn 20 - 25. - Cơ quan chuyên môn cấp huyện giảm từ 20 - 25 xuống còn 10 - 15 phòng ban chức năng.
Thí điểm bỏ HĐND	- Thực hiện thí điểm không tổ chức HĐND tại 67 huyện, 32 quận và 843 phường thuộc 10 tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương.
Quy chuẩn hóa công chức	- Thông qua Luật Cán bộ, công chức ngày 13/11/2008. - Xây dựng và ban hành trên 200 chức danh, tiêu chuẩn cán bộ, công chức.
Điều chỉnh tiền lương tối thiểu	Nhà nước thực hiện 5 lần tăng lương cơ bản/tối thiểu chung: - Năm 2001: 290.000 đồng - Tháng 10/2005: 450.000 đồng - Tháng 01/2008: 540.000 đồng - Tháng 05/2009: 650.000 đồng - Tháng 05/2010: 730.000 đồng (đến tháng 05/2011 đạt 830.000 đồng)
Tăng trưởng kinh tế	- Tốc độ tăng trưởng GDP bình quân giai đoạn 2001 - 2010 đạt 7,27%.

6. Hạn chế tồn tại: Hệ thống thể chế chưa đồng bộ; thủ tục hành chính còn rườm rà; việc sáp nhập bộ máy cơ bản mới mang tính cơ học ("phép cộng gộp"), chưa thực sự tinh giản biên chế; phong cách làm việc của một bộ phận cán bộ còn mang dấu ấn thời bao cấp, sách nhiễu, tham nhũng; phân bổ ngân sách còn dàn trải.

Chương 2. Con người - chủ thể của quá trình cải cách hành chính nhà nước ở Việt Nam hiện nay

Chương 2 đi sâu phân tích con người trong tư cách là lực lượng sáng tạo, quyết định sự thành bại của cải cách:

1. Vai trò của con người trong các khâu cải cách:

• Hình thành chương trình: Các nhà lãnh đạo chính trị và chuyên gia hoạch định chính sách là chủ thể đề ra đường lối, thể chế hóa các cam kết chính trị thành mục tiêu cải cách.
• Tổ chức thực hiện: Đội ngũ cán bộ, công chức là chủ thể trực tiếp thừa hành, áp dụng quy trình mới, thực thi công vụ. Người dân và doanh nghiệp là chủ thể thực hiện quyền làm chủ thông qua việc tham gia đóng góp ý kiến, thực hiện dịch vụ công, giám sát và phản biện xã hội đối với cơ quan nhà nước.

2. Các nhân tố tác động tiêu cực đến vai trò chủ thể:

• Cơ chế tổ chức quyền lực: Sự phân định thẩm quyền và trách nhiệm chưa thật rành mạch; cơ chế kiểm soát quyền lực, thanh tra, giám sát tư pháp đối với hành pháp còn hạn chế.
• Môi trường hành chính cũ: Tác phong làm việc nặng tính quan liêu, giấy tờ, giải quyết công việc theo lối mệnh lệnh hành chính, coi trọng thủ tục hình thức hơn hiệu quả thực tế; tâm lý "cửa quyền", xem việc phục vụ nhân dân là sự ban ơn.
• Văn hóa và tâm lý dân tộc: Tàn dư của tâm lý tiểu nông, gia đình chủ nghĩa, nể nang, phường hội, coi trọng quan hệ hơn luật lệ; thói quen ỷ lại, thụ động của một bộ phận nhân dân khi xem quản lý nhà nước là việc riêng của chính quyền.

3. Hệ thống giải pháp phát huy vai trò chủ thể của con người:

• Khắc phục nhân tố tiêu cực: Hoàn thiện thể chế kiểm soát quyền lực, minh bạch hóa quy trình công vụ, tăng cường chế tài xử lý vi phạm.
• Thực hiện dân chủ hóa xã hội: Mở rộng cơ chế để người dân tham gia trực tiếp và gián tiếp vào quản lý nhà nước; phát huy vai trò giám sát của Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể; hiện thực hóa phương châm "dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra".
• Đổi mới nhận thức về công tác cán bộ: Thực hiện quy trình tuyển dụng, thi tuyển, bổ nhiệm công khai, minh bạch dựa trên năng lực thực tế theo Luật Cán bộ, công chức; xây dựng chính sách thu hút nhân tài; đổi mới công tác đào tạo, bồi dưỡng kỹ năng hành chính và đạo đức công vụ; đẩy mạnh cải cách tiền lương để bảo đảm đời sống cán bộ.
• Nâng cao nhận thức và trách nhiệm: Đề cao trách nhiệm cá nhân, đặc biệt là trách nhiệm của người đứng đầu cơ quan hành chính; chuyển từ tư duy "cai trị, quản chế" sang tư duy "phục vụ nhân dân".

Chương 3. Con người - khách thể của quá trình cải cách hành chính nhà nước ở Việt Nam hiện nay

Chương 3 luận giải sự biến đổi của con người khi chịu sự tác động của môi trường hành chính mới:

1. Bản chất tác động của cải cách hành chính đối với con người: Cải cách hành chính thiết lập nên môi trường thể chế, quy tắc và chuẩn mực pháp lý mới. Dưới tác động này, con người với tư cách khách thể (công dân và công chức) buộc phải điều chỉnh hành vi, nhận thức, thói quen và vị trí xã hội của mình nhằm thích ứng với các yêu cầu vận hành mới của nền hành chính.

2. Sự tác động đối với các quan hệ xã hội:

• Quan hệ giữa cán bộ, công chức với người dân: Chuyển biến căn bản từ mối quan hệ "xin - cho", hành chính mệnh lệnh, khép kín sang mối quan hệ đối tác, phục vụ và công khai minh bạch. Người dân từ vị thế bị quản lý thuần túy trở thành đối tượng được phục vụ và là người giám sát chất lượng dịch vụ công.
• Quan hệ nội bộ đội ngũ cán bộ, công chức: Thiết lập kỷ cương công vụ dựa trên chức danh tiêu chuẩn; thay thế cơ chế bao cấp cào bằng bằng cơ chế tự chủ, tự chịu trách nhiệm về biên chế và kinh phí (theo Nghị định 130/2005/NĐ-CP và Nghị định 43/2006/NĐ-CP); tạo động lực cạnh tranh lành mạnh gắn liền với đánh giá hiệu quả công tác thực tế.

3. Giải pháp nâng cao vai trò của con người - khách thể:

• Tuân thủ quy tắc và khuyến khích thực hiện cải cách: Đẩy mạnh công khai hóa, đơn giản hóa thủ tục hành chính, nhân rộng cơ chế một cửa và một cửa liên thông; tạo thuận lợi tối đa để công chức và người dân dễ dàng tiếp cận, chấp hành nghiêm túc quy định pháp luật.
• Nắm vững và ủng hộ các giá trị của cải cách: Đẩy mạnh công tác thông tin, tuyên truyền nhằm nâng cao nhận thức của xã hội về mục tiêu, giá trị nhân văn và lợi ích lâu dài của cải cách hành chính, từ đó tạo sự đồng thuận xã hội.
• Nâng cao nhận thức về sự tham gia của người dân: Khắc phục tâm lý e ngại, thờ ơ của công dân; bảo đảm quyền lực chính trị "phi nhà nước" của công dân được pháp luật bảo hộ để người dân chủ động tham gia giám sát, đóng góp ý kiến xây dựng chính sách và bộ máy nhà nước.

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp về mặt lý luận:

• Luận án đã vận dụng sáng tạo quan điểm triết học Mác - Lênin để luận giải một cách hệ thống vấn đề con người trong môi trường đặc thù là cải cách hành chính nhà nước tại Việt Nam; làm sáng tỏ bản chất của mối quan hệ biện chứng giữa con người với tư cách là chủ thể và khách thể của quá trình cải cách.
• Làm phong phú thêm cơ sở lý luận triết học về phát triển con người và chiến lược xây dựng nguồn lực con người đáp ứng yêu cầu xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa trong điều kiện kinh tế thị trường và hội nhập quốc tế.

Đóng góp về mặt thực tiễn:

• Khái quát, đánh giá thực trạng tác động của Chương trình tổng thể cải cách hành chính giai đoạn 2001 - 2010 đối với sự biến đổi của đội ngũ cán bộ, công chức và người dân, chỉ rõ các điểm nghẽn về thể chế, tâm lý và văn hóa hành chính cũ.
• Đề xuất hệ thống các giải pháp đồng bộ có giá trị tham khảo thiết thực cho việc triển khai Chương trình tổng thể cải cách hành chính nhà nước giai đoạn 2011 - 2020 theo Nghị quyết số 30c/NQ-CP của Chính phủ, đặc biệt là các giải pháp về đổi mới công tác cán bộ, cải cách tiền lương và mở rộng dân chủ cơ sở.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế: Luận án tiếp cận vấn đề ở tầm khái quát triết học và chính trị - xã hội vĩ mô, do đó chưa đi sâu vào việc thiết kế chi tiết các quy trình kỹ thuật hành chính, định mức lao động công vụ cụ thể hay khảo sát định lượng xã hội học chuyên sâu trên từng nhóm ngạch công chức.
• Hướng nghiên cứu tiếp: Tiếp tục nghiên cứu, theo dõi sự vận động của mối quan hệ chủ - khách thể của con người trong giai đoạn đẩy mạnh hiện đại hóa hành chính và ứng dụng công nghệ thông tin (Chính phủ điện tử); nghiên cứu chuyên sâu về sự khác biệt trong vai trò của cán bộ, công chức giữa mô hình chính quyền đô thị và chính quyền nông thôn.

Giá trị tham khảo

• Đối với công tác đào tạo và nghiên cứu: Công trình là tài liệu tham khảo cho nghiên cứu sinh, học viên cao học, sinh viên và giảng viên các chuyên ngành Triết học (chủ nghĩa duy vật biện chứng và duy vật lịch sử), Khoa học quản lý, Hành chính công, Xây dựng Đảng và Chính quyền nhà nước.
• Đối với công tác thực tiễn và hoạch định chính sách: Cung cấp luận cứ khoa học cho cán bộ lãnh đạo, các nhà hoạch định chính sách tại Bộ Nội vụ, các cơ quan làm công tác tổ chức - cán bộ từ Trung ương đến địa phương trong việc xây dựng tiêu chuẩn chức danh, cải cách chế độ đãi ngộ và thiết kế cơ chế để nhân dân tham gia giám sát bộ máy công quyền.

Câu hỏi thường gặp

1. Luận án xác định đối tượng con người trong cải cách hành chính gồm những nhóm lực lượng nào?
Trả lời: Luận án xác định con người trong cải cách hành chính gồm hai nhóm đối tượng chính: đội ngũ cán bộ, công chức (lực lượng lãnh đạo, quản lý và thừa hành công vụ trong bộ máy nhà nước) và người dân (cùng các tổ chức của họ trong xã hội). Cả hai nhóm đối tượng này đều đồng thời mang hai tư cách: chủ thể tác động vào cải cách và khách thể chịu sự chi phối của môi trường hành chính.

2. Các kết quả cụ thể về sắp xếp tổ chức bộ máy và cải cách tiền lương trong Chương trình tổng thể 2001 - 2010 được nêu là gì?
Trả lời: Về bộ máy, số Bộ và cơ quan ngang Bộ giảm từ 26 xuống 22; cơ quan thuộc Chính phủ giảm từ 14 xuống 8; cơ quan chuyên môn cấp tỉnh giảm từ 35-40 xuống 20-25; cấp huyện giảm từ 20-25 xuống 10-15 phòng ban. Thực hiện thí điểm không tổ chức HĐND tại 67 huyện, 32 quận, 843 phường của 10 tỉnh/thành. Về tiền lương, Nhà nước đã thực hiện 5 lần điều chỉnh tăng lương cơ bản từ mức 290.000 đồng (năm 2001) lên 730.000 đồng (năm 2010) và 830.000 đồng (năm 2011).

3. Theo tác giả, những nhân tố nào tác động tiêu cực đến vai trò chủ thể của con người trong cải cách hành chính?
Trả lời: Tác giả chỉ ra 3 nhóm nhân tố tiêu cực: (1) Bất cập trong cơ chế tổ chức quyền lực nhà nước và giám sát tư pháp; (2) Tác động tiêu cực từ trình độ, kỹ năng, phong cách làm việc quan liêu, giấy tờ và ý thức đạo đức của môi trường hành chính cũ; (3) Tác động từ tâm lý tiểu nông, nể nang, phường hội của văn hóa truyền thống và tâm lý ỷ lại vào Nhà nước của người dân.

4. Mối quan hệ giữa cán bộ, công chức và người dân thay đổi như thế nào dưới tác động của cải cách hành chính?
Trả lời: Mối quan hệ này chuyển biến từ cơ chế "quản chế, gia ân, xin - cho" mang tính mệnh lệnh hành chính khép kín sang mối quan hệ phục vụ, công khai, minh bạch và bình đẳng trước pháp luật; người dân chuyển từ đối tượng bị quản lý thụ động sang vai trò khách hàng thụ hưởng dịch vụ công và là chủ thể giám sát quyền lực nhà nước.

5. Bốn nội dung trọng tâm của cải cách hành chính nhà nước ở Việt Nam được luận án xác định là gì?
Trả lời: Bốn nội dung gồm: (1) Cải cách thể chế hành chính (nội dung gốc rễ, cốt lõi); (2) Cải cách tổ chức bộ máy hành chính; (3) Đổi mới và nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ, công chức; (4) Cải cách tài chính công.

Kết luận

Luận án tiến sĩ của Hà Quang Trường đã giải quyết một cách nhất quán vấn đề vị trí, vai trò của con người trong cải cách hành chính nhà nước tại Việt Nam từ góc độ triết học duy vật biện chứng và duy vật lịch sử. Bằng việc phân tích sâu sắc tính chất hai mặt biện chứng — con người vừa là chủ thể sáng tạo, vận hành, vừa là khách thể tiếp nhận sự biến đổi của môi trường hành chính — công trình đã khẳng định con người là nhân tố quyết định thành công của toàn bộ công cuộc cải cách. Các luận điểm lý luận cùng hệ thống giải pháp gắn với kết quả tổng kết thực tiễn giai đoạn 2001 - 2010 đã cung cấp luận cứ khoa học có giá trị phục vụ sự nghiệp xây dựng nền hành chính dân chủ, trong sạch, vững mạnh và hiện đại hóa ở Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 MOT SO VAN DE LÝ LUẬN VE CON NGƯỜI VÀ HOẠT ĐỘNG CẢI CÁCH HÀNH CHÍNH NHÀ NƯỚC 1. Khái lược quan điểm của chủ nghĩa Mác — Lê nin về vi trí và vai trò của con người trong đời sống xã hội 1. Con người - chủ thể của các quá trình xã hội Xã hội của con người dù ở trình độ phát triển cao hay thấp, dù được thừa nhận hay không được thừa nhận thì trong mỗi sự kiện, mỗi quá trình xã hội luôn có sự hiện diện của con người. Con người luôn là hạt nhân, là mat xích trong bat cứ mối quan hệ, cơ cấu xã hội nào.

Sự tham gia của con người vào các mối quan hệ, các sự kiện xã hội có thể không giống nhau. Trong những mối quan hệ, những quá trình xã hội cụ thể, sự tham gia của con người có thê là một nhóm nhỏ, một tầng lớp, giai cấp nhưng cũng có thể là cả một dân tộc, thậm chí là của toàn nhân loại. Tính chất, mức độ tham gia của con người vào các mỗi quan hệ, các quá trình xã hội cũng không hoàn toàn giống nhau. Mỗi con người trong sự tồn tại thực tế của minh không chỉ tham gia, tác động vào một quan hệ, vào một cơ cấu (hay quá trình) xã hội nhất định mà bằng cách này hay cách khác, trực tiếp hay gián tiếp, băng phương tiện vật chất hay tinh thần, quân sự hay chính trị tham gia tác động vào những mối quan hệ, quá trình xã hội khác và tạo nên những quan hệ xã hội, những quá trình xã hội, những cơ cấu xã hội đa dạng, phức tạp.

Nói khác di, bất cứ cơ cấu nào trong xã hội cũng đều hình thành từ những hoạt động của con người, trong mối quan hệ với con người cho du con người có ý thức được điều đó hay không. Do vậy, không thể tách các cơ cấu, các quá trình xã hội khỏi con người và xem nó như là một cái gì đó hết sức trừu tượng và tự thân. Mọi vật, mọi quá trình, mọi tư tưởng xã hội đều năm trong sự liên hệ của con người, với con người và những mối quan hệ giữa con người với con người, tạo nên quan hệ xã hội. 19 Con người là hạt nhân dé tạo nên quan hệ, cơ cầu xã hội.

Nhưng trong các quan hệ xã hội, cơ cau xã hội con người không thụ động. Trong mỗi thời đại, mỗi điều kiện, hoan cảnh, ở địa vị xã hội cụ thể với trình độ, sự liên kết cụ thé. con người tham gia vào các mối quan hệ, các cơ cau xã hội theo một mức độ và cách thức riêng của mình. Sự tham gia của con người không chỉ tạo ra những mối quan hệ, những cơ cấu xã hội hiện thực mà còn điều chỉnh, hướng sự biến đổi, phát triển của những mối quan hệ, những qua trình (cơ cấu xã hội) theo những lợi ích, ý muốn của mình.

Với ý nghĩa như vậy, có thé nói con người sáng tạo ra đời sống xã hội. Tuy nhiên quan niệm của con người sáng tạo ra đời sống xã hội theo quan niệm cua chủ nghĩa duy vật lịch sử hoàn toàn xa lạ với quan niệm tuyệt đối hoá con người - cái quan niệm coi con người là “tâm điểm của sự sáng tạo, con người là sinh vật đồng nhất với tạo hoá, nghĩa là cũng có thể sáng tạo và trở thành trung tâm của vũ trụ”và “phương thức giải quyết các van đề triết học xuất phát không phải từ thế giới đến con người, mà ngược lại từ con người đến thế giới”. Con người là sáng tạo, nhưng là sự sáng tạo trên cơ sở của sự tồn tại của thế giới khách quan. Con người là “trung tâm” của hệ thong xã hội đơn giản vì con người gắn kết hữu cơ với hệ thong ay.

Thông qua xã hội con người mới có được ban chất xã hội của mình. Con người bam sinh đã là một động vật xã hội.Nếu như con người bam sinh đã là một sinh vật có tính xã hội thì do đó con người chỉ có thể phát triển bản tinh chân chính của mình trong xã hội và cần phải phán đoán lực lượng cua bản tính, của anh ta không phải căn cứ vao lực lượng của cá nhân riêng lẻ mà căn cứ vào lực lượng của toàn xã hội” [60, tr. Như vậy, con người không chỉ là nhân tố , một mắt khâu của mọi quan hệ, quá trình, cơ cấu xã hội mà còn là một nhân tố chủ động, tác động tích cực, theo lợi ích vào sự hình thành, vận động, biến đổi của các quan hệ xã hội, các quá trình xã hội mà nó tham gia. Với tính chất đó, con người khẳng định được vị trí chủ thể của mình trong mọi quá trình xã hội.

Việc nghiên 20 cứu xem xét một quá trình nào đó mà tách riêng hoặc hạ thấp vị trí, vai trò của con người sẽ không chỉ làm mắt đi tính tích cực của con người ma còn làm cho hệ thống trở nên méo mó, không hoàn chỉnh. Con người - khách thể trong đời sống xã hội Nếu xét con người trong quan hệ với thế giới một cách tự nhiên , thì mọi sự vật hiện tượng bao quanh con người là nhân tố quyết định sự hình thành con người cùng các phẩm chat và khả năng của no_, cùng với thông tin là nội dung của thế giới bên ngoài, được thể hiện trong sự nhận thức của con người. Tuy nhiên, con người lại không hoạt động tự nó một cách đơn độc trong cái thé giới ấy. Quan hệ của con người với thế giới bao giờ cũng được thực hiện thông qua quan hệ với những người khác _.

Thực tế cho thấy, quan hệ của con người với thé giới xung quanh _, với những người khác càng đa chiều, thì các phẩm chat tâm lý của con người càng phong phú và biểu hiện cuộc sống của con người càng phức tạp và đa dạng _. Tat cả những điều nay khang định nhân tố quyết định sự hình thành phẩm chat xã hội của mỗi cá nhân là các quan hệ xã hội mà trước hết là những quan hệ kinh tế , sự giao tiếp với người khác mà trực tiếp với những người đương đại , cũng như gián tiếp là thông qua kinh nghiệm sản xuất , xã hội - chính trị, tỉnh thần được lưu trữ trong thông tin xã hội. Angghen đã nhiều lần nhấn mạnh: Cá nhân là một thực thé xã hội. cá nhân bao giờ cũng là một conngườ ¡nhất định, cụ thể, một con người hiện thực đang sống kết hợp ở mình sự phong phú của cái chung, cái riêng và cái đơn nhất.

Song bất cứ một xã hội người nào cũng là một hệ thống hết sức đa dạng va phức tạp. Trong đó, phương thức sản xuất của cải cùng với tổ chức chính trị đặc thù của xã hội, đặc biệt là thé chế nhà nước, các hình thái ý thức xã hội như chính trị, pháp quyên, tôn giáo, đạo đức, thấm mỹ. được kết hợp lại thành một thé thống nhất. Do vậy, những phẩm chat của cá nhân cũng được hình thành một cách đa dạng tương ứng.

Trong một nền sản xuất cụ thé, hoạt động vật chât, hoạt động sản xuât của một xã hội cụ thê, các quan hệ 21 kinh tế hình thành trong quá trình sản xuất và ở những trình độ lịch sử khác nhau của sự phát triển của chúng đã sản sinh ra những kiểu cá nhân xã hội khác nhau như: nông lệ hoặc chủ nô, nông nô hoặc lãnh chúa phong kiến, công nhân hoặc nhà tư bản. Nói một cách khác, đời sống kinh tế - xã hội của một xã hội cụ thé trong lịch sử sản sinh ra nhitng biểu hiện cua đời sống xã hội của con người cụ thể, quy định vị trí của người đó trong một hệ thông sản xuất xã hội. Các quan hệ xã hội vốn có của một xã hội như quan hệ giai cấp, quan hệ dân tộc cùng những quan hệ khác thông qua những cá nhân mang những quan hệ ấy tất yếu sản sinh ra những đặc điểm giai cấp, dân tộc và những đặc điểm cá nhân khác. Tất cả những cái đó là những biểu hiện của đời sống xã hội của con người.

Trong một giai cấp nhất định, con người trong giai cấp đó có những phâm chất riêng, đặc thù. Mỗi con người cụ thể nào cũng đều có những biểu hiện nhất định của đời sống tinh thần của cá nhân — những tư tưởng và tình cảm, những quyên lợi, những ý định và mục đích. hình thành do tác động trực tiếp của đời sống kinh tế - xã hội, đời sống tinh thần xã hội hay của tập thể mà cá nhân này sống và phát triển, hay từ những tư tưởng của các giá trị tinh thần đang thống trị trong xã hội đó. Trong bat ky một chỉnh thể xã hội nào mà một cá nhân thuộc vào và tất yếu phải có quan hệ với nó một cách trực tiếp hoặc gián tiếp sẽ làm nảy sinh ở cá nhân những biểu hiện nhất định của đời sông của người đó.

Những biểu hiện đó là tô hợp những đặc điểm, thuộc tinh tâm lý của cá nhân, biểu hiện bản sắc và giá trị xã hội của con người kết hợp với các phâm chất sinh học hợp thành cá nhân như là một hệ thong hoàn chỉnh. Trong sự thông nhất, tác động qua lại và hoạt động, trong sự phối hợp và lệ thuộc của nó, các yếu tố hợp thành đã hoàn thiện cá nhân như một chỉnh thể, như một hệ thống hoàn chỉnh. Như vậy, bản thân con người cũng là khách thể theo nghĩa nó được đối tượng hóa, là hình thái có tô chức cao nhất của vật chất. Bản chất của 22 con người là tổng hòa các quan hệ xã hội cũng là khách quan.

Mác đã Viết: Nếu con người là một cá nhân đặc thù nào đó và chính là tính đặc thù của nó làm cho nó thành ra một cá nhân và một thực thể xã hội cá thể hiện thực, thì trong mức độ như thế, nó cũng là một tổng thé trong ý niệm, một tồn tại cho mình - chủ quan của xã hội đang được tư duy và đang được cảm giác, cũng giống như trong hiện thực nó tồn tại một mặt như là sự trực quan tồn tại xã hội và sự hưởng dụng ton tại ay mot cach hién thuc va mat khac, nhự tổng thể của sự biểu hiện sinh hoạt của con người [68, tr. Tinh toan ven, tinh tong thé của cá nhân là cơ sở cho tính thống nhất, tính chỉnh thé của những biểu hiện đa dạng trong đời sông xã hội ở mỗi con người.