phần mở đầu, tổng quan, kết luận, chú thích và danh mục tài liệu tham khảo, nội dung của luận án được kết cấu thành 3 chương 10 tiết. 7 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI 1. Những công trình nghiên cứu về điều kiện và tiền đề hình thành triết học của J.Mill Nghiên cứu về điều kiện và tiền đề hình thành triết học của J.Mill có những công trình tiêu biểu, cụ thể như sau: Viết về lịch sử nước Anh có cuốn “Lược sử nước Anh” của tác giả Bùi Đức Mãn được xuất bản năm 2008 do NXB Thành phố Hồ Chí Minh phát hành [97] đã cung cấp một cách hệ thống về lịch sử nước Anh thời cổ đại đến những năm của chiến tranh thế giới thứ hai, năm 1945. Ở đó, tác giả Bùi Đức Mãn có miêu tả nước Anh thời Victoria1 là thời kỳ đỉnh cao của cách mạng công nghiệp.
Sự trị vì của nữ hoàng Victoria được đánh dấu bởi sự bành trướng vĩ đại của đế quốc Anh ra thế giới. Trong giai đoạn này, nước Anh đã đạt được vị trí quốc gia đỉnh cao, trở thành cường quốc hàng đầu, không chỉ phát triển kinh tế mà còn đạt nhiều thành tựu rực rỡ trong triết học và các khoa học cụ thể. Tác phẩm “Tình cảnh của giai cấp lao động ở Anh” của Ph.Ăngghen và “Tình hình công nghiệp công xưởng của Anh” của C.Mác đã phân tích rất chi tiết về sự tác động của cách mạng công nghiệp lên đời sống kinh tế - xã hội ở Anh. Sự thay đổi đó bắt đầu từ gia đình; từ vị trí, vai trò của phụ nữ trong xã hội đến địa vị của người lao động trong xã hội; sự chuyển biến của những mối quan hệ giữa người với người trong xã hội nước Anh… qua đó phản ánh một cách toàn diện về sự ra đời và bản chất của chế độ Tư bản chủ nghĩa tại Anh.
Những tác phẩm trên cho thấy: Vào nửa cuối thế kỷ XVIII, đầu thế kỷ XIX, với những phát minh khoa học kỹ thuật, Vương quốc Anh đã bỏ xa các nước Châu Âu khác để trở thành một cường quốc công nghiệp. Chế độ công xưởng được chính phủ ủng hộ với sự giàu có nhanh chóng của các nhà tư bản đã làm đóng cửa hàng loạt xưởng thợ nhỏ với tầng lớp thợ thủ công ngày càng bần cùng 8 hóa. Sự đối lập về lợi ích kinh tế giữa giai cấp tư sản và giai cấp công nhân đã trở thành những mâu thuẫn giai cấp sâu sắc. Cuộc khủng hoảng kinh tế năm l841 - 1842 đã góp phần thúc đẩy cuộc đấu tranh của giai cấp công nhân thành một làn sóng rộng khắp trên toàn nước Anh.
Những cuộc đấu tranh sôi động chống giai cấp tư sản đã chỉ ra rằng giai cấp công nhân Anh bắt đầu nhận thức được vai trò và sức mạnh to lớn của mình, bước lên vũ đại chính trị như một giai cấp độc lập. Trước tình cảnh khốn khổ của giai cấp công nhân và nhân dân lao động, sự mâu thuẫn ngày càng sâu sắc của giai cấp công nhân và nhân dân lao động với giai cấp tư sản, đòi hỏi những người theo chủ nghĩa tự do đưa ra những ý tưởng cải cách xã hội tư sản. Trên thực tế, trong thời đại của J.Mill, ông đã hai lần chứng kiến cải cách chính trị ở nước Anh: Lần thứ nhất vào năm 1832, với sự kiện Luật cải cách được nhà vua ký, chính thức có hiệu lực. Luật cải cách năm 1832 ra đời là thành quả của cuộc đấu tranh của nhóm Cấp Tiến (đại diện có Jemery Bentham và J.Mill) kêu gọi quần chúng đòi phổ thông đầu phiếu, đòi quyền bầu cử cho tất cả công nhân Anh có đóng thuế trực tiếp.
Nó mở rộng quyền bầu cử cho bộ phận tầng lớp trung lưu mới, giảm bớt căng thẳng chính trị trong xã hội. Lịch sử chính trị Anh tiếp tục ghi dấu ấn bởi Cải cách nghị viện lần thứ hai năm 1867. Cuộc cải cách này đã mở rộng hơn nhiều quyền bầu cử, đem lại quyền bầu cử cho giai cấp công nhân cơ bản (ngoại trừ công nhân mỏ và công nhân nông nghiệp). Số cử tri tại Anh khi đó đã tăng lên rõ rệt.
Hai lần cải cách nghị viện trong thế kỷ XIX đã làm thay đổi rất nhiều tình hình chính trị nước Anh. Cũng chính những lần cải cách nghị viện đã thu hút được sự quan tâm của J. Nhiệm vụ của luận án là phải làm sáng tỏ những tiền đề kinh tế - xã hội trên là cơ sở cho sự ra đời của chủ nghĩa tự do thế kỷ XIX, trong đó, J.Mill xuất hiện như vị “giáo chủ tự do”, là vị “khai sinh ra chủ nghĩa tự do” [4, tr.Mill là nhà triết học Anh vĩ đại có ảnh hưởng lớn đến tư tưởng phương Tây thế kỷ XIX và cho đến hiện nay. Cuộc đời và sự nghiệp của J.Mill cũng 9 như các quan điểm triết học của ông luôn là nguồn cảm hứng bất tận cho học giả trên thế giới kế thừa và luận bàn.
Ở Canada, từ những năm 1950, nhà xuất bản Đại học Toronto (University of Toronto Press) đã xuất bản một số tác phẩm của J.Mill, ấn hành lần đầu là bộ “Toàn tập của J.Mill” (The Collected Works of J.Mill), gồm 33 tập được biên tập từ Hội đồng biên tập Khoa nghệ thuật và Khoa học của trường Đại học Toronto (The Faculty of Arts and Science of the University of Toronto Press) [149]. Tổng biên tập của Hội đồng là ông John Michael Robson, Giáo sư của Đại học Toronto. Họ đã trình bày được một cách đầy đủ toàn bộ tác phẩm của J.Mill, trong đó có những tác phẩm đã được xuất bản riêng lẻ. Bên cạnh đó, bộ “Toàn tập của J.Mill” đã cung cấp các văn bản chính xác của một số tác phẩm trước đó chưa từng được công bố hoặc khó tiếp cận.
Trường Đại học Toronto đã cung cấp trọn vẹn các tác phẩm của J.Mill ở những lĩnh vực nghiên cứu khác nhau, những lá thư trao đổi giữa J.Mill với nhiều nhân vật cùng thời. Quá trình xuất bản bộ “Toàn tập của J.Mill” đã nhận được sự hỗ trợ lớn từ Hội đồng nghiên cứu Khoa học Xã hội và Nhân văn Canada (Social Sciences and Humanities Research Council of Canada) và nhận được sự hợp tác của nhiều nhà nghiên cứu trong các lĩnh vực triết học, chính trị, kinh tế, ngôn ngữ và lịch sử ở các quốc gia trên thế giới. Điều đó cho thấy bộ “Toàn tập của J.Mill” là một ấn bản công phu, kỹ lưỡng và có giá trị khoa học. Đây là một nguồn tài liệu tham khảo quan trọng để có thể tiếp cận cuộc đời và sự nghiệp của J.
Ở Anh quốc, các công trình nghiên cứu về ông vô cùng phong phú và đa dạng. Tiêu biểu, bộ sách “Sổ tay Cambridge về triết học” do nhà xuất bản Đại học Cambridge – Anh quốc phát hành. Loạt sách này giới thiệu chi tiết về các nhà tư tưởng, nhà triết học và các trường phát triết học khác nhau. Mỗi một tập bao gồm những bài viết của những học giả hàng đầu ở Anh quốc nên đó là tập hợp các quan điểm khác nhau, chứ không phải là ý kiến của một tác giả duy nhất.
10 Trong bộ sách này có hai cuốn: Năm 1998, tác giả John Skorupski ở Đại học St Andrews, Scotland có biên soạn cuốn “Sổ tay Cambridge về Mill” (The Cambridge Companion to Mill) [150].Mill được đánh giá là một trong những nhà tư tưởng vĩ đại nhất của thế kỷ XIX.Mill đã có một ảnh hưởng sâu sắc đến tư tưởng và văn hóa phương Tây trong nhiều lĩnh vực: triết học, kinh tế - chính trị, xã hội học và nghiên cứu văn học. West, Biên tập viên tại Tạp chí triết học Quốc tế đánh giá cuốn sách này là “bộ sưu tập” những bài viết độc đáo về tiểu sử và tư tưởng triết học của J. Cuốn sách là một trong những công trình toàn diện và đáng tin cậy khi nghiên cứu triết học của J. Năm 2014, cuốn “Sổ tay Cambridge về Thuyết vị lợi” được xuất bản bởi Đại học Cambridge do Ben Eggleston và Dale Miller đồng chủ biên [145].
Các bài viết trong cuốn sách này được đánh giá là nguồn tư liệu quan trọng để nghiên cứu về triết học đạo đức, triết học chính trị và đặc biệt là Thuyết vị lợi. Hai tác giả bàn nhiều về các nguyên tắc vị lợi và sự tác động của học thuyết này trong bối cảnh hiện nay bằng cách xem xét nó đối với những vấn đề đương đại gây tranh cãi như xung đột quân sự, sự nóng lên toàn cầu… Có thể nói rằng J.Mill và các tác phẩm của ông được xuất hiện hầu hết trong các sách nhập môn về triết học phương Tây về triết học đạo đức, triết học chính trị. Điều này cho thấy những quan điểm triết học của J.Mill vẫn được quan tâm, tranh luận, nghiên cứu nhiều và có ảnh hưởng nhất định đến đời sống chính trị - xã hội đương đại. Tuy nhiên, ở Việt Nam, những nghiên cứu về J.Mill và các tác phẩm của ông vẫn còn mới, cần tiếp tục được khai thác.
Ở Việt Nam, các tài liệu về lịch sử triết học như “Lịch sử triết học phương Tây trước Mác” của tác giả Trần Văn Phòng và Dương Minh Đức xuất bản năm 2001 tại NXB Đại học Sư phạm, Hà Nội; bộ sách “Lịch sử triết học phương Tây” gồm 3 tập của tác giả Đỗ Minh Hợp do NXB Chính trị Quốc gia phát hành năm 2014 [56, 57, 58]; những cuốn sách về “Lịch sử triết học” của các tác giả Bùi 11 Thanh Quất, Trần Đăng Sinh, Nguyễn Hữu Vui hay như cuốn sách “Câu chuyện triết học” của Will Durant… đều đã chỉ ra triết học về tự do của J.Mill nằm trong sự phát triển của tư tưởng nhân loại. Những nội dung triết học của J.Mill được nêu khái quát trong những công trình trên là những tài liệu quý giá để học viên tìm hiểu tiền đề lý luận hình thành quan điểm triết học J.Mill về tự do. Về luận án, luận văn: hiện nay đã có một số luận án, luận văn nghiên cứu về vấn đề này, tiêu biểu: Luận văn Thạc sỹ Triết học của Nguyễn Hải Hoàng “Quan điểm về tự do trong Bàn về tự do của J.Mill” bảo vệ năm 2008 tại Trường Đại học Khoa học xã hội và nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội [43]; Luận án Tiến sĩ “Triết học chính trị của J.Mill – Giá trị và bài học lịch sử” của Ngô Thị Như bảo vệ năm 2012 tại Trường Đại học Khoa học xã hội và nhân văn, Đại học Quốc gia thành phố Hồ Chí Minh, thành phố Hồ Chí Minh [114]; Luận văn Thạc sỹ Triết học “Quan điểm của J.
