Xử phạt vi phạm hành chính lấn đất từ thực tiễn TP Cần Thơ: Luận văn thạc sĩ luật

Nghiên cứu xử phạt vi phạm hành chính lấn đất tại Cần Thơ. Phân tích quy định pháp luật, thực tiễn áp dụng và đề xuất giải pháp hoàn thiện.

• Chuyên ngành: Luật học
• Đề tài: Xử phạt vi phạm hành chính đối với hành vi lấn đất - Từ thực tiễn Thành phố Cần Thơ
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Cần Thơ

Mục lục chi tiết

• PHẦN MỞ ĐẦU
• 1. Chương 1: QUY ĐỊNH PHÁP LUẬT VỀ XỬ PHẠT VI PHẠM HÀNH CHÍNH ĐỐI VỚI HÀNH VI LẤN ĐẤT
• 1.1. Khái niệm lấn đất, vi phạm hành chính đối với hành vi lấn đất
• 1.2. Quy định pháp luật về các nhóm hành vi vi phạm hành chính cụ thể về lấn đất
• 1.3. Thẩm quyền xử phạt vi phạm hành chính đối với hành vi lấn đất
• 1.4. Những vướng mắc, bất cập của quy định pháp luật về đối tượng bị xử phạt và mức xử phạt vi phạm hành chính đối với hành vi lấn đất
• 2. Chương 2: THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG XỬ PHẠT VI PHẠM HÀNH CHÍNH ĐỐI VỚI HÀNH VI LẤN ĐẤT VÀ MỘT SỐ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN
• 2.1. Những vướng mắc từ thực tiễn áp dụng pháp luật về xử phạt vi phạm hành chính đối với hành vi lấn đất và kiến nghị hoàn thiện
• 2.2. Vấn đề giao quyền trong xử phạt vi phạm hành chính đối với hành vi lấn đất từ thực tiễn Thành phố Cần Thơ
• 2.3. Những vướng mắc, bất cập về thẩm quyền áp dụng biện pháp buộc khôi phục tình trạng ban đầu của đất trước khi vi phạm với hành vi lấn đất từ thực tiễn Thành phố Cần Thơ
• 2.4. Một số bất cập, vướng mắc khác và kiến nghị hoàn thiện

Tóm tắt

I. Tổng quan xử phạt lấn đất Cần Thơ Bức tranh toàn cảnh

Vấn đề xử phạt lấn đất tại Cần Thơ là một chủ đề phức tạp, đòi hỏi sự quản lý chặt chẽ của nhà nước để đảm bảo trật tự và công bằng xã hội. Đất đai, với vai trò là tài sản quốc gia vô cùng quý giá, luôn là lĩnh vực nhạy cảm, đặc biệt trong bối cảnh kinh tế thị trường phát triển mạnh mẽ. Pháp luật đất đai liên tục thay đổi để thích ứng, nhưng các quy định về xử phạt hành chính lấn chiếm đất vẫn còn tồn tại những bất cập. Nghiên cứu thực tiễn tại Cần Thơ cho thấy một bức tranh tổng thể về quá trình áp dụng pháp luật, từ đó đề xuất các giải pháp hoàn thiện cơ chế xử lý. Việc hiểu rõ các quy định không chỉ giúp cơ quan chức năng nâng cao hiệu quả quản lý mà còn giúp người dân bảo vệ quyền lợi hợp pháp của mình, tránh các hành vi vi phạm không đáng có và góp phần vào sự phát triển bền vững của địa phương.

1.1. Tầm quan trọng của việc quản lý đất đai tại Cần Thơ

Cần Thơ là trung tâm kinh tế, văn hóa của Đồng bằng sông Cửu Long, với tốc độ đô thị hóa nhanh chóng. Quá trình này đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc quản lý và sử dụng đất đai hiệu quả. Tình trạng tranh chấp đất đai tại Cần Thơ, đặc biệt là các hành vi lấn chiếm, ngày càng gia tăng, gây ảnh hưởng tiêu cực đến quy hoạch đô thị, an ninh trật tự và môi trường đầu tư. Do đó, việc xây dựng một hành lang pháp lý vững chắc và minh bạch để xử lý các vi phạm là nhiệm vụ hàng đầu. Điều này không chỉ giúp giải quyết các xung đột hiện tại mà còn ngăn chặn các vi phạm tiềm tàng, tạo tiền đề cho việc sử dụng đất đai một cách bền vững, phục vụ cho sự phát triển chung của toàn thành phố.

1.2. Mục tiêu nghiên cứu thực tiễn xử phạt lấn đất

Nghiên cứu này tập trung làm rõ các quy định pháp luật hiện hành, đặc biệt là Nghị định 91/2019/NĐ-CP, và đối chiếu với thực tiễn thi hành tại Cần Thơ. Mục tiêu là chỉ ra những tồn tại, bất cập xoay quanh các khái niệm pháp lý, chủ thể bị xử phạt, thẩm quyền và quy trình xử lý. Bằng cách phân tích các vụ việc cụ thể tại các địa bàn như UBND quận Ninh Kiều hay UBND huyện Phong Điền, nghiên cứu mong muốn đưa ra những kiến nghị xác đáng. Các kiến nghị này hướng tới việc hoàn thiện pháp luật, nâng cao hiệu quả công tác của các cơ quan như Sở Tài nguyên và Môi trường Cần Thơ, và đảm bảo tính nghiêm minh của pháp luật trong lĩnh vực quản lý đất đai.

II. Các vướng mắc khi xử phạt lấn đất Thách thức thực tế

Thực tiễn áp dụng pháp luật về xử phạt lấn đất tại Cần Thơ đối mặt với không ít thách thức và bất cập. Mặc dù khung pháp lý, điển hình là Nghị định 91/2019/NĐ-CP, đã có nhiều cải tiến so với các văn bản trước đây, việc triển khai vẫn gặp nhiều khó khăn. Các vấn đề nổi cộm bao gồm sự thiếu rõ ràng trong việc định nghĩa một số hành vi, sự chồng chéo về thẩm quyền xử phạt lấn đất giữa các cấp chính quyền, và những lúng túng trong việc áp dụng các biện pháp khắc phục hậu quả. Ví dụ, tài liệu nghiên cứu của Trần Thanh Khỏe và Nguyễn Thành Phương (2021) chỉ ra rằng, việc Chủ tịch UBND cấp xã bị hạn chế thẩm quyền áp dụng biện pháp khắc phục hậu quả đã vô hình trung "tước bỏ" quyền xử phạt và dẫn đến tình trạng đùn đẩy trách nhiệm. Những vướng mắc này làm giảm hiệu quả quản lý nhà nước và gây khó khăn cho cả người dân và doanh nghiệp.

2.1. Bất cập trong xác định đối tượng và hành vi vi phạm

Một trong những vướng mắc lớn nhất là việc xác định chính xác đối tượng bị xử phạt. Nghị định 91/2019/NĐ-CP mở rộng đối tượng xử phạt bao gồm cả hộ gia đình, cộng đồng dân cư, nhưng lại xếp các chủ thể này vào nhóm cá nhân để áp dụng mức phạt. Điều này chưa phù hợp với quy định của Bộ luật Dân sự và gây lúng túng khi xử lý. Thêm vào đó, khái niệm "lấn đất" và "chiếm đất" tuy được định nghĩa riêng biệt nhưng lại có cùng một khung hình phạt, khiến việc phân định trên thực tế trở nên không cần thiết và thường được gộp chung thành "lấn chiếm". Sự thiếu nhất quán này tạo ra "điểm mờ" pháp lý, ảnh hưởng đến tính chính xác và công bằng khi lập biên bản vi phạm hành chính đất đai.

2.2. Khó khăn trong việc áp dụng biện pháp khắc phục hậu quả

Biện pháp buộc khôi phục tình trạng ban đầu của đất là một chế tài quan trọng nhưng lại khó áp dụng trên thực tế. Tài liệu gốc chỉ rõ, pháp luật chưa quy định cụ thể về "mức độ khôi phục" và cơ quan nào có chức năng giám sát việc này. Đối với các công trình kiên cố xây dựng trên đất lấn chiếm, việc tháo dỡ và khôi phục lại hiện trạng đất nông nghiệp ban đầu gần như bất khả thi. Hơn nữa, thẩm quyền của Chủ tịch UBND cấp xã chỉ dừng lại ở việc buộc khôi phục hiện trạng, không bao gồm "buộc trả lại đất", dẫn đến việc xử lý không triệt để. Tình trạng này đòi hỏi phải có sự can thiệp của cấp cao hơn, làm kéo dài thời gian và giảm tính răn đe của pháp luật.

III. Quy định xử phạt lấn đất Cần Thơ theo luật mới nhất

Để hiểu rõ quy trình xử phạt lấn đất tại Cần Thơ, cần nắm vững các văn bản pháp luật cốt lõi đang có hiệu lực. Khung pháp lý chính điều chỉnh hoạt động này là Luật Đất đai 2024 (và các quy định kế thừa từ Luật Đất đai 2013), Luật Xử lý vi phạm hành chính, và đặc biệt là Nghị định 91/2019/NĐ-CP. Nghị định này quy định chi tiết về các hành vi vi phạm, hình thức xử phạt, mức phạt tiền, thẩm quyền xử phạt và các biện pháp khắc phục hậu quả. Theo đó, hành vi lấn đất được định nghĩa là "việc người sử dụng đất chuyển dịch mốc giới hoặc ranh giới thửa đất để mở rộng diện tích đất sử dụng mà không được cơ quan nhà nước có thẩm quyền cho phép". Việc nắm rõ các quy định này là cơ sở để các cơ quan chức năng thực thi công vụ một cách chính xác và người dân có thể tự bảo vệ quyền lợi của mình.

3.1. Phân loại các nhóm hành vi lấn đất theo Nghị định 91

Nghị định 91/2019/NĐ-CP phân loại hành vi lấn đất thành các nhóm cụ thể để áp dụng mức phạt tương ứng. Các nhóm này bao gồm: lấn đất chưa sử dụng tại khu vực nông thôn; lấn chiếm đất nông nghiệp (bao gồm đất trồng lúa, đất rừng); lấn đất phi nông nghiệp; và lấn đất tại khu vực đô thị. Đặc biệt, hành vi lấn đất tại khu vực đô thị có mức xử phạt cao gấp đôi so với khu vực nông thôn. Ngoài ra, nghị định còn quy định riêng cho hành vi lấn hành lang an toàn giao thông, đất ven sông, kênh rạch và đất công trình công cộng, tuy nhiên việc xử phạt các hành vi này lại được dẫn chiếu đến các nghị định chuyên ngành khác, gây ra sự phân tán và khó khăn trong quá trình áp dụng.

3.2. Xác định thẩm quyền xử phạt lấn đất của các cấp

Thẩm quyền xử phạt lấn đất được phân cấp rõ ràng cho Chủ tịch UBND các cấp và lực lượng Thanh tra chuyên ngành. Cụ thể, Chủ tịch UBND cấp xã có quyền phạt tiền đến 5 triệu đồng và áp dụng biện pháp buộc khôi phục tình trạng ban đầu. Chủ tịch UBND cấp huyện có quyền phạt đến 50 triệu đồng và áp dụng nhiều biện pháp khắc phục hậu quả hơn. Chủ tịch UBND cấp tỉnh có thẩm quyền xử phạt cao nhất, lên đến 500 triệu đồng đối với cá nhân. Trong trường hợp vi phạm vượt quá thẩm quyền, hồ sơ phải được chuyển lên cấp cao hơn để xử lý theo quy định tại Điều 58 Luật Xử lý vi phạm hành chính. Việc phân định rõ ràng thẩm quyền giúp quy trình xử lý được thực hiện đúng pháp luật, tránh chồng chéo hoặc bỏ sót vi phạm.

IV. Hướng dẫn mức phạt lấn chiếm đất và các biện pháp xử lý

Việc nắm rõ mức phạt lấn chiếm đất và các biện pháp xử lý đi kèm là cực kỳ quan trọng. Theo quy định tại Điều 14 Nghị định 91/2019/NĐ-CP, mức phạt tiền được xác định dựa trên hai yếu tố chính: loại đất bị lấn chiếm và diện tích vi phạm. Mức phạt có thể dao động từ vài triệu đồng đến hàng trăm triệu đồng. Ngoài hình thức phạt tiền, người vi phạm còn bắt buộc phải thực hiện các biện pháp khắc phục hậu quả nghiêm ngặt. Đây là những chế tài mạnh mẽ nhằm răn đe, ngăn chặn hành vi vi phạm và trả lại trạng thái ban đầu cho đất đai, bảo vệ trật tự quản lý nhà nước. Việc áp dụng đồng bộ cả phạt tiền và biện pháp khắc phục hậu quả đảm bảo tính nghiêm minh và hiệu quả của công tác xử phạt hành chính lấn chiếm đất.

4.1. Bảng chi tiết mức phạt tiền đối với từng loại đất

Mức phạt tiền cho hành vi lấn đất được quy định chi tiết: Đối với lấn chiếm đất nông nghiệp không phải là đất trồng lúa, mức phạt từ 3-5 triệu đồng cho diện tích dưới 0,05 ha và có thể lên đến 70 triệu đồng cho diện tích từ 1 ha trở lên. Đối với đất trồng lúa, mức phạt cao hơn, có thể lên đến 150 triệu đồng. Đối với đất phi nông nghiệp tại khu vực nông thôn, mức phạt cao nhất có thể lên tới 250 triệu đồng. Tại khu vực đô thị, mức phạt sẽ bằng hai lần mức phạt tại khu vực nông thôn, nhưng không quá 500 triệu đồng đối với cá nhân và 1 tỷ đồng đối với tổ chức. Mức phạt cụ thể này là căn cứ quan trọng để cơ quan có thẩm quyền ra quyết định xử phạt.

4.2. Các biện pháp khắc phục hậu quả bắt buộc phải áp dụng

Ngoài phạt tiền, người vi phạm bắt buộc phải thực hiện các biện pháp khắc phục hậu quả. Biện pháp phổ biến nhất là buộc khôi phục tình trạng ban đầu của đất trước khi vi phạm. Bên cạnh đó, người vi phạm còn bị "buộc trả lại đất đã lấn, chiếm" và "buộc nộp lại số lợi bất hợp pháp có được do thực hiện hành vi vi phạm". Trong trường hợp có công trình xây dựng trái phép trên đất lấn chiếm, cơ quan chức năng có thể áp dụng biện pháp cưỡng chế thu hồi đất và tháo dỡ công trình. Việc không tuân thủ các biện pháp này có thể dẫn đến các chế tài nặng hơn, bao gồm cả việc bị cưỡng chế thi hành quyết định hành chính.

4.3. Quy định về thời hiệu xử phạt lấn đất cần lưu ý

Thời hiệu xử phạt lấn đất là một yếu tố pháp lý quan trọng. Theo Luật Xử lý vi phạm hành chính, thời hiệu xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực đất đai là 02 năm, kể từ ngày hành vi vi phạm chấm dứt. Đối với các hành vi vi phạm đã kết thúc, thời hiệu được tính từ thời điểm chấm dứt hành vi. Đối với các hành vi đang được thực hiện, thời hiệu được tính từ thời điểm phát hiện hành vi vi phạm. Việc xác định đúng thời hiệu giúp đảm bảo quyết định xử phạt được ban hành đúng pháp luật, tránh trường hợp vi phạm đã hết thời hiệu xử phạt, gây khó khăn cho công tác quản lý nhà nước.

V. Thực tiễn áp dụng xử phạt lấn đất tại Thành phố Cần Thơ

Quá trình xử phạt lấn đất tại Cần Thơ cho thấy sự nỗ lực của các cấp chính quyền nhưng cũng bộc lộ nhiều "điểm vênh" giữa quy định và thực tiễn. Thống kê tại các quận, huyện cho thấy các vi phạm chủ yếu tập trung vào hành vi lấn chiếm đất nông nghiệp để xây dựng nhà ở hoặc mở rộng sản xuất, và lấn chiếm đất công, hành lang lộ giới. Báo cáo của UBND Thành phố Cần Thơ (2021) đã chỉ ra những khó khăn trong công tác thi hành pháp luật, đặc biệt là trong việc xác định hành vi và áp dụng biện pháp khắc phục. Các vụ việc sai phạm đất đai tại quận Bình Thủy là một ví dụ điển hình về những thách thức trong quản lý và trách nhiệm của người thi hành công vụ. Việc phân tích thực tiễn này giúp nhận diện rõ hơn các "nút thắt" cần tháo gỡ.

5.1. Vấn đề giao quyền trong xử phạt và trách nhiệm công vụ

Vấn đề giao quyền xử phạt từ cấp trưởng cho cấp phó là một thực tế phổ biến nhưng cũng tiềm ẩn rủi ro. Nghiên cứu thực tiễn tại Cần Thơ, đặc biệt qua vụ việc ở quận Bình Thủy, cho thấy sự lúng túng và đùn đẩy trách nhiệm khi có sai phạm xảy ra. Pháp luật quy định cấp phó phải chịu trách nhiệm về quyết định của mình, nhưng lại chưa làm rõ trách nhiệm liên đới của người giao quyền. Thêm vào đó, hình thức giao quyền đôi khi không được thực hiện bằng văn bản quyết định rõ ràng, gây khó khăn cho việc truy cứu trách nhiệm. Việc hoàn thiện quy định về giao quyền, xác định rõ phạm vi, thời hạn và trách nhiệm của các bên là yêu cầu cấp thiết để đảm bảo tính minh bạch và hiệu quả.

5.2. Thủ tục tố cáo và xử lý một vụ việc lấn đất điển hình

Quy trình xử lý một vụ việc lấn đất bắt đầu từ khi phát hiện vi phạm, có thể qua kiểm tra của địa phương hoặc qua đơn tố cáo hành vi lấn chiếm đất của người dân. Sau khi tiếp nhận, UBND cấp xã sẽ tiến hành xác minh, lập biên bản vi phạm hành chính đất đai. Nếu vụ việc thuộc thẩm quyền, Chủ tịch UBND cấp xã sẽ ra quyết định xử phạt. Nếu vượt thẩm quyền, hồ sơ sẽ được chuyển lên cấp huyện hoặc thành phố. Người vi phạm có quyền giải trình và khiếu nại quyết định xử phạt. Toàn bộ thủ tục xử lý lấn đất này đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa các phòng ban chuyên môn và sự giám sát của người dân để đảm bảo tính khách quan, đúng pháp luật.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh đô thị hóa và phát triển kinh tế, áp lực lên tài nguyên đất đai ngày càng gia tăng, dẫn đến tình trạng vi phạm pháp luật đất đai, đặc biệt là hành vi lấn đất, trở nên phức tạp. Tại Thành phố Cần Thơ, nơi có 114.751 ha đất nông nghiệp chiếm 79,75% diện tích tự nhiên, các vi phạm liên quan đến lấn đất nông nghiệp và đất chưa sử dụng chiếm tới 89% tổng số vụ xử phạt vi phạm hành chính (XPVPHC) trong lĩnh vực này. Mặc dù Nghị định 91/2019/NĐ-CP ra đời nhằm hoàn thiện khung pháp lý, thực tiễn thi hành tại Cần Thơ giai đoạn 2018 - 2021 cho thấy nhiều bất cập nghiêm trọng.

Vấn đề nghiên cứu cốt lõi là sự thiếu đồng bộ giữa quy định pháp luật và năng lực thực thi, gây ra tình trạng xử phạt không triệt để, thiếu sức răn đe. Luận văn này đặt ra mục tiêu cụ thể:

1. Phân tích một cách hệ thống các quy định pháp luật về XPVPHC đối với hành vi lấn đất theo Nghị định 91/2019/NĐ-CP.
2. Đánh giá thực trạng áp dụng pháp luật tại Thành phố Cần Thơ trong giai đoạn từ tháng 6 năm 2018 đến tháng 6 năm 2021, chỉ ra các "điểm nghẽn" trong quy trình xử lý.
3. Đề xuất các giải pháp khả thi nhằm hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả công tác quản lý nhà nước.

Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng, cung cấp luận cứ khoa học và thực tiễn để các cơ quan có thẩm quyền điều chỉnh chính sách, góp phần giảm thiểu ít nhất 20% các vụ việc lấn đất kéo dài và nâng cao hiệu quả thu hồi đất vi phạm.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn được xây dựng trên nền tảng của hai lý thuyết chính trong khoa học pháp lý và quản lý công, tạo thành một khung phân tích toàn diện.

1. Lý thuyết về Quản lý nhà nước bằng pháp luật: Lý thuyết này khẳng định rằng nhà nước sử dụng pháp luật làm công cụ cơ bản để điều chỉnh các quan hệ xã hội và duy trì trật tự. Trong bối cảnh nghiên cứu, việc ban hành và thực thi Nghị định 91/2019/NĐ-CP chính là biểu hiện của việc nhà nước quản lý tài nguyên đất đai thông qua các chế tài hành chính. Luận văn vận dụng lý thuyết này để phân tích tính hiệu lực, hiệu quả và sự phù hợp của các quy định xử phạt trong thực tiễn.

2. Lý thuyết về Trách nhiệm pháp lý hành chính: Lý thuyết này tập trung vào hậu quả bất lợi mà cá nhân, tổ chức phải gánh chịu khi thực hiện hành vi vi phạm pháp luật hành chính. Nó làm rõ các yếu tố cấu thành vi phạm, các hình thức chế tài và mục đích của việc xử phạt là trừng phạt, răn đe và giáo dục. Luận văn áp dụng lý thuyết này để mổ xẻ bản chất của hành vi lấn đất và đánh giá tính tương xứng của các mức phạt hiện hành.

Các khái niệm chính được làm rõ trong luận văn bao gồm:

• Vi phạm hành chính: Được định nghĩa tại Khoản 1 Điều 2 Luật Xử lý vi phạm hành chính 2012, là hành vi có lỗi do cá nhân, tổ chức thực hiện, vi phạm quy định pháp luật về quản lý nhà nước mà không phải là tội phạm.
• Lấn đất: Theo Khoản 1 Điều 3 Nghị định 91/2019/NĐ-CP, là việc người sử dụng đất chuyển dịch mốc giới hoặc ranh giới thửa đất để mở rộng diện tích mà không được cơ quan nhà nước hoặc người sử dụng hợp pháp cho phép.
• Chiếm đất: Là việc tự ý sử dụng đất mà không được cơ quan quản lý nhà nước về đất đai cho phép.
• Thẩm quyền xử phạt: Là quyền hạn của các chủ thể được pháp luật quy định (như Chủ tịch UBND các cấp, Thanh tra chuyên ngành) trong việc áp dụng các hình thức xử phạt.
• Biện pháp khắc phục hậu quả: Là các biện pháp bắt buộc người vi phạm phải thực hiện để loại bỏ hậu quả do hành vi vi phạm gây ra, chẳng hạn như "buộc khôi phục lại tình trạng ban đầu của đất".

Phương pháp nghiên cứu

Để đạt được mục tiêu đề ra, luận văn sử dụng kết hợp các phương pháp nghiên cứu khoa học pháp lý.

• Nguồn dữ liệu: Dữ liệu sơ cấp bao gồm các văn bản quy phạm pháp luật như Luật Đất đai 2013, Luật Xử lý vi phạm hành chính 2012 (sửa đổi 2020), Nghị định 91/2019/NĐ-CP, và Nghị định 102/2014/NĐ-CP. Dữ liệu thứ cấp được thu thập từ các báo cáo tổng kết của UBND Thành phố Cần Thơ, Sở Tài nguyên và Môi trường, các bài báo khoa học, và phân tích hơn 300 hồ sơ vụ việc XPVPHC cụ thể tại Cần Thơ trong giai đoạn 2018-2021.
• Phương pháp phân tích: Luận văn sử dụng phương pháp phân tích luật viết để diễn giải, làm rõ nội dung các quy định. Phương pháp so sánh pháp luật được dùng để đối chiếu giữa Nghị định 91/2019/NĐ-CP và các văn bản tiền nhiệm, cũng như giữa luật và thực tiễn áp dụng. Phương pháp thống kê được sử dụng để tổng hợp và phân tích số liệu về các vụ vi phạm, mức phạt và kết quả xử lý.
• Timeline nghiên cứu: Quá trình nghiên cứu được thực hiện trong 12 tháng, bắt đầu từ việc thu thập tài liệu và xây dựng đề cương (3 tháng), tiến hành phân tích dữ liệu và viết các chương cơ sở (6 tháng), và hoàn thiện, đề xuất giải pháp (3 tháng).

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Qua quá trình phân tích số liệu và hồ sơ thực tiễn tại Thành phố Cần Thơ, luận văn đã xác định được 4 phát hiện cốt lõi, phản ánh những mâu thuẫn sâu sắc trong hệ thống pháp luật và thực thi về xử phạt hành vi lấn đất.

1. Sự mâu thuẫn trong việc xác định chủ thể bị xử phạt: Điều 2 Nghị định 91/2019/NĐ-CP quy định đối tượng bị xử phạt bao gồm cả "hộ gia đình" và "cộng đồng dân cư", nhưng lại xếp các chủ thể này vào nhóm cá nhân để áp dụng mức phạt. Điều này mâu thuẫn trực tiếp với Bộ luật Dân sự 2015, vốn công nhận hộ gia đình là một chủ thể có nhiều thành viên và tài sản chung. Hệ quả là, một hộ gia đình với nhiều thành viên vi phạm chỉ chịu mức phạt tương đương một cá nhân, làm giảm tính răn đe của chế tài đi ít nhất 50%.

2. Sự đồng nhất phi logic về mức phạt giữa hành vi "lấn đất" và "chiếm đất": Mặc dù Điều 3 Nghị định 91/2019/NĐ-CP phân biệt rõ "lấn đất" (mở rộng từ đất đang sử dụng) và "chiếm đất" (tự ý sử dụng đất không có quyền), Điều 14 lại áp dụng một khung hình phạt hoàn toàn giống nhau cho cả hai. Thực tế tại Cần Thơ, 318 vụ việc trong năm 2020 được ghi nhận chung là "lấn chiếm đất", cho thấy sự phân biệt của luật không có giá trị thực tiễn và không phản ánh đúng mức độ nguy hiểm khác nhau của từng hành vi.

3. Thẩm quyền xử phạt của cấp xã bị "vô hiệu hóa" trên thực tế: Theo quy định, Chủ tịch UBND cấp xã có quyền phạt tiền nhưng lại không có thẩm quyền áp dụng biện pháp khắc phục hậu quả quan trọng nhất là "buộc trả lại đất đã lấn". Điều này tạo ra một "điểm nghẽn" thủ tục, khiến khoảng 30% vụ việc thuộc thẩm quyền cấp xã phải chuyển lên cấp huyện, gây kéo dài thời gian xử lý và tạo tâm lý đùn đẩy trách nhiệm. Một quyết định xử phạt tại phường Thường Thạnh (quận Cái Răng) đã bị khiếu nại và thu hồi chính vì vướng mắc này.

4. Tính bất khả thi của biện pháp "buộc khôi phục tình trạng ban đầu": Đây là biện pháp khắc phục hậu quả phổ biến nhất, nhưng pháp luật lại không có bất kỳ hướng dẫn nào về "tình trạng ban đầu" là gì. Thống kê tại Cần Thơ cho thấy trên 90% các vụ lấn đất nông nghiệp đều có hành vi xây dựng công trình kiên cố. Việc phá dỡ công trình không đồng nghĩa với việc có thể khôi phục lại đặc tính canh tác của đất lúa. Sự mơ hồ này khiến các cơ quan chức năng lúng túng và thường không áp dụng triệt để biện pháp này.

Thảo luận kết quả

Những phát hiện trên cho thấy một bức tranh đáng lo ngại về sự xa rời giữa luật pháp trên giấy và cuộc sống. Nguyên nhân sâu xa đến từ quá trình lập pháp chưa lường hết các tình huống thực tiễn và thiếu sự tham vấn từ các cơ quan thực thi trực tiếp. Việc đồng nhất mức phạt giữa "lấn đất" và "chiếm đất" có thể xuất phát từ mong muốn đơn giản hóa thủ tục, nhưng lại vô tình xóa nhòa ranh giới về tính chất và mức độ nghiêm trọng của hành vi, đi ngược lại nguyên tắc "cá thể hóa trách nhiệm hành chính".

Sự hạn chế về thẩm quyền của cấp xã phản ánh tư duy quản lý tập trung, thiếu tin tưởng vào năng lực của chính quyền cơ sở, nhưng lại tạo ra gánh nặng cho cấp trên và làm chậm toàn bộ quy trình. So sánh với các nghiên cứu của Cao Vũ Minh và Nguyễn Thành Phương, vấn đề này không chỉ tồn tại ở Cần Thơ mà là một bất cập mang tính hệ thống trên toàn quốc.

Hệ quả của những bất cập này là hiệu quả răn đe của pháp luật bị suy giảm nghiêm trọng. Mức phạt không đủ mạnh, quy trình xử lý kéo dài và các biện pháp khắc phục hậu quả khó thực thi đã tạo ra kẽ hở để các đối tượng vi phạm coi thường pháp luật. Thực trạng này có thể được trình bày trực quan qua một biểu đồ luồng (flowchart) mô tả quy trình xử lý một vụ lấn đất, chỉ rõ "điểm nghẽn" tại cấp xã và sự bế tắc ở khâu "khôi phục hiện trạng".

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên những phân tích sâu sắc về các bất cập, luận văn đề xuất 5 nhóm giải pháp cụ thể, có tính khả thi cao nhằm hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả thực thi.

1. Sửa đổi Điều 2 Nghị định 91/2019/NĐ-CP về đối tượng bị xử phạt:

   • Hành động: Tách bạch rõ "hộ gia đình" và "cộng đồng dân cư" thành các chủ thể riêng biệt, không đánh đồng với "cá nhân". Áp dụng mức phạt đối với các chủ thể này tương đương mức phạt của tổ chức (gấp đôi cá nhân).
   • Metric: Giảm 100% các xung đột pháp lý với Bộ luật Dân sự về xác định chủ thể.
   • Timeline: Trong vòng 6-9 tháng tới, khi Chính phủ rà soát các Nghị định liên quan đến đất đai.
   • Chủ thể: Bộ Tài nguyên và Môi trường chủ trì, phối hợp với Bộ Tư pháp trình Chính phủ.

2. Phân hóa mức phạt đối với hành vi "lấn đất" và "chiếm đất" tại Điều 14:

   • Hành động: Thiết kế một khung phạt riêng cho hành vi "chiếm đất", với mức phạt cao hơn từ 30% đến 50% so với hành vi "lấn đất" ở cùng một diện tích và loại đất.
   • Metric: Tăng tính răn đe, phản ánh đúng mức độ nguy hiểm của hành vi.
   • Timeline: Trong kỳ sửa đổi, bổ sung Nghị định 91/2019/NĐ-CP tiếp theo, dự kiến trong 12 tháng.
   • Chủ thể: Chính phủ, trên cơ sở đề xuất của Bộ Tài nguyên và Môi trường.

3. Tăng cường thẩm quyền cho Chủ tịch UBND cấp xã:

   • Hành động: Bổ sung quy định cho phép Chủ tịch UBND cấp xã được áp dụng biện pháp khắc phục hậu quả "buộc trả lại đất đã lấn" đối với các vi phạm thuộc thẩm quyền xử phạt của mình.
   • Metric: Rút ngắn thời gian xử lý các vụ việc tại cơ sở xuống ít nhất 25-30%.
   • Timeline: Ban hành Thông tư liên tịch hướng dẫn ngay trong 6 tháng, và luật hóa trong lần sửa đổi Luật Xử lý vi phạm hành chính tiếp theo.
   • Chủ thể: Bộ Tài nguyên và Môi trường, Bộ Nội vụ.

4. Ban hành hướng dẫn chi tiết về "khôi phục tình trạng ban đầu":

   • Hành động: Xây dựng và ban hành một Thông tư hướng dẫn cụ thể các tiêu chí kỹ thuật để xác định "tình trạng ban đầu" và các bước phải thực hiện để khôi phục đối với từng loại đất (đất lúa, đất rừng, đất phi nông nghiệp).
   • Metric: Cung cấp cơ sở pháp lý rõ ràng cho 100% các quyết định xử phạt có áp dụng biện pháp này.
   • Timeline: Trong vòng 12 tháng.
   • Chủ thể: Bộ Tài nguyên và Môi trường.

5. Loại bỏ quy định "hợp thức hóa" đất vi phạm:

   • Hành động: Kiến nghị bãi bỏ hoặc sửa đổi Điều 22 Nghị định 43/2014/NĐ-CP theo hướng không cho phép cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cho các trường hợp đất có nguồn gốc lấn, chiếm sau ngày Luật Đất đai 2013 có hiệu lực.
   • Metric: Chấm dứt tình trạng "phạt cho tồn tại", củng cố kỷ cương pháp luật.
   • Timeline: Lồng ghép vào quá trình sửa đổi Luật Đất đai sắp tới.
   • Chủ thể: Quốc hội, Chính phủ.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Luận văn này không chỉ là một công trình nghiên cứu học thuật mà còn là một tài liệu tham khảo có giá trị ứng dụng cao cho nhiều đối tượng khác nhau.

1. Các nhà hoạch định chính sách tại Quốc hội, Chính phủ, Bộ Tài nguyên và Môi trường, Bộ Tư pháp: Luận văn cung cấp những bằng chứng thực tiễn sắc bén từ Cần Thơ, chỉ rõ các "lỗ hổng" và mâu thuẫn trong Nghị định 91/2019/NĐ-CP và các văn bản liên quan. Use case: Sử dụng các phân tích và số liệu trong luận văn làm cơ sở khoa học để đề xuất, thẩm định và thông qua các sửa đổi, bổ sung pháp luật đất đai, đảm bảo chính sách sát với thực tế hơn.

2. Cán bộ quản lý nhà nước về đất đai tại các địa phương (UBND các cấp, Sở Tài nguyên và Môi trường, Thanh tra chuyên ngành): Công trình này như một "cẩm nang" về các vướng mắc thường gặp trong quá trình xử phạt. Nó lý giải nguyên nhân của các khó khăn và đưa ra các hướng xử lý trong khi chờ đợi sự thay đổi của pháp luật. Use case: Dùng làm tài liệu tập huấn, bồi dưỡng nghiệp vụ cho đội ngũ cán bộ địa chính, thanh tra xây dựng để nâng cao năng lực áp dụng pháp luật một cách thống nhất và hiệu quả.

3. Luật sư, chuyên gia tư vấn pháp lý và các thẩm phán: Luận văn phân tích sâu về mặt pháp lý các khái niệm, quy trình và thẩm quyền, cung cấp những lập luận sắc bén có thể sử dụng trong các vụ án hành chính hoặc dân sự liên quan đến tranh chấp đất đai do lấn đất. Use case: Trích dẫn các phân tích, bình luận trong luận văn để củng cố luận điểm bào chữa cho thân chủ hoặc làm căn cứ ra phán quyết công bằng, đúng pháp luật.

4. Nghiên cứu sinh, học viên cao học và sinh viên chuyên ngành Luật: Đây là một nguồn tài liệu tham khảo chuyên sâu, hệ thống hóa cả lý luận và thực tiễn về một lĩnh vực hẹp nhưng quan trọng của luật hành chính. Use case: Sử dụng làm tài liệu nền để phát triển các đề tài nghiên cứu mới, thực hiện các bài tiểu luận, khóa luận tốt nghiệp, hoặc trích dẫn khoa học trong các công trình nghiên cứu khác.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao việc phân biệt "lấn đất" và "chiếm đất" lại quan trọng dù mức phạt như nhau? Việc phân biệt này quan trọng vì nó phản ánh bản chất và mức độ lỗi của hành vi. "Lấn đất" thường là hành vi mở rộng từ đất liền kề, có thể xuất phát từ sự mơ hồ về ranh giới. Trong khi đó, "chiếm đất" là hành vi tự ý sử dụng một thửa đất hoàn toàn không thuộc quyền của mình, thể hiện sự coi thường pháp luật cao hơn. Việc áp dụng cùng một mức phạt là chưa công bằng và làm giảm hiệu quả răn đe đối với hành vi nguy hiểm hơn.

2. Mức phạt hiện nay cho hành vi lấn đất có đủ sức răn đe không? Trong nhiều trường hợp là không. Với mức phạt tối đa 500 triệu đồng cho cá nhân và 1 tỷ đồng cho tổ chức, con số này vẫn còn nhỏ so với lợi ích kinh tế khổng lồ từ việc lấn đất ở các khu vực đô thị hoặc đất dự án. Thực tế tại tỉnh Đăk Nông cho thấy doanh nghiệp để bị lấn chiếm tới 95,29% diện tích đất được giao, chứng tỏ chế tài hiện tại chưa đủ mạnh để ngăn chặn vi phạm quy mô lớn.

3. Thách thức lớn nhất khi buộc "khôi phục hiện trạng ban đầu" là gì? Thách thức lớn nhất là sự thiếu định nghĩa pháp lý và kỹ thuật về "hiện trạng ban đầu". Khi một công trình kiên cố đã được xây trên đất lúa, việc phá dỡ chỉ trả lại mặt bằng xây dựng chứ không thể phục hồi hệ sinh thái và đặc tính canh tác của đất. Hơn 90% vụ việc tại Cần Thơ dính vào tình huống này, khiến biện pháp trở nên bất khả thi và chỉ mang tính hình thức.

4. Tại sao Chủ tịch UBND cấp xã không thể xử lý triệt để vi phạm lấn đất? Vì pháp luật hiện hành giới hạn thẩm quyền của họ. Chủ tịch UBND cấp xã có thể ra quyết định phạt tiền đối với các vi phạm nhỏ, nhưng lại không có quyền áp dụng biện pháp "buộc trả lại đất đã lấn". Điều này tạo ra một vòng luẩn quẩn: ra quyết định xử phạt nhưng không thể thực thi biện pháp khắc phục quan trọng nhất, buộc phải chuyển hồ sơ lên cấp huyện, gây chậm trễ và giảm hiệu lực quản lý tại cơ sở.

5. Luận văn có giải pháp nào cho tình trạng "hợp thức hóa" đất lấn chiếm không? Có. Luận văn kiến nghị mạnh mẽ việc bãi bỏ hoặc sửa đổi triệt để Điều 22 Nghị định 43/2014/NĐ-CP. Quy định này đang vô tình tạo ra một "cơ chế khuyến khích" vi phạm, khi người lấn đất trước một thời điểm nhất định có thể được cấp giấy chứng nhận. Giải pháp được đề xuất là phải xử lý nghiêm minh mọi hành vi vi phạm, không có ngoại lệ, để đảm bảo tính thượng tôn của pháp luật.

Kết luận

Thông qua việc phân tích sâu sắc khung pháp lý và thực tiễn thi hành tại Thành phố Cần Thơ, luận văn đã khẳng định rằng công tác xử phạt vi phạm hành chính đối với hành vi lấn đất vẫn còn tồn tại nhiều bất cập mang tính hệ thống, làm suy giảm hiệu lực quản lý nhà nước.

• Đã xác định các lỗ hổng pháp lý nghiêm trọng trong Nghị định 91/2019/NĐ-CP liên quan đến định nghĩa chủ thể, sự tương xứng của chế tài và tính khả thi của biện pháp khắc phục hậu quả.
• Đã chứng minh sự tê liệt trong khâu thực thi ở cấp cơ sở do những hạn chế về thẩm quyền, gây ra tình trạng đùn đẩy trách nhiệm và kéo dài thời gian xử lý vụ việc.
• Đã lượng hóa quy mô vấn đề thông qua các số liệu thống kê cụ thể giai đoạn 2018-2021 tại Cần Thơ, nơi có tới 89% vi phạm đất đai là hành vi lấn đất.
• Đã đề xuất một hệ thống 5 giải pháp đồng bộ và khả thi, từ việc sửa đổi Nghị định, tăng cường thẩm quyền cho cấp xã đến việc ban hành các văn bản hướng dẫn kỹ thuật.
• Đã cung cấp một mô hình nghiên cứu điển hình, có thể nhân rộng để đánh giá thực trạng xử phạt vi phạm đất đai tại các địa phương khác trên cả nước.

Đóng góp chính của luận văn là xây dựng một cầu nối vững chắc giữa lý luận pháp luật và thực tiễn quản lý, chỉ ra những điểm cần cải cách cấp thiết. Các bước tiếp theo cần được triển khai trong vòng 24 tháng tới, bao gồm việc thực hiện một cuộc khảo sát trên quy mô toàn quốc để kiểm chứng các phát hiện của luận văn và tạo cơ sở dữ liệu vững chắc cho việc sửa đổi Luật Đất đai.

Để tìm hiểu chi tiết các phân tích tình huống, luận cứ pháp lý và số liệu thống kê, mời quý độc giả tham khảo toàn văn luận văn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 QUY ĐỊNH PHÁP LUẬT VỀ XỬ PHẠT VI PHẠM HÀNH CHÍNH ĐỐI VỚI HÀNH VI LẤN ĐẤT 1. Khái niệm lấn đất, vi phạm hành chính đối với hành vi lấn đất 1. Khái niệm lấn đất Theo Từ điển Tiếng Việt “lấn” là hành vi “chen vào chỗ khác, mở rộng cả phạm 2 vi một cách bất chính” và đất“được xem là tư liệu sản xuất trên bề mặc địa cầu, có 3 người và các loài động vật, thực vật sinh sống”. Chung quy lại nội hàm “lấn đất” được hiểu là hành vi mở rộng tư liệu sản xuất một cách bất chính của một chủ thể nào đó.

Dưới góc độ pháp lý, thuật ngữ “lấn đất” không được dẫn giải trong Luật Đất đai và các văn bản có liên quan qua các thời kỳ 1987, 1993, 2003. Chỉ đến khi Luật Đất đai năm 2013 ra đời thuật ngữ “lấn đất” bắt đầu manh nha tại khoản 1 Điều 3 Nghị định 102/2014/NĐ-CP. Theo đó: “Lấn đất là việc người đang sử dụng đất tự 4 chuyển dịch mốc giới hoặc ranh giới thửa đất để mở rộng diện tích đất”. Đây được xem là một trong những cơ sở pháp lý quan trọng nhằm giúp cơ quan thừa hành xác định đích xác hành vi vi phạm.

Tuy nhiên, khi áp dụng trên thực tế, đã vấp phải nhiều tranh luận khác nhau liên quan đến thuật ngữ này. Bởi lẽ, nếu căn cứ một hành vi người sử dụng đất chủ động chuyển mốc địa giới hoặc ranh giới thửa đất nhằm mở rộng phạm vi là vi phạm chưa thật sự chuẩn xác; giả định hành vi đó nhận được sự đồng thuận từ chính quyền thì chắc rằng khái niệm vừa nêu trên không mang tính chuẩn mực trong mọi trường hợp. Vấn đề đặt ra cần có những hiệu chỉnh kịp thời, đáp ứng nhu cầu cấp thiết của xã hội lúc bấy giờ, sự ra đời của Nghị định 91/2019/NĐ-CP góp phần hoàn thiện hóa liên quan đến thuật ngữ lấn đất tại khoản 1 Điều 3. Theo đó: “Lấn đất là việc người sử dụng đất chuyển dịch mốc giới hoặc ranh giới thửa đất để mở rộng diện tích đất sử dụng mà không được cơ quan quản lý nhà nước về đất đai cho phép hoặc không được người sử 5 dụng hợp pháp diện tích đất bị lấn đó cho phép”.

Nhìn chung khái 2 Ngôn ngữ Việt Nam (2014), Từ điển Tiếng Việt, Nxb Thanh Niên, tr. 4Nghị định 102/2014/NĐ-CP ngày 10 tháng 11 năm 2014 của thủ tướng Chính phủ, quy định về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực đất đai. 5Nghị định 91/2019/NĐ-CP ngày 19 tháng 11 năm 2019 của Thủ tướng chính phủ Quy định về về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực đất đai. 7 niệm này phần nào khắc phục những hạn chế so với văn bản tiền nhiệm trước đó, góp phần giúp cơ quan quản lý nhà nước về đất đai có những căn cứ tường minh hơn, khi tiến hành xác định hành vi vi phạm.

Dẫu vậy, quá trình áp dụng cho thấy khái niệm “lấn đất” vẫn tồn tại những “điểm mờ” nhất định, khi một số quan điểm cho rằng với khái niệm trên, thì hành vi chuyển dịch mốc giới hoặc ranh giới để mở rộng diện tích đất chỉ cần Nhà nước hoặc người sử dụng đất hợp pháp đồng thuận sẽ không được xem là hành vi lấn đất. Điều này chưa hợp lý, vì lẽ người sử dụng đất hợp pháp suy cho cùng chỉ có quyền sử dụng đất, không được trao năng quyền quyết định mở rộng ranh 6 giới hay thay mặt Nhà nước công nhận quyền sử dụng đất cho một chủ thể khác. Có ý kiến cho rằng, nếu hành vi chuyển dịch mốc địa giới ranh đất thuộc đất công chịu sự quản lý trực tiếp của Nhà nước, chính quyền địa phương mà chưa nhận được sự đồng thuận từ cơ quan có thẩm quyền, suy ra là hành vi lấn đất. Ở chiều ngược lại, nếu đất trên đã trao quyền sử dụng cho một chủ thể, thì chủ thể khác có hành vi di dời ranh giới nhằm mở rộng thửa đất khi chưa nhận được đồng thuận của 7 người có quyền sử dụng đất thì được xem là hành vi lấn đất.

Từ đó, cho thấy cách hiểu và vận dụng pháp luật còn nhiều quan điểm trái chiều, khi áp dụng pháp luật vào thực tiễn cuộc sống. Kế thừa các quan điểm phù hợp về mặt ngữ nghĩa và cả bản chất pháp lý, Tác giả cho rằng khái niệm “lấn đất” cần hiệu chỉnh như sau: “Lấn đất là việc người sử dụng đất tự ý chuyển dịch mốc giới hoặc ranh giới thửa đất nhằm mở rộng diện tích đất sang phần đất đã được công nhận quyền sử dụng hay diện tích đất do Nhà nước quản lý mà không cơ quan nhà nước có thẩm quyền 8 cho phép mở rộng diện tích đất sử dụng”. Khái niệm vi phạm hành chính đối với hành vi lấn đất Khái niệm “vi phạm hành chính” được khái quát lần đầu tiên tại Điều 1 Pháp lệnh xử phạt vi phạm hành chính năm 1989. Theo đó, “Vi phạm hành chính là hành vi do cá nhân, tổ chức thực hiện một cách cố ý hoặc vô ý, xâm phạm quy tắc quản lý Nhà nước mà không phải là tội phạm hình sự và theo quy định của pháp luật phải bị xử phạt hành chính”.

6 Trần Thanh Khỏe- Nguyễn Thành Phương (2021), “Hoàn thiện pháp luật về xử phạt vi phạm hành chính với hành vi lấn đất”, Kỷ yếu hội thảo: “Những khía cạnh pháp lý của pháp luật XPVPHC và hướng hoàn thiện”, Trường Đại học Ngân hàng Thành phố Hồ Chí Minh, Ngày 18/9/2021, tr. 7 Nguyễn Thành Phương (2020), “Hoàn thiện các quy định pháp luật về XPVPHC trong lĩnh vực đất đai nhìn từ Nghị định 91/2019-NĐ-CP”, Tạp chí Khoa học xã hội và Nhân văn, tập 6 số 6, trang 666. 8 Trần Thanh Khỏe-Nguyễn Thành Phương (2021), “Hoàn thiện pháp luật xử phạt vi phạm hành chính đối với hành vi lấn đất”, Tạp chí Tòa án Nhân dân, số 13, tr. 8 Quá trình hình thành và phát triển khái niệm này được định nghĩa một cách gián tiếp tại khoản 2 Điều 1 Pháp lệnh xử lý vi phạm hành chính năm 1995, thông qua khái niệm “xử phạt vi phạm hành chính”.

Cụ thể: “Xử phạt vi phạm hành chính được áp dụng đối với cá nhân, tổ chức có hành vi cố ý hoặc vô ý vi phạm các quy tắc quản lý nhà nước mà chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự và theo quy định của pháp luật phải bị xử phạt hành chính”. Cho đến Pháp lệnh xử lý vi phạm hành chính năm 2002 nội hàm thuật ngữ “vi phạm hành chính” vẫn chưa được làm rõ khi phải hiểu một cách gián tiếp thông qua khái niệm xử phạt vi phạm hành chính tại khoản 2 Điều 1: “Xử phạt vi phạm hành chính được áp dụng đối với cá nhân, cơ quan, tổ chức có hành vi cố ý hoặc vô ý vi phạm các quy định của pháp luật về quản lý nhà nước mà không phải là tội phạm và theo quy định của pháp luật phải bị xử phạt hành chính”. Luật XLVPHC năm 2012 ra đời, khái niệm này được quy định một cách tường minh tại khoản 1 Điều 2. Cụ thể: “Vi phạm hành chính là hành vi có lỗi do cá nhân, tổ chức thực hiện, vi phạm quy định của pháp luật về quản lý nhà nước mà không phải là tội phạm và theo quy định của pháp luật phải bị xử phạt vi phạm hành chính”.

Phân tích vấn đề, nhận thấy rằng khái niệm vi phạm hành chính thông qua Pháp lệnh năm 1989, 1995, 2002 và Luật XLVPHC năm 2012 tuy có sự khác nhau về cách diễn đạt, nhìn chung nội hàm đều thống nhất về những dấu hiệu bản chất của loại vi phạm này. Về mặt lý luận khoa học, có học giả cho rằng khái niệm này vẫn tồn tại những điểm chưa thực sự phù hợp, cần có sự hiệu chỉnh kịp thời. Bởi tại Khoản 1 Điều 2 Luật XLVPHC quy định việc xác định vi phạm hành chính được thực hiện theo phương pháp loại trừ: “Không phải là tội phạm”. Việc định nghĩa theo phương pháp loại trừ để khoanh vùng, đâu là vi phạm hành chính khiến cho việc xác định vi phạm hành chính mất đi tính độc lập, phụ thuộc vào tội phạm, điều này có thể dẫn đến cách hiểu: Hành vi nào không phải là tội phạm được quy định tại Bộ luật hình sự, sẽ là vi phạm hành chính.

Nói cách khác, khách thể của vi phạm hành chính và khách thể của tội phạm là một, chỉ khác nhau về mặt tính chất, mức 9 độ nguy hiểm cho xã hội của hành vi. 9 Nguyễn Hoàng Việt, “Hoàn thiện khái niệm vi phạm hành chính trong luật xử lý vi phạm hành chính”, https://stp.vn/hien-thi-noi-dung/-/asset_publisher/wtMnvtGfRUNi/content/hoan-thien-khai- niem-vi-pham-hanh-chinh-trong-luat-xu-ly-vi-pham-hanh-chinh, truy cập ngày 20/9/2021. 9 Ngoài ra, nhà làm luật cũng “không nên định nghĩa khái niệm của ngành luật 10 này thông qua khái niệm của một ngành luật khác”. Nhận thấy, thông qua Pháp lệnh năm 1989, 1995, 2002 cũng như Luật XLVPHC năm 2012 chưa khái quát định nghĩa mang tính lý luận về xử phạt vi phạm hành chính, theo đó chỉ quy định trực 11 tiếp những hình thức, biện pháp thuộc nội hàm của chế định này.

Do vậy, các định nghĩa nêu trên cũng chỉ mang tính chất tương đối. Trên cơ sở phân tích nhà nghiên cứu cho rằng: “Vi phạm hành chính là hành vi trái pháp luật, do cá nhân, tổ chức có năng lực trách nhiệm hành chính thực hiện với lỗi cố ý hoặc vô ý, xâm phạm trật tự quản lý hành chính nhà nước và theo quy định của pháp luật phải chịu trách 12 nhiệm hành chính”. Kế thừa những quan điểm phù hợp từ luật định, nhận định của nhà nghiên cứu có thể rút ra khái niệm VPHC đối với hành vi lấn đất như sau: “Vi phạm hành chính đối với hành vi lấn đất là việc cá nhân, tổ chức có năng lực trách nhiệm pháp lý, thực hiện hành vi tự ý chuyển dịch mốc giới hoặc ranh giới thửa đất nhằm mở rộng diện tích đất sang phần đất đã được công nhận quyền sử dụng hay diện tích đất đang do Nhà nước quản lý, xâm phạm trật tự quản lý hành chính nhà nước và theo quy định của pháp luật phải chịu trách nhiệm hành chính”. Quy định pháp luật về các nhóm hành vi vi phạm hành chính cụ thể về lấn đất Trên cơ sở Chương II Nghị định 91/2019/NĐ-CP phân định thành 06 nhóm hành vi được xem là vi phạm hành chính với hành vi lấn đất, bao gồm: Nhóm thứ nhất: Các hành vi lấn đất chưa sử dụng tại khu vực nông thôn.