Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Báo cáo chuyên đề thực tập tốt nghiệp với đề tài "Xây dựng website bán café trực tuyến cho quán café Rabbit House" được thực hiện bởi sinh viên Nguyễn Anh Hào (ngành Kỹ thuật phần mềm, Viện Kỹ thuật Công nghệ, Trường Đại học Thủ Dầu Một) dưới sự hướng dẫn của ThS. Nguyễn Hữu Vĩnh và người hướng dẫn tại cơ sở thực tập là ông Nguyễn Nhất Nguyên (Công ty Cổ phần Crosstech). Đợt thực tập diễn ra từ ngày 26/09/2021 đến ngày 31/10/2021.

Bối cảnh nghiên cứu xuất phát từ hai yếu tố thực tiễn:

  1. Bối cảnh xã hội và đào tạo: Giai đoạn đại dịch Covid-19 bùng phát khiến các hoạt động học tập và làm việc trực tiếp bị gián đoạn, đòi hỏi sinh viên và doanh nghiệp chuyển đổi sang các nền tảng trực tuyến. Trong quá trình thực tập tại Công ty Cổ phần Crosstech, sinh viên tiếp cận môi trường dòng lệnh Linux (CentOS) và kỹ năng định hướng nghề nghiệp, đồng thời thực hiện đề tài ứng dụng công nghệ thông tin vào bài toán kinh doanh cụ thể.
  2. Bối cảnh kinh doanh ngành đồ uống: Nhu cầu thưởng thức cà phê và nước uống của người đi làm, dân công sở cũng như giới trẻ ngày càng tăng, kéo theo sự cạnh tranh gay gắt giữa các chuỗi và quán cà phê. Xu hướng thương mại điện tử thúc đẩy các cơ sở F&B chuyển đổi phương thức phục vụ sang đặt hàng trực tuyến trên nền tảng web và ứng dụng nhằm mở rộng thị trường và tối ưu hóa trải nghiệm khách hàng.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm là giải quyết bài toán quản lý và vận hành quán cà phê truyền thống. Việc quản lý thủ công (tính tiền, thống kê doanh thu, quản lý danh mục thực đơn, giám sát nhân sự) tiêu tốn nhiều thời gian và dễ xảy ra sai sót. Do đó, việc xây dựng một hệ thống phần mềm quản lý và bán hàng trực tuyến cho quán cà phê Rabbit House là yêu cầu cấp thiết.

Mục tiêu nghiên cứu bao gồm:

  1. Xây dựng website bán café trực tuyến có giao diện thân thiện, dễ sử dụng, phục vụ nhu cầu đặt món từ xa của khách hàng.
  2. Tin học hóa toàn diện các nghiệp vụ quản lý bán hàng của quán Rabbit House: quản lý danh mục loại món, danh sách món, quản lý nhân viên, quản lý khách hàng, kiểm tra đơn hàng và thống kê doanh thu.
  3. Tích hợp các tính năng công nghệ mới như gợi ý món đồ uống dựa trên nhiệt độ môi trường xung quanh quán và kết nối mạng xã hội.

Nhiệm vụ, đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

  • Nhiệm vụ nghiên cứu: Khảo sát quy trình nghiệp vụ bán hàng thực tế; phân tích và thiết kế hệ thống thông tin bằng sơ đồ dòng dữ liệu (DFD); xây dựng cơ sở dữ liệu quan hệ MySQL; lập trình giao diện người dùng và giao diện quản trị trên nền tảng ngôn ngữ PHP; kiểm thử và đánh giá chức năng hệ thống.
  • Đối tượng nghiên cứu: Hệ thống quản lý và bán cà phê trực tuyến cho quán cà phê Rabbit House.
  • Khách thể nghiên cứu: Nghiệp vụ bán hàng, quy trình quản lý quán cà phê thông thường và nhóm người dùng có nhu cầu kinh doanh/mua sắm cà phê trực tuyến.
  • Phạm vi nghiên cứu: Các nghiệp vụ bán lẻ và quản trị nội bộ của quán cà phê Rabbit House; khảo sát thực tiễn tại một số quán cà phê trên địa bàn thành phố Thủ Dầu Một, tỉnh Bình Dương; thời gian thực hiện trong khuôn khổ khóa thực tập tốt nghiệp tháng 11/2021.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Đồ án vận dụng các cơ sở lý thuyết về phân tích thiết kế hệ thống thông tin và công nghệ phát triển ứng dụng web:

  1. Khung lý thuyết và công nghệ nền tảng:

    • Mô hình phân tích thiết kế hệ thống: Sử dụng sơ đồ dòng chảy dữ liệu (Data Flow Diagram - DFD) từ cấp 0 (hướng khách hàng và hướng quản trị) đến các sơ đồ phân rã chức năng chi tiết nhằm mô hình hóa luồng thông tin trong hệ thống.
    • Ngôn ngữ kịch bản PHP (Hypertext Preprocessor): Hoạt động phía máy chủ (server-side), nhúng trực tiếp vào mã HTML qua thẻ <?php ... ?>, đóng vai trò xử lý logic nghiệp vụ, giao tiếp với hệ quản trị cơ sở dữ liệu và kết xuất giao diện động trả về cho trình duyệt.
    • Hệ quản trị cơ sở dữ liệu MySQL: Hệ quản trị CSDL quan hệ dạng máy chủ (server-based), hỗ trợ tính năng giao dịch toàn vẹn ACID (Atomicity, Consistency, Isolation, Durability), khóa mức dòng (row-level locking), cấu trúc chỉ mục B-Tree và Hash Index giúp tối ưu tốc độ truy vấn và lưu trữ dữ liệu.
    • Môi trường máy chủ thử nghiệm: Bộ công cụ XAMPP (tích hợp Apache Web Server và MySQL Server) cùng trình soạn thảo mã nguồn Visual Studio Code (bên cạnh các công cụ được khảo sát như Dreamweaver, Android Studio).
    • Hệ thống nhúng ESP8266: Module vi điều khiển thu thập dữ liệu nhiệt độ môi trường thực tế tại quán để cung cấp dữ liệu đầu vào cho thuật toán gợi ý món.

  2. Phương pháp nghiên cứu:

    • Phương pháp nghiên cứu tài liệu: Thu thập, tổng hợp kiến thức từ giáo trình chuyên ngành kỹ thuật phần mềm, tài liệu đặc tả PHP/MySQL và tham khảo các đồ án tốt nghiệp cùng chuyên ngành.
    • Phương pháp nghiên cứu thực tiễn:
      • Phương pháp quan sát: Khảo sát trực tiếp phương thức quản lý tại các quán cà phê thực tế trên địa bàn thành phố Thủ Dầu Một.
      • Phương pháp phỏng vấn: Phỏng vấn chủ quán, nhân viên phục vụ và khách hàng nhằm xác định đúng các yêu cầu chức năng và phi chức năng.
    • Phương pháp tổng hợp và phân tích số liệu: Phân loại yêu cầu người dùng, chuẩn hóa dữ liệu đầu vào và chuyển đổi thành mô hình quan hệ cơ sở dữ liệu.
    • Phương pháp mô hình hóa: Sử dụng công cụ Draw.io để thiết kế lược đồ quan hệ thực thể cơ sở dữ liệu và toàn bộ sơ đồ dòng chảy dữ liệu chức năng.

Thiết kế và triển khai

Hệ thống được thiết kế theo kiến trúc Client - Server với phân định rõ ràng giữa tầng hiển thị giao diện (Front-end), tầng xử lý logic ứng dụng (PHP) và tầng lưu trữ dữ liệu (MySQL).

Phân quyền người dùng

Hệ thống thiết lập ma trận phân quyền rõ ràng giữa ba nhóm đối tượng người dùng:

Chức năng hệ thống Khách vãn lai Khách hàng thành viên Quản trị viên
Xem danh sách món mới Có Có Có
Xem gợi ý món theo nhiệt độ Có Có Có
Xem thực đơn theo loại món Có Có Có
Thêm sản phẩm vào giỏ hàng Không Có Có
Thực hiện mua hàng / Đặt hàng Không Có Có
Xem và chỉnh sửa thông tin cá nhân Không Có Không
Xem lịch sử mua hàng Không Có Không
Quản lý danh mục loại món Không Không Có
Quản lý thông tin món (Thực đơn) Không Không Có
Quản lý tài khoản khách hàng Không Không Có
Quản lý tài khoản nhân viên Không Không Có
Kiểm tra và xử lý đơn đặt hàng Không Không Có
Quản lý và thống kê doanh thu Không Không Có
Bán hàng trực tiếp tại quầy (POS) Không Không Có

Thiết kế luồng dữ liệu (DFD) và Cơ sở dữ liệu

Hệ thống được mô hình hóa thành 2 luồng dữ liệu chính ở cấp 0:

  1. Luồng hướng Khách hàng: Quản lý các tiến trình Đăng nhập, Đăng ký tài khoản mới, Quên mật khẩu, Lọc danh mục món, Tìm kiếm món, Đưa món vào giỏ hàng và Tạo hóa đơn mua hàng.
  2. Luồng hướng Quản trị: Quản lý các tiến trình Đăng nhập quản trị, Quản lý loại món (Thêm, Sửa, Xóa danh mục), Quản lý món (Cập nhật thông tin thực đơn, đơn giá, hình ảnh), Quản lý nhân viên (Thêm, Phân quyền, Sửa thông tin nhân sự), Quản lý khách hàng, Bán hàng tại quầy và Thống kê doanh thu định kỳ.

Cơ sở dữ liệu MySQL lưu trữ các bảng dữ liệu có quan hệ chặt chẽ: bảng Tài khoản/Người dùng, bảng Loại món, bảng Món, bảng Hóa đơn, bảng Chi tiết hóa đơn và bảng Nhân viên.

Tích hợp API và Hệ thống phần cứng

  1. Hệ thống nhúng ESP8266: Thu thập nhiệt độ thực tế xung quanh quán Rabbit House để gửi về máy chủ web, từ đó website tự động đưa ra danh sách đồ uống phù hợp thời tiết (ví dụ: gợi ý thức uống mát lạnh khi nhiệt độ cao).
  2. Facebook Messenger API: Tích hợp khung chat trực tuyến trên giao diện trang chủ, cho phép khách hàng tương tác trực tiếp với nhân viên quán.
  3. Twitter API: Nhúng dòng thời gian (timeline) của Rabbit House lên chân trang (footer) để cập nhật thông báo và chương trình khuyến mãi.
  4. Social Sharing Buttons: Tích hợp 3 nút chia sẻ liên kết website nhanh qua mạng xã hội Facebook, Twitter và ứng dụng Line.

Nội dung chính theo từng chương

Báo cáo tốt nghiệp được cấu trúc thành 2 phần chính với các chương nội dung cụ thể:

Phần I. Thực tập doanh nghiệp

Chương 1. Tổng quan về cơ sở thực tập

Chương này giới thiệu về Công ty Cổ phần Crosstech (thành lập từ năm 2019, trụ sở tại Phòng 112A, ITP, Đại học Quốc gia TP.HCM, Phường Linh Trung, TP. Thủ Đức). Công ty hoạt động chính trong mảng đào tạo, giáo dục CNTT (Front-end, Linux, Software Testing), tư vấn tuyển dụng nhân sự và marketing sản phẩm công nghệ. Văn hóa doanh nghiệp dựa trên 4 giá trị cốt lõi: Chất lượng – Vượt trội, Tôn trọng – Chia sẻ, Đa dạng – Bền vững, Văn hóa – Hội nhập. Các đối tác tiêu biểu gồm Cosina Game, MagikLab, Gumi, Woffun Game, ANS Center. Về cơ cấu tổ chức, ban lãnh đạo gồm Co-Founder & Leader Nguyễn Thị Hồng Nhung, hai Co-Founder Phùng Đức Chính và Lại Thị Hồng Thơm; bộ phận nhân sự (HR) do anh Lê Hoàng Hải phụ trách; Mentor chuyên môn là thầy Nguyễn Nhất Nguyên cùng đội ngũ đào tạo (Training team).

Chương 2. Nội dung thực tập tại cơ quan tiếp nhận

Nội dung thực tập diễn ra trong 1 tháng (4 buổi học chính khóa, mỗi buổi kéo dài 3 giờ, cùng các buổi tọa đàm bổ trợ). Do ảnh hưởng của dịch bệnh Covid-19, toàn bộ hoạt động học tập và trao đổi được thực hiện trực tuyến qua Google Meet. Sinh viên được trang bị kiến thức hệ điều hành Linux: cài đặt hệ điều hành CentOS, làm quen giao diện dòng lệnh (CLI), thực hành các câu lệnh quản trị hệ thống từ cơ bản đến nâng cao và hoàn thành bài thu hoạch đánh giá. Đồng thời, sinh viên tham gia các buổi định hướng nghề nghiệp (Roadmap) do các chuyên gia trong ngành chia sẻ kinh nghiệm.

Chương 3. So sánh thực tế với lý thuyết và đề xuất giải pháp cải tiến

Tổng hợp quá trình đối chiếu giữa kiến thức lý thuyết đã học tại nhà trường với quy trình thực tế tại doanh nghiệp, từ đó rút ra bài học kinh nghiệm và đưa ra các đề xuất cải tiến nội dung đào tạo chuyên môn.

Phần II. Tự nghiên cứu

Chương 1. Tổng quan về đề tài

Trình bày tổng quan về hoạt động thương mại điện tử, tình hình thị trường kinh doanh quán cà phê tại Việt Nam và sự thay đổi trong thói quen tiêu dùng đồ uống của giới trẻ. Phân tích lý do chọn đề tài, xác định mục tiêu, nhiệm vụ, phương pháp nghiên cứu và giới thiệu nền tảng công nghệ PHP, hệ quản trị MySQL, công cụ XAMPP và hệ thống vi điều khiển ESP8266.

Chương 2. Phân tích thiết kế hệ thống

Xây dựng mô hình dữ liệu quan hệ và hệ thống sơ đồ dòng chảy dữ liệu (DFD cấp 0 và các cấp phân rã chi tiết) cho tất cả các luồng nghiệp vụ: Đăng ký, Đăng nhập, Quên mật khẩu, Quản lý giỏ hàng, Đặt hàng, Quản lý loại món, Quản lý món, Quản lý nhân viên, Quản lý khách hàng và Quản lý doanh thu.

Chương 3 & 4. Xây dựng website và kết quả thực hiện

Trình bày chi tiết cấu trúc giao diện và kết quả cài đặt các mô-đun chức năng:

  • Giao diện người dùng (Web Client Interface):
    • Trang chủ khách vãn lai: Hiển thị thực đơn món mới, khung gợi ý món theo nhiệt độ môi trường (từ ESP8266) và tiện ích chat Messenger.
    • Trang chủ khách hàng thành viên: Hiển thị giỏ hàng, thông tin cá nhân, phân loại sản phẩm, timeline Twitter và các nút chia sẻ mạng xã hội (Facebook, Twitter, Line).
    • Chức năng tìm kiếm thông minh: Thanh tìm kiếm tích hợp tính năng tự động gợi ý/hoàn tất (Autocomplete). Hệ thống xử lý chuỗi ký tự gần đúng (ví dụ: gõ "sa" trả về gợi ý món "Sakura cafe"); nếu để trống từ khóa sẽ hiển thị món ngẫu nhiên; nếu không có kết quả sẽ thông báo "Không có sản phẩm đó!".
    • Quy trình mua hàng và giỏ hàng: Cho phép tùy chọn số lượng, thêm món vào giỏ, xem danh sách giỏ hàng, chọn xóa từng món hoặc xóa tất cả, thực hiện đặt hàng và lưu lại lịch sử mua hàng trong hồ sơ cá nhân.
    • Quản lý tài khoản: Giao diện đăng ký tài khoản mới (họ tên, SĐT, địa chỉ, tài khoản, mật khẩu), đăng nhập kiểm tra tính hợp lệ và chức năng quên mật khẩu.
  • Giao diện quản trị (Web Administrator Interface):
    • Trang đăng nhập quản trị bảo mật riêng biệt.
    • Bảng điều khiển quản lý danh mục Loại món và danh sách Món nước.
    • Phân hệ quản lý Nhân viên (thêm nhân viên mới, sửa đổi thông tin nhân sự) và Khách hàng.
    • Phân hệ kiểm tra/xử lý đơn hàng, báo cáo Doanh thu của quán và giao diện bán hàng trực tiếp (POS).

Kết quả và đóng góp

  1. Kết quả đạt được:

    • Hoàn thành xây dựng website bán cà phê trực tuyến cho Rabbit House hoạt động ổn định trên môi trường máy chủ cục bộ (Localhost/DuAnWeb) với đầy đủ 2 phân hệ Front-end (khách hàng) và Back-end (quản trị).
    • Thiết kế thành công cơ sở dữ liệu quan hệ MySQL chuẩn hóa, đáp ứng tính toàn vẹn dữ liệu cho các giao dịch đặt hàng và quản lý tài chính.
    • Hiện thực hóa thành công tính năng gợi ý thực đơn dựa trên tín hiệu nhiệt độ môi trường từ phần cứng nhúng ESP8266.
    • Triển khai tính năng tìm kiếm sản phẩm với cơ chế gợi ý từ khóa gần đúng (Autocomplete), tối ưu hóa thao tác người dùng.

  2. Đóng góp của đề tài:

    • Cung cấp giải pháp phần mềm cụ thể nhằm chuyển đổi số mô hình kinh doanh quán cà phê, giúp chủ cơ sở rút ngắn thời gian xử lý đơn hàng, theo dõi sát sao doanh thu và quản lý nhân sự khoa học.
    • Vận dụng thành công sự kết hợp giữa lập trình web truyền thống (PHP/MySQL) với thiết bị nhúng IoT (ESP8266) và các dịch vụ mạng xã hội (Messenger, Twitter, Line) trong bài toán thương mại điện tử thực tế.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Hạn chế của hệ thống

Tác giả đã chỉ ra một số điểm tồn tại trong báo cáo:

  • Lỗ hổng bảo mật tại chức năng Quên mật khẩu: Giao diện cho phép người dùng chỉ cần nhập tên tài khoản và mật khẩu mới là có thể đổi được mật khẩu mà chưa có lớp xác thực danh tính, tiềm ẩn rủi ro bị chiếm quyền tài khoản.
  • Thiếu cơ chế xác thực nâng cao: Chưa tích hợp xác thực hai yếu tố (2FA), câu hỏi bảo mật hoặc gửi mã OTP qua số điện thoại/Email khi đăng ký và cấp lại mật khẩu.
  • Môi trường triển khai: Hệ thống mới được thử nghiệm trên môi trường máy chủ cục bộ (XAMPP localhost), chưa triển khai thực tế trên tên miền và hosting trực tuyến.
  • Chưa hoàn thiện ứng dụng di động: Dù phần phương tiện nghiên cứu có khảo sát Android Studio và Java Android, sản phẩm báo cáo mới chỉ tập trung vào nền tảng Web Application.

Hướng nghiên cứu và phát triển tiếp

  • Bổ sung lớp bảo mật cho chức năng quản lý tài khoản bằng câu hỏi bí mật hoặc xác thực mã OTP qua tin nhắn SMS/Email.
  • Tích hợp các cổng thanh toán trực tuyến (ví điện tử, thẻ ngân hàng) nhằm hoàn thiện quy trình thanh toán không tiền mặt.
  • Phát triển ứng dụng di động độc lập trên nền tảng Android kết nối với cơ sở dữ liệu web thông qua hệ thống RESTful API.
  • Đưa website lên môi trường máy chủ Internet thực tế để phục vụ hoạt động kinh doanh trực tiếp của quán.

Giá trị tham khảo

Báo cáo chuyên đề thực tập tốt nghiệp này có giá trị tham khảo hữu ích đối với:

  1. Sinh viên ngành Kỹ thuật phần mềm và Công nghệ thông tin: Nắm bắt được cấu trúc chuẩn của một báo cáo thực tập tốt nghiệp kết hợp giữa quá trình học tập tại doanh nghiệp (về hệ điều hành Linux) và đề tài tự nghiên cứu phát triển ứng dụng.
  2. Người học lập trình ứng dụng web cơ bản: Tham khảo tài liệu thiết kế hệ thống theo mô hình DFD cấp 0 và chi tiết chức năng, phương pháp xây dựng cơ sở dữ liệu quan hệ MySQL cho website bán hàng và kỹ thuật lập trình PHP thuần kết hợp HTML/CSS/JavaScript.
  3. Các đề tài ứng dụng tích hợp IoT vào Web: Tham khảo ý tưởng sử dụng module ESP8266 để thu thập dữ liệu vật lý (nhiệt độ) đưa vào logic gợi ý sản phẩm trên nền tảng thương mại điện tử.

Câu hỏi thường gặp

1. Cơ chế gợi ý món đồ uống trên website Rabbit House hoạt động như thế nào?
Website tích hợp với module hệ thống nhúng ESP8266 để đo nhiệt độ môi trường xung quanh quán cà phê Rabbit House. Dữ liệu nhiệt độ này được gửi về hệ thống để tự động đưa ra các gợi ý món nước phù hợp với điều kiện thời tiết thực tế (ví dụ: gợi ý các món lạnh, giải khát khi trời nắng nóng) nhằm tăng mức độ hài lòng của khách hàng.

2. Tính năng tìm kiếm sản phẩm trên website xử lý các trường hợp nhập liệu ra sao?
Thanh tìm kiếm hỗ trợ gợi ý hoàn tất (Autocomplete). Khi người dùng nhập một phần tên món (ví dụ: nhập "sa"), hệ thống sẽ gợi ý và trả về kết quả gần đúng nhất là món "Sakura cafe". Nếu không nhập từ khóa mà nhấn tìm kiếm, hệ thống sẽ hiển thị một món bất kỳ; nếu từ khóa không tồn tại, hệ thống sẽ thông báo "Không có sản phẩm đó!".

3. Tác giả đã tự chỉ ra nhược điểm bảo mật nào trong giao diện người dùng và đề xuất khắc phục ra sao?
Tại trang "Quên mật khẩu", hệ thống cho phép người dùng chỉ cần nhập Tên tài khoản và Mật khẩu mới là có thể đổi lại mật khẩu, dẫn đến nguy cơ người khác có thể chiếm đoạt tài khoản. Tác giả đã chỉ rõ nhược điểm này và đề xuất giải pháp khắc phục là tạo thêm câu hỏi bảo mật hoặc xác thực qua mã OTP.

4. Phân hệ quản trị (Admin) của website Rabbit House hỗ trợ những chức năng gì?
Phân hệ quản trị cung cấp đầy đủ các công cụ quản lý vận hành gồm: quản lý danh mục loại món, quản lý chi tiết món nước (thực đơn), quản lý hồ sơ khách hàng, quản lý thông tin nhân viên (thêm, sửa), kiểm tra tình trạng đơn đặt hàng, theo dõi thống kê doanh thu và giao diện hỗ trợ nhân viên bán hàng trực tiếp tại quầy.

5. Sinh viên thực hiện đề tài đã hoàn thành khóa thực tập tại đơn vị nào và với nội dung đào tạo gì?
Sinh viên thực tập tại Công ty Cổ phần Crosstech (Khu Công nghệ Phần mềm ITP, ĐHQG TP.HCM, TP. Thủ Đức) từ ngày 26/09/2021 đến ngày 31/10/2021. Nội dung đào tạo tập trung vào hệ thống Linux trên hệ điều hành CentOS, thao tác dòng lệnh CLI từ cơ bản đến nâng cao và tham gia chuỗi tọa đàm định hướng nghề nghiệp (Roadmap) trực tuyến qua Google Meet.

Kết luận

Báo cáo chuyên đề thực tập tốt nghiệp của sinh viên Nguyễn Anh Hào đã phản ánh đầy đủ hai mảng nội dung: quá trình rèn luyện kỹ năng quản trị hệ thống Linux tại Công ty Cổ phần Crosstech và kết quả tự nghiên cứu xây dựng website bán cà phê trực tuyến cho quán Rabbit House. Hệ thống đã hiện thực hóa thành công các nghiệp vụ quản lý bán hàng thiết yếu bằng ngôn ngữ PHP và CSDL MySQL, đồng thời tích hợp sáng tạo module nhúng ESP8266 để gợi ý món theo nhiệt độ môi trường. Tài liệu cung cấp bản mô tả chi tiết từ khảo sát, phân tích thiết kế dữ liệu DFD đến cài đặt giao diện, đóng vai trò là tài liệu tham khảo hữu ích cho sinh viên kỹ thuật phần mềm khi thực hiện các đồ án ứng dụng web bán hàng.