Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Trong bối cảnh công nghệ thông tin phát triển và ứng dụng sâu rộng vào mọi lĩnh vực kinh tế - xã hội, thương mại điện tử đã trở thành phương thức kinh doanh phổ biến tại Việt Nam. Tác giả dẫn chứng báo cáo của Trung tâm Kinh doanh Toàn cầu thuộc Đại học Tufts (Hoa Kỳ) xếp Việt Nam đứng thứ 48/60 quốc gia về tốc độ chuyển đổi kinh tế số và thứ 22 về tốc độ phát triển số hóa. Đồng thời, theo Báo cáo Chỉ số Thương mại điện tử Việt Nam năm 2018, doanh thu bán lẻ trực tuyến năm 2017 tăng trưởng 35%, dịch vụ chuyển phát tăng trưởng từ 62% đến 200%.

Mặc dù thị trường âm nhạc kỹ thuật số (Digital Music, MP3) chiếm ưu thế lớn, các sản phẩm băng đĩa nhạc truyền thống (cassette, CD) vẫn duy trì sức hút riêng biệt đối với nhóm khách hàng trung niên tìm kiếm chất âm hoài cổ và nhóm khách hàng trẻ mong muốn trải nghiệm cảm giác nghe nhạc mới lạ. Tuy nhiên, các cửa hàng kinh doanh băng đĩa truyền thống gặp nhiều rào cản về phạm vi tiếp cận khách hàng địa phương, chi phí quảng bá cao và chưa có kênh phân phối trực tuyến chuyên biệt. Từ thực tế đó, đề tài "Thiết kế và xây dựng hệ thống quản lý cửa hàng băng đĩa nhạc" được thực hiện nhằm giải quyết bài toán số hóa quy trình kinh doanh, quản lý và phân phối băng đĩa nhạc.

Nhiệm vụ nghiên cứu được văn bản xác định cụ thể theo các nội dung sau:

  1. Khảo sát, thu thập và phân tích hiện trạng các dữ liệu, quy trình, ứng dụng, website mẫu trên các lĩnh vực liên quan đến quản lý hệ thống cửa hàng băng đĩa nhạc.
  2. Phân tích chi tiết các yêu cầu (đối tượng, các yêu cầu chức năng, quy trình nghiệp vụ).
  3. Phân tích và thiết kế các mô hình hệ thống (mô hình use-case, mô hình lớp, mô hình dữ liệu quan hệ).
  4. Thực hiện công tác quản lý dự án phần mềm theo các giai đoạn và mô hình chuẩn.
  5. Kiểm thử phần mềm (kiểm tra giao diện, chức năng và độ tương thích).
  6. Triển khai và đưa phần mềm lên môi trường mạng Internet.
  7. Xây dựng báo cáo tổng kết đồ án.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

  • Đối tượng nghiên cứu: Quy trình quản trị, phân phối và đặt hàng băng đĩa nhạc trực tuyến; kiến trúc hệ thống ứng dụng web thương mại điện tử.
  • Phạm vi không gian và công nghệ: Xây dựng ứng dụng web trên nền tảng ASP.NET MVC, hệ quản trị cơ sở dữ liệu SQL Server, triển khai hosting lên hạ tầng Somee.
  • Phạm vi nghiệp vụ: Hệ thống tập trung vào các chức năng xem danh mục, đặt hàng, quản lý giỏ hàng, quản trị sản phẩm, khách hàng và đơn hàng. Hệ thống không xử lý nghiệp vụ bảo hành và không hỗ trợ đổi trả đối với các sản phẩm băng đĩa đã mở hộp.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Đồ án vận dụng hệ thống lý thuyết về phát triển phần mềm và quản trị dự án công nghệ thông tin:

  • Ngôn ngữ đánh dấu và kịch bản giao diện: HTML (HyperText Markup Language) phiên bản chuẩn do W3C quy chuẩn, CSS (Cascading Style Sheets) định dạng giao diện, và JavaScript thực thi các xử lý tương tác phía máy khách (Client-side).
  • Mô hình kiến trúc phần mềm: Kiến trúc MVC (Model - View - Controller) trên nền tảng ASP.NET MVC 5 kết hợp cú pháp Razor View Engine, tách biệt các thành phần dữ liệu (Model), giao diện người dùng (View) và điều khiển luồng nghiệp vụ (Controller).
  • Hệ quản trị cơ sở dữ liệu: Microsoft SQL Server quản lý cơ sở dữ liệu quan hệ (RDBMS), kết nối dữ liệu thông qua công cụ ADO.NET Entity Data Model (Entity Framework Designer from database).
  • Khung quản lý dự án: Mô hình quản trị dự án 5 giai đoạn (Khởi tạo, Lập kế hoạch, Thực hiện, Giám sát - Kiểm soát, Kết thúc); mô hình quản trị 5W-1H-2C-5M và mô hình phân bổ nguồn lực 5M (Man, Money, Material, Machine, Method); phần mềm hỗ trợ lập tiến độ Microsoft Project.
  • Kiểm thử phần mềm: Lý thuyết kiểm thử tự động với Selenium (Selenium Grid, Selenium IDE, Selenium WebDriver) và phương pháp kiểm thử thủ công (Manual Testing) theo ma trận kịch bản kiểm thử giao diện, chức năng.

Phương pháp nghiên cứu và thu thập dữ liệu:

  • Phương pháp khảo sát thực tế và phân tích tài liệu để xác định yêu cầu nghiệp vụ của cửa hàng băng đĩa.
  • Phương pháp phân tích và thiết kế hệ thống hướng cấu trúc và hướng đối tượng để xây dựng lược đồ cơ sở dữ liệu quan hệ và các ca sử dụng.
  • Phương pháp thực nghiệm phần mềm: Cài đặt mã nguồn, cấu hình CSDL, kiểm thử chức năng và phát hành thử nghiệm trên môi trường Internet.

Thiết kế và triển khai hệ thống

Kiến trúc và luồng dữ liệu

Hệ thống được tổ chức theo mô hình MVC 3 lớp, đảm bảo tính phân tách mối quan tâm (Separation of Concerns). Model1.edmx quản lý ánh xạ thực thể cơ sở dữ liệu QLbannhacEntities tới các lớp đối tượng. Các Controller tiếp nhận yêu cầu HTTP, xử lý logic và trả về các View Razor tương ứng (_LayoutUser.cshtml, _LayoutDetails.cshtml, _LayoutMusicFormats.cshtml).

[Trình duyệt Khách hàng / Quản trị] 
[Controllers: Nguoidung, MusicStore, Giohang, Admin]
[Model: Entity Framework (Model1.edmx)]
[Cơ sở dữ liệu: SQL Server (QLbannhac)]

Thiết kế cơ sở dữ liệu

Cơ sở dữ liệu QLbannhac bao gồm 6 bảng thực thể quan hệ:

Tên bảng Chức năng quản lý Các thuộc tính chính (Khóa chính / Khóa ngoại)
Nhac Thông tin sản phẩm băng đĩa nhạc MaNhac (PK), TenNhac, TenCasi, GiaBan, AnhBia, NgayCapNhat, SoLuongTon, MaDangnhac (FK)
KhachHang Tài khoản và hồ sơ người mua MaKH (PK), HoTen, TaiKhoan, MatKhau, Email, DiachiKH, DienThoaiKH, NgaySinh
DonDatHang Thông tin đơn đặt hàng SoDH (PK), MaKH (FK), NgayDH, NgayGiao, DaThanhToan, TinhTrangGiaoHang
ChiTietDatHang Chi tiết mặt hàng và số lượng SoDH (PK, FK), MaNhac (PK, FK), SoLuong, DonGia
Dangnhac Phân loại định dạng băng đĩa MaDangnhac (PK), TenDangnhac
Admin Tài khoản quản trị hệ thống UserAdmin (PK), PassAdmin, Hoten

Quản trị dự án và cấu trúc chi phí

Kế hoạch dự án được xây dựng từ ngày 18/06/2023 đến 20/08/2023 theo mô hình 5M và khung ngân sách dự kiến:

Hạng mục chi phí Chi tiết thành phần Dự toán kinh phí (VND)
Chi phí trực tiếp 5 máy tính xách tay (10.000.000 đ/máy)
Điện, nước, internet (2 tháng)
Chi phí sinh hoạt (2 tháng)
50.000.000
30.000.000
50.000.000
Chi phí gián tiếp Thuế (1.000.000 đ/người/tháng x 5 người x 2 tháng)
Tiền lương (10.000.000 đ/người/tháng x 5 người x 2 tháng)
Chi phí quản lý
10.000.000
100.000.000
10.000.000
Tài trợ và rủi ro Tài trợ từ doanh nghiệp (50%)
Dự phòng rủi ro thiết bị và rủi ro tai nạn
(50.000.000)
30.000.000
Tổng ngân sách dự toán Dự toán ngân sách triển khai công bố trong văn bản 120.000.000

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan đề tài

Chương này phân tích sự dịch chuyển của thị trường âm nhạc từ băng cassette, đĩa than sang nhạc số và lý giải nguyên nhân nhu cầu sưu tầm, nghe nhạc băng đĩa đang có xu hướng phục hồi. Tác giả nêu rõ mục tiêu xây dựng website nhằm mở rộng cơ sở khách hàng vượt khỏi giới hạn địa lý, gia tăng tương tác, nâng cao khả năng nhận diện thương hiệu và tối ưu hóa chi phí quảng bá thông qua các công cụ trực tuyến. Các nhóm chức năng nền tảng được định hình gồm: phân phối theo danh mục, đặt hàng trực tiếp, quản lý giỏ hàng và bảng điều khiển quản trị viên.

Chương 2: Cơ sở lý thuyết

Tác giả trình bày các công nghệ phát triển web và công cụ quản trị:

  • Cấu trúc và cú pháp của HTML, CSS, JavaScript trong xây dựng giao diện tương tác.
  • Hệ quản trị SQL Server, phân tích 5 phiên bản phân phối của Microsoft gồm Enterprise, Standard, Web, Developer và Express.
  • Nền tảng ASP.NET MVC với các ưu điểm về phân tách mối bận tâm (SoC), kiểm soát mã nguồn, khả năng kiểm thử không phụ thuộc ViewState và hỗ trợ tích hợp API.
  • Phần mềm quản trị tiến độ Microsoft Project (.mpp) và công cụ kiểm thử mã nguồn mở Selenium.

Chương 3: Phân tích và thiết kế hệ thống

Chương 3 chi tiết hóa yêu cầu hệ thống thông qua các câu hỏi nghiệp vụ (Q&A), sơ đồ ca sử dụng, sơ đồ liên kết trang (Site map), mô hình quan hệ thực thể và bản vẽ cấu trúc giao diện (GUI). Các trang giao diện chính được thiết kế chi tiết gồm: Trang chủ (Header, Menu điều hướng 2 tầng, Banner Slider, Khối hiển thị sản phẩm, Footer), Trang chi tiết sản phẩm (Details), Trang danh mục dạng nhạc (MusicFormat), Trang giỏ hàng (Cart), Giao diện đăng nhập/đăng ký và Trang quản trị Admin. Hệ thống cơ sở dữ liệu quan hệ được chuẩn hóa với 6 bảng dữ liệu.

Chương 4: Quản lý dự án

Nội dung chương 4 tập trung vào quy trình triển khai dự án qua 5 giai đoạn: Khởi tạo, Lập kế hoạch, Thực hiện, Giám sát - kiểm soát và Kết thúc. Mô hình quản trị 5W-1H-2C-5M được áp dụng để xác định rõ nhân sự chịu trách nhiệm, công cụ thực hiện và phương thức kiểm soát chất lượng. Kế hoạch quản lý rủi ro phân loại 5 nhóm nguy cơ: con người, thời gian, quy trình, công nghệ và tài nguyên, đồng thời thiết lập biểu đồ tiến độ dự án trên Microsoft Project.

Chương 5: Thực nghiệm và triển khai thiết kế hệ thống

Chương này mô tả chi tiết các bước lập trình và tích hợp hệ thống trên Visual Studio 2022:

  • Tích hợp Layout Template HTML/CSS vào thư mục Views/Shared/_LayoutUser.cshtml, thiết lập cặp thẻ @RenderBody().
  • Kết nối cơ sở dữ liệu bằng ADO.NET Entity Data Model, sinh tệp Model1.edmx từ CSDL QLbannhac.
  • Cài đặt các Controller và Action: NguoidungController (hàm Dangky, Dangnhap), MusicStoreController (hàm Index, Details, Dangnhac, SPTheodangnhac), GiohangController (xử lý Session giỏ hàng, thêm, xóa, cập nhật số lượng, tính tổng tiền) và AdminController (xác thực quản trị, CRUD sản phẩm băng đĩa, quản lý tài khoản và đơn hàng).
  • Xây dựng cơ chế bảo mật phiên làm việc (Session) cho khách hàng và quản trị viên.

Chương 6: Kiểm thử phần mềm

Tác giả thực hiện kiểm thử hệ thống theo hai nhóm tiêu chí:

  • Kiểm tra giao diện: Đánh giá 9 hạng mục gồm hiển thị Header, trang Home, Banner, kịch bản đăng nhập đúng/sai thông tin, tính đồng nhất của font chữ, căn lề văn bản, kích thước textbox và cơ chế phân trang.
  • Kiểm tra chức năng: Đánh giá 5 nhóm yêu cầu gồm liên kết, điều hướng, tính toàn vẹn của nội dung/hình ảnh, độ tương thích đa trình duyệt và độ chính xác của các truy vấn cơ sở dữ liệu (thêm/sửa/xóa).
  • Triển khai Hosting: Trình bày quy trình xuất bản website lên dịch vụ Somee thông qua nén tệp root dự án, sao lưu cơ sở dữ liệu SQL Server thành tệp .bak, phục hồi CSDL trên Somee và cập nhật chuỗi kết nối (connectionStrings) trong tệp Web.config. Tên miền thử nghiệm được kích hoạt thành công tại http://hangbangdialoithoii.com/MusicStore/Index.

Kết quả và đóng góp

Đồ án đã đạt được các kết quả kỹ thuật và ứng dụng thực tế sau:

  1. Xây dựng hoàn chỉnh website thương mại điện tử: Thiết lập hệ thống tương tác hai chiều giữa giao diện người dùng và cơ sở dữ liệu QLbannhac, phục vụ đầy đủ các chức năng xem thông tin, lọc theo dạng nhạc, đặt hàng, quản lý giỏ hàng và trang quản trị sản phẩm.
  2. Xuất bản ứng dụng thành công: Đưa toàn bộ mã nguồn và cơ sở dữ liệu lên dịch vụ hosting trực tuyến Somee với tên miền hoạt động thực tế.
  3. Áp dụng quy trình quản lý dự án bài bản: Mô phỏng quy trình quản lý dự án công nghệ thông tin từ khâu lập dự toán ngân sách (120 triệu đồng), phân tích rủi ro, phân bổ nguồn lực 5M đến giám sát tiến độ bằng Microsoft Project.
  4. Đóng góp về mặt giải pháp: Cung cấp mô hình tham khảo về việc ứng dụng công nghệ web ASP.NET MVC vào thị trường ngách (kinh doanh băng đĩa nhạc hoài cổ), kết hợp giải pháp đơn giản hóa quy trình thanh toán nhằm thích ứng với điều kiện vận hành thực tế.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Văn bản đồ án đã thẳng thắn ghi nhận các hạn chế kỹ thuật hiện tại:

  • Hệ thống hoạt động đôi chỗ chưa thực sự trơn tru, còn thao tác dư thừa trong luồng xử lý.
  • Mã nguồn chưa được tối ưu hóa triệt để, còn tồn tại các đoạn mã dư thừa hoặc thiếu đồng bộ.
  • Chưa thiết lập đầy đủ các ràng buộc toàn vẹn dữ liệu chặt chẽ và chưa kiểm soát toàn diện mọi trường dữ liệu nhập vào từ người dùng.
  • Giao diện người dùng còn mang tính thủ công, một số khu vực hiển thị còn đơn giản hoặc phối màu chưa đạt độ hài hòa cao về trải nghiệm người dùng (UX/UI).
  • Công tác quản lý hệ thống dự án chưa đạt độ chuyên nghiệp cao do hạn chế về kinh nghiệm thực tế của sinh viên.

Hướng mở rộng được tác giả đề xuất:

  • Bổ sung và nâng cao các ràng buộc kiểm tra dữ liệu đầu vào.
  • Tối ưu hóa mã nguồn C# và cấu trúc tầng điều khiển.
  • Ứng dụng các thư viện JavaScript nâng cao, jQuery, thiết kế Responsive thích ứng đa màn hình và cải tiến thiết kế UI/UX.
  • Mở rộng hệ thống để hỗ trợ nhiều danh mục đối tượng sản phẩm và phương thức thanh toán mới.

Giá trị tham khảo

Đồ án là tài liệu thực hành có giá trị tham khảo đối với:

  • Sinh viên ngành Kỹ thuật Phần mềm và Công nghệ Thông tin: Tham khảo phương pháp xây dựng một ứng dụng web hoàn chỉnh từ đầu đến cuối trên nền tảng ASP.NET MVC 5 kết hợp Entity Framework.
  • Người học các môn Kiến trúc và Tích hợp hệ thống, Quản lý dự án phần mềm: Tham khảo cấu trúc hồ sơ đồ án kết hợp giữa thiết kế kỹ thuật (database, code, test case) với tài liệu quản trị dự án (5W-1H-2C-5M, bảng phân tích chi phí, phân bổ nhân sự, quản lý rủi ro).
  • Phần đáng tham khảo nhất: Cấu trúc chi tiết các bảng CSDL quan hệ trong Chương 3, quy trình cài đặt Action/Controller trong Chương 5 và quy trình từng bước sao lưu - phục hồi CSDL để hosting web lên máy chủ Somee trong Chương 6.

Câu hỏi thường gặp

1. Cơ sở dữ liệu của hệ thống gồm những bảng nào và mối liên kết khóa ngoại ra sao?
Cơ sở dữ liệu QLbannhac gồm 6 bảng: Nhac, KhachHang, DonDatHang, ChiTietDatHang, Dangnhac, và Admin. Trong đó, Nhac liên kết với Dangnhac qua MaDangnhac; DonDatHang liên kết với KhachHang qua MaKH; ChiTietDatHang liên kết đồng thời với DonDatHang (qua SoDH) và Nhac (qua MaNhac).

2. Công nghệ và framework chính được sử dụng để phát triển website là gì?
Hệ thống được phát triển trên nền tảng ASP.NET MVC 5 (ngôn ngữ C#, Razor View Engine), sử dụng mô hình kết nối ADO.NET Entity Data Model (Model1.edmx) của Entity Framework để tương tác với cơ sở dữ liệu Microsoft SQL Server. Giao diện sử dụng HTML, CSS, JavaScript và jQuery.

3. Phạm vi xử lý nghiệp vụ của hệ thống đối với vấn đề bảo hành và đổi trả băng đĩa như thế nào?
Theo khảo sát nghiệp vụ tại mục 3.1 của đồ án, hệ thống quy định hàng đã mua và mở hộp thì không hỗ trợ đổi hoặc trả lại. Ngoài ra, chức năng bảo hành băng đĩa không nằm trong phạm vi giải quyết của hệ thống này.

4. Quy trình đưa website lên môi trường Internet (hosting) được thực hiện như thế nào?
Tác giả sử dụng dịch vụ hosting miễn phí Somee: Nén toàn bộ mã nguồn root của dự án thành tệp ZIP rồi tải lên và giải nén qua File Manager của Somee; tạo tệp sao lưu .bak của CSDL QLbannhac từ SQL Server nội bộ rồi Restore lên CSDL rỗng trên Somee; cuối cùng chỉnh sửa chuỗi kết nối connectionString trong tệp Web.config để trỏ vào CSDL trên Somee.

5. Đồ án áp dụng những công cụ và mô hình nào cho công tác quản lý dự án?
Dự án áp dụng mô hình quản trị 5 giai đoạn, mô hình 5W-1H-2C-5M, mô hình phân bổ nguồn lực 5M, lập bảng phân tích chi phí (trực tiếp, gián tiếp, rủi ro) với dự toán ngân sách 120 triệu đồng, và sử dụng phần mềm Microsoft Project để hoạch định tiến độ.

Kết luận

Đồ án môn học của sinh viên Tống Nguyễn Minh Triết đã hoàn thành mục tiêu thiết kế và xây dựng hệ thống website thương mại điện tử chuyên doanh băng đĩa nhạc trên nền tảng ASP.NET MVC và SQL Server. Báo cáo thể hiện đầy đủ chu trình phát triển phần mềm từ phân tích yêu cầu, thiết kế cơ sở dữ liệu quan hệ, lập trình chức năng, quản lý dự án đến kiểm thử và phát hành trực tuyến. Mặc dù còn một số hạn chế về tối ưu mã nguồn và ràng buộc dữ liệu, công trình đã cung cấp một mô hình giải pháp hoàn chỉnh, có tính ứng dụng thực tế và giá trị tham khảo rõ ràng cho sinh viên kỹ thuật phần mềm.