LỜI MỞ ĐẦU 1 – Lý do chọn đề tài: Xuất khẩu hàng hóa nông sản đóng vai trò quan trọng đối với các nước đang phát triển. Các nhà quản lý kinh tế tại những quốc gia đang phát triển luôn quan tâm đến những sản phẩm có lợi thế và đưa quốc gia đứng đầu về sản xuất, xuất khẩu hàng hóa đó. Ngành điều Việt Nam hiện nay là một trong những ngành chủ lực của nước ta, hàng năm kim ngạch xuất khẩu trên 1 tỷ USD đã đưa Việt Nam thành nước đứng đầu thế giới về xuất khẩu điều nhân. Trước đây Việt Nam chủ yếu xuất khẩu điều thô chưa qua chế biến, nhưng hiện nay với sự phát triển của chế biến điều nhân xuất khẩu nên hàng năm doanh nghiệp Việt Nam phải nhập khẩu lượng lớn điều thô từ nước ngoài để đáp ứng cho nhu cầu trong nước.
Tuy nhiên, doanh nghiệp trong ngành điều đã thực sự phải đối mặt rủi ro rất lớn với sự biến động thường xuyên về giá, hình thức buôn bán giao ngay truyền thống đã có nhiều rủi ro và hạn chế, như: trong xuất nhập khẩu chất lượng không đảm bảo, giao hàng không đúng hạn và nhiều yếu tố khác tác động như lãi suất, tỷ giá đã tác động đến sản xuất kinh doanh, nhưng những phương pháp phòng ngừa hiện tại không hiệu quả, phương pháp giao dịch có nhiều hạn chế, cơ sở thông tin về giá và thị trường tiêu thụ độ tin cậy không cao. Sàn giao dịch hàng hóa và các sản phẩm phòng ngừa rủi ro của các nước trên thế giới đã chứng minh được vai trò và lợi ích của nó đối với lĩnh vực nông nghiệp và đối với sự phát triển của nền kinh tế quốc gia. Sàn giao dịch hàng hóa cung cấp những công cụ phòng ngừa rủi ro biến động giá, hạn chế rủi ro tốt nhất cho doanh nghiệp và nông dân, công khai, minh bạch thông tin về giá và tiêu thụ hàng hóa để các nhà đầu tư xem xét đưa ra cá quyết định sản xuất LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com kinh doanh, đảm bảo chất lượng lượng hàng hóa trong giao dịch…Nhưng hiện nay Việt Nam chưa có sàn giao dịch và thị trường giao sau cho hạt điều, vì vậy tôi đã chọn đề tài “XÂY DỰNG THỊ TRƯỜNG GIAO SAU HẠT ĐIỀU ĐỂ PHÒNG NGỪA RỦI RO BIẾN ĐỘNG GIÁ CHO NGÀNH ĐIỀU VIỆT NAM”. 2 - Nội dung nghiên cứu: - Nghiên cứu đề tài trong nước trước đây về sàn giao dịch hàng hóa và thị trường giao sau hàng hóa.
- Kinh nghiệm về quá trình hình thành và phát triển của sàn giao dịch hàng hóa và thị trường giao sau một số quốc gia trên thế giới. Rút ra bài học kinh nghiệm để xây dựng sàn giao dịch hàng hóa và phát triển thị trường giao sau cho ngành điều Việt Nam. - Biến động giá điều trong nước, rủi ro do tác động của sự biến động về giá và t n tại trong hoạt động sản xuất, kinh doanh xuất nhập khẩu của ngành điều trong nước. - Thực trạng phòng ngừa rủi ro của doanh nghiệp điều Việt Nam, sàn giao dịch hàng hóa và thị trường giao sau hiện nay, khảo sát đối với doanh nghiệp và nông hộ tr ng điều về thị trường giao sau và sàn giao dịch hàng hóa, nghiên cứu các giải pháp để xây dựng sàn giao dịch hạt điều và phát triển thị trường giao sau để phòng ngừa rủi ro do sự biến động giá cho ngành điều.
3 – Mục tiêu nghiên cứu: Xác định sự cần thiết để xây dựng thị trường giao sau hàng hóa nông sản, các điều kiện của ngành điều cho việc xây dựng sàn giao dịch hàng hóa. Việc s dụng các sản phẩm phòng ngừa rủi ro trên thị trường giao sau và giao dịch hàng hóa qua các sở giao dịch giúp ngành điều phát triển ổn định góp phần phát triển kinh tế của đất nước. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 4 - Phạm vi và đối tƣợng nghiên cứu: Đối tượng nghiên cứu là ngành điều Việt Nam, sàn giao dịch hàng hóa và các sản phẩm phái sinh để phòng ngừa rủi ro biến động giá. Phạm vi nghiên cứu: ngành điều, nông hộ sản xuất và một số doanh nghiệp kinh doanh xuất nhập khẩu điều.
5 – Phƣơng pháp nghiên cứu: - Nghiên cứu đề tài, tài liệu, các bài báo, tạp chí và các báo cáo liên quan đến nội dung. - Thực hiện khảo sát, điều tra thực tế đối với một số doanh nghiệp ngành điều trong nước và nông hộ tr ng điều tại Bình Phước và Đ ng Nai kết hợp phương pháp nghiên cứu định tính trên cơ sở báo cáo của các ngân hàng, của ngành và hoạt động của các sàn giao dịch trong nước…để đưa ra nhận xét về rủi ro biến động giá và rủi ro trong hoạt động sản xuất, kinh doanh xuất nhập khẩu điều. -Tổng hợp các nội dung nghiên cứu, kinh nghiệm của các nước, kế thừa có phát triển các đề tài nghiên cứu trước đây từ đó đưa ra các giải pháp đề xuất. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 4 CHƢƠNG I THỊ TRƢỜNG GIAO SAU NÔNG SẢN ĐỐI VỚI VIỆC PHÕNG NGỪA RỦI RO BIẾN ĐỘNG GIÁ VÀ SÀN GIAO DỊCH HÀNG HÓA.Rủi ro đối với hàng nông sản và của ngành điều.
Hầu hết các nước đang phát triển đều dựa vào nông nghiệp trong nước để cung cấp lương thực thực phẩm cho tiêu dùng, nó tạo nên sự ổn định, đảm bảo an toàn cho phát triển và thông qua xuất khẩu sản phẩm nông nghiệp cung cấp ngoại tệ đáp ứng nhu cầu cho phát triển kinh tế. Sản phẩm từ nông nghiệp là đầu vào quan trọng cho sự phát triển của các ngành công nghiệp chế biến nông sản. Ngoài ra, ngành nông nghiệp còn làm phát triển thị trường nội địa thông qua việc người tiêu dùng tiêu thụ hàng hóa công nghiệp, hàng hóa tiêu dùng (vải, đ gỗ, dụng cụ gia đình, vật liệu xây dựng), hàng hóa tư liệu sản xuất (phân bón, thuốc trừ sâu, nông cụ, trang thiết bị, máy móc) là tiêu biểu cho sự đóng góp về mặt thị trường của ngành nông nghiệp đối với quá trình phát triển kinh tế. Sự đóng góp này bao g m cả việc bán lương thực, thực phẩm và nông sản nguyên liệu cho các ngành kinh tế khác.
Việc quan tâm bảo vệ nền nông nghiệp trong nước là một trong những vấn đề quan trọng trong chính sách của chính phủ các nước đang phát triển, nhưng trong hội nhập kinh tế thế giới các chính sách bảo trợ của chính phủ dần dần phải dỡ bỏ để đảm bảo công bằng trong giao thương quốc tế. Do đó nhu cầu các sản phẩm, công cụ, giải pháp phòng ngừa rủi ro một cách hiệu quả trong nông nghiệp rất cần thiết.Rủi ro đối với hàng nông sản: Sản phẩm nông nghiệp chứa đựng nhiều rủi ro thuộc về bản chất, như: thời tiết, thiên tai, dịch bệnh, sâu bệnh, biến động giá vật tư đầu vào, biến động bất LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 5 thường giá cả đầu ra, đầu vào đã ảnh hưởng đến sản xuất và kinh doanh nông sản, rủi ro gặp phải còn có thể phân loại thành: - Rủi ro sản xuất: sự không chắc chắn về số lượng và chất lượng đầu vào. Điều này đối với hàng hóa nông sản là thường gặp phải do chịu ảnh hưởng từ điều kiện tự nhiên. - Rủi ro giá: sự biến động về giá hàng hóa nông sản xảy ra do rủi ro trong sản xuất nêu trên, ngoài ra còn phụ thuộc vào các yếu tố tác động khác, như: chiến tranh, suy thoái kinh tế và các thủ thuật kinh doanh… - Rủi ro thị trường: do không chắc chắn về đầu ra, vì có thể các đối tác sẽ nhập hàng ít nếu như họ tìm được ngu n cung từ các quốc gia khác.
- Rủi ro đối tác: trong giao dịch có những đối tác có thể sẽ không thực hiện tốt hoặc không thực hiện những điều khoản trong hợp đ ng, nhưng về thanh toán, giao hàng, vận chuyển… - Rủi ro lãi xuất: do các khoản đảm bảo không chắc chắc có bù đắp được vốn lưu động trong suốt mùa vụ và đầu tư cho mùa vụ tới hay không. Việc thay đổi lãi xuất trong nước ảnh hưởng đến chi phí s dụng vốn vay của các doanh nghiệp. - Rủi ro thể chế: những thay đổi trong cơ chế, chính sách hỗ trợ từ chính phủ có thể tác động đến sản xuất và kinh doanh của ngành. Những cơ chế, chính sách này là những biện pháp hỗ trợ nông nghiệp của nhà nước nhằm tăng khả năng cạnh tranh hàng hóa nông sản của nước ta và đối phó với hàng nhập khẩu có thể gây thiệt hại cho nền kinh tế hoặc cho những sản phẩm nông nghiệp.
Bảo hộ nông nghiệp thường thực hiện bằng hai cách: + Các rào cản về thương mại hàng hóa nông sản bằng các công cụ thuế quan hoặc phi thuế quan. + Các biện pháp hỗ trợ giá đầu vào, thu mua và bán hàng, cho vay để sản xuất và tiêu thụ sản phẩm. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 6 Tùy từng loại sản phẩm, từng thời điểm chính phủ sẽ thực hiện một trong hai cách hoặc phối hợp cả hai cách. - Rủi ro tỷ giá: sự thay đổi tỷ giá ảnh hưởng thu nhập của các đối tượng tham gia xuất nhập khẩu nông sản, cũng như làm thay đổi giá hàng hóa trong nước nhất là đối với hàng hóa xuất nhập khẩu.
- Rủi ro cạnh tranh: hội nhập kinh tế thế giới, thuế nhập khẩu hàng nông sản không còn là trở ngại nhưng phải cạnh tranh công bằng hơn khi tự do thương mại được mở rộng. Đó vừa là cơ hội vừa là thách thức đối với doanh nghiệp xuất nhập khẩu Việt Nam. Những loại rủi ro này ảnh hưởng nghiêm trọng đối với các nước đang phát triển, ngành nông nghiệp đóng vai trò quan trọng mà sản phẩm sản xuất ra phụ thuộc nhiều vào xuất khẩu. Mặc dù ngành nông nghiệp Việt Nam từ trước đến giờ luôn có can thiệp của chính phủ để bảo hộ, hỗ trợ bằng các chính sách thuế quan và phi thuế quan, nhưng hội nhập nên biến động về kinh tế giữa các quốc gia ngày càng nhiều, chính phủ các nước dần tháo gỡ các biện pháp bảo hộ trong lĩnh vực nông nghiệp, vì vậy một sự biến động của một quốc gia dù lớn hay nhỏ đều có những tác động nhất định đối với thị trường thế giới.Rủi ro đối với ngành điều Cũng như các mặt hàng nông sản khác, ngành điều cũng có các rủi ro trong nông nghiệp.
Trong vài năm qua, được nhận xét của nhiều người là ngành dễ làm giàu, nhưng hiện nay ngành điều cũng đang đối mặt với nhiều khó khăn trong kinh doanh.