Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu, cơ sở lý luận và thực tiễn về xây dựng nông thôn mới. - Chương 2: Phương pháp nghiên cứu. - Chương 3: Thực trạng xây dựng nông thôn mới trên địa bàn huyện Chi Lăng, tỉnh Lạng Sơn. - Chương 4: Định hướng và giải pháp đẩy mạnh xây dựng nông thôn mới trên địa bàn huyện Chi Lăng, tỉnh Lạng Sơn.
4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU, CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài Bên cạnh hệ thống lý luận chung nhất về nông nghiệp, nông thôn và nông dân, trong bối cảnh toàn cầu hóa và hội nhập kinh tế quốc tế, các quốc gia có trình độ phát triển khác nhau có khuynh hƣớng tiếp cận khác nhau trong việc nghiên cứu phát triển nông nghiệp, nông thôn nói chung và xây dựng NTM nói riêng phù hợp với từng điều kiện, hoàn cảnh trong mỗi giai đoạn nhất định của quốc gia đó. Cuốn sách của Frank Ellis mang tựa đề “Chính sách nông nghiệp trong các nƣớc đang phát triển” (Phạm Thị Mỹ Dung dịch-1995) đã chỉ ra những vấn đề cơ bản của chính sách nông nghiệp ở các nƣớc đang phát triển thông qua nghiên cứu lý thuyết và thực tiễn ở nhiều quốc gia châu Á, châu Phi và châu Mỹ La tinh. Cuốn sách là bức tranh toàn cảnh về các chính sách phát triển nông nghiệp bao gồm chính sách phát triển vùng, chính sách hỗ trợ đầu vào, đầu ra cho sản xuất nông nghiệp, chính sách thƣơng mại nông sản và những vấn đề phát sinh trong quá trình đô thị hóa tác động đến nông nghiệp, nông thôn và nông dân.
Tác giả khẳng định “Chính sách đƣợc xác định nhƣ đƣờng lối hành động mà Chính phủ lựa chọn đối với một lĩnh vực của nền kinh tế- trong đó có nông nghiệp, kể cả các mục tiêu của Chính phủ tìm kiếm và sự lựa chọn các phƣơng pháp để theo đuổi mục tiêu đó”. Nói cách khác, công trình đã khẳng định vai trò quản lý Nhà nƣớc trên mọi lĩnh vực của nền kinh tế, đồng thời cũng phân tích mối quan hệ giữa Nhà nƣớc, thị trƣờng và chính sách trong lĩnh vực nông nghiệp. Nghiên cứu này cũng xem xét nền 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com nông nghiệp của các nƣớc đang phát triển trong quá trình chuyển sang nền sản xuất hàng hóa gắn với phát triển thƣơng mại nông sản toàn cầu. Ngoài ra, tác giả còn nêu lên những mô hình thành công, thất bại và bài học kinh nghiệm trong việc phát triển nông nghiệp, nông thôn và giải quyết vấn đề nông dân.
Tuy nhiên, công trình này mới chỉ chú trọng nghiên cứu góc độ chính sách gắn với những điều kiện kinh tế - xã hội của nông thôn các nƣớc đang phát triển nói chung. Kỷ yếu Hội thảo khoa học quốc tế “Công nghiệp hóa nông thôn Hàn Quốc: Bài học cho phát triển nông thôn Việt Nam” (2012) gồm những bài viết của các học giả trong nƣớc và quốc tế về thực trạng nông thôn Hàn Quốc nhƣ vai trò của khoa học công nghệ, nguồn nhân lực và các chính sách hỗ trợ tài chính cho các chủ thể kinh tế nông thôn đối với quá trình công nghiệp hóa nông thôn ở Hàn Quốc; vai trò của từng chủ thể bao gồm Nhà nƣớc, các doanh nghiệp và cộng đồng nông dân, dân cƣ nông thôn đối với sự nghiệp công nghiệp hóa nông thôn của Hàn Quốc. Đặc biệt, hội thảo đi sâu phân tích phong trào xây dựng làng mới (Phong trào Saemaul Undong) từ những năm 1970 đã đem lại những chuyển biến to lớn trong sự phát triển nông thôn nói riêng và sự phát triển kinh tế-xã hội của Hàn Quốc nói chung. Từ những phân tích, đánh giá thực trạng nông thôn Hàn Quốc trong quá trình công nghiệp hóa, những khó khăn, bất cập và dự báo phát triển rút ra cho Việt Nam những bài học kinh nghiệm quý báu nhằm xây dựng một nền kinh tế nông nghiệp phát triển, công nghiệp hóa nông nghiệp, nông thôn, nhất là trong giai đoạn thực hiện Chƣơng trình mục tiêu quốc gia xây dựng Nông thôn mới đƣợc Chính phủ phát động trên cả nƣớc.
Là một nƣớc nông nghiệp lâu đời, phát triển nông nghiệp, nông thôn và xây dựng nông thôn mới luôn đóng vai trò quan trọng trong sự phát triển kinh tế - xã hội của Việt Nam. Trong những năm qua, xây dựng NTM luôn là mối 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com quan tâm lớn của Đảng, Nhà nƣớc, đồng thời cũng thu hút nhiều sự quan tâm của các nhà nghiên cứu, các nhà hoạch định chính sách. Chính vì thế, trong thời gian qua đã có nhiều công trình nghiên cứu về vấn đề nông nghiệp, nông thôn và xây dựng NTM. Cuốn “Cẩm nang hƣớng dẫn xây dựng nông thôn mới” của Bộ Kế hoạch và Đầu tƣ (2015) giới thiệu những nội dung cơ bản của Chƣơng trình MTQG xây dựng nông thôn mới; các quy định thi đua, khen thƣởng trong phong trào chung sức xây dựng NTM.
Cuốn sách là tài liệu hữu ích góp phần trang bị cho đội ngũ cán bộ cơ sở và nhân dân những chủ trƣơng, chính sách của Đảng và Nhà nƣớc về Chƣơng trình xây dựng nông thôn mới. Từ đó giúp cho cán bộ, công chức, viên chức và nhân dân hiểu về tầm quan trọng của Chƣơng trình MTQG xây dựng nông thôn mới; hiểu đƣợc nội dung, phƣơng pháp, cách làm, nghĩa vụ và trách nhiệm trong việc xây dựng nông thôn mới. Cuốn sách “Xây dựng nông thôn mới - Những vấn đề lý luận và thực tiễn” do Vũ Văn Phúc chủ biên (2012) là một trong những công trình tiêu biểu nhằm tổng hợp những nội dung căn bản về vấn đề xây dựng NTM ở Việt nam giai đoạn hiện nay. Cuốn sách gồm các bài viết của các nhà khoa học, lãnh đạo nhiều cơ quan trung ƣơng, các địa phƣơng, các ngành, các cấp về vấn đề xây dựng nông thôn mới.
Cuốn sách đề cập hai nội dung chính bao gồm: 1. Những vấn đề lý luận chung và kinh nghiệm quốc tế về xây dựng nông thôn mới; 2. Thực tiễn xây dựng nông thôn mới ở Việt Nam. Mỗi bài viết, mỗi cách viết khác nhau nhƣng đều bàn đến những khía cạnh đa dạng của việc xây dựng nông thôn mới: vấn đề quy hoạch, an sinh xã hội, chính sách đất đai, bảo vệ môi trƣờng; đặc biệt nhiều bài viết tập trung nghiên cứu kinh nghiệm của một số nƣớc trên thế giới nhƣ: Trung Quốc, Nhật Bản, Mỹ, Hàn Quốc, Thái Lan về vấn đề này.
Từ đó giúp Việt Nam có cách 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com nhìn nhận tổng quát để nghiên cứu, áp dụng phù hợp với điều kiện, hoàn cảnh đất nƣớc. Cuốn sách cũng đã tổng hợp nhiều bài viết mang tính thực tiễn về xây dựng nông thôn mới ở một số tỉnh của nƣớc ta hiện nay. Luận án tiến sỹ “Xây dựng nông thôn mới trong phát triển kinh tế - xã hội ở tỉnh Bắc Ninh" (2015) của tác giả Nguyễn Văn Hùng đã hệ thống hóa cơ sở lý luận và một số bài học thực tiễn về xây dựng NTM trong phát triển kinh tế - xã hội. Nói cách khác, nghiên cứu này đã nhấn mạnh vai trò quan trọng của xây dựng NTM đối với sự phát triển KT-XH nói chung.
Điểm đáng lƣu ý của nghiên cứu này là tác giả chú trọng phân tích những vấn đề xây dựng nông thôn mới ở địa phƣơng cấp tỉnh mà cụ thể là nghiên cứu điển hình về xây dựng NTM ở tỉnh Bắc Ninh. Từ thực trạng, tác giả đã đề xuất một số giải pháp mang tính ứng dụng cao trong việc đẩy mạnh xây dựng NTM ở tỉnh Bắc Ninh đến năm 2020. Nghiên cứu này là tài liệu tham khảo hữu ích cho các địa phƣơng trong xây dựng NTM qua bài học kinh nghiệm rút ra từ thực trạng của Bắc Ninh từ những điểm tƣơng đồng nhất định về điều kiện và tiền đề. Luận văn thạc sĩ “Đẩy mạnh quá trình xây dựng nông thôn mới trên địa bàn huyện Mỹ Hào, tỉnh Hƣng Yên” của tác giả Nguyễn Xuân Chính (2014) đã phân tích, đánh giá thực trạng, chỉ ra những mặt tích cực cũng nhƣ yếu kém và đề xuất giải pháp nhằm đẩy mạnh quá trình xây dựng nông thôn mới tại địa phƣơng.
Luận văn thạc sĩ“Kinh tế nông thôn trong xây dựng nông thôn mới ở huyện Kim Sơn, tỉnh Ninh Bình” của tác giả Trần Hồng Quảng (2015) đã phân tích, đánh giá thực trạng phát triển kinh tế nông thôn trong xây dựng nông thôn mới ở huyện Kim Sơn, chỉ ra những hạn chế, từ cơ sở đó đề ra những giải pháp, kiến nghị. Các công trình nghiên cứu trên đây ở các cấp độ khác nhau, phạm vi và thời gian nghiên cứu khác nhau đã từng bƣớc xây dựng hoặc đi sâu phân tích 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com khuôn khổ lý luận và thực tiễn xây dựng nông thôn mới trong và ngoài nƣớc; cũng nhƣ đề xuất các giải pháp cho từng vùng miền, từng địa phƣơng cụ thể, đây là những tài liệu quý cho các địa phƣơng trên cả nƣớc tham khảo trong quá trình triển khai thực hiện xây dựng nông thôn mới. Tuy nhiên, cho tới nay chƣa có công trình khoa học nào nghiên cứu chuyên biệt, có hệ thống về xây dựng nông thôn mới trên địa bàn huyện Chi Lăng, tỉnh Lạng Sơn. Những công trình nghiên cứu nói trên có giá trị tham khảo quý báu đối với tác giả trong quá trình thực hiện đề tài luận văn thạc sĩ này.
Cơ sở lý luận về xây dựng nông thôn mới 1. Một số khái niệm 1. Nông thôn Theo lý luận về xã hội của Mác và Ăng-ghen, phân công lao động xã hội tách loài ngƣời thành hai phân hệ chính: đô thị và nông thôn với những khác biệt nhất định tùy thuộc vào quan niệm của mỗi quốc gia. Do đó, có nhiều quan điểm khác nhau về nông thôn.
Theo tổ chức lƣơng thực và nông nghiệp Liên Hợp quốc, nông thôn đƣợc định nghĩa theo hai hình thức: Thứ nhất, thành thị đƣợc xác định bởi luật, gồm tất cả những trung tâm của tỉnh, huyện, các vùng còn lại đƣợc định nghĩa là nông thôn; Thứ hai, phân định theo mật độ dân số. Đến nay, khái niệm nông thôn đƣợc thống nhất với quy định tại Thông tƣ số 54/2009/TT-BNNPTNT ngày 21-8-2009 của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, “Nông thôn là phần lãnh thổ không thuộc nội thành, nội thị các thành phố, thị xã, thị trấn đƣợc quản lý bởi cấp hành chính cơ sở là ủy ban nhân dân xã”. Đây là cách hiểu theo nghĩa hẹp về địa giới hành chính.