Xây Dựng Nhà Nước Pháp Quyền Thời Kỳ Đổi Mới (1986 - 2001)

Luận văn tốt nghiệp giáo dục nghiên cứu tốt nghiệp giáo dục chính trị đảng lãnh đạo xây dựng nhà nước pháp quyền thời kỳ đổi mới 1986 2001, điều tra thực trạng, phân tích số liệu,

• Tác giả: Tông Thị Hạnh
• Người hướng dẫn: Th.S Nguyễn Trung Tinh
• Trường học: Trường Đại Học Sư Phạm Tp. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Giáo Dục Chính Trị
• Đề tài: Xây Dựng Nhà Nước Pháp Quyền Trong Thời Kỳ Đổi Mới (1986 - 2001)
• Loại tài liệu: khóa luận
• Năm xuất bản: 2005
• Địa điểm: Thành Phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: KHÁI QUÁT LỊCH SỬ TƯ TƯỞNG VỀ NHÀ NƯỚC PHÁP QUYỀN TRONG MỐI QUAN HỆ VỚI SỰ PHÁT TRIỂN CỦA XÃ HỘI
• 1.1. Quá trình hình thành và phát triển tư tưởng nhà nước pháp quyền trong sự phát triển của xã hội
• 1.2. Quá trình hình thành và phát triển tư tưởng nhà nước pháp quyền ở phương Đông
• 1.3. Quá trình hình thành và phát triển tư tưởng nhà nước pháp quyền ở phương Tây
• 2. CHƯƠNG 2: QUÁ TRÌNH HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN ĐƯỜNG LỐI XÂY DỰNG NHÀ NƯỚC PHÁP QUYỀN XÃ HỘI CHỦ NGHĨA CỦA ĐẢNG
• 2.1. Sự lãnh đạo của Đảng đối với nhà nước theo hướng xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa
• 2.1.1. Tính tất yếu của việc xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa ở nước ta
• 2.1.2. Một số đặc điểm cơ bản của nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam
• 2.2. Một số phương hướng cơ bản trong việc xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa
• 2.2.1. Đổi mới, hoàn thiện bộ máy nhà nước dưới sự lãnh đạo của Đảng
• 2.2.2. Xây dựng đội ngũ cán bộ, công chức của nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Xây Dựng Nhà Nước Pháp Quyền Trong Đổi Mới

Giai đoạn từ năm 1986 đến 2001 đánh dấu một bước ngoặt quan trọng trong việc xây dựng nhà nước pháp quyền tại Việt Nam. Công cuộc đổi mới kinh tế không chỉ mang lại những thành tựu về kinh tế mà còn đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc hoàn thiện hệ thống chính trị. Nhà nước pháp quyền được xác định là một trong những mục tiêu hàng đầu nhằm đảm bảo quyền lợi của nhân dân và phát triển bền vững.

1.1. Khái Niệm Nhà Nước Pháp Quyền

Nhà nước pháp quyền là một khái niệm quan trọng trong việc tổ chức và quản lý xã hội. Nó đảm bảo rằng mọi hoạt động của nhà nước đều phải tuân thủ pháp luật, từ đó bảo vệ quyền lợi của công dân.

1.2. Vai Trò Của Đảng Trong Xây Dựng Nhà Nước Pháp Quyền

Đảng Cộng sản Việt Nam đóng vai trò lãnh đạo trong việc xây dựng nhà nước pháp quyền. Sự lãnh đạo này không chỉ đảm bảo tính hợp pháp mà còn tạo ra môi trường chính trị ổn định cho sự phát triển kinh tế - xã hội.

II. Những Thách Thức Trong Xây Dựng Nhà Nước Pháp Quyền

Mặc dù đã đạt được nhiều thành tựu, nhưng việc xây dựng nhà nước pháp quyền vẫn gặp phải nhiều thách thức. Tình trạng tham nhũng, sự thiếu minh bạch trong quản lý nhà nước và sự chậm trễ trong việc thực thi pháp luật là những vấn đề cần được giải quyết.

2.1. Tình Trạng Tham Nhũng Trong Hệ Thống Chính Trị

Tham nhũng là một trong những vấn đề nghiêm trọng ảnh hưởng đến sự phát triển của nhà nước pháp quyền. Nó không chỉ làm suy yếu niềm tin của nhân dân mà còn cản trở sự phát triển bền vững của đất nước.

2.2. Thiếu Minh Bạch Trong Quản Lý Nhà Nước

Thiếu minh bạch trong quản lý nhà nước dẫn đến sự nghi ngờ và bất bình trong xã hội. Cần có các biện pháp cụ thể để tăng cường tính minh bạch và trách nhiệm giải trình của các cơ quan nhà nước.

III. Phương Pháp Xây Dựng Nhà Nước Pháp Quyền Hiệu Quả

Để xây dựng nhà nước pháp quyền, cần áp dụng các phương pháp hiệu quả nhằm cải cách hành chính và nâng cao năng lực của đội ngũ cán bộ, công chức. Việc cải cách này không chỉ giúp nâng cao hiệu quả quản lý mà còn tạo ra môi trường pháp lý thuận lợi cho sự phát triển.

3.1. Cải Cách Hành Chính Để Tăng Cường Hiệu Quả

Cải cách hành chính là một trong những phương pháp quan trọng để xây dựng nhà nước pháp quyền. Cần thiết phải đơn giản hóa thủ tục hành chính và nâng cao chất lượng dịch vụ công.

3.2. Nâng Cao Năng Lực Đội Ngũ Cán Bộ

Đội ngũ cán bộ, công chức cần được đào tạo bài bản và nâng cao năng lực chuyên môn. Điều này sẽ giúp họ thực hiện tốt hơn nhiệm vụ của mình trong việc xây dựng nhà nước pháp quyền.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Nhà Nước Pháp Quyền

Việc xây dựng nhà nước pháp quyền không chỉ là lý thuyết mà còn cần được áp dụng thực tiễn. Các chính sách và pháp luật cần được thực thi một cách nghiêm túc để đảm bảo quyền lợi của công dân và phát triển xã hội.

4.1. Kết Quả Nghiên Cứu Về Nhà Nước Pháp Quyền

Nghiên cứu cho thấy rằng việc thực thi pháp luật một cách nghiêm túc đã giúp nâng cao niềm tin của nhân dân vào nhà nước pháp quyền. Điều này là cần thiết để xây dựng một xã hội công bằng và văn minh.

4.2. Các Mô Hình Thành Công Trong Xây Dựng Nhà Nước Pháp Quyền

Một số mô hình thành công trong việc xây dựng nhà nước pháp quyền ở các quốc gia khác có thể được áp dụng tại Việt Nam. Việc học hỏi từ kinh nghiệm quốc tế sẽ giúp cải thiện hệ thống pháp luật và quản lý nhà nước.

V. Kết Luận Về Tương Lai Của Nhà Nước Pháp Quyền

Tương lai của nhà nước pháp quyền tại Việt Nam phụ thuộc vào sự quyết tâm của Đảng và Nhà nước trong việc thực hiện các cải cách cần thiết. Việc xây dựng một nhà nước pháp quyền vững mạnh sẽ góp phần quan trọng vào sự phát triển bền vững của đất nước.

5.1. Định Hướng Phát Triển Nhà Nước Pháp Quyền

Định hướng phát triển nhà nước pháp quyền cần phải được xác định rõ ràng và cụ thể. Các chính sách cần phải được thực hiện đồng bộ và hiệu quả để đạt được mục tiêu đề ra.

5.2. Vai Trò Của Nhân Dân Trong Xây Dựng Nhà Nước Pháp Quyền

Nhân dân đóng vai trò quan trọng trong việc xây dựng nhà nước pháp quyền. Sự tham gia của họ trong các hoạt động chính trị và xã hội sẽ góp phần nâng cao tính dân chủ và minh bạch trong quản lý nhà nước.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: KHÁI QUÁT LỊCH SỬ TƯ TƯỞNG VỀ NHÀ NƯỚC PHÁP QUYỀN TRONG MỐI QUAN HỆ VỚI SỰ PHÁT TRIEN CUA XÃ HỘI.1 Quá trình hình thành và phát triển tư tưởng nhà nước pháp quyên trong sự phát triển của xã hội. Từ thời cổ dai, mim mống tư tưởng về nhà nước pháp quyền đã xuất hiện dưới dạng các quan điểm triết học, chính trị của các nhà tư tưởng, các nhà cẩm quyển có tinh thắn cải cách. Sự hưng suy của các triểu đại, các nên dân chủ trước mỗi bước nhát triển của nhân loại déu đặt ra những câu hỏi có tính phổ quát: quyền lực nhà nước từ đâu mà có: làm thé nào để quyền lực nhà nước không bi thoái hoá, biến chất: nha nước và pháp luật là gì và kết hợp với nhau như thế nao; công dân có vị trí như thế nào trong mối quan hệ với nhà nước và pháp luật; nhà nước như thế nào thì đáp ứng được sự phát triển của xã hội. Qua quá trình lịch sử lâu đài, loài người dan dan tim thấy cầu trả lời cho những vấn để trên bằng việc tổ chức nhà nước thành nhà nước pháp quyền — nhà nước được tổ chức và vận hành hằng những cơ chế bảo đảm quyền lực của nó thuộc về nhân dân, chứ không phải thuộc về người cẩm quyền: nhà nước quản lý xã hội bằng phap luật chứ không phải bing y muốn chủ quan của người cẩm quyền.

Ngay từ thời cổ dai, người ta đã bất đâu tim kiếm các nguyễn tắc, hình thức và cơ cấu để thiết lập mối quan hệ giữa pháp luật và quyền lực. Pháp luật trở thành sức mạnh quyền lực, nhữ vào sự thừa nhãn và ủng hộ của quyền lực: còn quyền lực công công được tổ chức có trật tự thì thừa nhận pháp luật. Sự nhận thức về nhà nước như một tổ chức của sức mạnh quyền lực công cộng là tư tưởng cơ bin của tổ chức nhà nước pháp quyền. Những hat giống tư tưởng vẻ nhà nước pháp quyển ấn ủ qua đêm dai trung cổ hàng nghìn năm, đã bừng nở vào thời đại Phục hưng, Anh sang, và nhất là vào thời kỳ chuẩn bj các cuộc cách mạng tư sản ở Tây Âu thế kỷ XVII - XVII.

Học thuyết về nhà nước pháp quyền tư sản ra đời dựa trên cơ sở các quan điểm pháp luật của giai cấp tư sản đang lên, đã tấn công quyết liệt và làm sụp để từng mảng lớn chế độ phong kiến độc đoán và chuyên quyền. Qua hàng nghìn năm, nhà nước pháp quyền từ những ý tưởng đã trở thành học thuyết và từ học thuyết qua hằng trăm năm đã được hiện thực hoá một phẩn trong các nhà nước tư sản với những đặc điểm khác nhau của mỗi nước. Cho đến nay, nhà nước pháp quyền tư sản đã tích luy được không ít những giá trị phổ biến, nhưng do bản chất giai cấp tư sản chỉ phối nên nó vẫn chưa phải là nhà nước pháp quyền với đúng nghĩa của nó và có khả năng đáp ứng sự phat triển tiếp theo của lịch sử nhân loại. Chủ nghĩa Mác- Lênin, dựa trên cơ sở thế giới quan duy vật biện chứng và duy vật lịch sử, đã thực hiện cách tiếp cận mới sâu sắc và triệt để hơn đối với vấn để nhà nước pháp quyền.

Giữa nhà nước xã hội chủ nghĩa và những giá trị phổ biến của nhân loại về nhà nước pháp quyền có quan hệ nội tại với nhau. Xây dung nhà nước pháp quyển xã hội chủ nghĩa là nhằm đáp ứng yêu cầu khách quan về mọi mặt trong sự nhát triển tiếp theo của lịch sử nhãn loại là quá độ lên CNXH.1 Quá trình hình thành và phát triển tư tưởng nhà nước pháp quyển ở phương Đông. Ở phương Đông, do ảnh hưởng của điều kiện tự nhiên, nên cùng với sự ra đời của các quốc gia đẫn tộc là sự xuất hiện các nha nước — công xã nông thôn, những “hình thức nhà nước thô sơ nhất, tức là chế độ chuyên chế phương Đông” [3,255]. Đặc trưng cơ bản của chúng là: quyền lực tập trung trong tay vua; bạo lực và ton giáo là công cụ bao đảm tinh hợp nhánp của nhà nước; vua là Thiên tử, pháp luật là Mệnh thiên; Nhà nước là công cụ toàn năng của vua để trị nước, an dân.

Nhà nước Ai Cập cổ đại là một trong những nhà nước xuất hiện thuộc loại sớm nhất thể giới, tốn tại đến tận thể kỷ IV va IL trước Công nguyên. Theo truyền thuyết Ai Cập, Chúa trời từng nói với vua Ramgiésu II (1300 trước Công nguyên) rằng: “Ta là cha của con. Ta trao cho con sứ mệnh của trời đất để con cai quản. Ngay từ đầu.

người nô lệ đã không tin vào tính hợp pháp và tinh công bằng của nhà nước áp hức hóc lột cho dù đã được thần thánh hoá. Họ từng hước nhận thức rằng, quyển lực nhà nước ma trao cho vua, dù vua anh minh nhường nào. thì bạo lực vẫn xảy ra. Vua “Khoác lên minh tấm áo của vị linh mục” là để che day sự độc đoán, chuyển quyển.

Ở nhà nước Babilon cổ đại, bộ luật của vua Hammurapi (1792- 1750 trước Công nguyên) là bộ luật thành văn cổ nhất thế giới với 3900 năm tuổi. Vua chúa và và tang lớp chủ nô Babilon cổ đại đã dùng hệ thống pháp luật này hảo vệ chế độ sở hữu của tang lớp chủ nỗ và cai trị xã hội. Trong Nhà nước Ấn Độ cổ đại, pháp luật được sử dụng rất sớm để bảo vệ các giáo sỹ đạo Balamén và trừng trị những kẻ xâm phạm đến chế độ sở hữu. Người An Độ quan niệm: "một chính quyền trừng phạt mạnh đó là điều duy nhất bảo đảm cho sự tổn tại cho hôm nay và tương lai” {12,42}.

Lich sử xã hội chiếm hữu nô lệ ở Trung Quốc cổ đại (từ thiên niên kỷ thứ I trước Công nguyễn) là lịch sử đấu tranh quyết liệt xung quanh việc lựa chọn phương thức trị nước, an dan giữa cac trường phái chính trị — xã hội khác nhau {vỗ vi nhì trị, kiêm ái trị, nhân trị, lễ trị đức trị và pháp trị. Hàn Phi (280 - 230 trước Công nguyên) là người phát triển tư tưởng pháp trị lên đỉnh cao. Theo đó, pháp luật là cơ sở duy nhất diéu khiển công việc nhà nước và xã hội. Thời thế thay đổi thì pháp luật cũng thay đổi.

Pháp luật định chuẩn hành vị con người và xã hội. Pháp luật muốn thực hiện được thì phải dựa vào “thé” và “thuật”. Nội dung chủ yếu của tư tưởng pháp trị này là thừa nhận quyền hình đẳng của các tầng lớp địa chủ phong kiến trước pháp luật, lấy pháp luật thay cho lễ làm củng cụ trị nước. an din và tiền để cho việc xây dựng chế độ phong kiến vững mạnh: tôn trọng pháp luật là diéu kiện làm cho đất nước gidu mạnh.

“Lam việc theo long tư lợi thì hỗn loạn, làm việc theo tư pháp thi ẩn định" |41,71, hình phạt không trừ bac đại phu. Tư tưởng pháp trị thể hiện sự tin tưởng vào tiến hoá của lịch sử. Chủ trương nháp trị của Hàn Phi thích ứng với xu thé vận động khách quan của xã hội Trung Quốc đương thời, đó là giai đoạn kết thúc chế độ phong kiến cat cứ “tranh há đỗ vương”, thiết lập chế độ nhong kiến trung ương tập quyền. Như vậy là, sự phát triển của xã hội có giai cấp ở Phương Đông từ thời cổ đại đã can đến môt nhà nước vững mạnh, quản lý đất nước bằng pháp luật.

Ngay từ khi có nhà nước, người Phương Đông đã thấy được xu hướng lạm dụng và thèm khát quyền lực của người cẩm quyền. Việc tìm kiểm phương thức quản lý có hiệu quả lại gặp mẫu thuẫn là: quản lý theo kiểu đức trị, tức để cao tấm gương đạo đức của kẻ cai trị để dân noi theo và duy trì sự ổn định xã hội. Kiểu quản lý này có nhân đạo, én hoà và có vẻ duy trì lâu dài sự ổn định xã hội nhưng thật khó có những bước phát triển mạnh mẽ. Quản lý xã hội theo kiểu pháp trị hà khắc và tàn bạo.

không can đến lòng tin thi thật khó có sự phát triển bén vững. Vì pháp luật chỉ là ý chí của vua được luật hoá và buộc đân phải theo. Đức trị và pháp trị bị áp dụng cực đoan đều bóp nghẹt con đường dẫn đến sự phát triển của xã hội. Các tư tưởng về nhà nước và pháp luật trên, về cơ ban, déu dựa trên thế giới quan duy tim, siêu hình và trình độ tri thức kinh nghiệm, Xã hội Phương Đông cổ đại được quản lý theo kiểu pháp trị trong thời gian ngắn hơn so với đức trị là vì nó chưa thoát ra khỏi những định để có sin (lời dạy của tiên vương, thánh hiển) để vươn lên khái quát những tư tưởng mới phản ánh đúng yêu cau phát triển của mỗi thời đại.12 Quá trình hình thành và pháp triển tư tưởng Nhà nước pháp quyển ở Phương Tây.

Tư tưởng về nhà nước và pháp luật và các hình thức tổ chức chính trị thực tiễn ở Phương Tây cổ dai gần lién với qua trình tiến hoá của xã hội chiếm hữu nô lẽ và nên dân chủ Hy Lạp, La Mã qua các nền cộng hoà dân chủ Aten, Spáctd và La Mã. Đây là thời kỳ diễn ra cuộc đấu tranh giữa hai đường lối trị nước là chủ nỗ dẫn chủ (đại diện cho thợ thủ công và thương gia) và chủ nỗ chuyên chính (đại điện cho nông đắn). Cuối cùng đường lối din chủ đã thắng. Lịch sử La Mã cổ đại là lịch sử hình thành và củng cổ nhà nước và chế độ chính trị của nó.

Bộ luật La Mã xuất hiện là một bước tiến bộ, đánh đấu sự ra đời của một nhà nước quản lý xã hội bằng pháp luật và tạo điểu kiện cho người dẫn tham gia vào đời sống chính trị của đất nước. Đối với La Mã cổ đại. những mắm mống tư tưởng và tổ chức chính trị, nhà nước có liên quan đến nhà nước pháp quyền đã được tích luỹ trong diéu kiện phát triển cao nhất và sự sụp để sau đó của chế độ dan chủ, chủ nỗ. Đại biểu nổi tiếng của học thuyết Nhà nước pháp quyển tư sản là Môngtécxkiơ (1689 - 1755) — nhà tư tưởng khai sáng Pháp.

Ông quan niệm mỗi quốc gia déu có ba thứ quyền là lập pháp, hành pháp và tư pháp. Quyền lập pháp giao nghị viện, quyền hành pháp giao cho Chính phủ, quyền tư pháp giao cho toà án.