Chương 1: Tổng quan về EA và khung EA – Chương 2: Một số phương pháp xây dựng khung kiến trúc EA – Chương 3: Mô hình chính phủ điện tử NEPAL với TOGAF – Chương 4: Một số vấn đề về xây dựng EAF ở Việt Nam • Kết luận • Tài liệu tham khảo • Phụ lục TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 13 Chƣơng 1 Tổng quan về EA và khung EA 1.1 Tổng quan về EA 1.1 EA là gì? Khái niệm EA (Enterprise Architecure) được ra đời từ những năm tám mươi của thế kỷ trước. Tuy nhiên, khái niệm chính xác về EA thì vẫn chưa rõ ràng và nhất quán. Dường như, mỗi lần có một nghiên cứu về EA, một khái niệm mới về nó lại được ra đời. Có rất nhiều khái niệm về EA được đưa ra như: • EA bao gồm tầm nhìn, nguyên tắc và các tiêu chuẩn hướng dẫn việc mua, triển khai công nghệ trong doanh nghiệp (Theo Forrester, Gene Leganza,2001) • EA là quá trình dịch chuyển tầm nhìn và chiến lược kinh doanh làm thay đổi doanh nghiệp một cách hiệu quả bằng cách tạo ra, truyền tải, và cải thiện các nguyên tắc và các mô hình mô tả trạng thái cơ bản của doanh nghiệp trong tương lai và cho phép nó hoạt động (Theo Gartner Group) • EA là sự quản lý một cách tối đa sự đóng góp của các nguồn lực, đầu tư IT và các hoạt động phát triển hệ thống để đạt được một mục đích chung.
Kiến trúc mô tả rõ ràng mối quan hệ giữa mục tiêu chiến lược và các mục tiêu cụ thể thông qua việc đầu tư cải thiện đo lường hiệu suất cho toàn bộ doanh nghiệp hay một phần doanh nghiệp (Theo US Federal EA) • Thiết kế nghiệp vụ và sự gắn kết hệ thống CNTT là một phần của EA. Các nhà kiến trúc tìm kiếm sự gắn kết giữa quy trình và cấu trúc doanh nghiệp để CNTT hỗ trợ hiệu quả. (Wegmann et al. • Mục đích chính của EA là thông báo, hướng dẫn và hạn chế các quyết định của doanh nghiệp đặc biệt là các đầu tư cho IT (US Chief Information Officer Council) • EA là sự hiểu biết về tất cả các thành phần khác nhau mà tạo nên doanh nghiệp và cách các thành phần này tương tác với nhau.
TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 14 • EA bao gồm tầm nhìn, nguyên tắc, các chuẩn và các quy trình nhằm hướng dẫn việc mua, thiết kế và triển khai công nghệ trong doanh nghiệp (Forrester Research). Dù được định nghĩa như thế nào thì về cơ bản EA cũng bao gồm các thành phần chính sau: 1. Các bộ phận cấu thành nên hệ thống đó, 2. Quan hệ giữa các bộ phận với nhau và với môi trường ngoài và 3.
Các nguyên tắc chỉ đạo việc thiết kế và phát triển các bộ phận đó (Theo ANSI/IEEE Std 1471-2000 ) Hay hiểu đơn giản: “kiến trúc của một tổ chức là bản thiết kế, quy hoạch tổng thể thống nhất từ đầu đến cuối cho toàn bộ quá trình xây dựng, phát triển của tổ chức, hệ thống đó sau này” [3], bao gồm toàn bộ các thành tố xây dựng nên cơ cấu tổ chức, hệ thống thông tin, các quy trình nghiệp vụ, các ứng dụng, hệ thống phần cứng và tất cả các thành phần khác cấu thành nên hệ thống đó. Enterprise - Cơ quan, Doanh nghiệp là một tổ chức có chung một mục tiêu hoặc mục đích tài chính. Doanh nghiệp ở đây được hiểu theo nghĩa rộng là mọi tổ chức ( cơ quan quản lý nhà nước, doanh nghiệp, đoàn thể,.), tập hợp các tổ chức (tập đoàn, hiệp hội) có cùng các mục tiêu, hoặc một ngành dọc trong một tổ chức, ví dụ: hệ thống tài chính – kế toán của một tập đoàn. Trong từng lĩnh vực cụ thể, từ enterprise có thể hiểu theo các nghĩa khác nhau, ví dụ như kiến trúc chính phủ điện tử, kiến trúc doanh nghiệp, kiến trúc hành chính, kiến trúc hệ thống thông tin, v.2 Tại sao lại áp dụng EA? Trở về khái niệm ban đầu của kiến trúc, khi ta xây dựng một ngôi nhà lớn với nhiều phòng, nhiều chi tiết, nếu không có kiến trúc tổng thể, công trình đó rất có thể khó hoàn thành hoặc đảm bảo yêu cầu thi công.
Ngôi nhà Winchester Mystery House nổi tiếng được xây dựng từ năm 1884 đến năm 1922 với chi phí mất 5.5 triệu đô, xây dựng được 160 phòng, 6 bếp, 1.275 cửa sổ với hệ thống ga, nước, điện cung cấp đầy đủ. Tuy nhiên, do không có kiến trúc tổng thể nên cho đến khi hoàn thành có đến 3 cầu thang không dẫn đi đâu, 65 cửa dẫn tới bức tường trống, số lượng chìa khóa có thể đủ để để đầy 2 hòm lớn. Đối với doanh nghiệp cũng vậy, khi doanh nghiệp phát triển mở rộng phạm vi thị trường, nếu không có kiến trúc tổng thể, doanh nghiệp đó sẽ khó có thể quản lý tốt các nguồn lực của mình. Những năm 80 của thế kỷ trước, trên thế giới, rất nhiều các công ty rơi vào khủng hoảng, nhân viên làm việc ngày càng nhiều mà doanh nghiệp vẫn cứ thụt lùi; hệ thống thông tin càng ngày càng phức tạp, tốn kém, khó điều hành; chi phí và mức độ phức tạp của hệ TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 15 thống tăng theo cấp lũy thừa, trong khi đó mức độ hệ thống thông tin đáp ứng nhu cầu của tổ chức càng ngày càng kém đi.
Mỗi khi có nhu cầu mới hoặc thay đổi, rất khó điều chỉnh một hệ thống thông tin cồng kềnh, đắt tiền đáp ứng được các nhu cầu mới đó. Chính trong thời điểm này, kiến trúc tổng thể đã ra đời và giúp các doanh nghiệp vượt qua được những khó khăn và dần phát triển mạnh. Kiến trúc tổng thể giúp cho doanh nghiệp – cơ quan: • Đồng bộ hóa CNTT với nghiệp vụ, mang lại sức mạnh tổng hợp từ các nguồn lực khác nhau và các nhóm chức năng khác nhau trong nội bộ doanh nghiệp; • Khắc phục vấn đề chồng chéo, đầu tư lặp đi lặp lại; • Tránh việc đầu tư lãng phí; • Xây dựng được chuẩn để các dự án phối hợp tốt hơn với nhau; • Rút gọn quy trình đầu tư. Công ty năng lượng toàn cầu (Global Energy Company) chi phí đầu tư hàng năm đều bị thất thoát và vượt mức hạn định, dự án 1 tỷ $ thì bị mất 100 triệu đô.
Thách thức đặt ra với doanh nghiệp này là làm sao cân bằng danh mục đầu tư và dịch vụ để tối ưu hóa giá trị kinh doanh, cân bằng giữa rủi ro và chi phí. Sau khi ứng dụng EA cho quản lý quỹ đầu tư đã tiết kiệm 25 triệu $ trong vòng 6 tháng bởi tự động hóa và cải thiện khả năng báo cáo danh mục đầu tư cũng như cải thiện độ chính xác của dữ liệu và giảm sự trùng lặp dữ liệu. UK Department of Works & Pensions cung cấp lợi ích 120 tỷ bảng cho công dân vương quốc Anh, gồm 100.000 nhân viên, chi phí cho CNTT vào khoảng 1 tỷ bảng mỗi năm. Thách thức đặt ra với UK Department of Works & Pensions là cải thiện chất lượng dịch vụ, nâng cao hiệu quả, giảm chi phí và xây dựng mạng lưới hỗ trợ các nhà cung cấp.
Doanh nghiệp đã áp dụng TOGAF bắt đầu từ năm 2004, đến năm 2007, TOGAF đã trở thành khung chuẩn, đưa CNTT phù hợp với chiến lược phát triển kinh doanh và mở đường cho sự chuyển đổi hoạt động chính thức diễn ra dễ dàng vào năm 2011. Đây là 2 ví dụ điển hình cho thấy lợi ích của EA đối với sự định hướng xây dựng và phát triển của doanh nghiệp và cũng là giải thích cho việc tại sao các cơ quan, doanh nghiệp nên áp dụng EA vào quá trình xây dựng và phát triển của cơ quan, tổ chức mình.1 là một số lợi ích điển hình mà EA mang lại cho các doanh nghiệp theo khảo sát của Infosys [14]: TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.1: Mục đích áp dụng EA 1.3 Sơ đồ chiến lƣợc và lập kế hoạch EA Hình 1.2: Các giai đoạn xây dựng và lập kế hoạch EA Theo sơ đồ hình 1.2 ta có thể thấy, có 3 bước cơ bản trong việc xây dựng EA như sau: Bước1: Mô tả kiến trúc hiện tại (As-is Architecture) với các thành phần và mối quan hệ. Bước này chính là xây dựng khung kiến trúc hiện tại của hệ thống. Mô tả kiến trúc hiện tại là bước thực hiện đầu tiên để biết được hệ thống hiện nay hoạt động như thế nào, khảo sát và đánh giá hiện trạng.
Kiến trúc này có thể tiết lộ bất cập TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 17 như không nhất quán hoặc không hiệu quả của phần thiết kế, vận hành hay sử dụng hệ thống. Bước2: Mô tả kiến trúc tương lai (To-be Architecture): mô tả kiến trúc lý tưởng và kiến trúc mục tiêu của doanh nghiệp dựa trên khung kiến trúc với các thành phần và mối quan hệ trước đó đã xây dựng. Kiến trúc lý tưởng là kiến trúc doanh nghiệp mong muốn đạt được còn kiến trúc mục tiêu là kiến trúc cần đạt được trong tương lai.Một kế hoạch chi tiết về kiến trúc lý tưởng nên được thực hiện chỉ để chắc rằng kiến trúc mục tiêu sẽ không cản trở việc đạt được các điều kiện lý tưởng ở đâu đó trong tương lai. Đây chính là giai đoạn lựa chọn công nghệ và tầm nhìn.
Bước3: Tiến trình chuyển đổi (Transformation Process): Dựa trên kiến trúc hiện tại và kiến trúc tương lai, xây dựng các bước chuyển đổi, đưa ra các giải pháp để biến kiến trúc hiện tại thành kiến trúc tương lai.4 Các kiến trúc thành phần Về cơ bản, một kiến trúc tổng thể bao gồm 4 kiến trúc thành phần sau: • Kiến trúc nghiệp vụ: Mô tả các mục tiêu hoạt động, các hoạt động, các quy trình nghiệp vụ, hệ thống quản lý, cơ cấu tổ chức của hệ thống. Đây là thành phần quan trọng nhất và tạo nền tảng cho các thành phần kiến trúc khác. • Kiến trúc dữ liệu: Xác định các quan hệ giữa các tập hợp dữ liệu, mô tả những thông tin phục vụ cho hoạt động nghiệp vụ cũng như cách thức lưu trữ, xử lý, truy cập dữ liệu. • Kiến trúc ứng dụng: Xác định mô hình ứng dụng, giao diện người – máy, cơ chế xử lý, các quy tắc nghiệp vụ, tương tác giữa chúng với nhau và quan hệ của chúng với các quy trình nghiệp vụ chủ yếu của hệ thống • Kiến trúc kỹ thuật, công nghệ: Thể hiện các mô hình dữ liệu vật lý, thiết kế hệ thống kỹ thuật, công nghệ và các cơ chế trình diễn, thiết kế các thủ tục và cơ chế kiểm soát, TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 18 các hạ tầng phần cứng và phần mềm cần thiết để có thể khai triển ba lớp kiến trúc nói trên.