Chương I: NHIỆM VỤ GIÁO ĐỤC CỦA MÔN HỌC VẬT LÝ Ở PTCS VÀ PTTH TRONG GIAI ĐOẠN MỚI Theo Ludt giáo đục, mục tiêu chung của giáo dục bậc trung học là “phải giúp học sinh phát triển toàn diện đạo đức, trí tuệ, thé chất, thẫm mỹ và các kỹ năng cơ bản nhằm hình thành nhân cách con người Việt Nam xã hội chủ nghĩa, xây dựng tư cách và trách nhiệm công dân, chuẩn bị cho học sinh tiếp tục học lên hoặc đi vào cuộc sống lao động, tham gia xây dựng và bảo vệ tổ quốc ” Đối với từng cấp học, luật giáo dục cũng quy định những mục tiêu giáo dục riêng biệt. Đặc biệt, ở cấp PTCS, mục tiêu giáo dục được để ra nhằm cung cấp những kiến thức cơ sở, hiểu biết ban đầu về kỹ thuật hướng nghiệp để học sinh có thể tiếp tục học lên PTTH, vào trường trung học chuyên nghiệp, học nghé, hoặc là đi vào cuộc sống lao động sản xuất. Ở cấp PTTH, giáo duc phải giúp học sinh “củng cố và phát triển những kết quả của giáo dục PTCS hoàn thiện học vấn phổ thông và những hiểu biết thông thường về kỹ thuật và hướng nghiệp để tiếp tục học đại học, cao đẳng, trung học chuyên nghiệp, học nghề hoặc đi vào cuộc sống lao động ” Dựa vào mục tiêu giáo dục chung được dé ra ở trên, đối với các cấp học, môn học vật lý có những nhiệm vụ cụ thể sau: L1. Nhiệm vụ giáo dục của môn học vật lý ở THCS trong giai đoạn mới: [TL TK 3| e Về kiến thức: -Cung cấp cho học sinh những kiến thức phổ thông, cơ bản vé sự vật_hiện tượng, về các quá trình vật lý quan trọng nhất thường ngày -Cung cấp một số khái niệm vật lý cơ sở nhằm giúp học sinh từng bước nhận thức được tính quy luật của các hiện tượng vật lý, từ đó có thể giải thích được những vấn để cơ bản của vật lý trong đời sống hàng ngày, trong lao động sản xuất ® Về kỹ năng: -Kỹ năng quan sát hiện tượng vật lý cơ bản và thu nhận thông tin từ hiện tượng đó.
-Dé xuất các dự đoán hoặc giả thuyết đơn giản về những tính chất, các mối quan hệ vật lý. -Kỹ năng vận dung kiến thức để giải các bài tập định tính, định lượng cơ bản.\¿ Th Thanh Tao ! XÂY DỰNG HỆ THỐNG KIẾN THỨC THEO QUAN ĐIỂM GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ -Kỹ năng sử dụng các dụng cụ thí nghiệm, thiết lập và tiến hành các thí nghiệm đơn giản, đo đạc, tính toán, xử lý số liệu thu được, để xuất một số phương án thí nghiệm. -Kỹ năng diễn đạt các vấn để một cách chính xác bằng ngôn ngữ vật lý ® Về phương pháp nhận thức: -Bước đầu trang bị vé phương pháp nhận thức đặc thù trong vật lý hoc, chủ yếu là phương pháp thực nghiệm.Nhiệm vụ giáo dục của môn học vật lý ở PTTH trong giai đoạn mới: [TLTK 3] ® Về kiến thức: -Cung cấp cho học sinh những kiến thức vật lý cẩn thiết cho cuộc sống hàng ngày, cho nhiều ngành lao động trong xã hội ( gồm chủ yếu là vật lý cổ điển và một số thành tựu của các lĩnh vực vật lý hiện đại: điện tử học, vật lý lượng tử , vật lý chất rắn, vật lý hat nhân, vũ trụ .) -Kiến thức được trình bày phù hợp với tỉnh thần của các thuyết vật lý. -Các ứng dung mang tính cập nhật ® Về kỹ năng, năng lực tư đuy: _Kỹ năng thu nhận thông tin, điểu tra, tra cứu, khai thác thông tin qua mang.
-Xử lý thông tin: khái quát hóa rút ra kết luận, lập bảng biểu, vẽ đổ thị, sắp xếp, hệ thống hóa và lưu giữ thông tin. -Kỹ năng truyền đạt thông tin bằng lời nói. -Kỹ năng phát hiện, nêu vấn để, để xuất giả thuyết và phương pháp giải quyết vấn để. -Kỹ năng sử dụng các dụng cụ đo lường phổ thông.
-Kỹ năng lắp ráp và thực hiện thí nghiệm. -Khả năng vận dụng kiến thức một cách sáng tạo để giải quyết vấn dé học tập và thực tế. -Khả năng tự học, tự chiếm lĩnh tri thức kỹ năng. ® Về phương pháp nhận thức: -Coi trong các phương pháp nghiên cứu như phương pháp thực nghiệm, phương pháp mô hình hóa, phương pháp suy luận.Những định hướng đổi mới phương pháp dạy học:[TLTK 3] Để thực hiện tốt các mục tiểu giáo dục trong giai đoạn mới đòi hỏi phương pháp day học cũng phải có những đổi mới.
Quá trình day học phải phối Gvhd: TS.L¿ Thi Thanh Thắc 2 XÂY DỰNG HỆ THỐNG KIẾN THỨC THRO QUAN ĐIỂM GIẢI QUYẾT VẤN ot hợp các phương pháp dạy học đa dạng để tích cực hóa hoạt động học tập của học sinh, như là: -Dạy học bằng hoạt động và thông qua hoạt động. -Phương pháp dạy học theo hướng để học sinh phát hiện và giải quyết vấn dé. -Phương pháp nêu giả thuyết và tiến hành kiểm tra bằng thực nghiệm -Phương pháp để học sinh khắc phục những hiểu biết sai lầm và chưa đầy đủ. -Phương pháp mô hình và tương tự.
Nhận xét Như trên ta đã thấy mục tiêu giáo dục vật lý ở hai cấp học là bậc cơ sở và trung học. Về cơ bản, cả hai cùng hướng đến việc trang bị kiến thức vật lý, hình thành và rèn luyện kỹ năng cho học sinh, từng bước hình thành năng lực nhận thức, năng lực giải quyết vấn để. Từ đó, giáo dục vật lý đã tạo nền tang cho học sinh có thể tham gia lao động sản xuất hoặc học nghề hoặc học lên bậc cao hơn Đi sâu vào nội dung cụ thể ta nhận thấy rằng, giáo dục vật lý ở PTTH mang tính kế thừa và phát triển toan điện về nội dung kiến thức và kỹ năng so với PTCS. Luật giáo dục cũng chỉ ra rằng giáo dục PTTH “phải củng cố, phát triển những nội dung đã học ở PTCS, hoàn thành nội dung giáo dục phể thông ”.
Như vậy, giáo dục vật lý ở PTTH phải có nhiệm vụ củng cố, phát triển, nâng cao và hoàn thiện những kiến thức vật lý đã được học; kỹ năng thành thục, nhuẩn nhuyễn và không ngừng rèn luyện để hoàn thiện hơn đạt đến hình thành nang lực tư duy Bảng so sánh sau đây sẽ giúp ta thấy rd hơn những vấn để được nêu ra ở trên: PHO THONG CƠ SỞ THÔNG TRUNG HỌC I.Kiến thức Được trình bày một cách Nội dung chủ yếu vẫn là: ngắn gọn ở mức độ định tính; cơ_nhiệt_điện_ quang, bên mô tả các hiện tượng vật lý cạnh đó có bổ sung vào một đơn giản. Nội dung chủ yếu phdn vật lý hiện đại: vật lý là vật lý học cổ điển: nguyên tử và vật lý hạt nhân, cơ_nhiệt_điện_ quang sóng vô tuyến. Kiến thức Ví dụ: Đòn bẩy, ròng roc, được trình bày đẩy đủ hơn về định nghĩalực điện, lực từ. định tinh, đính lượng và ý Gvhd: TS.L^ Thi Thanh Théo 3 X AY DỰNG HỆ THỐNG KIẾN THỨC THEO AN ĐIỂM GIẢI QUYẾT VẤN bf? nghĩa vật lý Ví dụ: lực điện, lực từ : thiết lập biểu thức định lượng, phép đo -Tiến hành thí nghiệm và O PTTH tiếp tục rèn luyện các phép đo đơn giản.
các kỹ nang ở trình độ cao -Xử lý kết quả và giải các hơn, các thao tấc nhanh nhẹn bài tập nhỏ, cơ bản. và chính xác hơn, từ đó kỹ -Quan sát, thu thập thông năng ngày càng hoàn thiện tin. gồm: -Giải thích các hiện tượng -K¥ năng thu nhận thông tin, vật lý thông thường. điểu tra, khai thác, xử lý và -Đề xuất các dự đoán hoặc lưu giữ thông tin.
giả thuyết đơn giản. -Giải các bài tập vật lý -Truyén đạt thông tin bằng lời. -Sử dụng các dung cụ đo lường phổ thông và tiến hành thí nghiệm. Các kỹ năng cẩn được hình thành thêm ở cấp học này là: phát hiện, nêu vấn để, để xuất phương án và giải quyết vấn để; so sánh, khái quát hóa, trừu tượng hóa, phân tích, tổng hợp.; khai thác thông tin qua mạng; khả năng tự học, tự chiếm lĩnh kiến thức Gvhd: TS.14 Thi Thanh Thảo XÂY DỰNG HỆ THONG KIẾN THỨC THEO QUAN DIEM GIẢI QUYẾT VẤN DE Chú trọng phương pháp | Hoàn thiện phương pháp thực pháp nhận | thực nghiệm nghiệm và từng bước trang bị cho học sinh thêm nhiều phương pháp nhận thức phổ biến khác như: phương pháp tương tự, phương pháp thí nghiệm tưởng tượng, phương pháp mô hình, phương pháp suy luận làm cơ sở cho hoạt động nhận thức độc lập.
Tổ chức hoạt động và thông Tổ chức hoạt động và thông hướng PPDH | qua hoạt động. qua hoạt động ở mức độ cao Phương pháp day học phải hơn. phát huy tính tích cực, chủ Phương pháp dạy học phải động, sáng tạo. phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo, bổi dưỡng học.
phương phtựáp 5.Phẩm chất | Tính tích cực, chủ động Lòng ham hiểu biết và hứng tâm lý, tình | trong học tập. thú học tập bộ môn vật lý; ý cảm, thái độ thức hợp tác trong học tập nhóm và trong lớp; ý thức tự giác và chủ động trong học tập vật lý.k 2k ke Gvhd: TS.L4 TH Thanh Thắc 5 XÂY DỰNG HỆ THỐNG KIẾN THỨC THEO QUAN ĐIỂM GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ Chương II. l TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG NHẬN THỨC TRONG QUÁ TRÌNH DẠY HỌC VAT LÝ _CƠ SỞ ĐỊNH HƯỚNG CẢI TIẾN PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC [TLTK 1,2] Hoạt động học tập năng động và đặc biệt là học tập thông qua hoạt động nhận thức là cơ sở cho việc hình thành năng lực nhận thức. Theo Rubinstein, nhà tâm lý học nổi tiếng, thì năng lực của con người được hình thành và phát triển thông qua chính những việc mà con người làm.
Qua đó, ta có thể thấy rằng năng lực nhận thức của con người không do bẩm sinh có được mà chỉ có thể từng bước hình thành và phát triển thông qua chính hoạt động nhận thức của mỗi người, đặc biệt là ở lứa tuổi học sinh, hoạt động nhận thức được đặt trong một môi trường sư phạm được tổ chức một cách hết sức thuận lợi. Theo Luật giáo duc, phương pháp giáo dục phổ thông phải “phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh”, “ tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú học tập cho học sinh”. Đó chính là phát huy những phẩm chất tâm lý tốt đẹp của học sinh. Hoạt động nhận thức và việc phát huy những phẩm chất tâm lý tốt đẹp của người học Tất cả mọi người, ai cũng có tiểm ẩn những phẩm chất tâm lý tốt đẹp riêng.
Nhưng không phải ai cũng có thể phát huy được chúng nếu mà không tham gia hoạt động học tập, lao động. Đối với học sinh, làm thế nào để có thể giúp các em phát huy được những phẩm chất ấy một cách có hiệu quả?