phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, khóa luận gồm có 3 chƣơng: Chƣơng 1: Một số vấn đề lý luận và thực tiễn về xây dựng đời sống văn hóa ở huyện Nho Quan. Chƣơng 2: Chủ trƣơng và quá trình Đảng bộ huyện Nho Quan chỉ đạo xây dựng đời sống văn hóa (2005 - 2015). Chƣơng 3: Nhận xét và một số kinh nghiệm. 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Chƣơng 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ XÂY DỰNG ĐỜI SỐNG VĂN HÓA Ở HUYỆN NHO QUAN 1.
Các khái niệm cơ bản * Văn hóa Văn hóa là khái niệm mang nội hàm rộng với rất nhiều cách hiểu khác nhau, liên quan đến mọi mặt đời sống vật chất và tinh thần của con ngƣời. “Văn hóa là bao gồm tất cả những sản phẩm của con ngƣời, và nhƣ vậy, văn hóa bao gồm cả hai khía cạnh: khía cạnh phi vật chất của xã hội nhƣ ngôn ngữ, tƣ tƣởng, giá trị và các khía cạnh vật chất nhƣ nhà cửa, quần áo, các phƣơng tiện, v. Cả hai khía cạnh cần thiết để làm ra sản phẩm và đó là một phần của văn hóa.” Có nhiều định nghĩa khác nhau về văn hóa, mỗi định nghĩa phản ánh một cách nhìn nhận và đánh giá khác nhau. Năm 2002, UNESCO đã đƣa ra định nghĩa về văn hóa nhƣ sau: “Văn hóa nên đƣợc đề cập đến nhƣ là một tập hợp của những đặc trƣng về tâm hồn, vật chất, tri thức và xúc cảm của một xã hội hay một nhóm ngƣời trong xã hội và nó chứa đựng, ngoài văn học và nghệ thuật, cả cách sống, phƣơng thức chung sống, hệ thống giá trị, truyền thống và đức tin.” Theo Đại từ điển tiếng Việt của Trung tâm Ngôn ngữ và Văn hóa Việt Nam - Bộ Giáo dục và đào tạo, do Nguyễn Nhƣ Ý chủ biên, Nhà xuất bản Văn hóa – Thông tin, xuất bản năm 1998, thì: "Văn hóa là những giá trị vật chất, tinh thần do con ngƣời sáng tạo ra trong lịch sử".
Trong cuốn Xã hội học Văn hóa của Đoàn Văn Chúc, Viện Văn hóa và Nhà xuất bản Văn hóa - Thông tin, xuất bản năm 1997, tác giả cho rằng: “Văn hóa – vô sở bất tại: Văn hóa - không nơi nào không có! Điều này cho thấy tất cả những sáng tạo của con ngƣời trên nền của thế giới tự nhiên là văn hóa; nơi nào có con ngƣời nơi đó có văn hóa”. Trong cuốn Tìm về bản sắc văn hóa Việt Nam, PGS.TSKH Trần Ngọc Thêm cho rằng: “Văn hóa là một hệ thống hữu cơ các giá trị vật chất và tinh thần do con ngƣời sáng tạo và tích lũy qua quá trình hoạt động thực tiễn, 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com trong sự tƣơng tác giữa con ngƣời với môi trƣờng tự nhiên và xã hội của mình.” Nhƣ vậy, có thể thấy rằng: Văn hóa là tất cả những giá trị vật thể và tinh thần do con ngƣời sáng tạo ra trên nền của thế giới tự nhiên. * Quan niệm về đời sống văn hóa Khái niệm Đời sống văn hóa là một bộ phận của đời sống xã hội, mà đời sống xã hội là tổng hợp những hoạt động sống của con ngƣời, nhằm đáp ứng các nhu cầu về đời sống vật chất và tinh thần. Nhu cầu vật chất đƣợc đáp ứng làm cho con ngƣời tồn tại nhƣ một thực thể sinh học, nhu cầu tinh thần giúp con ngƣời tồn tại nhƣ một thực thể xã hội, tức là nhân cách văn hóa.
Hai nhu cầu về vật chất và tinh thần xuất hiện ngay từ buổi bình minh của xã hội loài ngƣời. Khi xã hội phát triển đến mức độ cao, đạt tới trình độ khác nhau của nền văn minh thì những nhu cầu cũng đạt tới trình độ tƣơng ứng. Từ hai nhu cầu cơ bản trên của con ngƣời đã hình thành nhu cầu văn hóa. Nhu cầu văn hóa là biểu hiện của nhu cầu tinh thần, nhƣng nó không đồng nhất với nhu cầu tinh thần, chỉ có các bộ phận nhu cầu tinh thần hƣớng tới giá trị cao cả, và sự đáp ứng các nhu cầu này góp phần phát triển con ngƣời theo hƣớng nhân bản hóa thì mới xem là nhu cầu văn hóa.
Các hoạt động nhằm vào sự đáp ứng nhu cầu văn hóa của con ngƣời đƣợc gọi là hoạt động văn hóa. Con ngƣời là chủ thể sáng tạo và hƣởng thụ các giá trị văn hóa. Các sản phẩm ấy phối kết hợp với mạng lƣới hoạt động văn hóa của con ngƣời hình thành trên môi trƣờng văn hóa. Đó chính là vƣờn ƣơm tạo nên nhân cách văn hóa của con ngƣời.
Con ngƣời vừa là chủ thể vừa là sản phẩm của chính họ. Phẩm chất văn hóa đƣợc thể hiện ở trình độ ứng xử của con ngƣời đối với thiên nhiên, với xã hội và với chính bản thân con ngƣời. Vai trò của công tác xây dựng đời sống văn hóa “Xây dựng đời sống văn hóa phải thực hiện ngay trong cuộc sống hàng ngày của nhân dân, từng cá nhân thành viên của các cấp các ngành. Vì vậy, hoạt động xây dựng đời sống văn hóa có hai tác động cơ bản: Một mặt đƣa những giá trị văn hóa cao tới quần chúng nhân dân, làm cho quần chúng tiếp cận đƣợc với những giá trị đó.
Mặt khác cần phải động viên, tổ chức phát 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com động quần chúng tiếp cận đông đảo tham gia hoạt động sáng tạo, trao đổi văn hóa.” Bộ Văn hoá, Thể thao và Du lịch coi xây dựng đời sống văn hóa là một trong những trọng tâm công tác của ngành. Đây không chỉ là chủ trƣơng chiến lƣợc lâu dài mà còn mang tính thời sự cấp bách. Công tác xây dựng đời sống văn hóa vừa đảm bảo thực hiện tốt các hoạt động văn hóa theo định hƣớng chung, vừa biết khơi dậy những sáng tạo văn hóa ở cơ sở, phát huy truyền thống văn hóa ở địa phƣơng góp phần làm phong phú nền văn hóa của dân tộc. Cuộc đấu tranh chống các tệ nạn xã hội, các biểu hiện tiêu cực của xã hội tiến hành đồng thời với công tác xây dựng đời sống văn hóa.
Xây dựng đời sống văn hóa đƣợc coi nhƣ bƣớc đi ban đầu của sự nghiệp xây dựng nền văn hóa tiên tiến đậm đà bản sắc dân tộc, theo định hƣớng xã hội chủ nghĩa. Đó là công việc xây dựng kết cấu hạ tầng văn hóa để tiến hành các hoạt động giáo dục xã hội chủ nghĩa đối với nhân dân lao động, đồng thời tổ chức sự giao lƣu văn hóa giữa họ. Ngoài ra, xây dựng đời sống văn hóa còn là xây dựng những điều kiện tổ chức các hoạt động vui chơi giải trí lành mạnh trong thời gian rảnh rỗi của nhân dân. Góp phần sáng tạo ra lực lƣợng sản xuất mới, củng cố quan hệ sản xuất mới, xóa bỏ cái cũ, xây dựng cái mới trong mọi mặt của đời sống vật chất cũng nhƣ tinh thần ở địa phƣơng, là bƣớc đầu xây dựng khắp nơi một cuộc sống hạnh phúc, trong đó mọi ngƣời vì mỗi ngƣời, mỗi ngƣời vì mọi ngƣời.
“Xây dựng đời sống văn hóa nhằm phát huy quyền làm chủ của nhân dân trong sáng tạo và hƣởng thụ các giá trị văn hóa, nghệ thuật, tạo dựng một lối sống văn minh lịch sự, những phong tục tập quán tốt đẹp vừa đậm đà bản sắc dân tộc vừa phù hợp với trào lƣu văn hóa tiến bộ của nhân loại. Đồng thời, đó còn là động lực to lớn trong việc phát triển kinh tế - xã hội.2 Quan điểm của chủ nghĩa Mác – Lênin và tƣ tƣởng Hồ Chí Minh về việc xây dựng đời sống văn hóa 1.1 Quan điểm của chủ nghĩa Mác – Lênin về văn hóa Chủ nghĩa Mác – Lênin quan niệm rằng: Ngƣời ta sinh ra ăn, mặc, ở trƣớc rồi mới hát, múa, vẽ và bàn triết lý sau. Kinh tế là nền tảng của một xã hội, là hạ tầng cơ sở. Chính trị, pháp luật, văn hóa là những cái đƣợc xây dựng trên nền tảng đó, là thƣợng tầng kiến trúc của xã hội.
8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Những nhà kinh điển của chủ nghĩa Mác – Lênin là những ngƣời thầy, những lãnh tụ vĩ đại của giai cấp công nhân đã làm cuộc cách mạng vĩ đại trong thế giới quan, xây dựng một học thuyết mới về văn hóa. Chủ nghĩa Mác – Lênin cho rằng: Văn hóa bao gồm mọi sinh hoạt của con ngƣời, nó không chỉ hạn chế trong lĩnh vực tƣ tƣởng, đời sống tinh thần của xã hội. Văn hóa là tất cả những gì con ngƣời xây dựng nên, tất cả những thành tích của loài ngƣời về mặt sản xuất, xã hội và tinh thần. Lênin đƣa ra quan điểm đƣợc coi là định nghĩa về văn hóa và xây dựng nền văn hóa mới: “Nền văn hóa vô sản không phải từ trên trời rơi xuống, nó không phải do những ngƣời tự cho mình là chuyên gia về văn hóa vô sản bịa ra.
Tất cả cái đó là hoàn toàn nhảm nhí. Nền văn hóa vô sản phải là sự phát triển hợp quy luật của cái vốn kiến thức mà loài ngƣời tạo ra dƣới ách áp bức của xã hội tƣ bản, của xã hội địa chủ, của xã hội quan liêu” [30, tr17]. Nhƣ vậy, nền văn hóa mới theo quan điểm của Chủ nghĩa Mác – Lênin có một quá trình lịch sử phát triển lâu dài, là sự kết tinh những thành tựu văn hóa từ trƣớc đến nay của loài ngƣời. Văn hóa vô sản không đơn thuần là nền văn hóa xuất hiện, hình thành và phát triển khi giai cấp vô sản giành chính quyền, mà nó còn là sự tiếp thu có chọn lọc và phát triển những giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp theo một định hƣớng mới về mặt lý luận và tƣ tƣởng.
Theo Lênin, văn hóa vô sản không thủ tiêu văn hóa dân tộc mà đem lại tính nhân dân mới cho nền văn hóa dân tộc và ngƣợc lại, văn hóa dân tộc không thủ tiêu văn hóa vô sản mà còn đem lại hình thức cho văn hóa vô sản. Những quan điểm của chủ nghĩa Mác – Lênin về văn hóa là những phác thảo cơ bản về văn hóa mới mang nội dung và đại diện cho giai cấp công nhân. Nền văn hóa đó có truyền thống từ lâu đời, là tinh hoa của mỗi dân tộc và toàn nhân loại.2 Tư tưởng Hồ Chí Minh về văn hóa và đời sống văn hóa * Về văn hóa Khái niệm về văn hóa trong tƣ tƣởng Hồ Chí Minh đƣợc đề cập đến ở cả nghĩa rộng và nghĩa hẹp.