Xây Dựng và Tổ Chức Dạy Học Chuyên Đề Cơ Học – Vật Lý 10 Hỗ Trợ Bồi Dưỡng Học Sinh Giỏi Miền Núi

Luận văn thạc sĩ giáo dục phân tích xây dựng và tổ chức dạy học chuyên đề cơ học vật lí 10 hỗ trợ bồi dưỡng học sinh giỏi miền núi, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất

• Tác giả: Vũ Hồng Hạnh
• Người hướng dẫn: PGS.TS Vũ Thị Kim Liên
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Lý luận và phương pháp dạy học bộ môn Vật lí
• Đề tài: Xây Dựng Và Tổ Chức Dạy Học Chuyên Đề Cơ Học – Vật Lí 10 Hỗ Trợ Bồi Dưỡng Học Sinh Giỏi Miền Núi
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• MỤC LỤC
• DANH MỤC CÁC KÍ HIỆU, CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ, SƠ ĐỒ, BIỂU ĐỒ
• MỞ ĐẦU
• 0.1. Lý do chọn đề tài
• 0.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 0.3. Giả thuyết khoa học
• 0.4. Khách thể và đối tượng nghiên cứu
• 0.5. Phạm vi nghiên cứu
• 0.6. Nội dung nghiên cứu
• 0.7. Phương pháp nghiên cứu
• 0.8. Đóng góp của đề tài
• 0.9. Cấu trúc của đề tài
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC XÂY DỰNG CHUYÊN ĐỀ BỒI DƯỠNG HSG
• 1.1. Quan niệm về học sinh giỏi và giáo dục học sinh giỏi
• 1.2. Cơ sở tâm lý học và giáo dục học của dạy học phân hóa
• 2. CHƯƠNG 2: XÂY DỰNG VÀ TỔ CHỨC DẠY HỌC CHUYÊN ĐỀ PHẦN CƠ HỌC - VẬT LÍ 10 HỖ TRỢ BỒI DƯỠNG HSG MIỀN NÚI
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM VÀ KẾT QUẢ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Chuyên Đề Cơ Học Vật Lý 10 Hỗ Trợ Học Sinh Giỏi Miền Núi

Chuyên đề Cơ học Vật lý 10 được xây dựng nhằm hỗ trợ học sinh giỏi miền núi phát triển kiến thức và kỹ năng trong môn học này. Việc bồi dưỡng học sinh giỏi là một nhiệm vụ quan trọng trong giáo dục, đặc biệt là ở các vùng miền núi, nơi có nhiều khó khăn trong việc tiếp cận tài liệu và phương pháp học tập. Chuyên đề này không chỉ giúp học sinh nắm vững lý thuyết mà còn rèn luyện kỹ năng giải bài tập, từ đó nâng cao khả năng tham gia các kỳ thi học sinh giỏi.

1.1. Lý Do Cần Thiết Xây Dựng Chuyên Đề Cơ Học

Việc xây dựng chuyên đề Cơ học là cần thiết để đáp ứng nhu cầu học tập của học sinh giỏi miền núi. Các em cần có tài liệu phù hợp với điều kiện học tập và khả năng tiếp thu của mình.

1.2. Mục Tiêu Của Chuyên Đề Cơ Học Vật Lý 10

Mục tiêu chính của chuyên đề là nâng cao chất lượng bồi dưỡng học sinh giỏi, giúp các em phát triển tư duy logic và khả năng giải quyết vấn đề trong môn Vật lý.

II. Thách Thức Trong Việc Bồi Dưỡng Học Sinh Giỏi Miền Núi

Học sinh giỏi miền núi thường gặp nhiều thách thức trong việc tiếp cận kiến thức và tài liệu học tập. Các em không chỉ phải đối mặt với điều kiện học tập khó khăn mà còn thiếu sự hỗ trợ từ giáo viên và tài liệu học tập chất lượng. Điều này ảnh hưởng đến khả năng phát triển năng lực học tập của các em.

2.1. Thiếu Tài Liệu Học Tập Chất Lượng

Nhiều học sinh miền núi không có đủ tài liệu học tập, đặc biệt là các tài liệu chuyên sâu về Cơ học Vật lý 10, điều này gây khó khăn trong việc tự học và ôn tập.

2.2. Khó Khăn Trong Việc Tiếp Cận Giáo Viên Chất Lượng

Giáo viên dạy Vật lý ở miền núi thường thiếu kinh nghiệm và kiến thức chuyên sâu, dẫn đến việc bồi dưỡng học sinh giỏi không đạt hiệu quả cao.

III. Phương Pháp Bồi Dưỡng Học Sinh Giỏi Trong Chuyên Đề Cơ Học

Để bồi dưỡng học sinh giỏi trong chuyên đề Cơ học, cần áp dụng các phương pháp dạy học tích cực, khuyến khích sự tham gia của học sinh. Các phương pháp này bao gồm việc sử dụng bài tập thực hành, thảo luận nhóm và các hoạt động trải nghiệm thực tế.

3.1. Sử Dụng Bài Tập Thực Hành

Bài tập thực hành giúp học sinh áp dụng lý thuyết vào thực tế, từ đó nâng cao khả năng tư duy và giải quyết vấn đề.

3.2. Tổ Chức Thảo Luận Nhóm

Thảo luận nhóm tạo cơ hội cho học sinh trao đổi ý kiến, học hỏi lẫn nhau và phát triển kỹ năng giao tiếp.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Chuyên Đề Cơ Học Vật Lý 10

Chuyên đề Cơ học Vật lý 10 không chỉ giúp học sinh giỏi miền núi nâng cao kiến thức mà còn tạo nền tảng vững chắc cho các kỳ thi học sinh giỏi. Việc áp dụng các kiến thức đã học vào thực tiễn sẽ giúp các em hiểu rõ hơn về môn học và phát triển tư duy khoa học.

4.1. Kết Quả Nghiên Cứu Từ Các Kỳ Thi HSG

Nghiên cứu cho thấy học sinh tham gia bồi dưỡng theo chuyên đề có kết quả thi cao hơn so với các bạn không tham gia.

4.2. Phản Hồi Từ Học Sinh Về Chuyên Đề

Học sinh đánh giá cao chuyên đề Cơ học vì nó giúp các em hiểu bài tốt hơn và tự tin hơn trong các kỳ thi.

V. Kết Luận Về Tương Lai Của Chuyên Đề Cơ Học Vật Lý 10

Chuyên đề Cơ học Vật lý 10 sẽ tiếp tục được phát triển và hoàn thiện để đáp ứng nhu cầu học tập của học sinh giỏi miền núi. Việc cải tiến nội dung và phương pháp giảng dạy sẽ giúp nâng cao chất lượng giáo dục tại các vùng miền núi.

5.1. Định Hướng Phát Triển Chuyên Đề

Chuyên đề sẽ được cập nhật thường xuyên để phù hợp với chương trình giáo dục và nhu cầu của học sinh.

5.2. Tăng Cường Hỗ Trợ Từ Các Tổ Chức Giáo Dục

Cần có sự hỗ trợ từ các tổ chức giáo dục để cung cấp tài liệu và đào tạo giáo viên, nhằm nâng cao chất lượng bồi dưỡng học sinh giỏi.

Nội dung chính

## Tổng quan nghiên cứu

Việc bồi dưỡng học sinh giỏi (HSG) là một nhiệm vụ trọng yếu trong chiến lược phát triển giáo dục và đào tạo nhân tài cho đất nước. Tại các tỉnh miền núi như Thái Nguyên và Bắc Kạn, công tác này còn gặp nhiều khó khăn do điều kiện kinh tế - xã hội và cơ sở vật chất hạn chế. Theo thống kê, phần cơ học trong chương trình Vật lí lớp 10 chiếm gần 2/3 thời lượng với 63 tiết, trong đó có 42 tiết lý thuyết và 13 tiết bài tập. Tuy nhiên, kết quả thi HSG Vật lí lớp 10 tại các trường THPT miền núi tỉnh Thái Nguyên cho thấy tỷ lệ học sinh đạt giải cao còn thấp, với phần lớn học sinh chỉ giải quyết được khoảng 30-50% bài tập phần cơ học.

Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là xây dựng và tổ chức dạy học chuyên đề "Cơ học – Vật lí 10" nhằm hỗ trợ bồi dưỡng HSG tại các trường THPT miền núi, đặc biệt là tỉnh Bắc Kạn. Nghiên cứu tập trung vào việc phát triển chuyên đề theo hướng phát huy tính tích cực, chủ động và sáng tạo của học sinh, góp phần nâng cao chất lượng bồi dưỡng HSG.

Phạm vi nghiên cứu bao gồm hệ thống lý thuyết và bài tập phần cơ học Vật lí 10, các bài giảng và đề thi liên quan, thực nghiệm tại các trường THPT không chuyên thuộc tỉnh Thái Nguyên. Ý nghĩa nghiên cứu được thể hiện qua việc cải thiện hiệu quả bồi dưỡng HSG, nâng cao tỷ lệ học sinh đạt giải trong các kỳ thi học sinh giỏi cấp tỉnh và quốc gia, đồng thời góp phần phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao cho địa phương.

---

## Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

### Khung lý thuyết áp dụng

- **Lý thuyết dạy học phân hóa:** Dựa trên các nghiên cứu của J. Piaget và L. Vygotsky về phát triển nhận thức và vùng phát triển gần nhất, dạy học phân hóa giúp phát huy tối đa năng lực cá nhân học sinh, đặc biệt là học sinh có năng khiếu.
- **Mô hình dạy học tương tác và hợp tác:** Tổ chức học tập theo nhóm nhỏ, kết hợp tự học và thảo luận giúp học sinh phát triển tư duy sáng tạo và kỹ năng giải quyết vấn đề.
- **Khái niệm chuyên đề:** Chuyên đề là công trình nghiên cứu hoàn chỉnh về một vấn đề hẹp, bao gồm hệ thống lý thuyết từ cơ bản đến nâng cao và hệ thống bài tập đa dạng theo cấp độ.
- **Các khái niệm chuyên ngành:** Hệ quy chiếu, lực quán tính, định luật Niu-tơn, các định luật bảo toàn động lượng và cơ năng, khối tâm, tĩnh học vật rắn, động lực học chất điểm.

### Phương pháp nghiên cứu

- **Nguồn dữ liệu:** Thu thập từ tài liệu giáo dục, sách giáo khoa Vật lí lớp 10, các đề thi học sinh giỏi, khảo sát thực trạng tại các trường THPT miền núi tỉnh Thái Nguyên và Bắc Kạn.
- **Phương pháp phân tích:** Phân tích định tính và định lượng kết quả thi HSG, khảo sát thực trạng dạy học và bồi dưỡng, xây dựng chuyên đề và hệ thống bài tập, thực nghiệm sư phạm để đánh giá hiệu quả.
- **Cỡ mẫu và chọn mẫu:** Thực nghiệm trên học sinh đội tuyển HSG của 4 trường THPT không chuyên miền núi tỉnh Thái Nguyên, gồm trường Vùng Cao Việt Bắc, THPT Phú Lương, THPT Đại Từ và THPT Lưu Nhân Chú.
- **Timeline nghiên cứu:** Nghiên cứu và xây dựng chuyên đề trong năm học 2012-2013, thực nghiệm sư phạm và đánh giá kết quả trong năm học 2013-2014.

---

## Kết quả nghiên cứu và thảo luận

### Những phát hiện chính

- **Hiệu quả chuyên đề:** Việc xây dựng và tổ chức dạy học chuyên đề "Cơ học – Vật lí 10" giúp học sinh nâng cao khả năng tự học, tư duy sáng tạo và kỹ năng giải bài tập nâng cao. Kết quả thực nghiệm cho thấy tỷ lệ học sinh đạt giải trong các kỳ thi HSG tăng từ 30% lên khoảng 60% sau khi áp dụng chuyên đề.
- **Tỷ lệ giải quyết bài tập:** Học sinh tham gia thực nghiệm có khả năng giải quyết các bài tập phần cơ học đạt từ 70-80%, cao hơn đáng kể so với nhóm đối chứng chỉ đạt 40-50%.
- **Phương pháp dạy học:** Dạy học tương tác, hợp tác nhóm và tự học được đánh giá là phương pháp phù hợp, giúp phát huy tính tích cực và chủ động của học sinh.
- **Khó khăn thực trạng:** Các trường miền núi còn thiếu tài liệu chuyên sâu, giáo viên bồi dưỡng phải kiêm nhiệm nhiều công việc, thời gian ôn luyện hạn chế (khoảng 30 tiết/năm học), ảnh hưởng đến chất lượng bồi dưỡng.

### Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của sự cải thiện chất lượng bồi dưỡng là do chuyên đề được xây dựng bài bản, có hệ thống lý thuyết và bài tập đa dạng, phù hợp với đặc điểm học sinh miền núi. Việc tổ chức dạy học theo hướng tích cực, tự lực và sáng tạo giúp học sinh phát triển tư duy logic và kỹ năng giải quyết vấn đề phức tạp. So với các nghiên cứu trước đây, chuyên đề này có tính thực tiễn cao hơn do được thiết kế phù hợp với điều kiện thực tế của các trường miền núi.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ so sánh tỷ lệ học sinh đạt giải trước và sau khi áp dụng chuyên đề, bảng phân phối điểm kiểm tra các bài tập cơ học, và sơ đồ mô tả tiến trình dạy học tương tác.

---

## Đề xuất và khuyến nghị

- **Xây dựng và phổ biến chuyên đề:** Triển khai xây dựng chuyên đề bồi dưỡng HSG cho các môn học khác theo mô hình đã thành công, nhằm nâng cao chất lượng đào tạo mũi nhọn. Thời gian: 1-2 năm; Chủ thể: Sở GD-ĐT, các trường đại học sư phạm.
- **Tăng cường đào tạo giáo viên:** Tổ chức các khóa tập huấn nâng cao năng lực chuyên môn và phương pháp dạy học tích cực cho giáo viên bồi dưỡng HSG. Mục tiêu tăng tỷ lệ giáo viên có chứng chỉ bồi dưỡng chuyên sâu lên 80% trong 3 năm.
- **Tăng thời lượng ôn luyện:** Đề xuất tăng số tiết ôn luyện HSG lên tối thiểu 50 tiết/năm học để đảm bảo bồi dưỡng chuyên sâu và toàn diện.
- **Phát triển tài liệu và công cụ hỗ trợ:** Biên soạn tài liệu chuyên đề phù hợp với đặc điểm học sinh miền núi, đồng thời ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học (bài giảng điện tử, phần mềm hỗ trợ giải bài tập).
- **Khuyến khích tự học và học tập hợp tác:** Xây dựng môi trường học tập tương tác, khuyến khích học sinh tự học, học nhóm và thảo luận để phát triển kỹ năng tư duy sáng tạo.

---

## Đối tượng nên tham khảo luận văn

- **Giáo viên bộ môn Vật lí:** Nâng cao phương pháp dạy học, xây dựng chuyên đề bồi dưỡng HSG phù hợp với đặc điểm học sinh miền núi.
- **Nhà quản lý giáo dục:** Lập kế hoạch, chính sách phát triển công tác bồi dưỡng học sinh giỏi, phân bổ nguồn lực hợp lý.
- **Sinh viên sư phạm:** Tham khảo mô hình dạy học tích cực, phương pháp xây dựng chuyên đề và tổ chức thực nghiệm sư phạm.
- **Các nhà nghiên cứu giáo dục:** Nghiên cứu sâu về dạy học phân hóa, phát triển năng lực học sinh giỏi trong điều kiện đặc thù vùng miền núi.

---

## Câu hỏi thường gặp

1. **Chuyên đề "Cơ học – Vật lí 10" có gì đặc biệt?**  
Chuyên đề được xây dựng hệ thống lý thuyết và bài tập từ cơ bản đến nâng cao, phù hợp với đặc điểm học sinh miền núi, giúp phát huy tính tích cực và sáng tạo của học sinh.

2. **Phương pháp dạy học nào hiệu quả nhất trong bồi dưỡng HSG?**  
Dạy học tương tác kết hợp học tập hợp tác theo nhóm nhỏ và tự học được đánh giá cao, giúp học sinh phát triển tư duy và kỹ năng giải quyết vấn đề.

3. **Làm thế nào để giáo viên có thể áp dụng chuyên đề vào giảng dạy?**  
Giáo viên cần chuẩn bị tài liệu, tổ chức hoạt động tự học ở nhà, hướng dẫn thảo luận nhóm và sử dụng các bài tập trong chuyên đề để củng cố và nâng cao kiến thức cho học sinh.

4. **Khó khăn lớn nhất trong bồi dưỡng HSG ở miền núi là gì?**  
Thiếu tài liệu chuyên sâu, thời gian ôn luyện hạn chế, giáo viên phải kiêm nhiệm nhiều công việc và điều kiện học tập của học sinh còn nhiều khó khăn.

5. **Kết quả thực nghiệm cho thấy hiệu quả như thế nào?**  
Tỷ lệ học sinh đạt giải trong các kỳ thi HSG tăng đáng kể, khả năng giải quyết bài tập nâng cao được cải thiện rõ rệt, chứng tỏ chuyên đề và phương pháp dạy học đã phát huy hiệu quả.

---

## Kết luận

- Đã xây dựng thành công chuyên đề "Cơ học – Vật lí 10" phù hợp với điều kiện dạy học miền núi, hỗ trợ bồi dưỡng học sinh giỏi hiệu quả.  
- Phương pháp dạy học tích cực, tương tác và hợp tác nhóm giúp phát huy tính chủ động, sáng tạo của học sinh.  
- Kết quả thực nghiệm cho thấy sự cải thiện rõ rệt về chất lượng học tập và kết quả thi HSG.  
- Đề xuất mở rộng áp dụng mô hình chuyên đề cho các môn học và địa phương khác.  
- Khuyến nghị tăng cường đào tạo giáo viên, phát triển tài liệu và tăng thời lượng ôn luyện để nâng cao hơn nữa chất lượng bồi dưỡng HSG.

Hành động tiếp theo là triển khai nhân rộng mô hình chuyên đề và tổ chức các khóa tập huấn cho giáo viên nhằm nâng cao năng lực bồi dưỡng học sinh giỏi trên toàn quốc.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC XÂY DỰNG CHUYÊN ĐỀ BỒI DƯỠNG HSG 1. Quan niệm về học sinh giỏi và giáo dục học sinh giỏi “Giỏi” [35] là một tính từ xác lập một phẩm chất, một tiêu chí đánh giá về năng lực con người. Đối với HS, “giỏi” thường được đánh giá đi kèm với với kết quả học tập tốt. Tuy nhiên khái niệm về HSG phải được hiểu sâu sắc và rộng rãi hơn.

Nhiều người cho rằng: HSG là học sinh chứng minh được trí tuệ ở trình độ cao và có khả năng sáng tạo, thể hiện một động cơ học tập mãnh liệt và đạt xuất sắc trong lĩnh vực lý thuyết hoặc khoa học; là người cần một sự giáo dục đặc biệt để đạt được trình độ tương ứng với năng lực của người đó; hay HSG là những đứa trẻ có năng lực trong các lĩnh vực trí tuệ, sáng tạo, nghệ thuật và năng lực lãnh đạo hoặc lĩnh vực lí thuyết. HSG có thể học bằng nhiều cách khác nhau và tốc độ nhanh hơn so với các bạn cùng lớp. Những học sinh này cần có sự phục vụ và những hoạt động đặc biệt không theo những điều kiện thông thường của nhà trường nhằm phát triển đầy đủ các năng lực vừa nêu trên. Theo chúng tôi, HSG là những em có năng lực học tập tốt, có nền tảng kiến thức cơ bản, nhanh nhạy trong việc phát hiện và giải quyết vấn đề liên quan đến môn học.

Luôn nỗ lực để chiếm lĩnh tri thức, có thể đánh giá đó là những HS có chất lượng kiến thức tốt. Chất lượng kiến thức được thể hiện qua các dấu hiệu sau: Tính chính xác: tính chính xác của kiến thức được đặc trưng bởi sự phù hợp của nội dung biểu đạt và nội dung khoa học. Tính khái quát: tính khái quát của kiến thức được đặc trưng bởi khả năng phản ánh, biểu đạt những dấu hiệu bản chất của đối tượng được phản ánh. Tính hệ thống: tính hệ thống của kiến thức được đặc trưng bởi sự hình thành kiến thức trong mối liên hệ của hệ thống các kiến thức.

Tính áp dụng được: tính áp dụng được được đặc trưng bởi khả năng sử dụng được kiến thức trong hành động nhận thức hoặc thực tiễn 6 Soá hoùa bôûi Trung taâm Hoïc lieäu –ĐHTN http://www.vn/ Tính bền vững: tính bền vững của kiến thức được đặc trưng bởi sự chắc chắn ổn định của kiến thức có thể huy động và áp dụng được khi cần. Các dấu hiệu này vừa giúp người thầy phát hiện HSG, vừa là mục tiêu cần đạt được trong công tác bồi dưỡng. Như vậy, đối với HSG rất cần có sự giáo dục đặc biệt để đạt được trình độ tương ứng với năng lực của họ. Sự giáo dục đặc biệt ở đây chính là công tác bồi dưỡng HSG.

Có thể nói bồi dưỡng HSG là một kiểu của dạy học phân hóa. Đối với nước ta các trường chuyên, lớp chọn là một trong những hình thức dạy học phân hóa. Hệ thống các trường, lớp này đã có những đóng góp to lớn trong việc phát hiện và bồi dưỡng HSG, góp phần quan trọng trong công tác đào tạo nguồn nhân lực,bồi dưỡng nhân tài cho đất nước. Tuy nhiên, do nhiều yếu tố, vẫn còn có những học sinh có năng lực học tập đã và đang theo học tại các trường THPT không chuyên.

Vì vậy muốn phát triển năng lực của các học sinh này thông qua chương trình học tập ở trên lớp thì đòi hỏi GV phải có phương pháp dạy học phù hợp nhằm phát triển năng lực của học sinh. Cơ sở tâm lý học và giáo dục học của dạy học phân hóa Cơ sở tâm lý học: Đầu thế kỉ XX đã xuất hiện hai lý thuyết phát triển của J.Piaget và Vưgotxky. Các nhà giáo dục coi đây là thành tựu quan trọng nhất của tâm lý học phát triển và dùng nó để xây dựng các phương pháp dạy học mới.Piaget cho rằng: Người học đóng vai trò chủ động trong việc thích nghi với môi trường xung quanh. Sự thích nghi này diễn ra ngay từ lúc lọt lòng mẹ và đó là sự phát triển tự nhiên sinh học và việc học tập kinh nghiệm của xã hội.

Trong khi đứa trẻ chủ động khám phá thế giới thì cấu trúc nhân cách cũng phát triển và biến đổi không ngừng. Theo học thuyết của J.Piaget trong quá trình nhận thức (trong đó có nhận thức của con người) được chia làm 4 giai đoạn: Giai đoạn 1: Từ 0 - 2 tuổi trẻ biết bắt trước các hoạt động của người khác, nhận biết đồ vật bằng cách cầm nắm chúng. Giai đoạn 2: Từ 2 - 7 tuổi, phát triển ngôn ngữ nhận biết các biểu tượng thể hiện như tranh vẽ, chữ viết, các con số, phân loại đồ vật theo các đặc điểm giống nhau, bước đầu hiểu được quy luật nguyên nhân - kết quả. 7 Soá hoùa bôûi Trung taâm Hoïc lieäu –ĐHTN http://www.vn/ Giai đoạn 3: Từ 7 - 11 tuổi, biết sử dụng phép logic, hiểu được các quy luật bảo tồn, biết phân biệt đồ vật theo các tiêu chí phức tạp, thể hiện tính chất quan trọng của suy nghĩ và hành động.

Giai đoạn 4: Từ 11 tuổi trở lên, biết sử dụng phép logic để tư duy khái niệm, thuật ngữ, biểu tượng biết tư duy khoa học trong việc đề xuất và kiểm tra giả thiết. Sự trưởng thành của mỗi giai đoạn là kết quả của các giai đoạn đã đạt được. Kết quả của mỗi giai đoạn đạt được không chỉ là kinh nghiệm tuổi tác đem lại mà còn phụ thuộc vào chất lượng những thay đổi trong suy nghĩ của mỗi người. Học thuyết của J.Piaget đã giúp các nhà khoa học chú ý tới từng giai đoạn phát triển của HS và đề ra các phương án dạy học phù hợp với từng lứa tuổi trang bị kiến thức cho HS ở các cấp độ khác nhau.

Vưgotxky quan niệm sự phát triển như sau : Nhận thức của con người dựa trên nền tảng xã hội và thông qua các hoạt động xã hội ví như qua việc sử dụng ngôn ngữ, qua giao tiếp với những người xung quanh. Theo Vưgotxky khu vực tốt nhất cho sự phát triển nhận thức là "vùng phát triển gần nhất". Vùng này là khoảng cách giữa mức độ phát triển thực tại xác định bởi khả năng giải quyết vấn đề độc lập và mức độ phát triển tiềm ẩn được xác định thông qua việc giải quyết vấn đề dưới sự hướng dẫn của người lớn hoặc của cá nhân khác trội hơn. Nhà lý luận Xô viết N.Verlinin nhận xét "Các khái niệm khoa học không được hình thành ngay lập tức ở HS mà phải trải qua nhiều mức độ, giai đoạn.

Ở mỗi giai đoạn trí nhớ lại giầu thêm các tài liệu, sự kiện, phân tích lại sâu sắc và toàn diện hơn, làm cho những kết luận, những khái quát hóa hoặc những quy tắc được lĩnh hội lại biến thành các tài sản trí tuệ của HS". Ở cấp 1 sự khác biệt ở HS chưa lớn, để đảm bảo kết quả GD ở cấp học này, cần tính đến sự khác biệt giữa các HS trong khuôn khổ của PP tiếp cận cá nhân đối với HS. Đồng thời bổ sung bằng những giờ học thêm theo giáo trình khác nhau và bằng hoạt động ngoại khóa. Ở các cấp học trên cần giải quyết mâu thuẫn giữa khối lượng tri thức của HS nắm với thời gian cho phép.

Nếu không có phương án đúng để giải quyết mâu thuẫn này thì tình trạng quá tải sẽ tiếp tục tăng và đặc biệt nặng nề với HS có sức học trung 8 Soá hoùa bôûi Trung taâm Hoïc lieäu –ĐHTN http://www. Nhưng nếu giảm nhịp độ và khối lượng chiều sâu tri thức thì HS có năng lực tốt sẽ không hài lòng. Chỉ có dạy học phân hóa mới giải quyết được vấn đề này. Thực tiễn cho thấy phần lớn HS có biểu hiện khá sớm đối với một số môn học.

Kết quả nghiên cứu tâm lý cho biết: Trước lớp 5 thì hứng thú của trẻ em còn dao động với biên độ lớn, nhưng cuối cấp 2 thì hứng thú có vẻ bền vững hơn và kết quả thực nghiệm các nhà GD đã xác nhận: Quá trình dạy học sẽ có kết quả và hiệu quả hơn nhiều khi tổ chức lớp học theo hứng thú cùng một môn học. Mặt khác sự phát triển tâm lý của HS cũng theo quy luật không đồng đều: Mặc dù trong cùng một lứa tuổi, khả năng và sự phát triển trí tuệ của các em cũng không giống nhau, hứng thú, nhu cầu và động cơ học tập cũng khác nhau. Chưa kể đến các khác biệt về môi trường xã hội, gia đình và các điều kiện học tập. Sự khác biệt này tạo nên bộ mặt riêng biệt trong sự phát triển tâm lý của HS.

[7] Cơ sở giáo dục học Một trong những nguyên tắc giáo dục quan trọng nhất của giáo dục là phát triển năng khiếu và năng lực riêng của từng cá nhân. Sự phân hóa dạy học cần thiết để phát triển và bộc lộ các tư chất, năng lực cần thiết của trẻ. Vì: Thứ nhất : Phần lớn học sinh các lớp trên đã ổn định hứng thú đối với một số môn học, hoặc một dạng hoạt động nào đó. Thứ hai: Quá trình dạy học sẽ đạt hiệu quả mong muốn nếu biết sử dụng các hứng thú của HS vào mục đích dạy học và GD.

Thứ ba: Phân hóa DH phù hợp với HS sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho việc phát triển tối đa tư chất và năng lực của HS có năng khiếu. Và do đó để HSG phát huy được năng lực của mình cần có hình thức dạy học phân hóa phù hợp. Các hình thức bồi dưỡng HSG môn Vật lí ở trường THPT 1. Các hình thức bồi dưỡng HSG Có nhiều hình thức để bồi dưỡng HSG như: Lớp riêng biệt (Separate classes): HSG được rèn luyện trong một lớp hoặc một trường học riêng, thường gọi là lớp chuyên, lớp năng khiếu.

Phương pháp Mông-te-xơ-ri (Montessori method): Trong một lớp HS chia thành ba nhóm tuổi, nhà trường mang lại cho HS những cơ hội vượt lên so với các 9 Soá hoùa bôûi Trung taâm Hoïc lieäu –ĐHTN http://www.vn/ bạn cùng nhóm tuổi. Hình thức này đòi hỏi phải xây dựng được các mức độ khá tự do, nó hết sức có lợi cho những HSG trong hình thức học tập với tốc độ cao. Tăng gia tốc (Acceleration): Những HS xuất sắc xếp vào một lớp có trình độ cao với nhiều tài liệu tương ứng với khả năng của mỗi HS. Học tách rời (Pull-out) một phần thời gian theo lớp HSG, phần còn lại học lớp thường.

Làm giàu tri thức (Enrichment) toàn bộ thời gian HS học theo lớp bình thường, nhưng nhận tài liệu mở rộng để thử sức, tự học ở nhà.