CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÍ LUẬN VỀ KIỂM TRA ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ HỌC TẬP CỦA HỌC SINH TRONG DẠY HỌC Ở TRƯỜNG PHỔ THÔNG 1. Cơ sở lí luận về việc kiểm tra đánh giá (KTĐG) kết quả học tập (KQHT) của học sinh ở trường phổ thông 1. Khái niệm về kiểm tra đánh giá kết quả học tập a. Kiểm tra - Kiểm tra là thuật ngữ chỉ cách thức hoạt động giáo viên sử dụng để thu thập thông tin về biểu hiện kiến thức, kĩ năng và thái độ của học sinh trong học tập nhằm cung cấp dữ kiện làm cơ sở cho việc đánh giá.
- Theo từ điển Tiếng Việt của Hoàng Phê chủ biên thì: “Kiểm tra là xem xét tình hình thực tế để đánh giá, nhận xét”. [7] - Theo Từ điển giáo dục học “Kiểm tra là bộ phân hợp thành của quá trình hoạt động dạy học nhằm nắm được những thông tin về trạng thái và KQHT của HS về những nguyên nhân cơ bản của thực trạng đó để tìm những biện pháp khắc phục lỗ hổng đồng thời củng cố và tiếp tục nâng cao hiệu quả của hoạt động dạy học”.[5] - Theo Trần Bá Hoành “Việc kiểm tra cung cấp những dữ kiện, những thông tin làm cơ sở cho đánh giá”.[4] - Theo Black & Wiliam (1998) “Kiểm tra là các hoạt động bao gồm quá trình quan sát của giáo viên, trao đổi, thảo luận trong và ngoài giờ lên lớp giữa thầy và trò, phân tích bài tập, bài kiểm tra… nhằm đánh giá mức độ tiếp thu bài học và dự báo KQHT của HS. Nếu có được thông tin và những vấn đề mà học sinh còn vướng mắc trong quá trình học tập, giáo viên có thể hiệu chỉnh việc dạy học như dạy lại, thử các phương pháp dạy học khác hay cho học sinh thêm cơ hội để thực hành…và như vậy, thành tích học tập của học sinh sẽ được dần cải thiện”.[11] Như vậy, trong quá trình KT nhằm thu thập thông tin để đánh giá KQHT, hoạt động KT được thực hiện theo hai hướng: định tính và định lượng. Dựa 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com trên kết quả được ghi nhận theo hướng định tính và định lượng, giáo viên đưa ra những phán đoán, những kết luận, những quyết định về người học hoặc về việc dạy học.
Kiểm tra theo hướng định tính là phương thức thu thập thông tin về kết quả học tập và rèn luyện của học sinh bằng cách quan sát và ghi nhận dựa theo các tiêu chí giáo dục đã định. Kiểm tra theo hướng định hướng là phương thức thu thập thông tin về KQHT của HS bằng số như điểm số hoặc số lần thực hiện của những hoạt động nào đó. Các phương tiện ghi nhận KQHT của HS bằng điểm hay số lần thực hiện theo những quy tắc trong KT là mang tính chất định lượng. Còn chính điểm số vẫn chỉ là những kí hiệu gián tiếp phản ánh trình độ học lực của mỗi HS mang ý nghĩa định tính.
Như vậy, bản thân điểm số không có ý nghĩa về mặt định lượng. Đánh giá Trong giáo dục đánh giá là một bộ phận hợp thành rất quan trọng, một khâu không thể tách rời của quá trình giáo dục đào tạo. Nếu giáo dục là một hệ thống thì đánh giá đóng vai trò phản hồi của hệ thống, là cơ sở cho việc đổi mới giáo dục và đào tạo. Vì vậy, đánh giá kết quả học tập là vấn đề luôn được quan tâm.
Có nhiều định nghĩa khác nhau về đánh giá trong giáo dục. Sau đây là một số định nghĩa tiêu biểu: - Định nghĩa của Jean Marie De Ketele [12]. Đánh giá có nghĩa là: + Thu thập thông tin đủ thích hợp, có giá và đáng tin cậy. + Xem xét mức độ phù hợp giữa tập hợp thông tin này với một tập hợp các tiêu chí phù hợp với các mục tiêu định ra ban đầu, hay đã điều chỉnh trong quá trình thu thập thông tin.
+ Nhằm ra một quyết định. - Định nghĩa của Ralph Tyler: “Quá trình đánh giá chủ yếu là quá trình xác định mức độ thực hiện các mục tiêu trong các chương trình giáo dục”. [2] 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - Định nghĩa của E.Beeby: “Đánh giá giáo dục là sự thu thập và lí giải một cách hệ thống những bằng chứng, như một phần của quá trình, dẫn tới sự phừn xột về giá trị theo quan điểm hoạt động”. [6] - Định nghĩa của Robert F.Mager: “Đánh giá là việc miêu tả tình hình của học sinh và giáo viên để dự đoán công việc phải tiếp tục làm để giúp học sinh tiến bộ” [11].
Dựa trên những định nghĩa trên, các tác giả cuốn: “Cơ sở lí luận của việc đánhgiá chất lượng học tập của HS phổ thông” đó đưa ra định nghĩa sau đây: “Đánh giá trong giáo dục là quá trình thu thập và lí giải kịp thời, có hệ thống thông tin về hiện trạng, nguyên nhân của chất lượng và hiệu quả giáo dục căn cứ vào mục tiêu dạy học, làm cơ sở cho những chủ trương, biện pháp và hành động tiếp theo”. Từ định nghĩa khái quát trên về đánh giá trong giáo dục, người ta đưa ra định nghĩa về đánh giá KQHT của HS như sau: “Đánh giá KQHT là quá trình thu thập và xử lí thông tin về trình độ, khả năng thực hiện mục tiêu học tập của HS, về tác động và nguyên nhân của tình hình đó nhằm tạo cơ sở cho những quyết định sư phạm của GV và nhà trường, cho bản thân HS để họ học tập ngày một tiến bộ hơn”.[5] Từ các định nghĩa vừa nêu trên, chúng ta có thể khẳng định các thành tố tạo nên khái niệm “đánh giá” bao gồm: Mục đích – xác định – giải thích – sử dụng. Khái niệm này được trình bày trên sơ đồ 1.1 Mục đích Xác định Đánh giá Sử dụng Cần phải sử Sử dụng những tiêu Sử dụng kết Tại sao dụng những chuẩn, tiêu chí nào để quả đánh giá thực hiện thủ thuật gì để đánh giávà giải thích như thế nào ? đánh giá thu thập thông những kết quả ? này? tin.1: Các thành tố tạo nên khái niệm “đánh giá” 15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Mục đích việc kiểm tra đánh giá kết quả học tập của học sinh Mục đích kiểm tra đánh giá kết quả học tập là để có được những quyết định đúng đắn về quá trình dạy học.
Việc kiểm tra đánh giá kết quả học tập trong giáo dục nhằm vào những mục đích chính như sau: a. Đối với học sinh - Chuẩn đoán năng lực và trình độ của học sinh để phân loại, tuyển chọn và định hướng cho học sinh (kiểm tra đánh giá đầu vào). - Xác định mục tiêu học tập của học sinh theo mục tiêu của chương trình các môn học. - Thúc đẩy, động viên học sinh cố gắng khắc phục thiếu sót, phát huy năng lực của mình để học tập kết quả hơn.
- Đánh giá sự phát triển nhân cách nói chung của học sinh theo mục tiêu giáo dục (kiểm tra đánh giá đầu ra). Đối với giáo viên - Cung cấp thông tin về các đặc điểm tâm, sinh lí của học sinh và trình độ học tập của học sinh. - Cung cấp thông tin cụ thể về tình hình học tập của học sinh, làm cơ sở cho việc cải tiến nội dung và phương pháp dạy học, nhằm nâng cao chất lượng và hiệu quả giáo dục. Đối với cán bộ quản lí và nghiên cứu giáo dục - Cung cấp thông tin, làm cơ sở cho việc cải tiến mọi hoạt động của giáo dục từ phát triển chương trình, biên soạn sách giáo khoa đến đào tạo, bồi dưỡng giáo viên, xây dựng cơ sở vật chất, quản lí nhà trường… - Cung cấp thông tin cần thiết cho việc đánh giá các cơ sở giáo dục.
Chức năng của kiểm tra đánh giá trong giáo dục Chức năng của kiểm tra đánh giá được phân biệt dựa vào mục đích kiểm tra đánh giá. Các tác giả nghiên cứu kiểm tra đánh giá nêu ra các chức năng khác nhau. 16 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.Trần Bá Hoành đề cập ba chức năng của đánh giá trong dạy học: Chức năng sư phạm, chức năng xã hội, chức năng khoa học. Theo GS - TS Phạm Hữu Tòng, trong thực tiễn dạy học ở phổ thông thì chủ yếu quan tâm đến chức năng sư phạm, được chia nhỏ thành ba chức năng: Chức năng chuẩn đoán; chức năng chỉ đạo định hướng hoạt động học; chức năng xác nhận thành tích học tập, hiệu quả học tập.
+ Chức năng chuẩn đoán Các bài kiểm tra trắc nghiệm có thể sử dụng như phương tiện thu lượm thông tin cần thiết cho việc xác định hoặc việc cải tiến nội dung, mục tiêu và phương tiện dạy học. Có thể xây dựng các bài kiểm tra đánh giá khi bắt đầu dạy học một môn học để thực hiện chức năng chuẩn đoán. + Chức năng chỉ đạo định hướng hoạt động học Các bài kiểm tra, trắc nghiệm trong quá trình dạy học có thể được sử dụng như phương tiện, phương pháp dạy học: thông qua việc KTĐG để dạy (dạy bằng cách KTĐG). Đó là các câu hỏi kiểm tra từng phần, kiểm tra thường xuyên được sử dụng như một biện pháp tích cực, hữu hiệu để chỉ đạo hoạt động học (chỉ đạo bản thân quá trình học).
Có thể xây dựng các bài kiểm tra đánh giá trong quá trình dạy học một môn học để thực hiện chức năng chỉ đạo định hướng hoạt động học. + Chức năng xác nhận thành tích học tập, hiệu quả học tập Các bài kiểm tra, trắc nghiệm được sử dụng để đánh giá thành thích học tập, xác nhận trình độ kiến thức, kĩ năng của người học. Có thể xây dựng các bài kiểm tra đánh giá sau khi kết thúc dạy học một môn học để thựchiện chức năng xác nhận thành tích học tập, hiệu quả học tập. Ý nghĩa của việc kiểm tra đánh giá kết quả học tập Kiểm tra đánh giá kết quả học tập có một tầm quan trọng đặc biệt và quyết định đối với chất lượng giáo dục, nó có ý nghĩa như sau: a.
Đối với học sinh 17 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Việc kiểm tra đánh giá được tiến hành thường xuyên có hệ thống giúp cho học sinh có cơ hội để củng cố tri thức, phát triển trí tuệ. Thông qua KTĐG, học sinh có điều kiện tái hiện và chính xác hóa tri thức, hoàn thiện, khắc sâu, hệ thống hóa những tri thức đã thu nhập được, giúp cho học sinh rèn luyện kĩ năng, kĩ xảo vận dụng tri thức, phát triển năng lực tư duy sáng tạo.