Xanh hóa chuỗi cung ứng nông sản tại Việt Nam: Thực trạng và Giải pháp

Phân tích thực trạng chuỗi cung ứng nông sản Việt Nam, đề xuất các giải pháp xanh hóa hiệu quả nhằm thúc đẩy nền nông nghiệp bền vững và an toàn.

• Tác giả: Phùng Thị Nho
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Thị Thanh Tân
• Trường học: Học Viện Ngân Hàng
• Chuyên ngành: Kinh Doanh Quốc Tế
• Đề tài: Xanh Hóa Chuỗi Cung Ứng Nông Sản Tại Việt Nam: Thực Trạng Và Giải Pháp
• Loại tài liệu: Khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Khái Niệm và Tầm Quan Trọng của Xanh Hóa Chuỗi Cung Ứng Nông Sản

Xanh hóa chuỗi cung ứng nông sản là quá trình tích hợp các yếu tố bảo vệ môi trường vào toàn bộ vòng vòng hoạt động từ sản xuất đến tiêu thụ. Đây là chiến lược quan trọng nhằm giảm thiểu tác động tiêu cực đến môi trường sinh thái trong khi duy trì hiệu quả kinh tế. Tầm quan trọng của chuỗi cung ứng xanh nông sản nằm ở việc tạo ra các sản phẩm nông sản an toàn, bền vững, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thị trường quốc tế. Việt Nam, với tư cách là một nước nông nghiệp lớn, cần phải áp dụng mô hình này để nâng cao năng lực cạnh tranh và bảo vệ tài nguyên tự nhiên cho các thế hệ tương lai.

1.1. Định Nghĩa Xanh Hóa Chuỗi Cung Ứng Nông Sản

Xanh hóa chuỗi cung ứng liên quan đến việc áp dụng các công nghệ sạch, quy trình bền vững và quản lý hiệu quả trong các hoạt động nông sản. Mô hình 2E-3R (Efficiency, Environment-friendly, Reuse, Recycling, Reduction) là một framework quan trọng giúp các doanh nghiệp nông sản tối ưu hóa hoạt động và giảm thiểu chất thải.

1.2. Lợi Ích Kinh Tế và Môi Trường

Áp dụng chuỗi cung ứng xanh mang lại nhiều lợi ích: giảm chi phí sản xuất thông qua tối ưu tài nguyên, tăng giá trị sản phẩm trên thị trường, nâng cao danh tiếng thương hiệu, và quan trọng nhất là bảo vệ môi trường và đa dạng sinh học cho bền vững lâu dài.

II. Thực Trạng Xanh Hóa Chuỗi Cung Ứng Nông Sản Tại Việt Nam

Hiện tại, chuỗi cung ứng nông sản Việt Nam vẫn còn nhiều hạn chế trong việc áp dụng các nguyên tắc xanh hóa. Mặc dù nông sản Việt Nam chiếm vị trí quan trọng trên thị trường toàn cầu nhưng quá trình sản xuất, chế biến, và phân phối vẫn chưa đạt tiêu chuẩn bền vững và thân thiện môi trường cao. Nhiều doanh nghiệp nông sản vẫn sử dụng phương pháp truyền thống, gây ô nhiễm môi trường, đặc biệt là trong lĩnh vực bảo vệ thực vật và an toàn thực phẩm. Các hoạt động tái chế và tái sử dụng phụ phẩm nông sản vẫn chưa được phát triển đầy đủ, dẫn đến lãng phí tài nguyên và ô nhiễm.

2.1. Tình Hình Sản Xuất và Xuất Khẩu Nông Sản

Việt Nam là nhà xuất khẩu chính của các nông sản như lúa, cà phê, chè, và thủy sản. Theo thống kê, trị giá xuất khẩu chè Việt Nam từ 2015-2020 và các sản phẩm nông sản khác đạt giá trị cao trên thị trường quốc tế. Tuy nhiên, để duy trì và phát triển thị phần, cần xanh hóa toàn bộ quy trình sản xuất và chuỗi phân phối.

2.2. Những Thách Thức Hiện Tại

Các thách thức chính bao gồm: thiếu đầu tư công nghệ, kiến thức hạn chế về bảo vệ môi trường, chi phí áp dụng cao, và sự phối hợp yếu giữa các thành phần trong chuỗi cung ứng. Nhiều nông dân và doanh nghiệp nhỏ vẫn chưa nhận thức đầy đủ về tầm quan trọng của phát triển bền vững.

III. Giải Pháp Thúc Đẩy Xanh Hóa Chuỗi Cung Ứng Nông Sản

Để thúc đẩy xanh hóa chuỗi cung ứng nông sản Việt Nam, cần áp dụng các giải pháp toàn diện từ phía doanh nghiệp và chính phủ. Trước tiên, cần tăng cường liên kết giữa các thành phần trong chuỗi cung ứng, từ nhà sản xuất đến nhà phân phối và tiêu thụ. Thứ hai, đẩy mạnh phát triển công nghệ tái chế phụ phẩm song song với hoạt động chế biến để tận dụng tối đa tài nguyên. Thứ ba, phát triển công nghệ khí hóa sinh khối giúp giảm năng lượng tiêu thụ và ô nhiễm. Những giải pháp này sẽ tạo ra một chuỗi cung ứng xanh hiệu quả, vừa bảo vệ môi trường vừa nâng cao lợi nhuận kinh tế cho các doanh nghiệp nông sản.

3.1. Giải Pháp Từ Phía Doanh Nghiệp

Doanh nghiệp cần tăng cường liên kết với các nhà cung cấp, áp dụng công nghệ sạch, đầu tư vào cơ sở hạ tầng bền vững, và phát triển công nghệ tái chế. Đồng thời, cần xây dựng các tiêu chuẩn an toàn thực phẩm và bảo vệ môi trường cao hơn, nhằm tạo ra sản phẩm có giá trị cạnh tranh trên thị trường quốc tế.

3.2. Hỗ Trợ Chính Sách và Định Hướng Chính Phủ

Chính phủ Việt Nam cần xây dựng các chính sách ưu đãi, hỗ trợ tài chính, và tạo môi trường pháp lý thuận lợi cho các doanh nghiệp áp dụng chuỗi cung ứng xanh. Các bộ ngành liên quan cần phối hợp chặt chẽ để giám sát và hướng dẫn xanh hóa trong ngành nông sản.

IV. Xu Hướng Phát Triển và Kiến Nghị Tương Lai

Trên toàn thế giới, các quốc gia đang tích cực áp dụng mô hình chuỗi cung ứng xanh trong nông sản. Các hiệp định thương mại tự do như EVFTA (Hiệp định thương mại tự do giữa Việt Nam và Liên Minh Châu Âu) đặt ra những yêu cầu ngặt nghèo về bảo vệ môi trường và bền vững. Để đáp ứng những yêu cầu này, Việt Nam cần tăng cường khác biệt hóa sản phẩm thông qua xanh hóa, nâng cao chất lượng, và xây dựng thương hiệu bền vững. Các kiến nghị chính bao gồm: tăng đầu tư nghiên cứu và phát triển, nâng cao nhận thức của các bên liên quan, và xây dựng một hệ thống hỗ trợ toàn diện từ sản xuất đến tiêu thụ.

4.1. Xu Hướng Toàn Cầu Về Xanh Hóa Nông Sản

Các nước phát triển đang áp dụng công nghệ nông nghiệp xanh, canh tác bền vững, và quản lý chất thải tiên tiến. Việt Nam cần học hỏi từ những kinh nghiệm này và thích nghi với điều kiện địa phương để tạo ra chuỗi cung ứng xanh phù hợp với nước mình.

4.2. Kiến Nghị Để Thúc Đẩy Phát Triển Bền Vững

Cần thiết lập ban điều phối các bộ ngành, đẩy mạnh đào tạo và tuyên truyền về xanh hóa, cấp chứng chỉ cho sản phẩm nông sản xanh, và khuyến khích hợp tác xã tham gia vào phát triển bền vững. Đồng thời, cần xây dựng một thị trường tiêu thụ mạnh mẽ cho các sản phẩm nông sản xanh ở trong nước.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÍ LUẬN VỀ CHUỖI CUNG ỨNG XANH VỚI NÔNG SẢN 1. TỔNG QUAN VỀ CHUỖI CUNG ỨNG 1. Một số khái niệm về chuỗi cung ứng Khái niệm chuỗi cung ứng được định nghĩa theo nhiều cách khác nhau, dưới nhiều góc độ khác nhau, tiêu biểu là một số định nghĩa dưới đây: “Chuỗi cung ứng là một mạng lưới các lựa chọn sản xuất và phân phối nhằm thực hiện các chức năng thu mua nguyên vật liệu, chuyển đổi nguyên liệu thành bán thành phẩm và phân phối chúng cho khách hàng.” (theo Ganesham, Ran và Tery P. Trong khi Stock và Ellem (1998) cho rằng: “Chuỗi cung ứng là sự liên kết với các công ty nhằm đưa sản phẩm hay dịch vụ vào thị trường.” Một quan điểm khác từ Sunil Chopra và Pete Meindl (2017) đề cập tới: “Chuỗi cung ứng bao gồm mọi công đoạn có liên quan trực tiếp hay gián tiếp đến việc đáp ứng nhu cầu khách hàng.

Chuỗi cung ứng không chỉ gồm nhà sản xuất và nhà cung cấp, mà còn gồm nhà vận chuyển, kho, người bán lẻ và bản thân khách hàng.” Tựu chung các quan điểm ta thấy rằng chuỗi cung ứng có một chức năng vô cùng quan trọng đó thực hiện các công việc để đưa các nguyên vật liệu thô, chưa qua xử lý rồi qua quá trình sản xuất tạo thành các thành phẩm và phân phối chúng tới tay của khách hàng. Một chuỗi cung ứng điển hình trong thực tế có nhiều thành phần tham gia vào nó cụ thể là: các nhà cung cấp nguyên vật liệu thô, các nhà sản xuất, nhà cung cấp dịch vụ vận chuyển, phân phối sản phẩm và khách hàng. Để các mắt xích phối hợp nhịp nhàng và hiệu quả thì hoạt động quản trị chuỗi cung ứng là yếu tố quan trọng quyết định sự thành công của một chuỗi cung ứng. Quản trị chuỗi cung ứng là sự kết hợp sản xuất, tồn kho, địa điểm và vận tải giữa các thành viên tham gia trong chuỗi cung ứng nhằm đạt được khối lượng công việc hiệu quả nhất trong thị trường đang phục vụ.

Mô hình hoạt động chuỗi cung ứng Hình 1. Mô hình hoạt động của chuỗi cung ứng Nguồn: Quản trị.vn biên tập và hệ thống hóa Hoạch định Họat động hoạch định bao gồm lập kế họach và tổ chức các hoạt động cho ba yếu tố liên quan còn lại. Ba yếu tố trong lập kế hoạch gồm: dự báo nhu cầu, giá sản phẩm và quản lý tồn kho. Tìm nguồn cung ứng Trong yếu tố này bao gồm những hoạt động cần thiết để có được các yếu tố đầu vào để tạo ra các sản phẩm/dịch vụ.

Hai hoạt động chính cần quan tâm là hoạt động cung ứng và hoạt động tín dụng và khoản phải thu. Hoạt động cung ứng bao gồm những hành động để mua nguyên vật liệu hay các dịch vụ cần thiết. Hoạt động tín dụng và khoản phải thu là các hoạt động thu các nguồn tiền mặt. Cả hai hoạt động này đều có tác động rất lớn đến hiệu quả của chuỗi cung ứng.

Sản xuất Đây là các hoạt động nhằm xây dựng và phát triển sản phẩm/dịch vụ mà chuỗi cung ứng cung cấp. Những hoạt động cần thiết là thiết kế sản phẩm, lên lịch trình sản xuất và quản lý máy móc. Các hoạt động này phối hợp để tạo ra thành phẩm cuối cùng, có giá trị và chất lượng trước khi được phân phối ra thị trường. 7 Phân phối Là hoạt động tổng hợp bao gồm nhận đơn đặt hàng từ khách hàng; phân phối các sản phẩm/dịch vụ cho khách hàng đã đặt hàng.

Hai hoạt động chính trong yếu tố phân phối sản phẩm/dịch vụ là thực thi các đơn hàng từ khách hàng và giao sản phẩm cho khách hàng. 4 yếu tố trên được gắn kết và phối hợp với nhau thông qua kênh thông tin. Thông tin là một cầu nối quan trọng để ra quyết định đối với 4 tác nhân thúc đẩy của chuỗi cung ứng. Trong phạm vi này, sự kết nối mạnh (ví dụ như dữ liệu chính xác, kịp thời và đầy đủ) thì các công ty trong chuỗi cung ứng sẽ có thể quyết định tốt đối với các hoạt động riêng của họ.

Điều này giúp cho việc cực đại hóa lợi nhuận của toàn bộ chuỗi cung ứng. Đó là cách mà thị trường thực hiện và chuỗi cung ứng mang tính năng động giống như đối với thị trường. Vai trò của chuỗi cung ứng Việc cung cấp và phân phối sản phẩm đúng tiến độ, chính xác, kịp thời được quyết định rất nhiều bởi hiệu quả của hoạt động quản trị chuỗi cung ứng. Chúng ta đã phần nào hiểu về vai trò và ý nghĩa của chuỗi cung ứng trong việc vận hành hàng hóa.

Dưới đây là 3 vai trò không thể không nhắc đến về tầm quan trọng của chuỗi cung ứng đối với các doanh nghiệp: Nâng cao dịch vụ khách hàng Khách hàng là đối tượng doanh nghiệp hướng đến cũng là người trực tiếp đem lại doanh thu và lợi nhuận cho doanh nghiệp. Điều này giải thích tại sao hiện nay có rất nhiều doanh nghiệp sẵn sàng chi nhiều ngân sách cho hoạt động nghiên cứu thị trường và chăm sóc khách hàng. Một biện pháp khác để tăng sự hài lòng trong các thượng đế này chính là cải thiện chất lượng dịch vụ chuỗi cung ứng. Hơn nữa, một chuỗi cung ứng được vận hành một cách chuyên nghiệp sẽ giúp việc giao hàng trở nên nhanh chóng và kịp thời.

Khi đó khách hàng sẽ cảm giác hài lòng và yêu thích đối với doanh nghiệp của bạn. Việc quản lý chuỗi cung ứng được cho là một giải pháp gián tiếp xây dựng thương hiệu doanh nghiệp mà không cần đầu tư chi phí cho hoạt động Marketing. Bên cạnh đó, các dịch vụ chăm sóc khách hàng sau bán sẽ dễ dàng được thực hiện hơn khi có sự trợ giúp của chuỗi cung ứng hàng hóa chuyên nghiệp. Doanh nghiệp hoàn toàn có thể nhận được những Feedbacks tốt 8 của khách hàng.

Giảm chi phí vận hành trong doanh nghiệp Quản trị vận hành và chuỗi cung ứng tốt hoàn toàn có thể cắt giảm chi phí vận hành trong doanh nghiệp. Cụ thể, chuỗi cung ứng có khả năng giảm chi phí mua hàng dựa trên nguyên tắc cắt giảm thời gian và nhân sự cho hoạt động kiểm kê hàng tồn kho và chi phí thuê địa điểm, kho bãi. Khi doanh nghiệp của bạn có một đơn vị cung cấp chuỗi cung ứng chuyên nghiệp và đáng tin cậy, bạn sẽ không cần phải lo lắng về vấn đề tích hàng hóa, nguyên liệu sản xuất. Nhờ đó mà các chi phí liên quan khác sẽ được giảm một cách tối đa.

Kiểm soát và giảm chi phí cho doanh nghiệp Việc tối ưu chi phí là mục tiêu chiến lược kinh doanh của nhiều doanh nghiệp, tổ chức đặc biệt là các doanh nghiệp có ngân sách hạn chế như các doanh nghiệp startup hay doanh nghiệp vừa và nhỏ. Đôi khi một doanh nghiệp không có thể mạnh trong hoạt động vận chuyển hàng hóa cho khách hàng thì hoàn toàn nên cân nhắc đến việc thuê ngoài dịch vụ cung ứng hàng hóa, khi đó chi phí và những nỗ lực kinh doanh sẽ được tối ưu. Không những vậy, chuỗi cung ứng sẽ giúp tài sản cố định trong doanh nghiệp có xu hướng giảm mà khoản tiền đầu tư đó hoàn toàn có thể thực hiện các kế hoạch kinh doanh hay đầu tư sinh lời có ích hơn. Với một chuỗi cung ứng hoàn hảo, doanh nghiệp sẽ có nhiều lợi thế cạnh tranh trên thị trường hơn thông qua lợi thế về chi phí, gia thành trên một đơn vị sản phẩm.

Xây dựng một chuỗi cung ứng và nâng cao năng lực vận hành chuỗi là hoạt động cốt lõi mà các doanh nghiệp đang hướng tới hiện nay. TỔNG QUAN VỀ NÔNG SẢN VÀ CHUỖI CUNG ỨNG NÔNG SẢN 1. Tổng quan về nông sản 1. Khái niệm về nông sản Nông sản bao gồm một phạm vi khá rộng các loại hàng hóa có nguồn gốc từ hoạt động nông nghiệp.

Theo Hiệp định nông nghiệp, các hiệp định và nguyên tắc WTO, nông sản gồm có: - Các sản phẩm nông nghiệp cơ bản như: lúa gạo, lúa mỳ, bột mỳ, sữa, động vật sống, cà phê, hồ tiêu, hạt điều, chè, rau quả tươi… - Các sản phẩm phái sinh: như bánh mỳ, bơ, dầu ăn, thịt… 9 - Các sản phẩm được chế biến từ sản phẩm nông nghiệp như: bánh kẹo, sản phẩm từ sữa, xúc xích, nước ngọt, rượu, bia, thuốc lá, bong xơ, da động vật thô… Tất cả các sản phẩm còn lại trong hệ thống thuế mã HS được xem là sản phẩm phi nông nghiệp (còn được gọi là sản phẩm công nghiệp). Với Liên minh Châu Âu mặc dù không đề cập đến một định nghĩa cụ thể nào về nông sản, nhưng đã đưa ra một danh sách các mặt hàng được coi là nông sản bao gồm: - Động vật sống, thịt và phụ phẩm dạng thịt ăn được sau khi giết mổ. - Sản phẩm từ sữa, các sản phẩm có nguồn gốc động vật. - Cây sống và các loại cây trồng khác.

- Rau, thâm, củ và quả có thể ăn được. - Cà phê, chè, phụ gia và các loại gia vị;ngũ cốc - Các sản phẩm xay xát, hạt và quả có dầu; - Nhựa cánh kiến đỏ, gôm, nhựa cây và các chất nhựa - Các loại rau khác - Mỡ, dầu động vật hoặc thực vật - các chế phẩm từ thịt - Đường và các loại kẹo đường - Ca cao và các chế phẩm từ ca cao - Các chế phẩm từ ngũ cốc, tinh bột, bột; các chế phẩm từ rau, hoa quả và thực vật - Các phụ gia có thể ăn được hỗn tạp - Đồ uống, rượu mạnh và giấm; thuốc lá và các sản phẩm tương tự. Bên cạnh đó Bộ nông nghiệp Hoa Kỳ cho rằng: “ Nông sản bao gồm các sản phẩm từ hàng hóa chưa chế biến như đỗ tương, ngũ cốc, lúa mỳ, gạo và bông thô đến các thực phẩm và đồ uống đã được chế biến có giá trị cao như xúc xích, bánh, bia rượu, các đồ gia vị được bán lẻ trong các cửa hàng, tiệm ăn” Với Quan điểm của Việt Nam theo cách hiểu đơn giản, nông sản là sản phẩm của ngành nông nghiệp trong đó ngành nông nghiệp sẽ bao gồm trồng trọt, chăn nuôi và dịch vụ nông nghiệp. Tuy nhiên, theo nghĩa rộng nông nghiệp sẽ còn cả lâm nghiệp và thủy sản.

Hiện nay, cách hiểu về nông sản có phần thu hẹp hơn, tập trung chủ yếu 10 vào sản phẩm thu được từ đất, khi đó, nông sản được hiểu là sản phẩm hàng hóa được làm ra từ tư liệu sản xuất đất đai.