Chương 1: Cơ sở lý luận về biên giới quốc gia trong pháp luật quốc tế Chương 2: Hoạch định biên giới trên đất liền giữa Việt Nam và Trung Quốc Chương 3: Xây dựng biên giới trên đất liền Việt Nam - Trung Quốc hoà bình, hữu nghị, hợp tác và ổn định lâu dài. 10 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ BIÊN GIỚI QUỐC GIA TRONG PHÁP LUẬT QUỐC TẾ 1. Khái niệm lãnh thổ, biên giới quốc gia Lãnh thổ bao giờ cũng là một thực thể cụ thể, là cơ sở vật chất của quốc gia. Lãnh thổ có trƣớc quốc gia và là nguồn gốc của quốc gia.
Trên cơ sở lãnh thổ, dân cƣ đƣợc tập hợp lại và đƣợc tổ chức, từ đó quốc gia hình thành và trở thành ngƣời chủ của lãnh thổ. Lãnh thổ không phải là vô tận. Danh nghĩa thụ đắc mà quốc gia tạo lập trên nền tảng một lãnh thổ sẽ xác định giới hạn cho lãnh thổ đó. Lãnh thổ và biên giới quốc gia là một phạm trù lịch sử, là hệ quả tất yếu của xã hội loài ngƣời khi xuất hiện nhà nƣớc và pháp luật, xuất hiện giai cấp.
nếu không có nhà nƣớc thì không có vấn đề biên giới của nhà nƣớc”[33,29]. Khái niệm về biên giới gắn bó chặt chẽ với khái niệm lãnh thổ. Không có một không gian nào lại không có một giới hạn, dù là tự nhiên hay do con ngƣời quy định. Cùng với sự phát triển của lịch sử, của pháp luật quốc tế, khái niệm về lãnh thổ, biên giới quốc gia ngày càng phát triển và hoàn thiện.
Khái niệm lãnh thổ quốc gia Trong lịch sử hình thành và phát triển nhà nƣớc, gắn liền với sự ra đời và tồn tại của quốc gia là vấn đề lãnh thổ, vì ngoài ý nghĩa là cơ sở vật chất, lãnh thổ còn có ý nghĩa đối với việc tồn tại và duy trì một ranh giới quyền lực nhà nƣớc đối với một cộng đồng dân cƣ nhất định “Lãnh thổ xác định ngay bản thể của quốc gia” [81,167]. Lãnh thổ quốc gia, dân cƣ và chính quyền - đó chính là nền tảng vật chất cho quốc gia tồn tại và phát triển. Điều 1, Công ƣớc Montevideo 1933, xác định tiêu chuẩn cơ bản tính chất của một quốc gia là "Quốc gia với tƣ cách là một chủ thể của pháp luật quốc tế có các tính chất sau: (a) có dân cƣ thƣờng trú; (b) có lãnh thỗ xác định, (c) có chính quyền và (d) năng lực tham gia vào các quan hệ với các quốc gia khác” [82,25]. Quan niệm và sự điều chỉnh của pháp luật quốc tế trong quan hệ giữa các quốc gia liên quan đến vấn đề biên giới, lãnh thổ ở mỗi một thời kỳ phát triển 11 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com của luật quốc tế vẫn luôn luôn là nền tảng của trật tự pháp lý quốc tế.
Luật quốc tế phải điều chỉnh quan hệ giữa các quốc gia về vấn đề lãnh thổ chính là do tính chất đặc biệt quan trọng của nó. Lãnh thổ gắn liền với các quyền lợi kinh tế, chính trị - xã hội, an ninh quốc phòng của mỗi quốc gia - điều này cũng có ảnh hƣởng trực tiếp và rất lớn đến quan hệ quốc tế. Một thực tế rõ ràng trong lịch sử quan hệ quốc tế, một trong những nguyên nhân phổ biến và chủ yếu của các cuộc chiến tranh ở các quy mô giữa các dân tộc, các quốc gia thƣờng xuất phát từ những tranh chấp, xung đột và giành giật, chiếm đoạt lãnh thổ với rất nhiều tổn thất và mất mát: Cuộc chiến tranh giữa Paragoay với các nƣớc láng giềng từ năm 1865 đến 1870 đã làm cho nƣớc này mất 2/3 lãnh thổ và 65% dân số; Cuộc chiến giữa Chilê và Achentina mà hiệp ƣớc biên giới trên núi Andes năm 1881 vẫn không ngăn chặn đƣợc xung đột, đến tận năm 1966 mới giải quyết xong; giữa Ấn Độ và Trung Quốc từ năm 1962 đến nay vẫn chƣa giải quyết xong; cuộc chiến tranh Iran - Irắc kéo dài hơn 8 năm mà hậu quả đến những năm 90 của thế kỷ XX mới đi vào quá trình giải quyết. Hiện nay, ngay tại khu vực châu Á vẫn còn tồn tại rất nhiều tranh chấp về biên giới lãnh thổ chƣa đƣợc giải quyết xong.
Đó là các tranh chấp về biên giới lãnh thổ giữa Việt Nam và Trung Quốc, giữa Thái Lan với Lào, giữa Nga và Nhật Bản. Theo các khái niệm thông thƣờng nhất, lãnh thổ quốc gia là một phần của trái đất, bao gồm đất liền, hải đảo, vùng nƣớc nội địa, vùng nội thuỷ, lãnh hải, vùng nƣớc quần đảo và vùng trời bên trên cũng nhƣ lòng đất dƣới chúng. Ngoài ra, quốc gia (đặc biệt là quốc gia ven biển) còn có các lãnh thổ đặc biệt với quy chế pháp lý khác biệt nhƣ: Lãnh thổ mƣợn hay nhƣợng lại có thời hạn, eo biển quốc tế, sông, kênh đào quốc tế. Phù hợp với luật pháp và tập quán quốc tế, Điều 1, Hiến pháp 1992 của nƣớc Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam quy định: "Nƣớc Cộng hoà Xã hội chủ nghĩa Việt Nam là một nƣớc độc lập, có chủ quyền, thống nhất và toàn vẹn lãnh thổ, bao gồm đất liền, các hải đảo, vùng biển và vùng trời"[23,13].
Chủ quyền của quốc gia đối với lãnh thổ của mình là hoàn toàn, riêng biệt và đầy đủ. Luật quốc tế công nhận cho quốc gia quyền tối cao đối với lãnh thổ. 12 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Điều 13, Hiến pháp 1992 của nƣớc CHXHCN Việt Nam khẳng định: "Tổ quốc Việt Nam là thiêng liêng bất khả xâm phạm. Mọi âm mƣu và hành động chống lại độc lập, chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ của tổ quốc.
đều bị nghiêm trị theo pháp luật". Và tại Điều 14, "Nƣớc Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam thực hiện chính sách hoà bình, hữu nghị, mở rộng giao lƣu và hợp tác với tất cả các nƣớc trên thế giới. trên cơ sở tôn trọng độc lập, chủ quyền, thống nhất và toàn vẹn lãnh thổ của nhau, không can thiệp và công việc nội bộ của nhau, bình đẳng cùng có lợi. Khái niệm biên giới quốc gia Khái niệm biên giới quốc gia đã có một lịch sử lâu dài.
Khởi đầu vào thời kỳ cộng sản nguyên thuỷ và nô lệ, khái niệm này chƣa đƣợc thể hiện rõ ràng. Đƣờng ranh giới đầu tiên đƣợc ghi nhận có lẽ là của đế chế La Mã vào đầu thế kỷ thứ III để phân biệt phạm vi thành Roma với lãnh thổ của các dân tộc “man di” [64,3]. Nếu nhƣ hiện nay, khái niệm về biên giới thông thƣờng đƣợc cụ thể hoá lên bản đồ bằng một đƣờng liên tục, thì trong lịch sử, đƣờng biên giới đã có một quá trình phát triển và hoàn thiện lâu dài. Thuật ngữ biên giới dƣờng nhƣ bắt đầu xuất hiện từ thế kỷ XIV[14,18], nhƣng trong một thời gian dài thuật ngữ này dùng để chỉ các vùng tiếp giáp, các vùng giáp ranh hay vùng bên ngoài của một lãnh thổ, không phải là đƣờng biên giới đƣợc vạch ra một cách liên tục.
Nói một cách khác, đó là một vùng “xám”, thƣờng xuyên có tranh chấp giữa các nƣớc láng giềng và biên giới đƣợc xác lập trên cơ sở lý lẽ của kẻ mạnh. Khái niệm về đƣờng biên giới là sản phẩm của quá trình hoàn thiện và mô tả một lãnh thổ cụ thể. Quan niệm ngày nay về các đƣờng biên giới đã đƣợc thay đổi, khác với các quan niệm trƣớc đây về vùng biên giới. Nguyên nhân sâu xa có thể kể đến là khi đó, giữa các quốc gia vẫn còn các lãnh thổ vô chủ thƣờng là những chƣớng ngại vật tự nhiên nhƣ: núi, rừng, sa mạc, đầm lầy, sông hồ.
Cùng với thời gian, các lãnh thổ vô chủ bị thu hẹp, các quốc gia ngày càng xích lại gần nhau hơn. Có thể thấy rằng, biên giới vùng và biên giới đƣờng tồn tại theo bối cảnh lịch sử và 13 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. Các đƣờng biên giới và các vấn đề liên quan đến chúng đã trải qua nhiều thay đổi lớn. Một thế kỷ rƣỡi trƣớc đây, bức tranh toàn cảnh về đƣờng biên giới thật sự khác so với hiện tại.
Ở châu Á, có một số hiệp ƣớc hoặc các đƣờng ranh giới đã đƣợc xác lập, nhƣng chỉ là những giới hạn giao động giữa các vƣơng quốc khác nhau. Tại châu Phi, vào lúc lục địa này còn chƣa “trỗi dậy” và chƣa đƣợc biết đến, không có đƣờng biên giới nào khác hơn là các giới hạn của quyền lực thống trị của đế quốc Thổ Nhĩ Kỳ. Ở châu Mỹ, có các đƣờng biên giới Tây Ban Nha và Bồ Đào Nha. Các đƣờng biên giới ở châu Âu chiếm số lƣợng nhiều nhất và rõ ràng nhất.
Tuy nhiên, trên thực tế chúng đã thay đổi rất nhiều về vị trí và chức năng qua các thời đại. Các khái niệm về đƣờng biên giới của châu Âu đã phát triển và mở rộng rất nhiều cho đến khi chúng bao trùm gần nhƣ hết tất cả các đƣờng biên giới quốc tế trên khắp các châu lục [47,3]. Ngày nay, các đƣờng biên giới đƣợc xác định bằng các điều ƣớc quốc tế về biên giới, các quy tắc tập quán, hoặc các phán quyết của toà án khi các bên cùng thoả thuận yêu cầu toà án giải quyết. Việc xác lập đƣờng biên giới quốc gia là nhằm phân định rõ giới hạn vùng đất, vùng nƣớc, vùng trời thuộc chủ quyền toàn vẹn, đầy đủ và riêng biệt của quốc gia; gắn liền với những lợi ích về chính trị, kinh tế, xã hội và an ninh quốc phòng, do đó, biên giới quốc gia mang tính pháp lý - chính trị và là sản phẩm do con ngƣời tạo ra trên cơ sở tôn trọng những yếu tố lịch sử, chính trị, xã hội, địa lý, kinh tế và dân tộc.
Theo nghĩa đó, biên giới quốc gia cũng là cơ sở và nền tảng vật chất cho quốc gia tồn tại và phát triển. Biên giới của một quốc gia còn là đối tƣợng quan tâm của các quốc gia khác, trƣớc hết là với các quốc gia láng giềng và trong khu vực. Trong khoa học pháp lý quốc tế, các nhà học giả, nghiên cứu, và các luật gia đã đƣa ra nhiều định nghĩa khác nhau về biên giới quốc gia. Theo giáo sƣ Rousseau, trong cuốn Từ điển thuật ngữ pháp luật quốc tế, biên giới là “đƣờng phân định nơi bắt đầu và nơi kết thúc của lãnh thổ hai quốc gia láng giềng”.
Theo giáo sƣ Nguyễn Quốc Định, biên giới là “đƣờng tách các khu vực lãnh thổ nơi tồn tại hai chủ quyền riêng biệt”[77,503], [17,67]. Từ điển Luật (Anh) của Earl định nghĩa đƣờng biên 14 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.