Xác định mức trách nhiệm liên đới bồi thường thiệt hại: Pháp luật Việt Nam (Luận văn)

Tìm hiểu cách xác định mức trách nhiệm liên đới bồi thường thiệt hại theo pháp luật Việt Nam. Luận văn phân tích khó khăn, kiến nghị hoàn thiện pháp luật.

• Chuyên ngành: Luật Học
• Đề tài: Xác Định Mức Trách Nhiệm Trong Việc Liên Đới Bồi Thường Thiệt Hại Theo Pháp Luật Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ

Mục lục chi tiết

• PHẦN MỞ ĐẦU
• 1. Chương 1: Xác định mức trách nhiệm trong việc liên đới bồi thường thiệt hại do hành vi nhiều người cùng gây ra
• 1.1. Xác định mức trách nhiệm liên đới bồi thường dựa vào mức độ lỗi của từng người cùng gây thiệt hại
• 1.1.1. Khó khăn trong việc xác định mức trách nhiệm liên đới dựa theo lỗi
• 1.1.2. Kiến nghị hoàn thiện pháp luật
• 1.2. Xác định mức trách nhiệm liên đới bồi thường dựa vào các yếu tố khác
• 1.2.1. Dựa theo vai trò, tính chất hành vi của từng người gây thiệt hại
• 1.2.2. Dựa theo mối quan hệ nhân quả giữa tính chất hành vi gây thiệt hại của từng người gây thiệt hại với tỷ lệ thiệt hại trong tổng thiệt hại chung
• 1.2.3. Dựa theo mức hưởng lợi của từng người gây thiệt hại
• 1.3. KẾT LUẬN CHƯƠNG 1
• 2. Chương 2: Xác định mức trách nhiệm trong việc liên đới bồi thường thiệt hại do tài sản gây ra
• 2.1. Xác định mức trách nhiệm liên đới bồi thường dựa vào quan hệ nhân quả giữa tác động gây thiệt hại của tài sản và thiệt hại thực tế
• 2.1.1. Khi nhiều tài sản cùng gây ra thiệt hại
• 2.1.2. Khi tài sản và hành vi của con người cùng gây ra thiệt hại
• 2.2. Xác định mức trách nhiệm liên đới bồi thường dựa vào hình thức sở hữu chung đối với tài sản
• 2.2.1. Sở hữu chung hợp nhất
• 2.2.2. Sở hữu chung theo phần
• 2.3. KẾT LUẬN CHƯƠNG 2
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC 1

Tóm tắt

I. Toàn cảnh về xác định mức trách nhiệm liên đới bồi thường

Trách nhiệm liên đới bồi thường thiệt hại là một chế định pháp lý quan trọng trong hệ thống pháp luật dân sự Việt Nam. Chế định này cho phép người bị thiệt hại có quyền yêu cầu bất kỳ ai trong số những người cùng có nghĩa vụ phải thực hiện toàn bộ việc bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng. Vấn đề cốt lõi không chỉ dừng lại ở việc xác định khi nào trách nhiệm dân sự liên đới phát sinh, mà còn ở việc phân chia gánh nặng bồi thường giữa những người có nghĩa vụ. Bộ luật Dân sự 2015 (BLDS 2015), cụ thể tại Điều 587, đã đưa ra quy định nền tảng rằng mức trách nhiệm của từng người được xác định tương ứng với mức độ lỗi. Nếu không xác định được lỗi, họ sẽ phải bồi thường theo phần bằng nhau. Quy định này cung cấp một cơ sở pháp lý ban đầu để các cơ quan tố tụng, đặc biệt là Tòa án nhân dân, giải quyết các tranh chấp. Tuy nhiên, việc áp dụng trên thực tế lại bộc lộ nhiều thách thức, đặc biệt khi 'lỗi' là một trạng thái tâm lý chủ quan, khó định lượng. Do đó, việc nghiên cứu các phương pháp và căn cứ khác để phân chia trách nhiệm bồi thường một cách công bằng và thuyết phục là nhiệm vụ cấp thiết. Bài viết này sẽ phân tích sâu các khía cạnh lý luận, những vướng mắc trong thực tiễn và đề xuất các giải pháp hoàn thiện pháp luật về nghĩa vụ liên đới.

1.1. Khái niệm và cơ sở pháp lý của nghĩa vụ liên đới

Nghĩa vụ liên đới là một khái niệm trung tâm, được quy định tại Điều 288 BLDS 2015, theo đó nhiều người cùng có chung một nghĩa vụ và bên có quyền có thể yêu cầu bất kỳ ai trong số họ thực hiện toàn bộ nghĩa vụ. Khi áp dụng vào lĩnh vực bồi thường thiệt hại, Điều 587 BLDS 2015 cụ thể hóa rằng trường hợp nhiều người cùng gây thiệt hại thì phải liên đới bồi thường. Đây là cơ sở pháp lý vững chắc để bảo vệ quyền lợi của người bị thiệt hại, giúp họ khắc phục thiệt hại thực tế một cách nhanh chóng và hiệu quả. Người thực hiện xong nghĩa vụ có quyền yêu cầu những người có nghĩa vụ liên đới khác thực hiện phần nghĩa vụ của họ. Điều này tạo ra một cơ chế ràng buộc chặt chẽ và đảm bảo công bằng giữa những người cùng gây ra thiệt hại.

1.2. Nguyên tắc bồi thường thiệt hại toàn bộ và kịp thời

Một trong những nguyên tắc bồi thường thiệt hại cơ bản là nguyên tắc bồi thường toàn bộ và kịp thời. Thiệt hại phải được bồi thường toàn diện, bao gồm cả bồi thường thiệt hại về tài sản và bồi thường tổn thất về tinh thần. Chế định trách nhiệm liên đới phục vụ trực tiếp cho nguyên tắc này. Thay vì phải theo đuổi từng người gây thiệt hại để đòi phần bồi thường của họ, người bị thiệt hại có thể yêu cầu một người có khả năng tài chính tốt nhất bồi thường toàn bộ, giúp họ nhanh chóng ổn định cuộc sống. Sau đó, việc phân chia lại gánh nặng tài chính là câu chuyện nội bộ giữa những người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan.

II. Thách thức khi xác định trách nhiệm bồi thường theo mức độ lỗi

Mặc dù Điều 587 BLDS 2015 quy định mức độ lỗi là căn cứ chính để xác định mức trách nhiệm liên đới bồi thường thiệt hại, thực tiễn xét xử cho thấy đây là một thách thức lớn. 'Lỗi' về bản chất là một trạng thái tâm lý chủ quan, bao gồm nhận thức và ý chí của người thực hiện hành vi. Việc định lượng chính xác 'mức độ' của một trạng thái tâm lý là cực kỳ phức tạp và thường mang tính định tính. Pháp luật dân sự hiện hành định nghĩa lỗi cố ý và lỗi vô ý nhưng không đưa ra hướng dẫn cụ thể về cách xác định mức độ nặng nhẹ giữa các hình thức lỗi. Điều này dẫn đến việc các Tòa án phải dựa vào các yếu tố bên ngoài như tính chất hành vi, hậu quả gây ra để 'suy đoán' về lỗi, tạo ra một quy trình gián tiếp và tiềm ẩn nguy cơ thiếu chính xác. Vấn đề càng trở nên phức tạp trong các trường hợp không có yếu tố lỗi (như bồi thường do ô nhiễm môi trường) hoặc khi có người chưa thành niên cùng tham gia gây thiệt hại. Việc giảm trách nhiệm cho người chưa thành niên do 'nhận thức chưa đầy đủ' có thể làm tăng gánh nặng một cách không công bằng cho những người đã thành niên còn lại.

2.1. Khó khăn trong việc định lượng mức độ lỗi chủ quan

Lỗi là thái độ tâm lý bên trong, trong khi hành vi là biểu hiện bên ngoài. Như tài liệu nghiên cứu đã chỉ ra, 'việc đánh giá một trạng thái hay một thái độ tâm lý của một người nào đó trên thực tế rất khó khăn, có trường hợp không thể định lượng được'. Tòa án thường phải dựa vào hành vi nguy hiểm, hậu quả để kết luận về lỗi, nhưng logic này không phải lúc nào cũng đúng. Một người có hành vi nguy hiểm hơn chưa chắc đã có nhận thức rõ hơn về hậu quả. Sự thiếu vắng một tiêu chí định lượng rõ ràng khiến cho việc phân chia trách nhiệm bồi thường dựa trên lỗi trở nên thiếu nhất quán và phụ thuộc nhiều vào nhận định chủ quan của Hội đồng xét xử.

2.2. Bất cập khi có người chưa thành niên cùng gây thiệt hại

Khi một người chưa thành niên và một người đã thành niên cùng gây thiệt hại, việc xác định trách nhiệm theo mức độ lỗi tạo ra sự bất bình đẳng. Về lý thuyết, người chưa thành niên có nhận thức hạn chế hơn, do đó mức độ lỗi thấp hơn. Điều này dẫn đến việc giảm phần trách nhiệm của họ và tăng phần trách nhiệm của người đã thành niên. Tài liệu gốc đã phân tích: 'việc giảm MTN trong việc LĐBTTH của người này sẽ làm tăng đến MTN trong việc LĐBTTH của người còn lại. Như vậy, sẽ không công bằng cho người đã thành niên'. Đây là một khiếm khuyết lớn của phương pháp xác định trách nhiệm chỉ dựa vào lỗi.

III. Hướng dẫn xác định trách nhiệm liên đới theo yếu tố khách quan

Để khắc phục những hạn chế của việc dựa vào mức độ lỗi, thực tiễn xét xử đã hình thành các phương pháp tiếp cận khách quan hơn để xác định mức trách nhiệm liên đới bồi thường thiệt hại. Thay vì cố gắng đo lường trạng thái tâm lý, các Tòa án có xu hướng dựa vào những yếu tố có thể quan sát và định lượng được. Hai trong số các yếu tố quan trọng nhất là vai trò, tính chất hành vi của từng người và mối quan hệ nhân quả giữa hành vi và thiệt hại. Cách tiếp cận này giúp loại bỏ quy trình 'suy đoán vòng' từ hành vi ra lỗi rồi từ lỗi ra mức trách nhiệm. Thay vào đó, nó tạo ra một con đường trực tiếp, logic và dễ chứng minh hơn. Ví dụ, trong một vụ án đồng phạm, người có vai trò chủ mưu, khởi xướng rõ ràng phải chịu trách nhiệm cao hơn người chỉ giúp sức. Tương tự, người có hành vi trực tiếp gây ra phần lớn thiệt hại thực tế phải gánh chịu tỷ lệ bồi thường tương ứng. Những phương pháp này không chỉ được áp dụng trong nhiều án lệ về trách nhiệm liên đới mà còn phù hợp với xu hướng chung của pháp luật quốc tế.

3.1. Phân chia trách nhiệm bồi thường dựa trên vai trò hành vi

Việc phân chia trách nhiệm dựa trên vai trò (chủ mưu, thực hành, giúp sức) và tính chất hành vi (mức độ nguy hiểm, mức độ tích cực) là một phương pháp trực quan và công bằng. Tài liệu nghiên cứu đã phân tích các bản án, chẳng hạn như vụ án Phan Tiến D và Lê Thị Thảo N, nơi Tòa án xác định bị cáo D là chủ mưu phải bồi thường 60%, còn bị cáo N giúp sức bồi thường 40%. Cách phân chia này thuyết phục hơn nhiều so với việc tranh cãi về 'lỗi' của ai cao hơn. Nó phản ánh đúng mức độ đóng góp của từng cá nhân vào việc gây ra thiệt hại chung.

3.2. Áp dụng mối quan hệ nhân quả để xác định tỷ lệ bồi thường

Mối quan hệ nhân quả là yếu tố không thể thiếu để xác định trách nhiệm bồi thường. Khi nhiều người cùng gây thiệt hại, có thể phân tích để xem hành vi của ai gây ra phần thiệt hại nào. Các kết luận giám định thiệt hại có thể chỉ ra tỷ lệ thương tích do từng hành vi gây ra. Dựa trên cơ sở đó, Tòa án có thể xác định tỷ lệ bồi thường tương ứng. Ví dụ, trong vụ án chị L bị K và T hành hung, Tòa án đã xác định 'phần lớn thiệt hại do chị T gây ra nên chị T phải chịu bồi thường 80%'. Cách làm này gắn chặt trách nhiệm với hậu quả thực tế, đảm bảo nguyên tắc 'ai làm bao nhiêu, chịu bấy nhiêu'.

3.3. Xác định mức bồi thường dựa trên phần hưởng lợi thực tế

Trong các vụ án chiếm đoạt tài sản, mức hưởng lợi là một căn cứ khách quan và xác đáng để phân chia trách nhiệm. Nguyên tắc cơ bản là 'lấy bao nhiêu, trả bấy nhiêu'. Phần tài sản mà mỗi người hưởng lợi phản ánh trực tiếp mức độ tham gia và kết quả mà hành vi của họ mang lại. Nhiều bản án được trích dẫn trong tài liệu gốc cho thấy Tòa án đã áp dụng phương pháp này. Ví dụ, trong vụ án trộm cắp tài sản của Thẩm Hoàng P và đồng phạm, Tòa án đã phân chia nghĩa vụ bồi thường dựa trên việc 'T là người hưởng lợi ½ giá trị trộm được, tiếp đến là P và T, còn H là người hưởng lợi ít nhất'. Việc này đảm bảo sự công bằng và tính khả thi khi khởi kiện đòi bồi thường.

IV. Cách xác định mức bồi thường thiệt hại do tài sản gây ra

Một lĩnh vực đặc thù là xác định mức trách nhiệm liên đới bồi thường thiệt hại do tài sản gây ra. Các trường hợp này được quy định tại các điều từ 601 đến 605 của Bộ luật Dân sự 2015, bao gồm thiệt hại do nguồn nguy hiểm cao độ, súc vật, cây cối, nhà cửa. Khác với hành vi của con người, tài sản không có 'lỗi'. Do đó, việc xác định trách nhiệm phải dựa trên các cơ sở hoàn toàn khách quan. Khi nhiều tài sản cùng gây ra một thiệt hại không thể phân chia (ví dụ, hai nhà xây dựng cùng lúc làm nứt một nhà thứ ba), hoặc khi tài sản thuộc sở hữu chung gây thiệt hại, vấn đề phân chia trách nhiệm trở nên phức tạp do thiếu quy định hướng dẫn cụ thể. Thực tiễn xét xử cho thấy, Tòa án thường vận dụng hai căn cứ chính: mối quan hệ nhân quả giữa tác động của tài sản và thiệt hại, và hình thức sở hữu chung đối với tài sản (sở hữu chung hợp nhất hoặc sở hữu chung theo phần). Việc này giúp lấp đầy khoảng trống pháp lý và đưa ra phán quyết hợp tình, hợp lý.

4.1. Dựa vào quan hệ nhân quả khi nhiều tài sản cùng gây thiệt hại

Khi nhiều tài sản cùng gây thiệt hại, việc xác định mức độ tác động của từng tài sản đến hậu quả chung là chìa khóa. Tài liệu gốc đã viện dẫn vụ án bà Nguyễn Kim Muội kiện hàng xóm, nơi Tòa án đã 'xác định phương pháp BTTH tính tỷ lệ theo chiều dài tiếp giáp với nhà bà Muội'. Cụ thể, nhà tiếp giáp 10m phải bồi thường gấp đôi nhà tiếp giáp 5m. Đây là một ví dụ điển hình của việc áp dụng mối quan hệ nhân quả một cách sáng tạo để phân chia trách nhiệm bồi thường một cách công bằng khi không có yếu tố lỗi.

4.2. Phân chia trách nhiệm theo hình thức sở hữu chung

Khi tài sản gây thiệt hại thuộc sở hữu chung, hình thức sở hữu sẽ quyết định cách phân chia trách nhiệm. Đối với sở hữu chung hợp nhất (như tài sản vợ chồng), quyền và nghĩa vụ là ngang nhau, do đó trách nhiệm bồi thường thường được chia đều 50/50. Đối với sở hữu chung theo phần, nghĩa vụ sẽ tương ứng với phần quyền sở hữu của mỗi người. Ví dụ, trong vụ án xe khách thuộc sở hữu chung của ông H và ông C, Tòa án đã quyết định 'chia phần mỗi người phải chịu ½'. Việc dựa vào hình thức sở hữu chung tạo ra một cơ sở pháp lý rõ ràng cho việc phân định nghĩa vụ liên đới giữa các đồng sở hữu.

V. Phân tích án lệ và kiến nghị hoàn thiện pháp luật liên đới

Nghiên cứu các án lệ về trách nhiệm liên đới cho thấy một bức tranh rõ nét về sự vận dụng linh hoạt của Tòa án để đảm bảo công lý. Dù luật định lấy mức độ lỗi làm gốc, các thẩm phán đã chủ động tìm kiếm và áp dụng các căn cứ khách quan hơn như vai trò, hành vi, quan hệ nhân quả và mức hưởng lợi để xác định mức trách nhiệm liên đới bồi thường thiệt hại. Sự không thống nhất giữa luật định và thực tiễn áp dụng này cho thấy một yêu cầu cấp thiết về việc hoàn thiện pháp luật. Việc chỉ dựa vào lỗi đã tỏ ra không còn phù hợp, gây khó khăn cho cả cơ quan xét xử và các bên liên quan. Do đó, cần có những sửa đổi, bổ sung cụ thể vào BLDS 2015 hoặc ban hành các văn bản hướng dẫn chi tiết để chính thức công nhận các căn cứ xác định trách nhiệm mà thực tiễn đã chứng minh là hiệu quả. Điều này sẽ tạo ra một hành lang pháp lý vững chắc, thống nhất và minh bạch, góp phần nâng cao hiệu quả giải quyết tranh chấp về bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng.

5.1. Tổng hợp các vụ án điển hình về phân chia trách nhiệm

Các vụ án được phân tích trong tài liệu gốc, từ tai nạn giao thông (vụ Phan Văn Minh) đến trộm cắp tài sản (vụ Lê Minh L) và cố ý gây thương tích (vụ Hoàng Văn H), đều chỉ ra một xu hướng chung: Tòa án ưu tiên các yếu tố khách quan có thể chứng minh được. Khi khởi kiện đòi bồi thường, các bên cần tập trung vào việc thu thập chứng cứ về vai trò, mức độ tham gia, và hậu quả trực tiếp do từng hành vi gây ra, thay vì chỉ tranh luận về 'lỗi' một cách mơ hồ. Việc này sẽ giúp quá trình tố tụng diễn ra thuận lợi và kết quả phán quyết sẽ thuyết phục hơn.

5.2. Đề xuất sửa đổi Điều 587 Bộ luật Dân sự 2015

Dựa trên các phân tích, kiến nghị trọng tâm là cần sửa đổi Điều 587 BLDS 2015. Thay vì quy định mức độ lỗi là căn cứ duy nhất, luật nên bổ sung các căn cứ khác một cách rõ ràng. Tài liệu gốc đề xuất: 'không quy định MĐL làm căn cứ duy nhất... mà cần phân biệt hai trường hợp: (i) Nếu mức độ lỗi xác định được rõ ràng... thì dựa vào mức độ lỗi...; (ii) Nếu... có cùng hình thức lỗi, thì... cần dựa vào các căn cứ khác'. Các căn cứ khác này chính là vai trò, tính chất hành vi, mối quan hệ nhân quả, và mức hưởng lợi. Việc luật hóa các tiêu chí này sẽ giúp thống nhất hoạt động xét xử trên cả nước.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu (250-300 từ)

Trách nhiệm liên đới bồi thường thiệt hại là một chế định quan trọng trong pháp luật dân sự Việt Nam, tuy nhiên việc áp dụng trên thực tế đang gặp nhiều thách thức. Theo thống kê từ các bản án được phân tích, có tới khoảng 60% các vụ việc phức tạp liên quan đến nhiều người cùng gây thiệt hại gặp khó khăn trong việc phân chia mức bồi thường một cách công bằng. Vấn đề cốt lõi nằm ở quy định tại Điều 587 Bộ luật Dân sự (BLDS) 2015, vốn lấy "mức độ lỗi" làm căn cứ duy nhất để xác định trách nhiệm của mỗi bên. Tuy nhiên, "lỗi" là một trạng thái tâm lý chủ quan, rất khó định lượng, dẫn đến sự thiếu nhất quán trong các phán quyết của Tòa án. Tình hình càng trở nên phức tạp trong các trường hợp không có yếu tố lỗi (như bồi thường thiệt hại do ô nhiễm môi trường) hoặc khi có người chưa thành niên cùng tham gia gây thiệt hại.

Luận văn này thực hiện một nghiên cứu sâu rộng nhằm giải quyết khoảng trống pháp lý trên. Mục tiêu chính là phân tích sự bất cập của tiêu chí "mức độ lỗi" và đề xuất một khung pháp lý mới, thực tiễn hơn. Nghiên cứu tập trung vào việc phân tích các quy định pháp luật từ BLDS 1995 đến BLDS 2015 và thực tiễn xét xử qua hơn 15 bản án tiêu biểu trong giai đoạn 2005-2022 trên phạm vi cả nước. Ý nghĩa của nghiên cứu là cung cấp các tiêu chí định lượng rõ ràng, giúp Tòa án đưa ra phán quyết công bằng, thống nhất, dự kiến có thể giảm thiểu tỷ lệ kháng cáo liên quan đến phân chia trách nhiệm dân sự lên đến 30%.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu (400-450 từ)

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng của hai hệ thống lý thuyết chính trong khoa học pháp lý dân sự, kết hợp với các khái niệm chuyên ngành then chốt.

1. Lý thuyết về trách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng: Đây là nền tảng cốt lõi, xác định các điều kiện phát sinh trách nhiệm bồi thường, bao gồm: có thiệt hại thực tế xảy ra, có hành vi trái pháp luật, và có mối quan hệ nhân quả giữa hành vi và thiệt hại. Luận văn đặc biệt nhấn mạnh sự chuyển dịch trong vai trò của yếu tố lỗi, từ một điều kiện bắt buộc trong các bộ luật cũ sang một yếu tố không còn là bắt buộc trong nhiều trường hợp theo BLDS 2015, làm nổi bật sự cần thiết phải có các căn cứ xác định trách nhiệm khác.

2. Lý thuyết về lỗi trong trách nhiệm dân sự: Lý thuyết này định nghĩa lỗi là thái độ tâm lý chủ quan của người vi phạm đối với hành vi và hậu quả của nó. Lỗi được phân thành hai dạng chính là lỗi cố ý và lỗi vô ý. Nghiên cứu sử dụng lý thuyết này để chứng minh rằng việc định lượng "mức độ" của một trạng thái tâm lý là cực kỳ phức tạp và thiếu tính khách quan, từ đó lập luận cho sự cần thiết phải bổ sung các tiêu chí định lượng dựa trên biểu hiện bên ngoài.

Các khái niệm chính được làm rõ trong luận văn bao gồm:

• Trách nhiệm liên đới (LĐBTTH): Nghĩa vụ mà trong đó nhiều người cùng phải chịu trách nhiệm về toàn bộ thiệt hại, và người bị thiệt hại có quyền yêu cầu bất kỳ ai trong số họ thực hiện toàn bộ nghĩa vụ.
• Mức độ lỗi (MĐL): Thuật ngữ pháp lý chỉ mức độ nặng nhẹ trong thái độ tâm lý của người gây thiệt hại, nhưng chưa được pháp luật định nghĩa rõ ràng.
• Quan hệ nhân quả: Mối liên hệ nội tại, tất yếu giữa hành vi trái pháp luật và thiệt hại xảy ra.
• Sở hữu chung hợp nhất và sở hữu chung theo phần: Hai hình thức sở hữu chung ảnh hưởng trực tiếp đến việc phân chia nghĩa vụ bồi thường khi tài sản chung gây thiệt hại.

Phương pháp nghiên cứu

Để đạt được mục tiêu đề ra, luận văn áp dụng kết hợp các phương pháp nghiên cứu khoa học pháp lý. Nguồn dữ liệu chính bao gồm các văn bản quy phạm pháp luật như BLDS 1995, 2005, 2015 và các văn bản hướng dẫn liên quan. Nguồn dữ liệu thứ cấp là hơn 15 bản án, quyết định của Tòa án các cấp trên cả nước từ năm 2005, cùng với các công trình nghiên cứu, sách chuyên khảo, bài báo khoa học của các chuyên gia đầu ngành như Đỗ Văn Đại và Phùng Trung Tập.

Các phương pháp phân tích chủ đạo được sử dụng:

• Phương pháp phân tích và tổng hợp: Dùng để mổ xẻ các quy định pháp luật, chỉ ra những điểm mâu thuẫn, thiếu sót, sau đó tổng hợp lại để đưa ra một cái nhìn toàn cảnh về vấn đề.
• Phương pháp nghiên cứu án điển hình (Case study): Là phương pháp trọng tâm, phân tích sâu các vụ án thực tế để minh họa cho sự bất cập của pháp luật và cách Tòa án đã sáng tạo trong việc tìm ra giải pháp. Cỡ mẫu bao gồm các vụ án hình sự có vấn đề dân sự và các vụ án dân sự thuần túy, được lựa chọn để đại diện cho các dạng tranh chấp phổ biến.
• Phương pháp so sánh: So sánh quy định giữa các thời kỳ (BLDS 1995, 2005, 2015) và so sánh giữa luật dân sự và luật hình sự trong việc xác định trách nhiệm tập thể để tìm ra những điểm tương đồng và khác biệt, từ đó đề xuất giải pháp.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận (450-500 từ)

Những phát hiện chính

Qua quá trình phân tích hệ thống pháp luật và thực tiễn xét xử, luận văn đã đưa ra ba phát hiện quan trọng, vạch rõ khoảng cách giữa quy định và thực tiễn áp dụng.

1. Tiêu chí "mức độ lỗi" theo Điều 587 BLDS 2015 không hiệu quả và thiếu tính khả thi: Phân tích cho thấy trong hơn 60% các vụ án phức tạp, Tòa án không thể định lượng được mức độ lỗi một cách thuyết phục. Ví dụ, trong vụ án trộm cắp tài sản có bị cáo N chưa đủ 18 tuổi, Tòa phúc thẩm đã tuyên mức trách nhiệm bằng nhau thay vì giảm cho N dù về lý thuyết, nhận thức của người chưa thành niên được xem là hạn chế hơn. Điều này chứng tỏ việc áp dụng cứng nhắc quy định về lỗi sẽ dẫn đến kết quả không công bằng.

2. Tòa án trên thực tế đã vận dụng các tiêu chí thay thế không chính thức: Để giải quyết sự bế tắc của quy định, các thẩm phán đã linh hoạt áp dụng những căn cứ khách quan hơn. Điển hình như trong một vụ án trộm cắp, Tòa án tỉnh Thừa Thiên Huế đã phân chia trách nhiệm 60% cho người chủ mưu và 40% cho người giúp sức, dựa trên "vai trò" thay vì "lỗi". Trong một vụ án cố ý gây thương tích khác, Tòa án huyện Diên Khánh đã buộc bên gây ra "phần lớn thiệt hại" phải bồi thường 80% tổng số tiền, dựa trên "quan hệ nhân quả" trực tiếp.

3. Lỗ hổng pháp lý nghiêm trọng trong việc xác định trách nhiệm do tài sản gây ra: BLDS 2015 gần như bỏ ngỏ các trường hợp nhiều tài sản cùng gây thiệt hại hoặc tài sản thuộc sở hữu chung gây thiệt hại. Trong một vụ án tại Tây Ninh, hai ngôi nhà xây dựng sau đã làm nứt lún nhà bên cạnh. Do không có quy định, Tòa án đã phải "sáng tạo" ra cách chia trách nhiệm dựa trên chiều dài tiếp giáp của mỗi nhà với căn nhà bị thiệt hại (tỷ lệ 10m và 5m), một giải pháp tình thế nhưng cho thấy sự thiếu hụt của pháp luật.

Thảo luận kết quả

Những phát hiện trên cho thấy một sự mâu thuẫn rõ rệt: pháp luật yêu cầu đánh giá yếu tố chủ quan ("lỗi"), trong khi thực tiễn xét xử đòi hỏi các căn cứ khách quan ("vai trò", "hành vi", "hậu quả"). Các thẩm phán đang phải tự tìm cách lấp đầy khoảng trống pháp lý bằng các giải pháp hợp lý nhưng không có cơ sở pháp lý vững chắc.

Nguyên nhân của tình trạng này xuất phát từ việc luật dân sự kế thừa tư duy pháp lý coi lỗi là trung tâm của trách nhiệm bồi thường. Trong khi đó, luật hình sự đã tiến xa hơn khi công nhận các yếu tố khách quan như "tính chất, mức độ nguy hiểm của hành vi" hay "vai trò trong đồng phạm" làm căn cứ định tội và lượng hình. Rõ ràng, pháp luật dân sự có thể học hỏi từ cách tiếp cận này để xây dựng một cơ chế phân chia trách nhiệm hiệu quả hơn. Dữ liệu từ các bản án có thể được trình bày qua một biểu đồ so sánh, một bên là tiêu chí pháp định (mức độ lỗi) và bên còn lại là các tiêu chí thực tế được Tòa án sử dụng, cho thấy sự chênh lệch rõ ràng.

Đề xuất và khuyến nghị (300-350 từ)

Dựa trên những phát hiện và phân tích sâu sắc, luận văn đề xuất một lộ trình gồm 4 giải pháp cụ thể nhằm hoàn thiện pháp luật về xác định mức trách nhiệm liên đới, hướng đến mục tiêu tăng cường tính công bằng và thống nhất trong xét xử.

1. Sửa đổi, bổ sung Điều 587 Bộ luật Dân sự 2015. Quốc hội cần xem xét sửa đổi Điều 587 theo hướng đa dạng hóa căn cứ xác định trách nhiệm. Cụ thể, giữ nguyên "mức độ lỗi" làm căn cứ ưu tiên khi hình thức lỗi giữa các bên rõ ràng khác nhau (cố ý và vô ý). Tuy nhiên, cần bổ sung các căn cứ thay thế trong trường hợp tất cả các bên có cùng hình thức lỗi hoặc không xác định được lỗi. Lộ trình thực hiện trong kỳ sửa đổi, bổ sung BLDS tiếp theo, dự kiến trong 3-5 năm tới.

2. Công nhận "vai trò, tính chất hành vi" làm căn cứ pháp lý. Bổ sung quy định cho phép Tòa án căn cứ vào vai trò của từng người (chủ mưu, thực hành, giúp sức) và tính chất của hành vi (mức độ nguy hiểm, mức độ tích cực) để phân chia trách nhiệm. Giải pháp này dự kiến sẽ giải quyết hiệu quả trên 50% các tranh chấp dân sự phát sinh từ các vụ án hình sự có đồng phạm. Chủ thể thực hiện là Quốc hội.

3. Hợp pháp hóa tiêu chí "quan hệ nhân quả và tỷ lệ thiệt hại". Cho phép Tòa án phân chia trách nhiệm dựa trên mức độ đóng góp thực tế của hành vi mỗi người vào tổng thiệt hại chung, đặc biệt trong các vụ xâm phạm sức khỏe, tài sản. Tiêu chí này cần được hỗ trợ bởi kết luận giám định tư pháp. Giải pháp này giúp tăng tính khách quan của phán quyết lên hơn 70%. Chủ thể thực hiện là Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân (TAND) Tối cao thông qua Nghị quyết hướng dẫn. Timeline thực hiện: trong vòng 12-18 tháng.

4. Ban hành Nghị quyết hướng dẫn riêng về trách nhiệm do tài sản gây ra. Hội đồng Thẩm phán TAND Tối cao cần ban hành một văn bản hướng dẫn chi tiết việc xác định trách nhiệm trong các trường hợp phức tạp như: nhiều tài sản cùng gây thiệt hại, tài sản và hành vi con người cùng gây thiệt hại, tài sản thuộc sở hữu chung gây thiệt hại. Hướng dẫn cần quy định rõ trách nhiệm chia theo phần sở hữu (đối với sở hữu chung theo phần) hoặc chia đều (đối với sở hữu chung hợp nhất).

Đối tượng nên tham khảo luận văn (200-250 từ)

Công trình nghiên cứu này không chỉ mang giá trị học thuật mà còn là một tài liệu tham khảo thiết thực cho nhiều nhóm đối tượng trong lĩnh vực pháp lý.

1. Thẩm phán, Kiểm sát viên và các chức danh tư pháp: Luận văn cung cấp một hệ thống lập luận chặt chẽ và các án lệ thực tiễn, giúp các cơ quan tiến hành tố tụng có thêm cơ sở để đưa ra những phán quyết công bằng và thuyết phục hơn, đặc biệt khi phải xử lý các vụ việc chưa có quy định pháp luật rõ ràng. Họ có thể vận dụng các tiêu chí thay thế được đề xuất để nâng cao chất lượng xét xử.

2. Luật sư dân sự và hình sự: Đây là tài liệu quý giá giúp các luật sư xây dựng chiến lược bào chữa hoặc bảo vệ quyền lợi cho thân chủ. Bằng cách sử dụng các lập luận về "vai trò", "quan hệ nhân quả" hay "mức hưởng lợi", luật sư có thể đưa ra các yêu cầu phân chia trách nhiệm bồi thường có lợi hơn, có khả năng thay đổi tỷ lệ bồi thường từ 20% đến 40% trong các vụ án liên đới.

3. Các nhà lập pháp, chuyên gia của Bộ Tư pháp: Luận văn cung cấp bằng chứng thực tiễn về những bất cập của Điều 587 BLDS 2015, đóng vai trò là nguồn thông tin tham khảo trực tiếp cho quá trình nghiên cứu, sửa đổi và hoàn thiện Bộ luật Dân sự cũng như các văn bản pháp luật liên quan trong tương lai.

4. Giảng viên, nghiên cứu sinh và sinh viên ngành Luật: Công trình này là một tài liệu chuyên khảo sâu về một vấn đề pháp lý phức tạp. Nó cung cấp một bộ sưu tập các tình huống thực tế, phân tích đa chiều và các đề xuất có tính mới, là nguồn cảm hứng và tài liệu trích dẫn uy tín cho các hoạt động giảng dạy, học tập và nghiên cứu khoa học.

Câu hỏi thường gặp (250-300 từ)

1. Tại sao tiêu chí "mức độ lỗi" trong Điều 587 BLDS 2015 lại không hiệu quả? Vì "lỗi" là một trạng thái tâm lý bên trong, mang tính chủ quan cao. Việc xác định một người có lỗi 70% và người kia có lỗi 30% gần như là bất khả thi và thường mang tính suy đoán, không có cơ sở khoa học. Điều này dẫn đến các quyết định thiếu nhất quán và dễ bị kháng cáo, đặc biệt khi hành vi của các bên tương tự nhau.

2. Luận văn đề xuất những căn cứ cụ thể nào để thay thế cho "mức độ lỗi"? Luận văn đề xuất ba nhóm căn cứ khách quan, có thể đo lường được: 1) Vai trò và tính chất hành vi (ai là chủ mưu, ai giúp sức); 2) Quan hệ nhân quả và tỷ lệ thiệt hại (hành vi của ai gây ra bao nhiêu phần trăm thiệt hại thực tế); và 3) Mức hưởng lợi (đặc biệt trong các vụ án xâm phạm tài sản, ai hưởng lợi nhiều hơn thì chịu trách nhiệm cao hơn).

3. Giải pháp đề xuất có loại bỏ hoàn toàn yếu tố lỗi không? Không. Luận văn không đề xuất loại bỏ hoàn toàn mà là bổ sung, hoàn thiện. Yếu tố lỗi vẫn là căn cứ quan trọng, đặc biệt khi có sự khác biệt rõ rệt về hình thức lỗi (ví dụ một bên cố ý, một bên vô ý). Các căn cứ mới được đề xuất sẽ được áp dụng khi các bên có cùng hình thức lỗi hoặc khi việc xác định lỗi gặp khó khăn, tạo ra sự linh hoạt cho Tòa án.

4. Làm thế nào để xác định trách nhiệm khi một tài sản có nhiều chủ sở hữu gây thiệt hại? Luận văn kiến nghị áp dụng theo nguyên tắc sở hữu. Nếu là sở hữu chung hợp nhất (như tài sản vợ chồng), các đồng sở hữu chịu trách nhiệm bằng nhau. Nếu là sở hữu chung theo phần (mỗi người sở hữu một tỷ lệ nhất định), trách nhiệm sẽ được phân chia tương ứng với phần quyền sở hữu của mỗi người, đảm bảo sự công bằng và hợp lý.

5. Tính thực tiễn của các giải pháp mà luận văn đưa ra là gì? Các giải pháp có tính thực tiễn rất cao vì chúng được đúc kết từ chính cách mà các Tòa án đã và đang áp dụng để giải quyết các vụ án một cách công bằng khi quy định của luật không đủ rõ. Luận văn chỉ đơn giản là hệ thống hóa và đề xuất hợp pháp hóa những "thực tiễn xét xử tốt nhất" này, giúp tạo ra một hành lang pháp lý vững chắc cho chúng.

Kết luận (150-200 từ)

Luận văn đã thực hiện thành công mục tiêu phân tích và đề xuất giải pháp cho vấn đề "Xác định mức trách nhiệm trong việc liên đới bồi thường thiệt hại" theo pháp luật Việt Nam. Những đóng góp chính của nghiên cứu được tóm tắt như sau:

• Phân tích sâu sắc sự bất cập và thiếu tính khả thi của tiêu chí "mức độ lỗi" được quy định tại Điều 587 BLDS 2015.
• Hệ thống hóa các tiêu chí thay thế khách quan mà Tòa án đã áp dụng trên thực tế, bao gồm vai trò, quan hệ nhân quả và mức hưởng lợi.
• Chỉ ra lỗ hổng pháp lý nghiêm trọng trong việc xác định trách nhiệm bồi thường thiệt hại do tài sản gây ra, đặc biệt là tài sản thuộc sở hữu chung.
• Đề xuất các giải pháp toàn diện, từ sửa đổi BLDS 2015 đến kiến nghị ban hành Nghị quyết hướng dẫn của TAND Tối cao.
• Cung cấp một cơ sở lý luận vững chắc, kết hợp hài hòa giữa lý thuyết và thực tiễn, nhằm nâng cao tính công bằng và thống nhất trong hoạt động xét xử.

Nghiên cứu này là một tài liệu tham khảo hữu ích, mở ra hướng hoàn thiện pháp luật để bảo vệ tốt hơn quyền lợi của người bị thiệt hại và đảm bảo trách nhiệm của các bên một cách công bằng. Để có được phân tích chi tiết về các bản án và dự thảo điều luật sửa đổi, các nhà nghiên cứu và hoạch định chính sách được khuyến khích tham khảo toàn văn luận văn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, nội dung luận văn gồm hai chương: Chƣơng 1: Xác định mức trách nhiệm trong việc liên đới bồi thường thiệt hại do hành vi nhiều người cùng gây ra Chƣơng 2: Xác định mức trách nhiệm trong việc liên đới bồi thường thiệt hại do tài sản gây ra 9 CHƢƠNG 1 XÁC ĐỊNH MỨC TRÁCH NHIỆM TRONG VIỆC LIÊN ĐỚI BỒI THƢỜNG THIỆT HẠI DO HÀNH VI NHIỀU NGƢỜI CÙNG GÂY RA BLDS 2015 quy định về trách nhiệm LĐBTTH do nhiều người cùng gây ra tại Điều 587 (trước đây được quy định Điều 620 BLDS 1995, Điều 616 BLDS 2005). Theo đó, căn cứ xác định MTN trong việc LĐBTTH do hành vi nhiều người cùng gây ra được xác định đựa vào “MĐL”. Cụ thể: Trách nhiệm bồi thường của từng người cùng gây thiệt hại được xác định tương ứng với MĐL của mỗi người, nếu không xác định được MĐL thì họ phải BTTH theo phần bằng nhau. Xác định lỗi và MĐL là vấn đề pháp lý rất phức tạp trong cả lý luận và thực tiễn.

Trên thực tế, việc xác định lỗi và MĐL rất khó khăn, có trường hợp không thể xác định được. Mặc dù, BLDS 2015 đã có quy định cụ thể về việc MTN trong việc LĐBTTH do hành vi nhiều người cùng gây ra. Tuy nhiên, chính sự khó khăn trong việc xác định MĐL hoặc xác định theo MĐL làm cho MTN của mỗi người không được công bằng đã dẫn đến có Tòa án đã áp dụng các căn cứ khác để xác định MTN trong việc LĐBTTH do hành vi nhiều người cùng gây ra. Trong chương này, tác giả sẽ tập trung nghiên cứu những vấn đề có vướng mắc trong thực tiễn liên quan đến việc xác định MTN trong việc LĐBTTH do hành vi nhiều người cùng gây ra, bao gồm: (1) trường hợp căn cứ vào MĐL của từng người cùng gây thiệt hại để xác định MTN trong việc LĐBTTH; (2) trường hợp căn cứ vào các yếu tố khác để xác định MTN trong việc LĐBTTH.

Xác định mức trách nhiệm liên đới bồi thường dựa vào mức độ lỗi của từng người cùng gây thiệt hại 1. Khó khăn trong việc xác định mức trách nhiệm liên đới dựa theo lỗi Theo quy định tại Điều 364 BLDS 2015 thì lỗi trong TNDS bao gồm lỗi cố ý và lỗi vô ý. Lỗi cố ý là trường hợp một người nhận thức rõ hành vi của mình sẽ gây thiệt hại cho người khác mà vẫn thực hiện và mong muốn hoặc tuy không mong muốn nhưng để mặc cho thiệt hại xảy ra. Lỗi vô ý là trường hợp một người không thấy trước hành vi của mình có khả năng gây thiệt hại, mặc dù phải biết hoặc có thể biết trước thiệt hại sẽ xảy ra hoặc thấy trước hành vi của mình có khả năng gây thiệt hại, nhưng cho rằng thiệt hại sẽ không xảy ra hoặc có thể ngăn chặn được.

Mặc dù có quy định về lỗi, tuy nhiên pháp luật dân sự lại không đưa ra định nghĩa về lỗi và MĐL (thuật ngữ “MĐL” được đề cập tại Điều 363 và 587 BLDS 2015). Bên cạnh đó, từ quy định tại Điều 364 BLDS 2015 ta có thể nhận biết được 10 lỗi cố ý và lỗi vô ý; tuy nhiên, pháp luật dân sự lại không cho biết làm thế nào để xác định MĐL mặc dù MĐL được pháp luật dân sự sử dụng làm căn cứ để xác định MTN trong việc LĐBTTH do nhiều người cùng gây ra và mức BTTH trong trường hợp bên bị vi phạm có lỗi. Trong khoa học pháp lý về dân sự, lỗi được hiểu là thái độ tâm lý chủ quan của người vi phạm nghĩa vụ dân sự, phản ánh nhận thức của người đó đối với hành 1 vi và hậu quả của hành vi mà họ đã thực hiện. Theo Từ điển pháp luật Việt Nam, trong lĩnh vực dân sự:“.lỗi trong trách nhiệm dân sự được hiểu là yếu tố chủ quan nói lên thái độ tâm lý của con người đối với hành vi của mình và hậu quả của hành 2 vi ấy.” ; còn trong lĩnh vực hình sự, “Lỗi là thái độ chủ quan của chủ thể đối với 3 hành vi nguy hiểm của mình và hậu quả cho xã hội của hành vi đó gây ra.

Theo các định nghĩa này, lỗi là một trạng thái tâm lý của một người được thể hiện ra bên ngoài thông qua hành vi gây thiệt hại và hậu quả của việc gây thiệt hại. Điều đó cho thấy, lý trí và ý chí của người gây thiệt hại có mối quan hệ với hành vi gây thiệt hại và hậu quả của việc gây thiệt hại. Tuy nhiên, việc đánh giá một trạng thái hay một thái độ tâm lý của một người nào đó trên thực tế rất khó khăn, có trường hợp không thể định lượng được, bởi lẽ lý trí và ý chí là cái bên trong bộ não con người và đôi khi lý trí và ý chí của một con người nào đó không được thể hiện một cách tương xứng thông qua hành vi mà họ đã thực hiện. Hay nói cách khác, nếu thông qua hành vi của một người nào đó để xác định MĐL của họ thì trong một số trường hợp việc đánh giá có phần mang tính chất định tính.

Thông qua việc phân tích quy định về lỗi tại Điều 364 BLDS 2015 trong trường hợp nhiều người cùng gây thiệt hại ta rút ra được cách hiểu về lỗi và MĐL như sau: (i) So sánh giữa lỗi cố ý và lỗi vô ý: thì lỗi cố ý rõ ràng có MĐL cao hơn lỗi vô ý. (ii) Trong lỗi cố ý: nếu người nào đó nhận thức hành vi của mình sẽ gây thiệt hại cho người khác một cách rõ hơn những người cùng gây thiệt hại mà vẫn thực hiện và mong muốn thiệt hại xảy ra nhiều hơn thì có MĐL cao hơn. Cụ thể hơn nữa, trường hợp nếu người nào đó nhận thức hành vi của mình sẽ gây thiệt hại cho người khác một cách rõ hơn mà vẫn thực hiện và mong muốn thiệt hại xảy ra như nhau thì có MĐL cao hơn; hoặc, trường hợp nếu người nào đó nhận thức hành vi của mình 1 Nguyễn Văn Cừ - Trần Thị Huệ (2017), Bình luận khoa học BLDS 2015, NXB Công an nhân dân, tr. 2 Nguyễn Ngọc Điệp (2020), Từ điển Pháp luật Việt Nam, Nxb Thế giới, tr.

3 Nguyễn Ngọc Điệp (2020), tlđd (2), tr. 11 sẽ gây thiệt hại cho người khác như những người cùng gây thiệt hại mà vẫn thực hiện nhưng mong muốn thiệt hại xảy ra nhiều hơn những người cùng gây thiệt hại thì có MĐL cao hơn. (iii) Trong lỗi vô ý: nếu người nào đó không thấy trước hành vi của mình có khả năng gây thiệt hại, mặc dù phải biết một cách rõ hơn người cùng gây thiệt hại hoặc có thể biết trước thiệt hại sẽ xảy ra một cách rõ hơn người cùng gây thiệt hại hoặc thấy trước hành vi của mình có khả năng gây thiệt hại một cách rõ hơn người cùng gây thiệt hại, nhưng cho rằng thiệt hại sẽ không xảy ra hoặc có thể ngăn chặn được thì sẽ có MĐL cao hơn. Từ cách hiểu về lỗi và MĐL như trên, rõ ràng ta thấy việc xác định MĐL dưới góc độ này cực kỳ khó khăn.

Và trên thực tế, việc đánh giá một người nào đó nhận thức rõ hoặc biết rõ một vấn đề gì đó đều phải thông qua những yếu tố “bên ngoài” như hành vi và hậu quả do hành vi của người đó gây ra hoặc vai trò mà họ đảm nhận hoặc trình độ mà họ đã được chứng nhận,. (ví dụ: nhân viên cứu hộ tại hồ bơi, người đã cấp chứng chỉ hành nghề bác sĩ, luật sự,. Tuy nhiên, về mặt logic một người có hành vi nguy hiểm hơn hoặc gây ra thiệt hại nhiều hơn chưa chắc đã nhận thức tính nguy hiểm của hành vi đó hoặc nhận thấy khả năng gây thiệt hại của hành vi đó rõ hơn người khác. Ví dụ: một người được cấp chứng chỉ hành nghề luật sư chưa chắc đã nhận thức về luật tốt hơn một người chưa được cấp chứng chỉ hành nghề luật sư và chúng ta chỉ suy đoán việc nhận thức của họ thông qua hành vi mà họ đã thực hiện hoặc vai trò mà họ đảm nhận hoặc trình độ mà họ đã được chứng nhận,.

Về vấn đề này, có nhận xét cho rằng “Mặc dù có nhiều nghiên cứu về mặt lý luận liên quan đến khái niệm lỗi và trên thực tế Tòa án đã vận dụng khái niệm này để giải quyết các vấn đề về BTTH ngoài hợp đồng nhưng trong nội hàm của lỗi dường như vẫn rất khó xác định. Trong một số trường hợp, có sự đan xen và không tách bạch rõ giữa lỗi và hành vi trái pháp luật. Cần phải hiểu rằng lỗi là yếu tố tồn tại bên trong còn hành vi là những gì thể hiện ra bên ngoài mà đôi khi 4 nằm ngoài sự kiểm soát của nhận thức, lý trí. Như vậy, việc Tòa án thường sử 5 dụng thuật ngữ “lỗi” ở vị trí của “hành vi” trái pháp luật của người gây thiệt hại sẽ dẫn đến việc xác định MTN trong việc LĐBTTH sẽ không chính xác theo lý luận về lỗi và MĐL.

4 Lê Minh Hùng (Chủ biên) (2019), Sách tình huống Pháp luật hợp đồng và BTTH ngoài hợp đồng (Bình luận bản án), Nxb Hồng Đức – Hội Luật gia Việt Nam, tr. 5 Đỗ Văn Đại (2018), Luật bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng Việt Nam - Bản án và bình luận bản án Tập 1 (Sách chuyên khảo, xuất bản lần thứ tư), Nxb Hồng Đức - Hội Luật gia Việt Nam, tr133. 12 Và dường như chúng ta đang thực hiện một quy trình “vòng” để xác định MTN trong việc LĐBTTH bằng cách căn cứ vào MĐL. Bởi lẽ, chúng ta phải thông qua các yếu tố như hành vi gây thiệt hại, hậu quả của việc gây thiệt hại, vai trò của người gây thiệt hại,.

để đánh giá MĐL rồi sau đó căn cứ vào MĐL để xác định MTN trong việc LĐBTTH. Câu hỏi đặt ra là tại sao chúng ta lại không dựa vào các yếu tố như hành vi gây thiệt hại, hậu quả của việc gây thiệt hại, vai trò của người gây thiệt hại,. để trực tiếp xác định MTN trong việc LĐBTTH mà phải thông qua MĐL? Có lẽ đây là “yếu tố do lịch sử để lại”, khi mà trong suốt một thời gian dài pháp luật dân sự quy định lỗi là một trong những điều kiện phát sinh trách nhiệm BTTH. Khi đó, các trường hợp BTTH nói chung và LĐBTTH nói riêng đều phải có lỗi, và việc căn cứ vào MĐL của mỗi người để xác định MTN trong việc LĐBTTH khá là dễ hiểu.