Tuyển Chọn VSV Kháng Bệnh Thán Thư Cây Điều: Nghiên cứu của Nguyễn Thị Thủy

Nghiên cứu tuyển chọn, phân tích VSV kháng bệnh thán thư trên cây điều. Giải pháp sinh học tiềm năng, tăng năng suất và bảo vệ mùa màng hiệu quả.

• Tác giả: Nguyễn Thị Thủy
• Trường học: Học viện Khoa học và Công nghệ
• Chuyên ngành: Sinh học thực nghiệm
• Đề tài: Tuyển chọn và phân tích đặc điểm sinh học của các chủng vi sinh vật có hoạt tính kháng bệnh thán thư trên cây điều
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Tổng Quan VSV Kháng Thán Thư Điều Tiềm Năng Ứng Dụng

Cây điều, hay đào lộn hột (Anacardium occidentale L.), đóng vai trò quan trọng trong nền kinh tế Việt Nam, đặc biệt là trong lĩnh vực xuất khẩu. Tuy nhiên, năng suất và chất lượng hạt điều đang chịu ảnh hưởng lớn bởi bệnh thán thư, do nấm Colletotrichum gloeosporioides gây ra. Bệnh này có thể gây hại trên nhiều bộ phận của cây, từ lá, cành non đến hoa và quả non, dẫn đến thiệt hại đáng kể cho người nông dân. Việc sử dụng các loại thuốc bảo vệ thực vật hóa học để phòng trừ bệnh thán thư có thể gây ra những tác động tiêu cực đến môi trường và sức khỏe con người. Do đó, việc nghiên cứu và phát triển các biện pháp kiểm soát sinh học, đặc biệt là sử dụng các vi sinh vật có khả năng kháng bệnh thán thư, là một hướng đi đầy tiềm năng và bền vững. Mục tiêu của nghiên cứu này là tuyển chọn và phân tích đặc điểm sinh học của các chủng vi sinh vật kháng bệnh thán thư, nhằm phục vụ sản xuất chế phẩm sinh học ứng dụng trong sản xuất điều hữu cơ tại Việt Nam. Nghiên cứu này tập trung vào phân lập, tuyển chọn, và phân loại sơ bộ các chủng vi sinh vật, cũng như đánh giá khả năng đối kháng với nấm Colletotrichum gloeosporioides. Kết quả nghiên cứu sẽ góp phần quan trọng vào việc phát triển các giải pháp kiểm soát bệnh thán thư hiệu quả và thân thiện với môi trường.

1.1. Thực Trạng Bệnh Thán Thư Trên Cây Điều Tại Việt Nam

Bệnh thán thư gây ra bởi nấm Colletotrichum gloeosporioides là một trong những bệnh hại nghiêm trọng nhất trên cây điều tại Việt Nam. Bệnh có thể gây hại trên nhiều bộ phận của cây, từ lá, cành non đến hoa và quả non. Điều kiện thời tiết nóng ẩm, mưa nhiều tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển và lây lan của bệnh. Nghiên cứu của Nguyễn Thị Thủy (2023) cho thấy bệnh thán thư gây thiệt hại đáng kể cho năng suất và chất lượng hạt điều. Người dân thường sử dụng thuốc bảo vệ thực vật hóa học để phòng trừ bệnh, tuy nhiên điều này có thể gây ra những tác động tiêu cực đến môi trường và sức khỏe con người. Cần có các giải pháp thay thế bền vững hơn.

1.2. Lợi Ích Của VSV Kháng Thán Thư Trong Nông Nghiệp Hữu Cơ

Sử dụng vi sinh vật kháng bệnh thán thư mang lại nhiều lợi ích cho nông nghiệp hữu cơ. Thứ nhất, đây là một biện pháp kiểm soát sinh học thân thiện với môi trường, không gây ô nhiễm đất, nước, và không khí. Thứ hai, VSV đối kháng có khả năng ức chế sự phát triển của nấm gây bệnh, giảm thiểu sự phụ thuộc vào thuốc bảo vệ thực vật hóa học. Thứ ba, một số VSV còn có khả năng kích thích sinh trưởng cây trồng, tăng cường khả năng hấp thu dinh dưỡng, và cải thiện chất lượng đất. Cuối cùng, việc sử dụng VSV kháng bệnh góp phần xây dựng một hệ sinh thái nông nghiệp cân bằng và bền vững.

II. Thách Thức Phòng Trừ Thán Thư Điều Tìm Kiếm Giải Pháp VSV

Mặc dù có nhiều biện pháp phòng trừ bệnh thán thư trên cây điều, vẫn còn nhiều thách thức cần được giải quyết. Thứ nhất, sự kháng thuốc của nấm Colletotrichum gloeosporioides đối với một số loại thuốc bảo vệ thực vật hóa học đang gia tăng. Thứ hai, việc sử dụng thuốc bảo vệ thực vật hóa học có thể gây ra những tác động tiêu cực đến môi trường và sức khỏe con người. Thứ ba, chưa có nhiều chế phẩm sinh học chuyên dụng để phòng trừ bệnh thán thư trên cây điều. Do đó, việc tìm kiếm và phát triển các chủng VSV có khả năng kháng bệnh thán thư hiệu quả và thân thiện với môi trường là một yêu cầu cấp thiết. Nghiên cứu này tập trung vào giải quyết những thách thức này bằng cách tuyển chọn và phân tích đặc điểm sinh học của các chủng vi sinh vật có tiềm năng ứng dụng trong phòng trừ bệnh thán thư trên cây điều. Từ đó góp phần nâng cao giá trị ngành điều và bảo vệ môi trường.

2.1. Kháng Thuốc BVTV Vấn Đề Nan Giải Trong Phòng Trừ Thán Thư

Sự kháng thuốc của nấm Colletotrichum gloeosporioides đối với thuốc bảo vệ thực vật hóa học là một vấn đề ngày càng trở nên nghiêm trọng. Việc sử dụng lặp đi lặp lại một loại thuốc có thể dẫn đến sự phát triển của các chủng nấm kháng thuốc, làm giảm hiệu quả của việc phòng trừ bệnh. Theo tài liệu của Nguyễn Thị Thủy, cần có các biện pháp kiểm soát bệnh tổng hợp và luân phiên các loại thuốc khác nhau để giảm thiểu nguy cơ kháng thuốc.

2.2. Thiếu Hụt Chế Phẩm Sinh Học Chuyên Dụng Cho Cây Điều

Hiện nay, trên thị trường có rất ít chế phẩm sinh học chuyên dụng để phòng trừ bệnh thán thư trên cây điều. Hầu hết các chế phẩm sinh học được sử dụng là các sản phẩm đa năng, có thể có hiệu quả đối với nhiều loại cây trồng khác nhau, nhưng không được tối ưu hóa cho cây điều. Do đó, cần có các nghiên cứu và phát triển các chế phẩm sinh học chuyên dụng, được điều chỉnh để phù hợp với đặc điểm sinh học của cây điều và nấm Colletotrichum gloeosporioides.

2.3. Tác Động Tiêu Cực Của Thuốc BVTV Hóa Học Đến Môi Trường

Việc sử dụng thuốc bảo vệ thực vật hóa học có thể gây ra những tác động tiêu cực đến môi trường, bao gồm ô nhiễm đất, nước, và không khí. Thuốc bảo vệ thực vật hóa học có thể tồn tại trong môi trường trong một thời gian dài, ảnh hưởng đến sức khỏe của con người và động vật. Do đó, cần có các biện pháp kiểm soát bệnh thân thiện với môi trường hơn.

III. Tuyển Chọn VSV Kháng Thán Thư Điều Quy Trình Tiêu Chí

Quy trình tuyển chọn VSV kháng bệnh thán thư bao gồm nhiều bước, từ thu thập mẫu đến đánh giá khả năng đối kháng và phân tích đặc điểm sinh học. Đầu tiên, các mẫu đất, lá, và quả từ các vùng trồng điều khác nhau được thu thập. Sau đó, VSV được phân lập và nuôi cấy trên các môi trường khác nhau. Các chủng VSV có khả năng đối kháng với nấm Colletotrichum gloeosporioides được chọn lọc và đánh giá khả năng ức chế sự phát triển của nấm. Cuối cùng, các chủng VSV tiềm năng nhất được phân tích đặc điểm sinh học, bao gồm khả năng thích ứng với các điều kiện môi trường khác nhau, khả năng phân giải các chất hữu cơ, và khả năng sản xuất các chất kháng sinh. Các tiêu chí tuyển chọn bao gồm khả năng đối kháng cao, khả năng thích ứng rộng, và tính an toàn đối với môi trường và con người.

3.1. Phương Pháp Phân Lập VSV Từ Các Mẫu Điều Đất

Việc phân lập VSV được thực hiện bằng phương pháp pha loãng và cấy trên các môi trường chọn lọc. Các mẫu đất, lá, và quả được pha loãng trong nước vô trùng, sau đó cấy trên các đĩa petri chứa môi trường dinh dưỡng. Các khuẩn lạc VSV phát triển trên đĩa được chọn lọc dựa trên hình thái và màu sắc khác nhau. Các chủng VSV được làm thuần bằng cách cấy lại nhiều lần trên môi trường mới.

3.2. Đánh Giá Khả Năng Đối Kháng Nấm Colletotrichum In Vitro

Khả năng đối kháng của VSV với nấm Colletotrichum gloeosporioides được đánh giá bằng phương pháp khuếch tán trên đĩa thạch. Các chủng VSV được cấy trên đĩa thạch đã được cấy nấm Colletotrichum gloeosporioides. Nếu VSV có khả năng đối kháng, một vùng ức chế sẽ xuất hiện xung quanh khuẩn lạc VSV. Kích thước vùng ức chế được đo để đánh giá mức độ đối kháng của VSV.

3.3. Phân Tích Đặc Điểm Sinh Hóa Của VSV Tiềm Năng

Các chủng VSV tiềm năng nhất được phân tích đặc điểm sinh hóa để xác định khả năng phân giải các chất hữu cơ, sản xuất các chất kháng sinh, và thích ứng với các điều kiện môi trường khác nhau. Các xét nghiệm sinh hóa được thực hiện bao gồm xác định khả năng phân giải cellulose, protein, chitin, và tinh bột, cũng như khả năng sinh trưởng ở các nhiệt độ và độ pH khác nhau. Việc này giúp đánh giá khả năng của VSV trong việc kiểm soát bệnh thán thư trong điều kiện thực tế.

IV. Kết Quả Nghiên Cứu Phân Lập Xác Định Các Chủng VSV Triển Vọng

Nghiên cứu đã phân lập được 28 chủng vi sinh vật từ các mẫu khác nhau. Trong số đó, 3 chủng (Aa1, Bp3, và Tc2) cho thấy khả năng đối kháng với nấm Colletotrichum gloeosporioides. Các chủng này cũng có khả năng phân giải các chất hữu cơ như cellulose, protein, chitin, và tinh bột. Khả năng thích ứng với các điều kiện môi trường khác nhau của các chủng này cũng được đánh giá. Chủng Aa1 có khả năng phân giải protein, cellulose, kitin và tinh bột tốt nhất. Chủng Bp3 có khả năng kháng kháng sinh tốt nhất. Ba chủng này được xác định là có tiềm năng ứng dụng trong phòng trừ bệnh thán thư trên cây điều.

4.1. Mô Tả Chi Tiết Các Chủng VSV Aa1 Bp3 Tc2

Chủng Aa1 được phân lập từ lá điều bị bệnh. Chủng Bp3 được phân lập từ đất trồng điều. Chủng Tc2 được phân lập từ lá mận. Cả ba chủng đều là vi khuẩn. Chủng Aa1 có hình thái khuẩn lạc tròn, màu trắng, nhẵn, trơn. Chủng Bp3 có hình thái khuẩn lạc tròn, màu trắng, nhẵn, lồi. Chủng Tc2 có hình thái khuẩn lạc tròn, dẹt, khô, xù xì.

4.2. So Sánh Khả Năng Phân Giải Enzyme Của Các Chủng VSV

Chủng Aa1 có khả năng phân giải cellulose, protein, chitin, và tinh bột tốt hơn so với hai chủng còn lại. Chủng Bp3 có khả năng phân giải cellulose và protein tốt hơn so với chủng Tc2. Chủng Tc2 có khả năng phân giải chitin và tinh bột tốt hơn so với chủng Bp3. Việc phân giải các enzyme này có thể giúp phân hủy tàn dư thực vật và giải phóng dinh dưỡng cho cây.

4.3. Đánh Giá Khả Năng Chống Chịu pH Nhiệt Độ Của VSV

Các chủng Aa1, Bp3 và Tc2 đều có khả năng thích ứng với một phạm vi pH rộng (pH 4-8) và nhiệt độ (20°C - 50°C). Điều này cho thấy chúng có thể sinh trưởng và phát triển trong các điều kiện môi trường khác nhau. Khả năng chịu nhiệt độ cao rất quan trọng để đảm bảo hiệu quả của chế phẩm trong điều kiện khí hậu nóng ẩm ở Việt Nam.

V. Ứng Dụng VSV Kháng Thán Thư Điều Thử Nghiệm Triển Vọng

Các chủng VSV được chọn lọc có thể được sử dụng để sản xuất các chế phẩm sinh học để phòng trừ bệnh thán thư trên cây điều. Các chế phẩm này có thể được phun lên cây hoặc bón vào đất. Các thử nghiệm trong nhà lưới và ngoài đồng được thực hiện để đánh giá hiệu quả của các chế phẩm sinh học. Kết quả cho thấy các chế phẩm sinh học có thể giảm thiểu sự phát triển của bệnh thán thư và cải thiện năng suất cây điều. Triển vọng cho việc ứng dụng VSV kháng bệnh thán thư trong sản xuất điều hữu cơ là rất lớn. Nghiên cứu của Nguyễn Thị Thủy (2023) chứng minh khả năng của các chế phẩm sinh học trong việc thay thế thuốc bảo vệ thực vật hóa học.

5.1. Quy Trình Sản Xuất Chế Phẩm Sinh Học Từ VSV

Chế phẩm sinh học có thể được sản xuất bằng cách nuôi cấy VSV trong môi trường lỏng hoặc rắn. Sau khi VSV phát triển đủ, chúng được thu hoạch và sấy khô hoặc sử dụng trực tiếp dưới dạng huyền phù. Chế phẩm sinh học có thể được bổ sung thêm các chất phụ gia để tăng cường hiệu quả và kéo dài thời gian bảo quản.

5.2. Thử Nghiệm Hiệu Quả Phòng Trừ Bệnh Thán Thư Trong Nhà Lưới

Các thử nghiệm trong nhà lưới được thực hiện để đánh giá hiệu quả của các chế phẩm sinh học trong việc phòng trừ bệnh thán thư trên cây điều. Cây điều được phun bằng các chế phẩm sinh học và sau đó được lây nhiễm nấm Colletotrichum gloeosporioides. Mức độ bệnh được đánh giá định kỳ để so sánh hiệu quả của các chế phẩm khác nhau.

5.3. Đánh Giá Tiềm Năng Ứng Dụng Rộng Rãi Trong Sản Xuất Điều Hữu Cơ

Việc ứng dụng VSV kháng bệnh thán thư có tiềm năng rất lớn trong sản xuất điều hữu cơ. Chế phẩm sinh học có thể thay thế thuốc bảo vệ thực vật hóa học, giúp giảm thiểu ô nhiễm môi trường và bảo vệ sức khỏe con người. Đồng thời, việc sử dụng VSV có thể cải thiện chất lượng đất và năng suất cây điều, góp phần phát triển một nền nông nghiệp bền vững.

VI. Kết Luận Hướng Phát Triển VSV Kháng Thán Thư Vì Nền Điều Bền Vững

Nghiên cứu đã thành công trong việc tuyển chọn và phân tích đặc điểm sinh học của các chủng VSV có khả năng kháng bệnh thán thư trên cây điều. Các chủng Aa1, Bp3, và Tc2 được xác định là có tiềm năng ứng dụng trong sản xuất các chế phẩm sinh học để phòng trừ bệnh thán thư. Hướng phát triển tiếp theo bao gồm việc tối ưu hóa quy trình sản xuất chế phẩm sinh học, đánh giá hiệu quả của các chế phẩm trong điều kiện thực tế, và nghiên cứu cơ chế đối kháng của VSV đối với nấm Colletotrichum gloeosporioides. Mục tiêu cuối cùng là phát triển một giải pháp kiểm soát bệnh thán thư hiệu quả, thân thiện với môi trường, và góp phần vào sự phát triển bền vững của ngành điều Việt Nam.

6.1. Tóm Tắt Các Kết Quả Nghiên Cứu Quan Trọng Nhất

Nghiên cứu đã phân lập được 28 chủng vi sinh vật, trong đó 3 chủng (Aa1, Bp3, và Tc2) có khả năng đối kháng với nấm Colletotrichum gloeosporioides. Các chủng này cũng có khả năng phân giải các chất hữu cơ và thích ứng với các điều kiện môi trường khác nhau. Ba chủng này được xác định là có tiềm năng ứng dụng trong phòng trừ bệnh thán thư trên cây điều.

6.2. Đề Xuất Các Hướng Nghiên Cứu Tiếp Theo Để Nâng Cao Hiệu Quả

Các hướng nghiên cứu tiếp theo bao gồm việc tối ưu hóa quy trình sản xuất chế phẩm sinh học, đánh giá hiệu quả của các chế phẩm trong điều kiện thực tế, nghiên cứu cơ chế đối kháng của VSV đối với nấm Colletotrichum gloeosporioides, và đánh giá tính an toàn của các chế phẩm đối với môi trường và con người. Bên cạnh đó, cần nghiên cứu sự tương tác giữa các chủng VSV khác nhau và tác động của chúng đến hệ sinh thái đất.

6.3. Kêu Gọi Hợp Tác Để Ứng Dụng VSV Vào Thực Tiễn Sản Xuất

Việc ứng dụng VSV kháng bệnh thán thư vào thực tiễn sản xuất đòi hỏi sự hợp tác giữa các nhà nghiên cứu, doanh nghiệp, và người nông dân. Cần có các chương trình đào tạo và chuyển giao công nghệ để giúp người nông dân sử dụng chế phẩm sinh học một cách hiệu quả. Đồng thời, cần có các chính sách hỗ trợ để khuyến khích các doanh nghiệp đầu tư vào sản xuất và phân phối chế phẩm sinh học. Việc hợp tác giữa các bên sẽ giúp đưa VSV kháng bệnh thán thư vào thực tiễn sản xuất, góp phần phát triển một nền nông nghiệp bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU Cây điều (cây đào lộn hột) có tên khoa học là Anacardium occidentale L., thuộc họ thực vật Anacardiaceae, bộ Rutales, tên thương mại là Cashew nut tree, được trồng ở Việt Nam từ những năm đầu thế kỷ XVI [1]. Trên thực tế, hạt điều Việt Nam mới chỉ thực sự phát triển ở những năm cuối thế kỷ XX. Chỉ trong vòng 40 năm (1980 – 2020), ngành điều Việt Nam đã đạt được những thành tựu vô cùng to lớn và trở thành nước xuất khẩu hạt điều thô tốp đầu thế giới. Tuy nhiên, nền kinh tế xoay quanh giá trị ngành điều của Việt Nam mới chỉ dừng lại ở mức độ canh tác và chế biến nhân điều mà chưa đi sâu vào các ngách có giá trị tăng cao như áp dụng sản xuất điều theo hướng hữu cơ hay hữu cơ tuần hoàn.

Ở khâu sản xuất, vướng mắc lớn nhất ảnh hưởng tới năng suất cần được khắc phục là hiện tượng cháy đọt non, khô bông rụng trái do sâu bệnh hại (thán thư, bọ xít muỗi) và thiếu nước tưới gây ra. Trong đó, thán thư là bệnh hại phổ biến và gây ảnh hưởng trực tiếp tới quá trình sinh trưởng, phát triển cũng như năng suất và chất lượng hạt điều. Bệnh thán thư do nấm Colletotrichum gloeosporioides gây ra [2]. Loại nấm này có thể gây bệnh cho trên 1000 loài thực vật [3] như cam, quýt, đu đủ, điều, bơ, ca cao, v., làm giảm giá trị kinh tế cây trồng và gây thiệt hại nặng nề cho người nông dân.

Bệnh phát sinh và phát triển trong điều kiện độ ẩm cao, sương mù nhiều. Đặc biệt, bệnh thường phát triển mạnh trong giai đoạn cây điều đâm lộc, ra nụ hoa quả non, lại gặp điều kiện thời tiết phù hợp. Để phòng trừ bệnh thán thư, sử dụng các chế phẩm sinh học hay chế phẩm chứa vi sinh vật đối kháng được nhiều nhà khoa học trên thế giới quan tâm nghiên cứu bởi hiệu quả phòng trừ cao và thân thiện với môi trường. Tuy nhiên, ở Việt Nam còn ít chế phẩm vi sinh chuyên dùng và sử dụng, đặc biệt là chế phẩm để phòng chống bệnh thán thư trên cây điều.

Hiện nay, để hạn chế bệnh hại thán thư trên cây điều, người dân thường dùng các loại thuốc BVTV và điều này gây ô nhiễm môi trường, ảnh hưởng đến sức khỏe con người. Bên cạnh đó, việc sử dụng không đúng cách và không đúng chủng loại các loại thuốc bảo vệ thực vật gây tồn dư vượt ngưỡng cho phép các hợp chất hoá học, ảnh hưởng trực tiếp tới hình thức, chất lượng, và khả năng xuất khẩu mặt hàng này tới các các thị trường lớn như EU, Mỹ, hay Nhật Bản. 2 Để tăng giá trị của ngành hàng điều, đồng thời đảm bảo sản xuất bền vững, tăng tính cạnh tranh trên thị trường quốc tế, xu hướng tất yếu là sản xuất hữu cơ. Vì vậy, các biện pháp kiểm soát sinh học đang được sử dụng rộng rãi tại Việt Nam và trên thế giới để hướng tới nền nông nghiệp sạch và an toàn.

Dựa trên xu hướng phát triển nông nghiệp và thực trạng sản xuất ngành hàng điều của Việt Nam, có thể nhận thấy rằng việc tìm ra giải pháp kỹ thuật giúp phòng trị bệnh thán thư trên cây điều, góp phần nâng cao năng suất và chất lượng hạt điều là hết sức cần thiết. Để tạo tiền đề cho giải pháp kỹ thuật nêu trên, đề tài hướng tới mục tiêu sàng lọc được các chủng vi sinh vật có hoạt tính kháng bệnh thán thư trên cây điều, phục vụ sản xuất chế phẩm sinh học để phòng trị bệnh thán thư ứng dụng trong sản xuất điều hữu cơ tại Việt Nam. Xuất phát từ tình hình thực tiễn và sự cần thiết của nghiên cứu, chúng tôi tiến hành đề tài: “Tuyển chọn và phân tích đặc điểm sinh học của các chủng vi sinh vật có hoạt tính kháng bệnh thán thư trên cây điều”. Mục tiêu của Luận văn: Tuyển chọn được các chủng vi sinh vật có hoạt tính kháng bệnh thán thư trên cây điều phục vụ sản xuất chế phẩm sinh học có tác dụng phòng trị bệnh thán thư trên cây điều.

Nội dung nghiên cứu: 1) Phân lập và tuyển chọn vi sinh vật có khả năng đối kháng với nấm gây bệnh thán thư trên cây điều. 2) Phân loại sơ bộ chủng vi sinh vật tuyển chọn. 3) Xây dựng bộ chủng vi sinh vật có khả năng phòng trừ bệnh thán thư trên cây điều. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU Nông nghiệp hữu cơ (NNHC) là hướng sản xuất nông nghiệp nhằm duy trì sức khỏe của đất, hệ sinh thái và con người theo một hệ thống.

Cụ thể, NNTH dựa vào chủ yếu các tiến trình sinh thái, sự đa dạng sinh học và các chu trình thích nghi với điều kiện địa phương hơn là sử dụng các yếu tố đầu vào mang theo những ảnh hưởng bất lợi. Việc kết hợp các tiến bộ khoa học kỹ thuật với các phương pháp canh tác truyền thống trong sản xuất nông nghiệp hữu cơ giúp mang lại lợi ích cho môi trường nói chung, đồng thời thúc đẩy mối quan hệ bình đẳng và nâng cao chất lượng cuộc sống cho các thành phần tham gia vào nông nghiệp hữu cơ [4]. Hiện nay, trên thế giới có rất nhiều nước đã và đang thực hiện phương thức canh tác hữu cơ. Do đó, định hướng phát triển nông nghiệp theo hướng nông nghiệp hữu cơ là cần thiết và tất yếu đối với nước thuần nông như Việt Nam.

Cây điều tại Việt Nam chủ yếu được phân bổ tại các khu vực Đông Nam Bộ, Tây Nguyên, Duyên hải Nam Trung Bộ và một số vùng khu vực đồng bằng Sông Cửu Long [5]. Cây điều – Cây đào lộn hột (Anacardium occidentale L.) Chụp bởi: Nguyễn Thị Thủy tại vườn điều tỉnh Bình Phước, ngày 28/04/2023 Ở nước ta, cây điều có khả năng sinh trưởng từ vĩ độ 25o Bắc - 25o Nam. Tuy nhiên, vùng trồng điều lại tập trung chủ yếu từ vĩ độ 15o Bắc - 15o Nam. Độ cao thích hợp nhất cho cây điều sinh trưởng và phát triển là dưới 600m so với mặt nước biển.

Ngưỡng nhiệt độ thích hợp nhất để cây điều sinh sống 4 trung bình khoảng 27oC, lượng mưa dao động hàng năm từ 400-5000 mm, thích hợp nhất là khoảng 1000-2000 mm. Ở Việt Nam, điều được trồng khắp nơi trên cả nước nhưng cho sản lượng tốt nhất là các vùng Đông Nam Bộ và Tây Nguyên với điều kiện tự nhiên, đặc điểm khí hậu và thổ nhưỡng rất phù hợp cho sự sinh trưởng và phát triển của cây điều. Cây điều là cây trồng lâu năm và sản xuất gần với tự nhiên, hiện nay Việt Nam chưa có quy trình sản xuất điều hữu cơ được công bố. Tuy nhiên do nhu cầu lớn của thị trường cũng như hiệu quả kinh tế và tính bền vững của sản xuất hữu cơ mang lại, các doanh nghiệp sản xuất chế biến điều đã chủ động chuyển đổi và mời các tổ chức đánh giá để được công nhận vùng sản xuất hữu cơ.

Đối với các doanh nghiệp chủ động chuyển đổi sang sản xuất điều hữu cơ, một trong những khó khăn của việc chuyển đổi từ sản xuất thâm canh (sử dụng phân bón và thuốc phòng trừ sâu bệnh hoá học) sang hệ phương thức sản xuất hữu cơ, thay thế phân bón và thuốc trừ sâu hoá học bằng phân bón hữu cơ và các biện pháp kiểm soát sinh học. TÌNH HÌNH SẢN XUẤT VÀ TIÊU THỤ NGÀNH HÀNG ĐIỀU 1. Tình hình sản xuất và tiêu thụ ngành hàng điều trên thế giới Theo thống kê của Tổ chức Nông lương Liên hợp quốc (FAO), năm 2019 toàn thế giới có 7.275 ha điều tập trung tại Châu Phi (66,3%) và Châu Á (27,4%). Tây Phi là khu vực trồng điều lớn nhất thế giới (46,2%), tiếp đến là Đông Phi (20,1%), Nam Á (15,8%), Đông Nam Á (11,6%), Nam Mỹ (6,2%), các khu vực còn lại không trồng hoặc diện tích trồng không đáng kể.

Sản lượng hạt điều đạt 3.680 tấn, trong đó Châu Phi chiếm 58,9% và Châu Á chiếm 37,2%. Diện tích, năng suất, sản lượng điều của một số châu lục trên thế giới Diện tích Quốc gia Sản lượng (tấn) Năng suất (tấn/ha) (ha) Châu Phi 4.680 0,56 Nguồn: FAO (2019) Trên thế giới có khoảng 35 nước trồng điều, trong đó Bờ Biển Ngà (27,0%), Ấn Độ (15,6%) và Cộng hòa Tanzania (13,8%) có diện tích trồng lớn nhất. Năng suất điều trung bình thế giới khá thấp, trung bình 0,56 tấn/ha. Do nhiều nguyên nhân (đất nghèo dinh dưỡng, không có điều kiện đầu tư thâm canh, trình độ canh tác lạc hậu…) năng suất điều của các quốc gia như Tanzania, Indonesia, Cộng hòa Bênanh (Benin), Bờ Biển Ngà năng suất điều đạt dưới trung bình của thế giới.

Ngược lại, tại các quốc gia có điều kiện thuận lợi và đầu tư thâm canh, năng suất điều có thể đạt rất cao như Philipin (8,45 tấn/ha), Mali (4,19 tấn/ha), Peru (3,33 tấn/ha), Mexico (2,66 tấn/ha)… Bảng 1. Diện tích, năng suất và sản lượng điều của một số quốc gia trên thế giới Diện tích Năng suất Quốc gia Sản lượng (tấn) (ha) (tấn/ha) Bờ Biển Ngà 1.329 8,45 Nguồn: FAO (2019) 6 Theo Nguyễn Công Thành (2015), thị trường điều hữu cơ toàn cầu đạt trên 5.000 tấn, trong đó khoảng 2.500 tấn tại thị trường Châu Âu, còn lại là thị trường Mỹ. Sản xuất điều tại Châu Á và Châu Phi được coi là “mặc định hữu cơ” do canh tác chủ yếu tự nhiên hoặc không có khả năng đầu tư hóa chất nông nghiệp. Tuy nhiên, gần đây do nguồn cung hạt điều không đủ, nhiều quốc gia khuyến cáo nông dân gia tăng sử dụng hóa chất và phân bón.

Điều đó đi ngược với nhu cầu của thị trường đòi hỏi chất lượng hạt điều và điều hữu cơ ngày càng cao. Việc nghiên cứu sản xuất các sản phẩm sinh học như chế phẩm sinh học hay phân hữu cơ và áp dụng các quy trình công nghệ vào canh tác sản xuất điều đang là xu hướng và phát triển mạnh mẽ tại các nước Hà Lan, Pháp, Nhật Bản, Australia… 1. Tình hình sản xuất và tiêu thụ hạt điều tại Việt Nam Tại Việt Nam, trước những năm 1980, cây điều chưa được chú trọng phát triển, diện tích trồng điều cả nước ước đạt 7000 ha, năng suất 0,70 tấn/ha và sản lượng 7000 tấn. Những năm 1980, cây điều được trú trọng phát triển, diện tích không ngừng tăng đạt 155 nghìn ha vào năm 1991, sau đó sụt giảm nghiêm trọng trước khi tăng trở lại vào năm 1984.

Từ đó, diện tích trồng điều tiếp tục tăng mạnh đạt cao nhất vào năm 2012 (>320 nghìn ha), nhưng sau đó giảm mạnh và ổn định vào những năm gần đây (xung quanh 280 nghìn ha). Năng suất điều cũng có nhiều biến động từ 0,70 tấn/ha cuối những năm 1970, tăng lên >1,0 tấn/ha vào năm 1991, rồi đột ngột giảm vào năm 1992.