Nghiên cứu việc làm cho người lao động ở nông thôn tỉnh Vĩnh Phúc

Luận văn thạc sĩ phân tích việc làm cho người lao động nông thôn tỉnh Vĩnh Phúc, đề xuất giải pháp nâng cao thu nhập và phát triển bền vững.

• Tác giả: Phạm Thanh Tâm
• Người hướng dẫn: PGS.TS Nguyễn Khắc Thanh
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Kinh tế chính trị
• Đề tài: Việc Làm Cho Người Lao Động Ở Nông Thôn Tỉnh Vĩnh Phúc
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2009
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ VIỆC LÀM CHO NGƯỜI LAO ĐỘNG Ở NÔNG THÔN
• 1.1. Việc làm cho người lao động ở nông thôn
• 1.1.1. Những khái niệm cơ bản
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG VIỆC LÀM CHO NGƯỜI LAO ĐỘNG NÔNG THÔN Ở VĨNH PHÚC
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP CHỦ YẾU NHẰM GIẢI QUYẾT VIỆC LÀM CHO NGƯỜI LAO ĐỘNG Ở NÔNG THÔN VĨNH PHÚC
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tình hình việc làm cho người lao động nông thôn Vĩnh Phúc

Tình hình việc làm cho người lao động nông thôn tại Vĩnh Phúc đang gặp nhiều thách thức. Theo số liệu thống kê, tỷ lệ thất nghiệp ở khu vực nông thôn vẫn còn cao, với khoảng 84% dân số sống tại đây. Lực lượng lao động nông thôn chiếm 74,94% tổng số lao động, nhưng chất lượng nguồn nhân lực lại thấp. Thu nhập của người lao động Vĩnh Phúc thường thấp hơn so với các khu vực khác, điều này ảnh hưởng đến đời sống và phát triển kinh tế của họ. Để giải quyết vấn đề này, cần có những chính sách hỗ trợ và đào tạo nghề phù hợp nhằm nâng cao kỹ năng cho người lao động. Việc tạo ra nhiều cơ hội việc làm không chỉ giúp ổn định cuộc sống mà còn góp phần vào sự phát triển bền vững của địa phương.

1.1. Thực trạng việc làm

Thực trạng việc làm cho người lao động nông thôn ở Vĩnh Phúc cho thấy nhiều khó khăn. Nhiều người lao động không có việc làm ổn định, dẫn đến tình trạng thiếu việc làm. Chất lượng lao động thấp, không đáp ứng được yêu cầu của thị trường. Đặc biệt, trong bối cảnh hội nhập kinh tế, yêu cầu về chất lượng nguồn lao động ngày càng cao. Đào tạo nghề cho người lao động là một trong những giải pháp quan trọng để nâng cao khả năng cạnh tranh. Cần có sự phối hợp giữa các cơ quan chức năng và doanh nghiệp trong việc tạo ra việc làm và nâng cao chất lượng lao động.

1.2. Chính sách hỗ trợ việc làm

Chính sách hỗ trợ việc làm cho người lao động nông thôn tại Vĩnh Phúc cần được cải thiện. Các chương trình hỗ trợ người lao động cần tập trung vào việc đào tạo nghề, tạo điều kiện cho người lao động tiếp cận thông tin việc làm. Chính sách cần hướng đến việc phát triển cơ hội việc làm trong các lĩnh vực phi nông nghiệp, nhằm giảm bớt áp lực cho ngành nông nghiệp. Việc phát triển kinh tế nông thôn không chỉ giúp tạo ra việc làm mà còn nâng cao chất lượng cuộc sống cho người dân. Cần có sự tham gia của các tổ chức xã hội trong việc thực hiện các chính sách này.

II. Đào tạo nghề cho người lao động nông thôn

Đào tạo nghề cho người lao động nông thôn là một yếu tố quan trọng trong việc giải quyết vấn đề việc làm. Chương trình đào tạo cần được thiết kế phù hợp với nhu cầu thực tế của thị trường lao động. Việc đào tạo nghề không chỉ giúp người lao động nâng cao kỹ năng mà còn tạo ra cơ hội việc làm mới. Các cơ sở đào tạo cần hợp tác chặt chẽ với doanh nghiệp để đảm bảo rằng chương trình đào tạo đáp ứng được yêu cầu của thị trường. Ngoài ra, cần có các chính sách khuyến khích người lao động tham gia vào các khóa đào tạo nghề, từ đó nâng cao chất lượng nguồn nhân lực tại Vĩnh Phúc.

2.1. Các chương trình đào tạo nghề

Các chương trình đào tạo nghề hiện nay cần được đa dạng hóa để đáp ứng nhu cầu của người lao động nông thôn. Cần chú trọng đến các ngành nghề có tiềm năng phát triển như du lịch, dịch vụ, và sản xuất hàng hóa. Việc tổ chức các khóa học ngắn hạn, thực hành tại doanh nghiệp sẽ giúp người lao động nhanh chóng tiếp cận với công việc thực tế. Đặc biệt, cần có sự hỗ trợ từ chính quyền địa phương trong việc xây dựng cơ sở vật chất cho các trung tâm đào tạo nghề.

2.2. Hợp tác giữa doanh nghiệp và cơ sở đào tạo

Hợp tác giữa doanh nghiệp và cơ sở đào tạo là rất cần thiết để nâng cao chất lượng đào tạo nghề. Doanh nghiệp có thể cung cấp thông tin về nhu cầu lao động, từ đó giúp cơ sở đào tạo điều chỉnh chương trình học cho phù hợp. Ngoài ra, việc tổ chức các buổi hội thảo, tọa đàm giữa doanh nghiệp và người lao động sẽ tạo cơ hội cho cả hai bên hiểu rõ hơn về nhu cầu và khả năng của nhau. Điều này không chỉ giúp người lao động có việc làm mà còn giúp doanh nghiệp tìm được nguồn nhân lực chất lượng.

III. Giải pháp nâng cao việc làm cho người lao động nông thôn

Để nâng cao việc làm cho người lao động nông thôn tại Vĩnh Phúc, cần có những giải pháp đồng bộ và hiệu quả. Trước hết, cần tăng cường công tác hỗ trợ người lao động trong việc tìm kiếm việc làm thông qua các trung tâm giới thiệu việc làm. Thứ hai, cần phát triển các mô hình kinh tế hợp tác, tạo điều kiện cho người lao động tham gia vào các hoạt động sản xuất, kinh doanh. Cuối cùng, cần có các chính sách khuyến khích đầu tư vào nông nghiệp và nông thôn, từ đó tạo ra nhiều cơ hội việc làm cho người lao động.

3.1. Tăng cường công tác giới thiệu việc làm

Cần tăng cường công tác giới thiệu việc làm cho người lao động nông thôn thông qua việc xây dựng các trung tâm giới thiệu việc làm tại địa phương. Các trung tâm này sẽ cung cấp thông tin về nhu cầu lao động, từ đó giúp người lao động tìm kiếm việc làm phù hợp. Ngoài ra, cần tổ chức các phiên giao dịch việc làm định kỳ để kết nối giữa người lao động và doanh nghiệp.

3.2. Phát triển mô hình kinh tế hợp tác

Phát triển các mô hình kinh tế hợp tác là một giải pháp hiệu quả để tạo việc làm cho người lao động nông thôn. Các mô hình này không chỉ giúp người lao động có việc làm mà còn tạo ra thu nhập ổn định. Cần có sự hỗ trợ từ chính quyền trong việc xây dựng các mô hình này, từ đó tạo ra môi trường thuận lợi cho người lao động phát triển kinh tế.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Việc làm cho người lao động ở nông thôn luôn là vấn đề trọng tâm trong phát triển kinh tế - xã hội của Việt Nam, đặc biệt trong bối cảnh dân số đông và trẻ, tạo ra nguồn lao động dồi dào nhưng cũng gây áp lực lớn về việc làm. Tỉnh Vĩnh Phúc, với tỷ lệ dân số nông thôn chiếm khoảng 84% và lực lượng lao động nông thôn chiếm gần 75% tổng lực lượng lao động, đang đối mặt với tình trạng thất nghiệp và thiếu việc làm cao, đặc biệt là trong bối cảnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập kinh tế quốc tế. Mục tiêu nghiên cứu nhằm làm rõ thực trạng việc làm cho người lao động nông thôn tại Vĩnh Phúc từ năm 1997 đến 2008, phân tích các nhân tố ảnh hưởng và đề xuất giải pháp phù hợp nhằm nâng cao chất lượng việc làm, ổn định đời sống người lao động. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào lao động nông thôn tỉnh Vĩnh Phúc trong giai đoạn từ khi tái lập tỉnh đến năm 2008, với dự kiến đề xuất giải pháp đến năm 2020. Ý nghĩa nghiên cứu thể hiện qua việc cung cấp cơ sở khoa học cho các chính sách phát triển kinh tế - xã hội địa phương, góp phần giảm tỷ lệ thất nghiệp, nâng cao thu nhập và chất lượng nguồn nhân lực nông thôn, đồng thời hỗ trợ quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng các lý thuyết kinh tế chính trị về việc làm, trong đó nổi bật là:

• Lý thuyết tạo việc làm của John Maynard Keynes: nhấn mạnh vai trò của tổng cầu trong việc tạo việc làm, đề xuất chính phủ tăng chi tiêu công, giảm lãi suất và thuế để kích thích đầu tư và tiêu dùng, từ đó tăng cầu lao động.

• Lý thuyết chuyển giao lao động của Arthur Lewis: tập trung vào chuyển dịch lao động dư thừa từ khu vực nông nghiệp sang công nghiệp hiện đại, tạo điều kiện phát triển kinh tế và tăng việc làm.

• Lý thuyết của Harry Toshima: cho rằng lao động nông nghiệp ở các nước châu Á gió mùa chỉ dư thừa trong mùa nhàn rỗi, do đó cần đa dạng hóa sản xuất nông nghiệp và tạo việc làm trong các ngành công nghiệp sử dụng lao động nhàn rỗi.

Các khái niệm chính bao gồm: việc làm (theo ILO và Bộ luật Lao động Việt Nam), thất nghiệp (tự nhiên, tạm thời, cơ cấu, chu kỳ), thiếu việc làm (hữu hình và vô hình), đặc điểm việc làm nông thôn (thuần nông và phi nông nghiệp), và các nhân tố ảnh hưởng đến việc làm như vai trò nhà nước, công nghiệp hóa - hiện đại hóa, đô thị hóa, vốn đầu tư và khả năng đáp ứng của người lao động.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu chính được thu thập từ các báo cáo thống kê của tỉnh Vĩnh Phúc, Cục Thống kê Việt Nam, các văn bản pháp luật liên quan, cùng các tài liệu nghiên cứu học thuật và thực tiễn về lao động nông thôn. Phương pháp nghiên cứu bao gồm:

• Phương pháp hệ thống và tổng hợp: để phân tích toàn diện các yếu tố ảnh hưởng đến việc làm.

• Phương pháp thống kê và so sánh: sử dụng số liệu từ năm 1997 đến 2008 để đánh giá xu hướng và thực trạng việc làm.

• Phương pháp phân tích định tính và định lượng: nhằm làm rõ các nhân tố tác động và hiệu quả các chính sách.

Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm toàn bộ lực lượng lao động nông thôn tỉnh Vĩnh Phúc, với trọng tâm phân tích số liệu thống kê và các báo cáo chuyên sâu. Phương pháp chọn mẫu dựa trên dữ liệu thứ cấp có tính đại diện cao. Timeline nghiên cứu kéo dài từ năm 1997 đến 2008, với dự kiến đề xuất giải pháp đến năm 2020.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Qui mô và cơ cấu lực lượng lao động nông thôn: Lực lượng lao động nông thôn Vĩnh Phúc chiếm khoảng 74,94% tổng lực lượng lao động năm 2008, giảm nhẹ so với mức 88,56% năm 1997, phản ánh xu hướng chuyển dịch cơ cấu kinh tế. Số lượng lao động nông thôn tăng trung bình 10 nghìn người mỗi năm từ 1997 đến 2006, sau đó giảm 52.592 người từ 2006 đến 2008 do công nghiệp hóa, hiện đại hóa.

2. Chất lượng nguồn nhân lực còn thấp: Tỷ lệ lao động qua đào tạo thấp, phần lớn lao động làm việc theo kinh nghiệm, chưa đáp ứng yêu cầu kỹ thuật và công nghệ mới. Thu nhập lao động nông thôn thấp hơn nhiều so với các khu vực khác, gây áp lực về việc làm và đời sống.

3. Ảnh hưởng của công nghiệp hóa, hiện đại hóa và đô thị hóa: CNH, HĐH tạo ra nhiều việc làm mới trong các ngành công nghiệp và dịch vụ, thu hút lao động nông thôn chuyển dịch cơ cấu lao động. Tuy nhiên, quá trình đô thị hóa làm giảm diện tích đất canh tác bình quân đầu người (chỉ còn 445 m2/người), gây khó khăn cho việc làm trong nông nghiệp và tăng nguy cơ thất nghiệp, thiếu việc làm.

4. Vai trò của nhà nước và chính sách hỗ trợ: Nhà nước đã ban hành nhiều chính sách hỗ trợ phát triển kinh tế nông thôn, đào tạo nghề, đầu tư hạ tầng và tạo môi trường đầu tư thuận lợi. Hằng năm, tỉnh giải quyết việc làm mới cho trên 20.000 lao động, góp phần giảm tỷ lệ hộ nghèo từ 2-3%.

Thảo luận kết quả

Các số liệu cho thấy lực lượng lao động nông thôn Vĩnh Phúc vẫn chiếm tỷ trọng lớn nhưng đang có xu hướng giảm do chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng công nghiệp và dịch vụ. Điều này phù hợp với lý thuyết chuyển giao lao động của Arthur Lewis và quan điểm của Keynes về vai trò của tổng cầu trong tạo việc làm. Tuy nhiên, chất lượng nguồn nhân lực còn hạn chế, gây khó khăn trong việc tiếp nhận công nghệ mới và thích ứng với yêu cầu thị trường lao động hiện đại.

Công nghiệp hóa và đô thị hóa tạo ra cơ hội việc làm mới nhưng cũng đặt ra thách thức lớn về đào tạo, chuyển đổi nghề nghiệp và ổn định đời sống người lao động. Việc giảm diện tích đất canh tác do đô thị hóa làm tăng áp lực việc làm trong nông nghiệp, dẫn đến tình trạng thiếu việc làm hữu hình và thất nghiệp trá hình. Các chính sách nhà nước đã góp phần tạo điều kiện thuận lợi cho phát triển kinh tế và giải quyết việc làm, tuy nhiên cần tăng cường hơn nữa các chương trình đào tạo nghề và hỗ trợ vốn cho lao động nông thôn.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ thể hiện xu hướng lực lượng lao động nông thôn theo năm, bảng phân tích cơ cấu lao động theo ngành nghề và biểu đồ so sánh thu nhập lao động nông thôn với các khu vực khác để minh họa rõ hơn thực trạng và xu hướng chuyển dịch.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường đào tạo nghề và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực: Phát triển các chương trình đào tạo nghề phù hợp với nhu cầu thị trường lao động, đặc biệt trong các ngành công nghiệp và dịch vụ mới. Mục tiêu nâng tỷ lệ lao động qua đào tạo lên trên 50% trong vòng 5 năm. Chủ thể thực hiện là Sở Lao động - Thương binh và Xã hội phối hợp với các cơ sở đào tạo nghề địa phương.

2. Đẩy mạnh phát triển kinh tế nông nghiệp đa dạng và bền vững: Thúc đẩy thâm canh, chuyển dịch cơ cấu cây trồng, vật nuôi theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa, tăng giá trị sản phẩm trên đơn vị diện tích. Mục tiêu tăng thu nhập bình quân nông dân lên ít nhất 20% trong 3 năm tới. Chủ thể thực hiện là Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn cùng các hợp tác xã nông nghiệp.

3. Khuyến khích phát triển các ngành nghề phi nông nghiệp tại nông thôn: Hỗ trợ phát triển làng nghề truyền thống, tiểu thủ công nghiệp và dịch vụ, tạo thêm việc làm ổn định cho lao động nông thôn. Mục tiêu tăng tỷ trọng lao động phi nông nghiệp lên 30% trong 5 năm. Chủ thể thực hiện là UBND các huyện, thị xã phối hợp với các tổ chức chính trị - xã hội.

4. Tạo môi trường đầu tư thuận lợi và hỗ trợ vốn cho doanh nghiệp và người lao động: Xây dựng chính sách ưu đãi thu hút đầu tư vào các khu công nghiệp, cụm công nghiệp, đồng thời hỗ trợ vay vốn ưu đãi cho người lao động tự tạo việc làm. Mục tiêu thu hút thêm 100 dự án đầu tư mới trong 3 năm tới. Chủ thể thực hiện là Ban Quản lý các khu công nghiệp tỉnh và Ngân hàng chính sách xã hội.

5. Xây dựng hệ thống dịch vụ việc làm và hỗ trợ người lao động: Phát triển các trung tâm dịch vụ việc làm, tư vấn nghề nghiệp, hỗ trợ xuất khẩu lao động và đào tạo lại lao động bị mất việc. Mục tiêu giảm tỷ lệ thất nghiệp nông thôn xuống dưới 5% trong 5 năm. Chủ thể thực hiện là Sở Lao động - Thương binh và Xã hội phối hợp với các tổ chức xã hội.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Các nhà hoạch định chính sách địa phương: Luận văn cung cấp cơ sở khoa học và thực tiễn để xây dựng các chính sách phát triển kinh tế - xã hội, giải quyết việc làm phù hợp với đặc điểm địa phương.

2. Các nhà nghiên cứu và học giả trong lĩnh vực kinh tế chính trị và phát triển nông thôn: Tài liệu tham khảo quan trọng về thực trạng lao động nông thôn, các lý thuyết và mô hình giải quyết việc làm, cũng như kinh nghiệm thực tiễn tại Vĩnh Phúc.

3. Các tổ chức đào tạo nghề và phát triển nguồn nhân lực: Thông tin về chất lượng nguồn nhân lực và nhu cầu đào tạo nghề giúp thiết kế chương trình đào tạo phù hợp, nâng cao hiệu quả đào tạo và đáp ứng thị trường lao động.

4. Doanh nghiệp và nhà đầu tư trong lĩnh vực công nghiệp và dịch vụ tại nông thôn: Hiểu rõ về lực lượng lao động, cơ cấu việc làm và các thách thức trong phát triển nguồn nhân lực để có chiến lược đầu tư và phát triển bền vững.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao việc làm ở nông thôn Vĩnh Phúc lại gặp nhiều khó khăn?
   Do mật độ dân số cao, diện tích đất canh tác bình quân thấp (445 m2/người), chất lượng nguồn nhân lực còn hạn chế và áp lực chuyển dịch cơ cấu kinh tế, dẫn đến thiếu việc làm và thu nhập thấp.

2. Lực lượng lao động nông thôn Vĩnh Phúc có đặc điểm gì nổi bật?
   Phần lớn là lao động trẻ, chiếm trên 70% trong độ tuổi 15-44, có sức khỏe và khả năng tiếp thu kỹ thuật mới, nhưng trình độ chuyên môn kỹ thuật còn thấp, chủ yếu làm việc theo kinh nghiệm.

3. Các chính sách nào đã được tỉnh Vĩnh Phúc triển khai để giải quyết việc làm?
   Tỉnh đã tập trung phát triển công nghiệp, dịch vụ, đào tạo nghề, hỗ trợ vốn và xây dựng hạ tầng kinh tế - xã hội, đồng thời khuyến khích phát triển làng nghề và tiểu thủ công nghiệp.

4. Công nghiệp hóa, hiện đại hóa ảnh hưởng thế nào đến việc làm nông thôn?
   CNH, HĐH tạo ra nhiều việc làm mới trong công nghiệp và dịch vụ, thu hút lao động nông thôn chuyển dịch cơ cấu, nhưng cũng làm giảm diện tích đất nông nghiệp, gây áp lực việc làm trong nông nghiệp truyền thống.

5. Làm thế nào để nâng cao chất lượng nguồn nhân lực nông thôn?
   Cần đẩy mạnh đào tạo nghề, nâng cao trình độ chuyên môn kỹ thuật, tổ chức các chương trình đào tạo lại phù hợp với yêu cầu thị trường lao động và hỗ trợ người lao động tiếp cận công nghệ mới.

Kết luận

• Lực lượng lao động nông thôn Vĩnh Phúc chiếm tỷ trọng lớn nhưng đang có xu hướng giảm do chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng công nghiệp và dịch vụ.
• Chất lượng nguồn nhân lực còn thấp, gây khó khăn trong việc tiếp nhận công nghệ và thích ứng với thị trường lao động hiện đại.
• Công nghiệp hóa, hiện đại hóa và đô thị hóa tạo ra cơ hội việc làm mới nhưng cũng đặt ra thách thức về đào tạo và chuyển đổi nghề nghiệp.
• Nhà nước đã có nhiều chính sách hỗ trợ phát triển kinh tế nông thôn và giải quyết việc làm, cần tiếp tục tăng cường và đổi mới các chương trình đào tạo nghề và hỗ trợ vốn.
• Đề xuất các giải pháp cụ thể nhằm nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, đa dạng hóa ngành nghề, tạo môi trường đầu tư thuận lợi và phát triển hệ thống dịch vụ việc làm để ổn định và nâng cao đời sống người lao động nông thôn.

Tiếp theo, cần triển khai các chương trình đào tạo nghề chuyên sâu, tăng cường hợp tác giữa các cơ sở đào tạo và doanh nghiệp, đồng thời xây dựng hệ thống hỗ trợ việc làm hiệu quả nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội tỉnh Vĩnh Phúc trong giai đoạn hội nhập. Đề nghị các cơ quan chức năng và nhà nghiên cứu tiếp tục theo dõi, đánh giá và cập nhật các chính sách phù hợp để đảm bảo tính bền vững của việc làm nông thôn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ VIỆC LÀM CHO NGƢỜI LAO ĐỘNG Ở NÔNG THÔN 1. Việc làm cho ngƣời lao động ở nông thôn 1. Những khái niệm cơ bản Khái niệm việc làm Theo tổ chức Lao động quốc tế (ILO): Việc làm là những hoạt động lao động được trả công bằng tiền và bằng hiện vật. Điều 13, chương 2 (việc làm) Bộ luật lao động của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam: "Mọi hoạt động lao động tạo ra nguồn thu nhập, không bị pháp luật cấm đều được thừa nhận là việc làm".

Khái niệm này được vận dụng trong các cuộc điều tra về thực trạng lao động và việc làm hàng năm của Việt Nam và được cụ thể hóa thành ba dạng hoạt động sau: - Làm các công việc để nhận tiền công, tiền lương dưới dạng bằng tiền hoặc bằng hiện vật. - Làm các công việc để thu lợi nhuận cho bản thân. Bao gồm sản xuất nông nghiệp trên đất do chính thành viên được quyền sử dụng; hoặc hoạt động kinh tế phi nông nghiệp do chính thành viên đó làm chủ toàn bộ hoặc một phần. - Làm công việc cho hộ gia đình mình nhưng không được trả thù lao dưới hình thức tiền lương, tiền công cho công việc đó.

Bao gồm sản xuất nông nghiệp trên đất do chủ hộ hoặc một thành viên trong hộ có quyền sử dụng; hoạt động kinh tế phi nông nghiệp do chủ hộ hoặc một thành viên trong hộ làm chủ hoặc quản lý. Theo khái niệm trên, hoạt động được coi là việc làm cần thỏa mãn hai điều kiện: 6 z Một là, hoạt động đó phải có ích và tạo ra thu nhập cho người lao động và cho các thành viên trong gia đình. Hai là, hoạt động đó phải đúng luật; không bị pháp luật cấm. Hai tiêu thức này có quan hệ chặt chẽ với nhau, là điều kiện cần và đủ của một hoạt động được thừa nhận là việc làm.

Nếu một hoạt động chỉ tạo ra thu nhập nhưng vi phạm pháp luật như: trộm cắp, buôn bán ma tuý, mại dâm,. không thể được công nhận là việc làm. Mặt khác, một hoạt động dù là hợp pháp, có ích nhưng không tạo ra thu nhập cũng không được thừa nhận là việc làm - chẳng hạn như công việc nội trợ của phụ nữ cho chính gia đình mình. Nhưng nếu người phụ nữ đó cũng thực hiện các công việc nội trợ tương tự cho gia đình người khác thì hoạt động của họ lại được thừa nhận là việc làm vì được trả công.

Điểm đáng lưu ý là tùy theo phong tục, tập quán của mỗi nước và pháp luật của các quốc gia mà người ta có một số quy định khác nhau về việc làm. Ví dụ: mại dâm của phụ nữ được coi là việc làm ở Thái Lan vì được pháp luật bảo hộ và quản lý; nhưng ở Việt Nam hoạt động đó được coi là vi phạm pháp luật và không được thừa nhận là việc làm. Trong nền kinh tế thị trường, ở đâu có lợi nhuận, các doanh nghiệp sẽ tăng cường sử dụng lao động, tăng sản lượng, khối lượng việc làm sẽ tăng lên. Mặt khác, khi nhu cầu thị trường suy giảm, các doanh nghiệp sẽ phải cắt giảm sản lượng, khối lượng việc làm sẽ giảm.

Trong xu thế hội nhập nền kinh tế thế giới, khoa học công nghệ phát triển mạnh mẽ, được ứng dụng nhanh chóng vào sản xuất và tất cả các lĩnh vực khác nhau của đời sống kinh tế - xã hội đã làm cho khối lượng công việc có yêu cầu về mặt kỹ thuật cao tăng nhanh chóng. 7 z Mặt khác, năng suất lao động tăng đã làm ảnh hưởng rất lớn tới "cầu" lao động và "cơ cấu" lao động. Nếu người lao động không tự nâng cao tay nghề, nâng cao trình độ của mình theo kịp với yêu cầu của sản xuất kinh doanh; phân công lao động xã hội không phát triển, không tạo được nhiều việc làm mới cho người lao động thì tình trạng thất nghiệp, thiếu việc làm là điều khó tránh khỏi. Trong nông nghiệp, lao động mang tính thời vụ, do vậy vào thời kỳ mùa vụ, khối lượng công việc nhiều, tăng đột biến.

Tuy nhiên, lúc nhàn rỗi, khối lượng công việc giảm đột ngột, thậm chí có lúc người nông dân không có việc làm. Đặc biệt trong điều kiện hiện nay dân số ở khu vực nông thôn vẫn tăng nhanh, đất canh tác không tăng thậm chí có xu hướng giảm xuống vì nhiều lý do: đô thị hóa, đất ở,. tăng, mặt khác với khả năng ứng dụng máy móc, tiến bộ khoa học công nghệ,. làm cho năng suất lao động tăng nhanh, giải phóng một lượng lao động lớn ra khỏi ngành nông nghiệp.

Nếu không tạo đủ công ăn, việc làm cho người nông dân, đặc biệt trong lúc nông nhàn với thu nhập được người nông dân chấp nhận, sẽ dẫn đến hiện tượng nông dân di chuyển đến các thành phố và các khu công nghiệp tìm kiếm việc làm gây nhiều vấn đề phức tạp cho việc quản lý lao động, quản lý xã hội, tình trạng xóm liều, phố liều, tệ nạn xã hội gia tăng. Khái niệm thất nghiệp: Theo khái niệm của tổ chức lao động Quốc Tế (ILO), thất nghiệp (theo nghĩa chung nhất) là tình trạng tồn tại khi một số người trong độ tuổi lao động muốn có việc làm nhưng không thể tìm được việc làm ở mức tiền công nhất định. Người thất nghiệp là người trong độ tuổi lao động có khả năng lao động, không có việc làm và đang có nhu cầu tìm việc làm. Cũng có quan điểm cho rằng: Thất nghiệp là hiện tượng gồm những phần mất thu nhập, do không có khả năng tìm được việc làm trong khi họ còn trong 8 z độ tuổi lao động có khả năng lao động muốn làm việc và đã đăng ký ở cơ quan môi giới về lao động nhưng chưa được giải quyết.

Như vậy, những người thất nghiệp tất yếu phải thuộc lực lượng lao động hay dân số hoạt động kinh tế. Một người thất nghiệp phải có 3 tiêu chuẩn: + Đang mong muốn và tìm việc làm + Có khả năng làm việc + Hiện đang chưa có việc làm Với cách hiểu như trên, không phải bất kỳ ai có sức lao động nhưng chưa làm việc đều được coi là thất nghiệp. Do đó một tiêu thức quan trọng để xem xét một người được coi là thất nghiệp thì phải biết được người đó có muốn đi làm hay không. Bởi lẽ, trên thực tế nhiều người có sức khoẻ, có nghề nghiệp song không có nhu cầu làm việc, họ sống chủ yếu dựa vào “nguồn dự trữ” như kế thừa của bố mẹ, nguồn tài trợ.

* Phân loại thất nghiệp. - Xét về nguồn gốc thất nghiệp có thể chia thành: Thất nghiệp tự nhiên: Là loại thất nghiệp khi có một tỷ lệ nhất định số lao động ở trong tình trạng không có việc làm. Thất nghiệp tạm thời: Là loại thất nghiệp phát sinh do sự di chuyển không ngừng của ngành lao động giữa các vùng, giữa các loại công việc hoặc giữa các giai đoạn khác nhau của cuộc sống. Thất nghiệp cơ cấu: Là loại thất nghiệp xảy ra khi có sự mất cân đối giữa cầu - cung lao động trong một ngành hoặc một vùng nào đó.

Thất nghiệp chu kỳ: Là loại thất nghiệp xảy ra do giảm sút giá trị tổng sản lượng của nền kinh tế. Trong giai đoạn suy thoái của chu kỳ kinh 9 z doanh, tổng giá trị sản xuất giảm dần, hầu hết các nhà sản xuất giảm sản lượng cầu đối với các đầu vào, trong đó có lao động. Đối với loại thất nghiệp này, những chính sách nhằm khuyến khích tăng cầu thường mang lại kết quả tích cực. - Xét về tính chủ động của người lao động, thất nghiệp có thể chia thành: Thất nghiệp tự nguyện: Là loại thất nghiệp mà ở mức tiền công nào đó người lao động không muốn làm việc vì lý do cá nhân nào đó (di chuyển, sinh con) thất nghiệp loại này thường gắn với thất nghiệp tạm thời.

Thất nghiệp không tự nguyện: Là loại thất nghiệp mà ở mức tiền công nào đó người lao động chấp nhận nhưng vẫn không được làm việc do kinh tế suy thoái, cung lớn hơn cầu về lao động. Ngoài thất nghiệp hữu hình (thất nghiệp tự nguyện và không tự nguyện) còn tồn tại thất nghiệp trá hình: Thất nghiệp trá hình: Là hiện tượng xuất hiện khi người lao động được sử dụng ở dưới mức khả năng mà bình thường người lao động sẵn sàng làm việc. Hiện tượng này xảy ra khi năng suất lao động của một ngành nào đó thấp. Thất nghiệp loại này thường gắn với việc sử dụng không hết thời gian lao động.

Xét theo hình thức thất nghiệp có thể chia thành: Thất nghiệp theo giới tính: Là loại thất nghiệp của lao động nam (hoặc nữ). Thất nghiệp chia theo lứa tuổi: Là loại thất nghiệp của một lứa tuổi nào đó trong tổng số lực lượng lao động. Thất nghiệp chia theo vùng lãnh thổ: Là hiện tượng thất nghiệp xảy ra thuộc vùng lãnh thổ (thành thị, nông thôn, đồng bằng, miền núi. Thất nghiệp chia theo ngành nghề: Là loại thất nghiệp xảy ra ở một ngành nghề nào đó.

10 z Ngoài các loại thất nghiệp nêu trên, người ta có thể chia thất nghiệp theo dân tộc, chủng tộc, tôn giáo. Khái niệm thiếu việc làm: Theo ILO người thiếu việc làm là người trong tuần lễ tham khảo có số giờ làm việc dưới mức quy định chuẩn cho người có đủ việc làm và có nhu cầu thêm việc làm. Theo một số chuyên gia về chính sách lao động việc làm thì cho rằng: Người thiếu việc làm là những người đang làm việc có mức thu nhập dưới mức lương tối thiểu và họ có nhu cầu làm thêm. Từ khái niệm người thiếu việc làm trên có thể hiểu như sau: Người thiếu việc làm là người lao động đang có việc làm nhưng họ làm việc không hết thời gian theo pháp luật quy định hoặc làm những công việc mà tiền lương thấp không đáp ứng đủ nhu cầu của cuộc sống, họ muốn tìm thêm việc làm để bổ xung thu nhập.

ILO cũng khuyến nghị các nước dùng khái niệm người thiếu việc làm hữu hình (nhìn thấy được) và người thiếu việc làm vô hình (khó xác định). Thiếu việc làm hữu hình: Là khái niệm để chỉ hiện tượng người lao động làm việc có thời gian ít hơn thường lệ, họ không đủ việc làm đang tìm kiếm thêm việc làm và sẵn sàng để làm việc. Tình trạng việc làm hữu hình được biểu thị bởi hàm số sử dụng thời gian lao động như sau: Số giờ làm việc thực tế K= x100% Số giờ quy định (Tính theo ngày, tháng, năm) 11 z Thiếu việc làm vô hình: Là những người có đủ việc làm, làm đủ thời gian thậm chí nhiều thời gian hơn mức bình thường nhưng thu nhập thấp.