Chương 1. Tổng quan về vận tải quốc tế- Vận tải và bảo hiểm trong ngoại thương. Khái niệm container Container là một công cụ chứa hàng, khối hộp chữ nhật, thường được làm bằng kim loại hoặc bằng gỗ, có kích thước tiêu chuẩn hóa, container được thiết kế để dùng được nhiều lần và có sức chứa lớn. Theo tổ chức tiêu chuẩn hóa quốc tế (ISO), Container là một công cụ VT (Article of Transport) có các đặc điểm sau: - Có hình dáng cố định và có tính bền chắc để sử dụng được nhiều lần; - Được thiết kế đặc biệt để thuận tiện cho việc xếp hàng vào, dỡ hàng ra, cho việc vận chuyển bằng các phương thức VT khác nhau hoặc thuận tiện cho việc vận chuyển bằng một phương thức VT hoặc nhiều phương thức VT mà không cần phải dỡ ra và đóng cọc lại dọc đường đi.
- Có cấu tạo, kết cấu đặc biệt để thuận tiện cho việc bốc, dỡ và chuyển tải; - Có dung tích bên trong không ít hơn một m3. 8 Container ra đời là kết quả của quá trình đơn vị hóa HH (Unitization), tức là quá trình biến những kiện, bó, thùng, đơn vị… HH thành những đơn vị lớn hơn để tiện cho việc xếp, dỡ, vận chuyển… Những công cụ VT như pallet, trailer và đặc biệt là container ra đời. Container ra đời tạo điều kiện rất thuận lợi cho việc cơ giới hóa quá trình xếp dỡ HH, do đó làm giảm thời gian tàu phải chờ đợi xếp dỡ HH tại các cảng, tăng vòng quay của tàu, tăng năng lực VT của phương tiện VT. Container ra đời được coi là cuộc cách mạng trong VT vì nó làm thay đổi không ít trong ngành VT cũng như các ngành có liên quan khác.
Container ra đời và quá trình container hóa tạo ra năng suất lao động cao và hiệu quả kinh tế lớn cho ngành VT. Khái niệm về vận tải container đường biển VT container đường biển là hình thức sử dụng các container chứa HH bên trong và vận chuyển trong nội địa hoặc quốc tế bằng đường biển. Đối với container đường biển rất linh hoạt về lượng hàng và chở tất cả mặt hàng có kích thước và trọng lượng khác nhau, đa dạng, phong phú. Năng lực vận chuyển HH container đường biển lớn, mỗi khoang container cho phép vận chuyển một khối lượng HH khổng lồ.
Các tuyến đường vận chuyển container đường biển là tự nhiên, phương tiện đi lại thông thoáng, không bị hạn chế nên độ an toàn cao, cước phí chuyên chở HH thấp so với các phương tiện VT khác. Những tàu hàng có tải trọng lên tới hàng trăm ngàn tấn được đưa vào khai thác, điều đó cho phép công việc vận chuyển HH container bằng đường biển có năng lực chuyên chở tuyệt vời. Khả năng chuyên chở tốt của đường biển đã giúp hoạt động vận chuyển container giải quyết được rất nhiều khó khăn mà các phương thức khác đang gặp phải. Khi đưa một kiện hàng chuyển đi cùng lúc trên một chuyến tàu như vậy, nó vừa tiết kiệm đáng kể về chi phí, giảm thiểu tối đa tình trạng thất lạc HH, rút ngắn thời gian giao hàng cho các doanh nghiệp.
Loại container thường sử dụng trong vận chuyển đường biển Các loại Container được sử dụng để vận chuyển đường biển thường là các loại container đạt theo tiêu chuẩn ISO. Và tại Việt Nam có 7 loại container trong vận chuyển HH bằng đường biển giúp ích con người về việc đóng gói, bảo quản HH tối ưu. 9 a) Container bách hóa (General purpose container) còn được gọi tắt là container khô (Dry Container, 20’DC hoặc 40’DC), được biết đến để sử dụng để chuyên chở các loài hàng hóa khô. Trong vận chuyển đường biển thì đây là loại container được dùng phổ biến.
b) Container hàng rời (Bulk Container) được coi là một loại container đặc biệt bởi vì nó có cách đóng gói HH khá đặc biệt. Hàng sẽ rớt từ trên xuống, thông qua miệng xếp hàng (Loading Hatch) và khi dỡ hàng bằng cách mở ở nắp đáy hoặc cửa bên cạnh (Discharge Hatch). Trong container loại này thường chuyên chở các loại HH như xi măng, ngũ cốc, quặng,. Cửa bên, miệng, đáy có thiết kế độc đáo, dễ sử dụng, thuận tiện, linh hoạt cho việc đóng mở và đây cũng là điểm khác biệt của container loại này so với container loại thường.
2: Container hàng rời. 10 c) Container chuyên dụng (Named Cargo Containers) thường dùng để chuyên chở những mặt hàng mang tính đặc thù. Trong VT đường biển, tại Việt Nam thường dùng 2 loại Container bao gồm container chở ô tô và súc vật. +) Container chở ô tô: Do đặc tính của HH nên Container này cũng được thiết kế một cách đặc biệt để phù hợp với mặt hàng.
Container được thiết kế không có vách ngăn hay mái che, được thiết kế bằng dạng khung thép liên kết với nhau tạo thành giàn, chia 1 hoặc 2 tầng tùy vào vật chứa đựng bên trong. 3: Container chở ô tô. +) Container chở súc vật: dùng để chở động vật sống. Do chuyên chở động vật nên Container cũng có thiết kế khá đặc biệt như vách dọc hoặc vách mặt trước được thiết kế dạng lưới giúp thoát hơi, dưới vách dọc có lỗ thoát để thuận tiện cho việc dọn vệ sinh sau khi chuyển hàng xong.
4: Container chở động vật. 11 d) Container bảo ôn (Thermal Containers) dùng để chuyên chở HH cần bảo quản trong nhiệt độ (nóng hoặc lạnh). Vách và mái của container có lớp cách nhiệt, sàn nhôm, và đặc biệt được thiết kế theo dạng cấu trúc chữ T để không khí trong khoang chứa lưu thông dọc theo sàn và đến những khoảng trống không chứa hàng trên sàn. Loại này thường được duy trì với nhiệt độ lạnh hoặc nóng.
Tuy nhiên, tại Việt Nam chỉ thường gặp container nhiệt độ lạnh. 5: Containers Bảo ôn. e) Container hở mái (Open- top Containers) không có vách trên, phù hợp cho việc đóng và rút hàng thông qua phần mái và phủ lớp vải dầu lên bên trên ngay sau khi xếp xong hàng hóa vào Container. Loại này thường chở các loại HH như máy móc, thiết bị và gỗ thân dài.
f) Container mặt bằng (Platform Container): loại này không có mái và vách ngăn, chỉ có mặt phẳng dùng vận chuyển hàng trọng lượng lớn. Loại này thường được 12 dùng để chở các mặt hàng như máy móc, sắt thép,. Ngoài ra, còn có 1 loại dạng có vách ngăn tháo dời hoặc gập xuống được rất linh hoạt, thuận tiện. 7: Container mặt bằng.
g) Container bồn (Tank Container) thiết kế dạng khung theo tiêu chuẩn ISO, gắn bồn chứa bên trong, phần trên mái có miệng bồn (Manhole) để đưa HH là thể lỏng vào bồn. HH thường được vận chuyển bằng container loại này như rượu, hóa chất, thực phẩm,… Loại này phần thân lắp van xả (Outlet valve) để hút hay dùng máy bơm hút qua miệng bồn. 8: Container dạng bồn. Tóm lại, có thể hiểu đơn giản rằng: VT container đường biển là việc xếp, dỡ hàng hóa bên trong container và vận chuyển trong nội địa hoặc quốc tế bằng đường biển.
Quá trình ra đời và phát triển của vận tải container đường biển 1. Nguyên nhân ra đời Trước khi phát minh ra container vận chuyển đa phương thức, hàng hoá được vận chuyển trong các hộp với nhiều kích cỡ khác nhau mà công nhân phải bốc dỡ lên xuống tàu bằng tay. Vận chuyển HH theo cách này không hiệu quả, tốn kém và mất thời gian. Hơn nữa, nó làm cho việc xếp dỡ HH trên các phương thức VT khác nhau trở nên quá khó khăn.
Việc các kiện hàng được xếp lên tàu hay những phương tiện khác không được bảo vệ tốt dẫn đến hư hỏng HH.Vận chuyển HH tốn kém và tốn thời gian. Chính vì điều này mà buộc con người cần phải tìm kiếm một giải pháp tốt hơn, vừa cải thiện được thời gian xếp dỡ, lại có thể bảo vệ kiện hàng. Vì vậy container được ra đời, khi container vận chuyển đa phương thức tiêu chuẩn hóa đầu tiên được giới thiệu vào những năm 1950, nó đã gây ra một cuộc cách mạng trong thương mại thế giới. Vận chuyển container giảm cả thời gian và chi phí vận chuyển, đồng thời cho phép HH đóng container dễ dàng di chuyển giữa các phương tiện VT khác nhau.
Những nỗ lực cải tiến container vận chuyển vẫn tiếp tục và vào những năm 1970, container lạnh (reefer) đã được phát minh. Điều này có nghĩa là ngay cả những HH dễ hư hỏng như thực phẩm cũng có thể được vận chuyển bằng đường biển, khiến việc vận chuyển bằng container đường biển càng trở nên phổ biến hơn. Quy mô thị trường VT HH đa phương thức nói chung và việc vận chuyển HH bằng container đường biển nói riêng tăng gần gấp ba lần. VT container đường biển ra đời nhằm giảm thiểu chi phí vận chuyển, chở một lượng HH lớn mà không bị hạn chế về số lượng trong một container hay nhiều container trong một chuyến tàu.
Quá trình phát triển Hiện nay trên thế giới nói chung và Việt Nam nói riêng, không còn xa lạ với dịch vụ VT HH XNK bằng container đường biển, nhìn về lịch sử hình thành thì VT container cũng đã xuất hiện từ rất lâu và sau đó phát triển VT container trong chuyên chở bằng đường biển. Giai đoạn 1: từ trước chiến tranh thế giới lần thứ 2- 1955 14 Đây là giai đoạn bắt đầu sử dụng container để vận chuyển HH trên thế giới. Việc sử dụng các thùng để vận chuyển HH đã có từ trước, tuy nhiên chỉ khi có sự tiêu chuẩn hóa kích thước các thùng hàng để có thẻ sử dụng phương tiện xếp dỡ nhằm giải phóng tàu nhanh mới được coi là sự ra đời của container hay là bắt đầu quá trình container hóa. Một trong những ý đồ để tiến tới container hóa là việc phát triển và sử dụng thùng Conex (Cones box) của Hải quân Hoa Kỳ trong chiến tranh thế giới lần thứ 2.
Conex box là một thùng tiêu chuẩn 6 foot, được coi là tiền thân của những container hiện đại sau này.000 chiếc thùng conex được sử dụng. Trong thời kỳ này container được sử dụng trong VT đường bộ ở Hoa Kỳ. Giai đoạn 2 (1995- 1966): Đây là thời kỳ bắt đầu áp dụng container trong chuyên chở đường biển quốc tế. Đánh dấu một bước ngoặt, xuất hiện VT HH XNK bằng container đường biển quan trọng trong quá trình container hóa trên thế giới.
Và lúc này cũng là thời kỳ xuất hiện tàu container, sử dụng ngày càng nhiều container lớn, là thời kỳ bắt đầu cuộc cách mạng container. - Năm 1956: tàu chở container đầu tiên trên thế giới ra đời. Đó là tàu dầu của ông Malcomb Mclean, người sáng lập hãng Sealand Service Inc., được hoán cải cách thành tàu chở container, chạy từ NewYork đến Houston, mở ra kỷ nguyên mới trong VT quốc tế.