Chương 1 H.1 Các vùng văn hóa ở lục địa Á - Âu 37 H.2 Mô hình rìu lưỡi xéo có cán, chữ “Việt” nguyên thủy mô phỏng 46 hình rìu lưỡi xéo khắc trên trống đồng H.3 Hình người cầm rìu nhảy múa khắc trên trống đồng 46 H.5 Bôn có tay cầm 48 H.6 Thần Đồ và Uất Lũy trong văn hóa dân gian Nam Trung Hoa có 48 nguồn gốc từ gà thần Bách Việt H.7 Li vẫn (xi vẫn) – một trong chín con của rồng, xuất thân từ tục thờ 48 cá ngao vùng hạ lưu Dương Tử H.8 Mộ gò (mộ thổ đôn) vùng hạ lưu Dương Tử 49 H.9 Huyền táng ở Vũ Di Sơn (Phúc Kiến) 49 H.10 Vị trí văn hóa Mã Gia Bang (1), Hà Mẫu Độ (2), Đại Buộn Khanh 51 (3), Đại Vấn Khẩu (4), và Ngưỡng Thiều (5) ở Đông Á H.11 Các vùng văn hóa Bách Việt 52 H.12 Địa hình Lĩnh Nam 53 H.13 Sự khác biệt trong nguồn gốc cây lương thực ở phương Bắc và 56 phương Nam H.14 Đông Nam Á cổ, trong đó có khu vực văn hóa Bách Việt, là quê 56 hương cây lúa nước H.15 Các tiểu vùng Lĩnh Nam 57 H.16 Cây sơ đồ các chi tộc Bách Việt 63 H.17 Phân bố các chi tộc Bách Việt cổ ở 4 tiểu vùng Lĩnh Nam 64 H.18 Phục dựng hình ảnh người Mã Bôi (Australoid) ở Quảng Đông (c 66 H.19 Hai tuyến di cư vào Lĩnh Nam của người Ngô Việt 70 H.20 Phố Châu Cơ Hương ngày nay 79 H.21 Phục dựng cảnh di dân Hán thời Đường xuống Lĩnh Nam 79 H.22 Bản đồ phân bố các phương ngữ Hán và tiếng Choang tại Lưỡng 79 Quảng LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 7 Chương 2 H.1 Mô hình gia đình theo Tam tài 92 H.2 Thạp đồng Đào Thịnh với 4 cặp nam nữ giao phối 92 H.3 Cầu ngói dân tộc Đồng ở Quảng Tây Trung Quốc 94 H.4 Vị trí các thành, cảng thị Lĩnh Nam từ trước thế kỷ II trCN 96 H.5 Hình chim trên các trống đồng Đông Sơn 101 H.6 Tượng cóc trên trống Đông Sơn 101 H.7 Thuyền rồng trên trống đồng Quảng Xương 104 H.8 Rồng cá sấu trên các trống đồng Đông Sơn 104 H.9 Bản đồ phân bố các địa phương phổ biến tục đua thuyền rồng ở 104 Nam Trung Hoa và Okinawa H.10 Một số kiểu quan tài hình thuyền phổ biến 111 H.11 Quan tài hình thuyền ở núi Vũ Di (P.12 Hình người Nam Việt búi tóc 112 H.13 Hình người búi tóc- hoa văn trống đồng La Bạc (Quảng Tây) 112 H.14 Hình người búi tóc trên trống đồng Đông Sơn 112 H.15 Món trứng gà hầm rau tể thái ở Nam Kinh ngày 3 tháng ba 114 H.16 Đua thuyền rồng trên biển Lý Sơn (Việt Nam) trong tết Đoan ngọ 114 H.17-18 Bích họa Hoa Sơn 115 H.19 Hình người trên vách đá hang Đồng Nội (10.20 Hình vẽ trên tảng đá cổ Sapa 116 H.21 Bức họa ngôi mộ cổ nước Sở ở Trường Sa 116 H.22 Kiểu hoa văn zic-zac và xoắn ốc trên đồ gốm cổ Thạch Hiệp (Mã 117 Bá, Quảng Đông) H.23 Các mô típ hoa văn kỷ hà trên gốm Nam Hải, Phật Sơn và Cao 117 Yếu (Q.24 Mặt trống Ngọc Lũ 117 H.25 Múa tế thần – hoa văn trống đồng 117 H.26 Nhạc cụ và cách chơi nhạc cụ bộ gõ thời Đông Sơn (khắc trên 119 trống đồng) H.27 Hình người thổi khèn Đông Sơn 119 H.28 Tượng người thổi khèn trên muôi đồng Việt Khê 119 H.29 Hình người đội mũ mặc áo lông chim trên thạp đồng Đông Sơn 125 H.30 Trâm cài bằng đồng thời Đông Sơn 125 H.31 Hoa văn cư dân Đông Sơn đội mũ lông chim trong cúng tế 125 H.32 Cách phục trang của phụ nữ Xá vùng Phúc Châu 125 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.33 Lầu thuyền Giang Nam cổ đại 126 H.34 Thuyền gốm người Việt (đời Hán) khai quật ở Quảng Châu 126 H.36 Nhà sàn Đông Sơn 128 H.37 Vị trí Lĩnh Nam và Vân-Quý 129 H.38 Sự thống nhất của hai nhóm Tây Việt và Đông Việt trong công 129 trình nghiên cứu của Lý Huy H.39 Vị trí và điều kiện địa lý hai vùng Lĩnh Nam và Mân-Đài 130 H.40 Các vùng phương ngữ Hán phương Nam và tiếng Choang 131 H.41 Vị trí Lĩnh Nam, Nhị Hồ 133 H.42 Vị trí Lĩnh Nam và Ngô Việt 133 H.43 Bản đồ địa lý phân bố các gia đình ngôn ngữ ở lục địa Âu-Á và 137 Bắc Phi H.44 Nha chương ở Nhị Lý Đầu (Hà Nam, Trung Quốc) 139 H.45 Qua đồng 139 Chương 3 H.1 Địa hình Lĩnh Nam. (1) Âu Việt; (2) Nam Việt; (3) Đông Lạc 144 Việt; (4) Tây Lạc Việt H.2 Sự phân lập Tây Việt và Đông Việt từ chiếc nôi Bách Việt vào 149 khoảng 5000 năm trước H.3 Sơ đồ mối quan hệ giữa các ngôn ngữ Đông Nam Á theo Phạm 155 Đức Dương H.4 Gia đình ngôn ngữ Proto-Austric 156 H.5 Sự hội tụ Môn-Khmer, Đông Việt và một bộ phận Tây Việt (Âu 158 Việt) hình thành tộc Cổ Lạc Việt ở đồng bằng sông Hồng-sông Mã đầu thời đồ đồng (văn hóa Phùng Nguyên-Đồng Đậu-Gòn Mun- tiền Đông Sơn) H.6 Sự hòa nhập của cư dân Âu Việt (2), Australoid (3) và Nam Đảo 162 (4) thúc đẩy tộc Cổ Lạc Việt (1) phát triển thành Tân Lạc Việt (1’) H.7 Bản đồ đồng bằng sông Hồng thời Văn Lang – Âu Lạc 162 H.8 Cơ cấu tổ chức quản lý nhà nước thời Hùng Vương 167 H.9 Sự chuyển dịch từ Cổ Lạc Việt đến Tân Lạc Việt 170 H.10 Yếu tố đồng bằng và biển thể hiện trên mặt trống Hoàng Hạ 173 H.11 Yếu tố đồng bằng và biển thể hiện trên thân trống Ngọc Lũ 173 H.12 Hình người trên trống Đông Sơn H.13 Hình người và thuyền trên trống Đông Sơn 173 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.14 Hoa văn thuyền và chim Lạc trên trống Đông Sơn 174 H.15 Yếu tố rừng núi thể hiện trên trống Thạch Trại Sơn (M12.16 Hình người và thuyền trên trống Điền Việt tại Thạch Trại Sơn 174 H.17 Hình người trên trống Điền Việt tại Thạch Trại Sơn 174 H.18 Con đường phát tán trống Đông Sơn từ đồng bằng sông Hồng ra 175 Đông Nam Á hải đảo H. 22 Hoa văn mặt người trên trống Pejeng (Indonesia) 175 H.23 Hoa văn người đánh trống đồng ở Hoa Sơn – Quảng Tây 175 H.24 Địa hình lưu vực đồng bằng sông Hồng – sông Mã ngày nay 176 H.25 Bản đồ phân bố các tộc người Việt-Mường (ngoại trừ tộc Việt) ở 183 Đông Nam Á H.26 Trang phục thời Hùng Vương 190 H.27 Các kiểu tóc thời Hùng Vương 190 H.28 Tiên cưỡi rồng – một hình ảnh mang tính biểu trưng của xu hướng 191 âm tính hóa của Nho giáo Việt Nam H.29 Rồng thời Lý – biểu tượng phục hưng của văn hóa dân gian và 191 Phật giáo LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 10 DẪN NHẬP 1.LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI 1. Lịch sử văn hóa Việt Nam từ sau CN(1) cho đến nay gắn liền với các quá trình giao lưu, tiếp biến với văn hóa Ấn Độ, Trung Hoa, khu vực và thế giới.
Nhiều lớp văn hóa ngoại lai được tiếp nhận, cải biến và sử dụng đã ít nhiều làm lu mờ vai trò và ảnh hưởng của văn hóa truyền thống dân tộc - yếu tố quyết định bản sắc văn hóa và sự sống còn của một nền văn hóa độc lập. Rõ ràng, việc làm sáng rõ vị trí, vai trò và đóng góp của văn hóa Bách Việt trong văn hóa truyền thống ở Việt Nam và Nam Trung Hoa là rất cần thiết. Tính chất xán lạn của văn minh Trung Hoa không chỉ che khuất một phần hay tất cả các nền văn hóa của các dân tộc nhỏ hơn ở bên cạnh mà còn làm sai lệch trong hiểu biết của không ít nhân sĩ, trí thức thế giới. Theo chúng tôi, “tiên trách kỷ, hậu trách nhân”.
“Văn hóa Bách Việt vùng Lĩnh Nam trong mối quan hệ với văn hóa truyền thống ở Việt Nam” là một đề tài mang tính cơ sở cho công cuộc tìm tòi, nghiên cứu cội nguồn dân tộc và văn hóa nước nhà. Lấy phương pháp luận văn hóa học làm cách tiếp cận, chúng tôi mong muốn làm rõ các vấn đề căn nguyên nguồn cội, tính chất của nền văn hóa Lạc Việt tổ tiên của chúng ta và các mối quan hệ văn hóa với các cộng đồng chủ thể lân cận trong chiếc nôi văn hóa Lĩnh Nam, trực tiếp làm tiền đề cho những nghiên cứu quan trọng về mối quan hệ chủng tộc và văn hóa Lạc Việt – Việt Nam về sau. Vấn đề nguồn gốc Bách Việt của văn hóa Việt Nam, thực ra, đã được chính sử các triều đại Đại Việt – Đại Nam ghi chép từ trước, như Đại Việt Sử Ký (1272), Đại Việt Sử Lược (tk., song thường chỉ bàn đến nguồn gốc văn hóa Việt Nam qua tư liệu truyền miệng, và viết bằng giọng chính sử. XX, một số tác giả tiên phong (1) CN: Công nguyên (2) tk.: thế kỷ LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 11 tìm về cội nguồn bằng khoa học, ít nhiều đạt được các thành tựu đáng kể như Đào Duy Anh, Kim Định, Lê Văn Siêu v.
Cho đến cuối tk. XX, các khoa học hiện đại phát triển thì vấn đề ngày càng được quan tâm sâu sắc hơn. Tuy nhiên, các kết quả nghiên cứu ít được đặt dưới góc nhìn tổng quan, chưa đạt được tính nhất quán dù chúng là cơ sở dữ liệu vô cùng quý giá. Đến đây, chúng tôi nhận thấy thời điểm đã chín muồi để bắt đầu công cuộc nghiên cứu của mình.
Luận án này nghiên cứu vấn đề bằng hướng tiếp cận văn hóa học, chủ động liên kết các góc nhìn, các hướng nghiên cứu và sử dụng tối đa thành quả nghiên cứu của người đi trước để phác họa một bức tranh tổng thể về nguồn gốc tộc người và văn hóa, quy luật phát triển và các mối quan hệ văn hóa truyền thống ở Việt Nam trong phạm vi văn hóa Bách Việt vùng Lĩnh Nam. Luận án này chỉ là một sự khởi đầu. LỊCH SỬ NGHIÊN CỨU VẤN ĐỀ Trong phạm vi tư liệu bao quát được, chúng tôi tiến hành phân thành ba mảng nội dung chính, gồm (1) lịch sử nghiên cứu các vấn đề chung về lịch sử và văn hóa Bách Việt; (2) lịch sử nghiên cứu văn hóa Bách Việt ở Lĩnh Nam; và (3) lịch sử nghiên cứu mối quan hệ văn hóa Bách Việt và văn hóa truyền thống ở Việt Nam. Lịch sử nghiên cứu các vấn đề lịch sử, văn hóa Bách Việt Có thể nói, nghiên cứu các vấn đề lịch sử, văn hóa Bách Việt cổ không mới, bởi trên thế giới đã có hàng nghìn tác phẩm, bài viết chuyên luận của giới nghiên cứu dân tộc học, khảo cổ học, sử học v.
được công bố. Trong số ấy, các tác giả Trung Quốc (kể cả đảo Đài Loan) chiếm đa số.