Luận văn vận dụng quan điểm tiến hóa dạy sinh thái học lớp 12 THPT

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu ứng dụng quan điểm tiến hóa trong giảng dạy sinh thái học lớp 12 THPT, đề xuất phương pháp dạy học tích cực hiệu quả.

• Tác giả: Bùi Thị Sinh
• Người hướng dẫn: GS. Dinh Quang Bao
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội, Trường Đại học Giáo dục
• Chuyên ngành: Sinh học
• Đề tài: Vận dụng quan điểm tiến hóa dạy sinh thái học 12
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ sư phạm sinh học
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Cách vận dụng quan điểm tiến hóa dạy sinh thái học 12 hiệu quả

Việc vận dụng quan điểm tiến hóa dạy sinh thái học 12 không chỉ giúp học sinh hiểu sâu bản chất các mối quan hệ sinh học mà còn phát triển tư duy hệ thống và năng lực giải quyết vấn đề. Theo luận văn thạc sĩ của Bùi Thị Sinh (2016), quan điểm tiến hóa là nền tảng lý thuyết xuyên suốt chương trình sinh học phổ thông, đặc biệt ở lớp 12 – nơi học sinh tiếp cận các cấp độ tổ chức sống từ quần thể đến hệ sinh thái. Khi tích hợp tiến hóa vào giảng dạy sinh thái học, giáo viên giúp học sinh nhận ra rằng các đặc điểm sinh thái không tồn tại ngẫu nhiên, mà là kết quả của quá trình chọn lọc tự nhiên kéo dài hàng triệu năm. Ví dụ, sự phân tầng trong hệ sinh thái rừng nhiệt đới phản ánh sự thích nghi tiến hóa của các loài thực vật với ánh sáng và độ ẩm. Việc dạy học theo hướng này không chỉ đáp ứng yêu cầu đổi mới phương pháp theo Luật Giáo dục 2005 mà còn thúc đẩy học để hiểu, học để làm – hai trụ cột trong định hướng giáo dục của UNESCO. Thực tiễn cho thấy, lớp học áp dụng quan điểm tiến hóa thường có tỷ lệ học sinh hứng thú học sinh thái học cao hơn 30% so với lớp dạy truyền thống (Bảng 1.2, Bùi Thị Sinh, 2016).

1.1. Cơ sở lý luận của quan điểm tiến hóa trong sinh thái học

Quan điểm tiến hóa cung cấp khung lý thuyết giải thích sự hình thành và phát triển của các mối quan hệ sinh thái. Theo GS. Đinh Quang Báo, sinh thái học và tiến hóa là hai mặt của cùng một đồng xu: sinh thái học nghiên cứu cách sinh vật tương tác với môi trường hiện tại, còn tiến hóa giải thích tại sao những tương tác đó tồn tại. Ví dụ, sự cộng sinh giữa kiến và cây keo không phải ngẫu nhiên mà là kết quả của chọn lọc hai chiều qua thời gian. Chương trình Sinh học 12 (Bộ GD&ĐT) đã lồng ghép các nội dung này qua các bài như 'Quần xã sinh vật', 'Hệ sinh thái', và 'Sinh quyển'.

1.2. Mối liên hệ giữa tiến hóa và các cấp độ tổ chức sống

Chương trình sinh học phổ thông được xây dựng theo trục cấp độ tổ chức sống: từ tế bào → cơ thể → quần thể → quần xã → hệ sinh thái → sinh quyển. Ở mỗi cấp độ, đặc điểm cấu trúc và chức năng đều mang dấu ấn của tiến hóa. Ví dụ, tính đa dạng loài trong quần xã là hệ quả của sự phân hóa sinh thái – một cơ chế tiến hóa. Việc dạy học theo trục này giúp học sinh hình thành tư duy hệ thống, một năng lực cốt lõi trong giáo dục hiện đại.

II. Thách thức khi dạy sinh thái học 12 thiếu góc nhìn tiến hóa

Nhiều giáo viên trung học phổ thông vẫn dạy sinh thái học như một tập hợp các khái niệm rời rạc, thiếu liên kết với nền tảng tiến hóa. Kết quả khảo sát của Bùi Thị Sinh (2016) cho thấy hơn 65% giáo viên chưa vận dụng quan điểm tiến hóa một cách có hệ thống khi giảng dạy sinh thái học lớp 12. Hệ quả là học sinh khó hiểu bản chất các hiện tượng như cạnh tranh cùng loài, phân tầng sinh học, hay chu trình vật chất – thường ghi nhớ máy móc thay vì phân tích nguyên nhân tiến hóa. Một thách thức khác là sách giáo khoa chưa trình bày rõ mối liên hệ này, khiến giáo viên phải tự xây dựng tư liệu bổ trợ. Ngoài ra, thời lượng chương trình eo hẹp cũng hạn chế khả năng triển khai các hoạt động khám phá sâu. Điều này đi ngược với tinh thần đổi mới giáo dục: phát huy tính tích cực, chủ động và sáng tạo của học sinh. Nếu không khắc phục, sinh thái học sẽ trở thành môn học trừu tượng, thiếu sức hút và ứng dụng thực tiễn.

2.1. Thực trạng dạy học sinh thái học tách rời tiến hóa

Khảo sát tại các trường THPT cho thấy phần lớn giáo viên tập trung vào mô tả cấu trúc hệ sinh thái mà ít giải thích nguyên nhân tiến hóa hình thành các mối quan hệ đó. Ví dụ, học sinh biết 'chuỗi thức ăn có 4-5 mắt xích' nhưng không hiểu tại sao số mắt xích bị giới hạn – do hiệu suất năng lượng và áp lực chọn lọc. Việc thiếu góc nhìn tiến hóa làm giảm tính logic và hấp dẫn của bài học.

2.2. Hạn chế từ chương trình và tài liệu giảng dạy

Sách giáo khoa Sinh học 12 hiện hành trình bày sinh thái học và tiến hóa ở hai chương riêng biệt, khiến học sinh khó liên hệ. Giáo viên cần chủ động tái cấu trúc nội dung, nhưng điều này đòi hỏi năng lực chuyên môn cao và thời gian chuẩn bị lớn – điều không phải ai cũng đáp ứng được trong điều kiện giảng dạy thực tế.

III. Phương pháp tích hợp tiến hóa vào dạy sinh thái học 12

Để vận dụng quan điểm tiến hóa dạy sinh thái học 12 hiệu quả, giáo viên nên áp dụng phương pháp dạy học tích hợp theo trục 'câu hỏi tiến hóa'. Mỗi hiện tượng sinh thái được đặt trong khuôn khổ ba câu hỏi: (1) Đặc điểm này giúp sinh vật thích nghi như thế nào? (2) Nó hình thành qua cơ chế tiến hóa nào? (3) Có bằng chứng nào từ hóa thạch, di truyền hay so sánh giải phẫu? Ví dụ, khi dạy về 'diễn thế sinh thái', giáo viên có thể dẫn dắt học sinh phân tích: vì sao loài tiên phong thường có khả năng phát tán mạnh? Câu trả lời nằm ở chọn lọc hướng về khả năng chiếm lĩnh môi trường mới – một chiến lược tiến hóa. Ngoài ra, sử dụng tình huống thực tiễn như biến đổi khí hậu hay xâm nhập mặn cũng giúp học sinh thấy rõ vai trò của chọn lọc tự nhiên trong thay đổi cấu trúc hệ sinh thái. Theo Bùi Thị Sinh (2016), lớp học áp dụng phương pháp này đạt điểm trung bình cao hơn 1,2 điểm so với lớp đối chứng.

3.1. Thiết kế bài học theo câu hỏi tiến hóa

Mỗi bài sinh thái học nên bắt đầu bằng câu hỏi mang tính tiến hóa: 'Tại sao hệ sinh thái rừng mưa nhiệt đới có nhiều tầng tán?' hoặc 'Vì sao loài xâm hại thường thiếu kẻ thù tự nhiên?'. Câu hỏi này kích thích tư duy nguyên nhân – hệ quả, giúp học sinh không chỉ ghi nhớ mà còn giải thích hiện tượng.

3.2. Sử dụng bằng chứng tiến hóa để minh họa sinh thái

Giáo viên có thể dùng dữ liệu di truyền, hóa thạch hoặc nghiên cứu thực địa để chứng minh mối liên hệ giữa tiến hóa và sinh thái. Ví dụ, sự tương đồng gen giữa các loài chim Darwin trên quần đảo Galápagos minh họa rõ quá trình thích nghi sinh thái dẫn đến hình thành loài.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu thực nghiệm

Nghiên cứu thực nghiệm của Bùi Thị Sinh (2016) tại Trường THPT Đan Phượng (Hà Nội) đã chứng minh hiệu quả rõ rệt của việc vận dụng quan điểm tiến hóa dạy sinh thái học 12. Hai nhóm học sinh được dạy cùng nội dung nhưng nhóm thực nghiệm tiếp cận qua lăng kính tiến hóa. Kết quả: 78% học sinh nhóm thực nghiệm đạt mức 'khá – giỏi', so với 49% ở nhóm đối chứng. Đặc biệt, khả năng giải thích hiện tượng sinh thái bằng cơ chế tiến hóa của nhóm thực nghiệm cao gấp đôi. Học sinh cũng thể hiện hứng thú học sinh thái học rõ rệt, chủ động đặt câu hỏi và đề xuất thí nghiệm. Một ứng dụng thực tiễn khác là trong giáo dục bảo tồn: khi hiểu rằng đa dạng sinh học là sản phẩm của hàng triệu năm tiến hóa, học sinh có xu hướng ủng hộ các hành động bảo vệ môi trường mạnh mẽ hơn. Điều này cho thấy việc tích hợp tiến hóa không chỉ nâng cao kết quả học tập mà còn góp phần hình thành giá trị sinh thái cho thế hệ trẻ.

4.1. Kết quả định lượng từ nghiên cứu thực nghiệm

Bảng 3 trong luận văn cho thấy điểm trung bình bài kiểm tra của nhóm thực nghiệm là 7,4, trong khi nhóm đối chứng chỉ đạt 6,2. Tỷ lệ học sinh đạt điểm giỏi (8–10) ở nhóm thực nghiệm là 32%, cao gần gấp đôi nhóm đối chứng (17%). Điều này khẳng định hiệu quả của phương pháp tích hợp tiến hóa.

4.2. Tác động đến thái độ và giá trị sinh thái của học sinh

Học sinh sau khi học theo hướng tiến hóa thể hiện sự trân trọng đa dạng sinh học và hiểu rõ hậu quả của suy thoái hệ sinh thái. Nhiều em đề xuất dự án nhỏ như trồng cây bản địa hoặc theo dõi diễn biến quần xã côn trùng – minh chứng cho việc gắn học tập với thực tiễn.

V. Hướng phát triển tương lai cho việc dạy sinh thái học tích hợp tiến hóa

Xu hướng giáo dục sinh học toàn cầu đang chuyển mạnh sang dạy học theo chủ đề liên môn, trong đó tiến hóa và sinh thái học là hai trụ cột. Ở Việt Nam, Chương trình Giáo dục Phổ thông 2018 đã tạo điều kiện thuận lợi hơn cho việc vận dụng quan điểm tiến hóa dạy sinh thái học 12 thông qua tiếp cận năng lực và tích hợp. Tuy nhiên, cần có tài liệu hướng dẫn cụ thể cho giáo viên, các bộ công cụ dạy học số minh họa mối liên hệ tiến hóa – sinh thái, và các khóa bồi dưỡng chuyên sâu. Ngoài ra, việc xây dựng ngân hàng tình huống thực tiễn – như tác động của biến đổi khí hậu đến sự dịch chuyển vùng phân bố loài – sẽ giúp học sinh thấy rõ tính thời sự của kiến thức. Trong tương lai, nếu tích hợp thành công, sinh thái học sẽ không còn là môn học lý thuyết mà trở thành nền tảng để học sinh giải quyết vấn đề môi trường trong thế kỷ 21.

5.1. Cập nhật chương trình và tài liệu theo hướng tích hợp

Sách giáo khoa mới cần trình bày rõ mối liên hệ giữa tiến hóa và sinh thái ngay trong nội dung chính, thay vì để giáo viên tự kết nối. Các ví dụ minh họa nên lấy từ hệ sinh thái Việt Nam để tăng tính gần gũi và thực tiễn.

5.2. Đào tạo giáo viên và phát triển nguồn học liệu số

Các trường sư phạm cần đưa nội dung 'dạy sinh thái học qua lăng kính tiến hóa' vào chương trình đào tạo. Đồng thời, xây dựng học liệu số tương tác – như mô phỏng diễn thế sinh thái qua thời gian tiến hóa – sẽ hỗ trợ giáo viên triển khai hiệu quả hơn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

chương 1. VẬN DỤNG QUAN DIEM TIEN HOA BE TO CHUC DAY HQC SINH THA] HOC— SLNH HOC 12 - THPT 34 2. Phân tích cấu trúc nội đụng chương trình phân tiến hóa Sinh hoc 12 — trưng, học phổ thông 34 2.2, Phan tich cấu trúc nội dung chương trình phản sinh thái - Sinh hoc 12 trung học phố thông, 3. Vận durụt kiến thức đã có sinh thái học.

Các mục tiêu vận dụng quan điểm tiên hóa.Yêu cầu khi vận dụng quan điểm tiễn hóa dễ tổ chức dạy học phần sinh thái iii người lao dộng mới. Từ dó nội dung vả chương trình sách giảo khoa cũng thay dồi để phù hợp với mục tiêu day học. Kiến thúc cơ bản được trình bày đưới nhiều hình. thức đa dạng, thuận lợi cho GV tế chức các hoạt động lĩnh hội trí thức cho HS 1.2 Xuất phải từ vai trà cũa dạy học tích hợp Quan điềm của Ban chỉ đạo đổi mới chương trình, sách giáo khoa sun 2015 cho rằng: Dạy học tích hợp được hiểu lá GV tổ chức dé LIS huy động đồng thời kiến thức, kỹ năng thuộc nhiều lĩnh vực khác nhau nhằm giải quyết các nhiệm vụ học lập, thông qua đó lại hình thành những kiến thức, kỹ năng mới, từ đó phải Iriển những năng lực cân thiết.

Như vậy, dạy học tích hợp có thể hiểu đó là một quan điểm day học nhằm. Tink thành và phát triển ở TS những năng lực cẩn thiết, qua đó trở thành môi người công dân có trách nhiệm, một người lao động có năng lực. Dạy học tích hợp đòi hỏi việc học tập ở nhà tường phổ thông phải được gan với các tỉnh huống của cuộc sống sau nảy mà HS có thẻ phải đổi mặt và chính vi thé nó trở nên có ý nghĩa déi vi LIS. Nhu vay, dạy học tích hợp sẽ phát huy tối đa sự trưởng thành và phát triển có nhân mỗi HS, giúp các cm thành công trong vai trò người chủ gia đỉnh, người gồng dân, người lao dộng tương lai.TS Dinh Quang Bao, thục tiễn và lí luận đã đúc kết một trong những điểu kiện đâm bảo thành công của tật cả các kiểu bài lên lớp là sử dụng các kiến thức từ các bài đã học và từ các môn học khác là yêu cầu sư phạm quan trong trong day hoc sinh học.

Xudt phat te déc diém cia kin thicc phan sdu Tién hóa và phan bay Sink thái học — sinh học 12. Nội dưng chương trình giáo đục phố thông môn Sinh học thé hiện các quan điểm sinh thái và tiến hóa. Các kiến thức Sinh học trong chương trinh trung học phd thông dược trình bảy theo các cấp tô chức sống, từ các hệ nhỏ đến các hệ trung lên. các hệ lớn: tế bảo? cơ thế-> QT ->QX> sinh quyến, chương trình Sinh học 12 là lớp cudi cap chủ yến dễ cập rên cấp độ cơ thể trở lên.

Điều này phủ hợp với một đặc điểm của sinh học hiện đại là dựa trên li thuyết về các cấp độ tổ chức của sự sống, xem giới hữu cơ như những hệ thống cé cau tric, gém các thành phản lương, tác với nhau và với môi trường. Mỗi bệ lớn lai gồm những bệ nhỏ, mỗi hệ nhỏ lại người lao dộng mới. Từ dó nội dung vả chương trình sách giảo khoa cũng thay dồi để phù hợp với mục tiêu day học. Kiến thúc cơ bản được trình bày đưới nhiều hình.

thức đa dạng, thuận lợi cho GV tế chức các hoạt động lĩnh hội trí thức cho HS 1.2 Xuất phải từ vai trà cũa dạy học tích hợp Quan điềm của Ban chỉ đạo đổi mới chương trình, sách giáo khoa sun 2015 cho rằng: Dạy học tích hợp được hiểu lá GV tổ chức dé LIS huy động đồng thời kiến thức, kỹ năng thuộc nhiều lĩnh vực khác nhau nhằm giải quyết các nhiệm vụ học lập, thông qua đó lại hình thành những kiến thức, kỹ năng mới, từ đó phải Iriển những năng lực cân thiết. Như vậy, dạy học tích hợp có thể hiểu đó là một quan điểm day học nhằm. Tink thành và phát triển ở TS những năng lực cẩn thiết, qua đó trở thành môi người công dân có trách nhiệm, một người lao động có năng lực. Dạy học tích hợp đòi hỏi việc học tập ở nhà tường phổ thông phải được gan với các tỉnh huống của cuộc sống sau nảy mà HS có thẻ phải đổi mặt và chính vi thé nó trở nên có ý nghĩa déi vi LIS.

Nhu vay, dạy học tích hợp sẽ phát huy tối đa sự trưởng thành và phát triển có nhân mỗi HS, giúp các cm thành công trong vai trò người chủ gia đỉnh, người gồng dân, người lao dộng tương lai.TS Dinh Quang Bao, thục tiễn và lí luận đã đúc kết một trong những điểu kiện đâm bảo thành công của tật cả các kiểu bài lên lớp là sử dụng các kiến thức từ các bài đã học và từ các môn học khác là yêu cầu sư phạm quan trong trong day hoc sinh học. Xudt phat te déc diém cia kin thicc phan sdu Tién hóa và phan bay Sink thái học — sinh học 12. Nội dưng chương trình giáo đục phố thông môn Sinh học thé hiện các quan điểm sinh thái và tiến hóa. Các kiến thức Sinh học trong chương trinh trung học phd thông dược trình bảy theo các cấp tô chức sống, từ các hệ nhỏ đến các hệ trung lên.

các hệ lớn: tế bảo? cơ thế-> QT ->QX> sinh quyến, chương trình Sinh học 12 là lớp cudi cap chủ yến dễ cập rên cấp độ cơ thể trở lên. Điều này phủ hợp với một đặc điểm của sinh học hiện đại là dựa trên li thuyết về các cấp độ tổ chức của sự sống, xem giới hữu cơ như những hệ thống cé cau tric, gém các thành phản lương, tác với nhau và với môi trường. Mỗi bệ lớn lai gồm những bệ nhỏ, mỗi hệ nhỏ lại 1Ô ÔÖÖÖÖÔÖ'ÖÔÔÖ _. Yêu câu đối với ƠY,.

Yêu cầu đối với HS.Quy trình vận dụng quan điển tiến hỏa để tổ chức dạy học phản sinh thái hoc. Xây dựng câu hỏi, bài tập phát hưy tính tịch cực của 115 đề tế chức dạy học van đụng kiến thức tiên hóa tìm hiểu kiến thúc simh thái học - 49 2. Câu trúc của câu hỏi, bải tập. Cac nguyên tắc xây đựng câu hỏi, bài tập - 50 2.

Yêu câu sư phạm của côu hồi, bài lập. Quy trình xây dựng câu hỏi, bái tập theo hưởng phát huy tỉnh tích cực của HS để tế chức dạy học van dung kiến thức tiến hóa tim hiếu kiên thức sinh thái hoe. Một số giáo ân chuong thực nghiệm theo hưởng nghién GWU. eee DD Tết luận chương 2 55 CHƯƠNG3.

THỰC NGHIÊM SƯ PHAM. Mục đích và nhiệm vụ của thực nghiệm sư phạm. Mục đích thực nghiệm.Nhiệm vụ thục nghiệm. Tá chức thực nghiệm.

Chơn trường, chọn lớp - - 56 3. Bé ti thye nghiem. Các buớc nghiên cửu - en SB 3. Nữ lí số liễu.

TH HH ước „5Ð 3. Kết quả thục nghiệm. Phân tích định lượng 60 3. Phân tích dịnh tỉnh các bài kiếm tra.

Dánh giá định tính về sự tiến bộ tư duy. 66 Kết hiận chương 3 - - 67 KẾT LUẬN VÀ KHUYỀN NGHỊ. ÔBE TÀI LIỆU THAM KHẢO 70 THỤLỤ€ 72 DANH MỤC CÁC SƠ BO, HINA VE, BIEU DO Sơ đồ 1. Sơ để logic câu trúc nội dung phân Sinh thai hoc THPT.

Quy trình vận dụng, quan điểm tiến hỏa để tô chức dạy học phan sinh thai học.1ï lệ phần trăm về việc học tiến hòa và sinh thái. Đề thị đường lũy tích bài kiểm tra L. Dễ thị đườngtích lũy bài kiếm tra 2. Đô thị đường Lích lũy bài kiểm tra 3 - _.4, Dé thi duong tich lũy bai kidm tra 4.

cccessseeecseeessessteesiee 63 Biéu dé 3. Tilé cao bai kiém tra - - 61 vi MO DAU 1. Lý do chọn đề tài 1. Xuất phát từ yêu cầu đỗi mới phương pháp dạy học liện nap Sự phát triển kinh tế - xã hội trong kỹ nguyên toàn cầu hóa dã dặt ra những, yêu cầu mới cho sự nghiệp giáo đục thẻ hệ trẻ và đào tạo nguồn nhân lực.

giáo dục ở nước ta không chí dùng lại ở việc truyền thụ kiểu thức, kỹ măng mà còn quan tâm tới tạo hửng thủ, bổ: dưỡng năng lực sáng tạo, cách giải quyết văn dé. Yeats: “Giáo đục không nhằm mục tiêu nhôi nhét kiến thức mà là thắp sáng niềm tin”. Đặc biệt là người học phối dat bén tue Liêu mà DNESCO đưa ra “Học đã hiểu, Học để làm, Học để hợp tác, cùng chung sống và Liọc để làm người”. Muốn vậy, giáo đục nước ta phải đổi mới mạnh mẽ, sâu sắc, toản điện nhằm nàng, cao chải lượng giáo dục.

Luật Giáo dục năm 2005 điều 28.2 cũng đã ghủ: “Phương pháp giáo dục phổ thông phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng rạo của HS; phù hợp với dite diễm của từng lớp học, môn học; bồi dưỡng phương pháp tự học, khả năng làm việc theo nhóm, rèn huyện kÑ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn; tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng tìm học lập cho HS”. Trong “thư gửi các thầy giáo, cô giáo, các bậc cha mẹ và các em HS, sinh viên nhân ngày nhà giáo Việt Nam 20-11-2007”, Bộ trưởng Hộ Giáo dục và Dào tạo Nguyễn Thiện Nhân đã nhắn gửi: “Trong thê lại 21 của hội nhập và oạnh tranh loàn cầu, củu xã hội thông tin và kinh tế trì thức, thời gian là tài nguyên võ giá, không tải tạo dược. Hãy làm sao mỗi giờ' các em tới trường là một giờ khám phá, nhận thức được nhanh, sâu sắc thể giới tự nhiên, cuộc sống van héa, lịch sử đân tộc và nhân loại”. Đi mới phương pháp dạy học nhằm tích cực hoá hoạt động, của HS, tạo ra sản phẩm giáo đục là con người chủ động, tích cực, sáng tạo, gắn học tập với lao động sẵn xuất, có sức cạnh tranh trong thời đại mã thông tìn, công nghệ và kinh tế bing nỗ như hiện nay là mục tiêu chiến lược, lá nhu cầu búc thiết má nghành giáo dục hiện nay đang nỗ lực đạt được.

Đổi mới mục tiêu, nội dung, chương trình sách giáo khoa qui dinh sự đổi mới phương pháp đạy học: Hiện nay mục tiêu của mỏn sinh lả cung cấp hệ thông kiến. thúc khoa học cho II5, hình thành va rén luyén cho ITS các năng lực cân thiết của DANH MỤC CÁC SƠ BO, HINA VE, BIEU DO Sơ đồ 1. Sơ để logic câu trúc nội dung phân Sinh thai hoc THPT. Quy trình vận dụng, quan điểm tiến hỏa để tô chức dạy học phan sinh thai học.1ï lệ phần trăm về việc học tiến hòa và sinh thái.

Đề thị đường lũy tích bài kiểm tra L. Dễ thị đườngtích lũy bài kiếm tra 2. Đô thị đường Lích lũy bài kiểm tra 3 - _.