phần Mở đầu, Kết luận, Khuyến nghị, Tài liệu tham khảo và Phụ lục; nội dung chính của luận văn đƣợc trình bày trong 03 chƣơng sau: Chƣơng 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn của việc vận dụng mô hình TPACK trong dạy học phần cơ sở hóa học chung lớp 10 nhằm phát triển năng lực nhận thức hóa học cho học sinh. Chƣơng 2: Phát triển năng lực nhận thức hóa học cho học sinh thông qua vận dụng mô hình TPACK trong dạy học phần cơ sở hóa học chung lớp 10 Chƣơng 3: Thực nghiệm sƣ phạm. CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC VẬN DỤNG MÔ HÌNH TPACK TRONG DẠY HỌC PHẦN CƠ SỞ HÓA HỌC CHUNG LỚP 10 NHẰM PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC NHẬN THỨC HÓA HỌC CHO HỌC SINH 1. Tổng quan về vấn đề nghiên cứu 1.
Trên thế giới Quá trình ứng dụng công nghệ vào giáo dục trên thế giới đƣợc chia là ba giai đoạn, cụ thể là: giai đoạn giới thiệu công nghệ vào lớp học (Introduction); giai đoạn tích hợp công nghệ vào lớp học (Integration); và giai đoạn vô hình hóa công nghệ trong lớp học (Invisibilisation). Bƣớc vào thời kỳ cách mạng công nghiệp 4.0, có thể nói giáo dục Việt Nam đã đi vào thời kỳ cuối của giai đoạn giới thiệu công nghệ vào lớp học và đi vào giai đoạn tích hợp công nghệ vào lớp học. Do đó, có thể xem năng lực ứng dụng công nghệ trong dạy học là một phần của chuẩn nghề nghiệp của GV trong thế kỉ XXI và nhà trƣờng Sƣ phạm cần gắn kết năng lực công nghệ với nội dung đào tạo và bồi dƣỡng phƣơng pháp dạy-học cho sinh viên. Mô hình TPACK (Technological, Pedagogical and Content Knowledge) do Mishra, P.
khởi xƣớng, là sự kết hợp ba thành phần kiến thức cốt yếu của ngƣời giáo viên trong giai đoạn hiện nay, bao gồm: kiến thức về nội dung dạy-học (CK – Content Knowledge), kiến thức về phƣơng pháp sƣ phạm (PK – Pedagogical Knowledge) và kiến thức về công nghệ (TK – Technological Knowledge) [30, 31, 32]. Khung TPACK và các mảng kiến thức Nguồn: Nghiên cứu của Koehler và Mishra (2009) - Chủ đề: “What is technological pedagogical content knowledge 7 Ngoài ra cũng có một số nghiên cứu khác cũng chỉ ra vai trò của TPACK trong dạy học nhƣ: Trong nghiên cứu của Kusumawati Dwiningsih, Sri PoedjiastoetiMuchlis [33] cũng đã phân tích về năng lực vận dụng mô hình TPACK của GV trong dạy học phần liên kết hóa học; hay trong nghiên cứu của Temechegn Engida [34] cũng đã nghiên cứu mô hình TPACK trong việc phát triển chuyên môn của GV. Khung TPACK đƣợc kiến tạo dựa trên niềm tin việc dạy học của GV là một tiến trình nhận thức phức tạp đòi hỏi sự hiện diện của nhiều kiến thức. Khác với việc xem công nghệ nhƣ là một phƣơng tiện để hỗ trợ cho việc dạy học, trong khung lí thuyết này, ba mảng kiến thức: nội dung, sƣ phạm, công nghệ đƣợc đặt ngang hàng nhau và có thể giao thoa với nhau.
Sự giao thoa giữa hai trong ba mảng kiến thức tạo nên những mảng kiến thức khác: Kiến thức nội dung sƣ phạm (Pedagogical Content Knowledge – PCK), Kiến thức sƣ phạm công nghệ (Technological Pedagogical Knowledge – TPK), Kiến thức nội dung công nghệ (Technological Content Knowledge – TCK) và sự giao thoa của cả ba mảng kiến thức sẽ tạo nên kiến thức nội dung sƣ phạm về công nghệ (Technological Pedagogical Content Knowledge – TPCK/TPACK (Hình 1. Ở Việt Nam Ở Việt Nam [11], cũng đã có một số kết quả nghiên cứu có liên quan đến TPACK. Trƣớc hết phải kể đến chuẩn nghề nghiệp GV do Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành là một tập hợp các tiêu chuẩn nghề nghiệp của GV. Các tiêu chuẩn này cũng đã hàm chứa các yêu cầu cốt yếu của ngƣời GV, bao gồm ba thành phần kiến thức nội dung, phƣơng pháp và yêu cầu hiểu biết về tin học và ngoại ngữ.
Các nghiên cứu về khung TPACK cho việc đào tạo và bồi dƣỡng GV đáp ứng những đổi thay của giáo dục trong giai đoạn mới là rất cần thiết. Dạy học tích hợp công nghệ cũng đang là một xu hƣớng tất yếu của thời đại, do đó khung TPACK để khảo sát đánh giá năng lực dạy học tích hợp công nghệ cho GV, phù hợp với bối cảnh giáo dục Việt nam là đáng đƣợc quan tâm ở nƣớc ta hiện nay. Trƣớc hết cần kể đến các công trình nghiên cứu có liên quan đến TPACK là các cơ sở quan trọng cho việc xây dựng khung TPACK trong dạy học phần cơ sở hóa học chung lớp 10. 8 - Khung năng lực ứng dụng ICT trong dạy học dành cho GV của tổ chức UNESCO bao gồm các tiêu chuẩn sau: Hiểu biết về ICT trong giáo dục; Chƣơng trình giảng dạy và đánh giá; Phƣơng pháp sƣ phạm; Công cụ ICT; Tổ chức và quản lí dạy học; Bồi dƣỡng năng lực chuyên môn của GV; - Chuẩn kỹ năng sử dụng ICT của Bộ Thông tin và truyền thông; - Chuẩn đầu ra của ngƣời học thuộc chƣơng trình đào tạo sƣ phạm các trƣờng đại học, cao đẳng.
- Quy định chuẩn nghề nghiệp GV cơ sở giáo dục phổ thông, theo Thông tƣ 20/2018/TT-BGDĐT. Chuẩn nghề nghiệp này gồm 5 tiêu chuẩn, 15 tiêu chí. Các tiêu chuẩn bao gồm: 1) Phẩm chất nhà giáo; 2) Phát triển chuyên môn, nghiệp vụ; 3) Xây dựng môi trƣờng giáo dục; 4) Phát triển mối quan hệ giữa nhà trƣờng, gia đình và xã hội; 5) Sử dụng ngoại ngữ hoặc tiếng dân tộc, ứng dụng công nghệ thông tin, khai thác và sử dụng thiết bị công nghệ trong dạy học, giáo dục. - Tài liệu tập huấn chƣơng trình GDPT 2018 – Modul 9 - Ứng dụng công nghệ thông tin, khai thác và sử dụng thiết bị công nghệ trong dạy học và giáo dục HS THPT môn Hóa học.
Ngoài ra, có một số nghiên cứu khác cũng đã đề cập đến mô hình TPACK trong dạy học nhƣ: các nghiên cứu của tác giả Nguyễn Thế Dũng [11, 12] đã chỉ ra một số kết quả nghiên cứu ban đầu về khung TPACK trong dạy học tích hợp công nghệ và tính cấp thiết và khả thi của khung TPACK cho tích hợp công nghệ trong dạy học; tác giả Nguyễn Văn Lợi [22] cũng đã phân tích tổng quan về kiến thức ứng dụng công nghệ thông tin (TPACK) trong dạy học ngoại ngữ hay trong nghiên cứu của tác giả Tăng Minh Dũng [10] cũng đã phân tích việc đào tạo sinh viên sƣ phạm dạy học toán dƣới góc nhìn từ khung TPACK. Trong nghiên cứu của nhóm tác giả Vũ Phƣơng Liên và Đặng Thị Thu Phƣơng [21] đã tổng hợp và phân tích cơ sở lý luận về việc vận dụng mô hình TPACK trong dạy học mạch nội dung chất và sự biến đổi của chất trong chƣơng trình môn khoa học tự nhiên 6. Năm 2018, chƣơng trình giáo dục phổ thông mới chính thức ban hành, đƣợc xây dựng theo hƣớng phát triển PC, NL của HS [3]. Đáp ứng tính đổi mới này của chƣơng trình, môn Hoá học hình thành và phát triển ở HS NL hoá học với các thành 9 phần: nhận thức hoá học; tìm hiểu thế giới tự nhiên dƣới góc độ hoá học; vận dụng kiến thức, kĩ năng đã học [5].
Trong đó, NLNTHH đƣợc thể hiện qua khả năng nhận thức đƣợc các kiến thức cơ sở về cấu tạo chất; các quá trình hóa học; các dạng năng lƣợng và bảo toàn năng lƣợng; một số chất hoá học cơ bản và chuyển hóa hóa học; một số ứng dụng của hóa học trong đời sống và sản xuất. Việc nghiên cứu cách thức để phát triển NLNTHH cho HS là việc làm cần thiết giúp trang bị kiến thức nền tảng để HS tiếp cận có bản chất, có quy luật đến những vấn đề thuộc chƣơng trình hóa học vô cơ và hóa học hữu cơ. Ở Việt Nam cũng đã có một số nghiên cứu liên quan đến việc phát triển NLNTHH cho HS nhƣ: trong nghiên cứu của tác giả Vũ Miոհ Traոg [26] đã հệ tհống cơ sở lí tհuyết, đề xuất các nguyên tắc và quy trìnհ tհiết kế kế հoạcհ dạy հọc dựa trên quan điểm dạy հọc pհân հoá nհằm pհát triển NLNTHH cհo HS, đề tài đã đƣa ra đƣợc 10 tiêu cհí đánհ giá cùng 4 mức độ để đánհ giá NLNTHH; nhóm tác giả Phạm Thị Kim Giang, Nguyễn Thúy Quỳnh [13] đã nghiên cứu thực trạng dạy học phát triển NLNTHH cho HS ở một số trƣờng THPT trên địa bàn thành phố Hà Nội; tác giả Nguyễn Tհị Diễm Hằng, Lê Tհanհ Bìnհ với đề tài “Thiết kế bài tập tiếp cận Pisa nhằm phát triển NL hoá học cho HS THPT trong dạy học chuyên đề Phân bón hoá học-Hoá học 11” [15], tác giả đã pհân tícհ biểu հiện và các mức độ biểu հiện của NL հoá հọc trong đó có NLNTHH tuy nհiên cհƣa có tiêu cհí đánհ giá NL. Tác giả Nguyễn Tհị Hồng Hạnհ, Nguyễn Tհị Huyền Trang, Nguyễn Tհị Vân Anհ với đề tài “Nghiên cứu đánh giá năng lực nhận thức hoá học của học sinh trung học phổ thông tại Việt Nam” [19], tác giả đã đƣa ra các công cụ đánհ giá NLNTHH, tuy nհiên các biện pհáp pհát triển NL cհƣa đƣợc pհân tícհ cụ tհể.
Trong nghiên cứu của nhóm tác giả Nguyễn Hoàng Trang, Bùi Phƣơng Liên [27] cũng đã phân tích các biện pháp phát triển NLNTHH cho HS thông qua mô hình lớp học đảo ngƣợc. Các NL đặc thù môn Hóa học đƣợc hình thành và phát triển thông qua các nội dung hóa học cỗi lõi bao gồm 3 mạch nội dung chính là: Kiến thức cơ sở hóa học chung; Hóa học vô cơ; Hóa học hữu cơ. Đặc biệt, các kiến thức cơ sở hóa học chung về cấu tạo chất và quá trình biến đổi học (chủ yếu học ở lớp 10) đóng vai trò 10 rất quan trọng, là cơ sở lý thuyết chủ đạo để học sinh giải thích đƣợc bản chất, nghiên cứu đƣợc quy luật hóa học ở các nội dung hóa học vô cơ và hóa học hữu cơ ở mức độ nhất định. Vì vậy việc phát triển NLNTHH cho HS thông qua dạy học phần cơ sở hóa học chung lớp 10 là rất quan trọng.
Hiện nay, cũng có một số nghiên cứu liên quan đến phần kiến thức cơ sở hóa học chung nhƣ: đề tài của các tác giả Đặng Thị Thuận An, Nguyễn Thanh Thủy, Nguyễn Minh Hải (2019) đã nghiên cứu áp dụng phƣơng pháp dạy học tích cực trong dạy học chƣơng “Liên kết hóa học” – Hóa học lớp 10 chƣơng trình GDPT mới; Tác giả Nguyễn Hoàng Trang và Bùi Thị Thơm [28] cũng đã nghiên cứu tổ chức dạy học chủ đề “Liên kết hóa học” - Hóa học 10 theo mô hình “Lớp học đảo ngƣợc” nhằm phát triển NL tự học cho HS.