Chương I. CƠ SỞ LÍ LUẬN CỦA VIỆC VẬN DỤNG KĨ THUẬT WEBQUEST VÀO DẠY HỌC VẬT LÝ 1. Webquest và ứng dụng của Webquest trong dạy học Tác động của Internet và World Wide Web về văn hoá phổ không phải là khó đánh giá. Điểm qua các thuật ngữ hiện hữu hàng ngày: Net lướt, siêu xa lộ thông tin, trang Web, phòng chat, mạng, trình duyệt, trực tuyến, trang chủ, HTML và @ thì đủ hiểu các trang Web được công chúng rộng lớn nhận thức, tất nhiên nó cũng xâm nhập vào xu hướng các HS, sinh viên.
Vì vậy, thậm chí khi Web mang không có giá trị giáo dục thì người GV sẽ cần phải đến với nó để hiểu về thế giới của sinh viên và tham khảo. Hơn thế, Web không chỉ hữu ích cho giáo dục mà còn, nó có thể cách mạng hóa việc học tập của HS nếu sử dụng hiệu quả. Web không phải là một bách khoa toàn thư lớn nhất thế giới. Cả hai rất cung cấp nhiều thông tin về nhiều chủ đề, nhưng bách khoa toàn thư được tổ chức và tham chiếu qua trong khi Web là vô định hình và hỗn loạn.
Nội dung của bách khoa toàn thư được nghiên cứu, trình bày cẩn thận, Web lại được đăng tải thoải mái. Bách khoa toàn thư được viết bởi các chuyên gia còn bất cứ ai có thể viết một trang Web. Do đó, nếu HS, sinh viên không được định hướng mà sử dụng Web chẳng khác nào mời cả thế giới vào lớp học. Web giống như một siêu xa lộ thông tin khi xem nó là một nguồn dữ liệu, sự kiện, và con số.
Hơn thế, Web là về con người, ý tưởng, và chia sẻ, Web đưa thông tin và hành động với chính nó. Với sự ra đời của giao diện thân thiện với người sử dụng của Web, cả thế giới đều tham gia. Từ các lớp tiểu học đến các ban nhạc rock, các công ty đều có thể kết nối với cộng đồng của họ để sẽ chia, trao đổi ý tưởng. Do sự to lớn mà Web chứa đầy rác vô dụng.
Tuy nhiên, không gian mạng cũng chứa các viên đá quý. Với công cụ tìm kiếm mạnh hơn và dễ sử dụng hơn, các trang Web được lọc thông qua hàng triệu các trang Web và liên kết với những thứ 11 có giá trị trong một cộng đồng cụ thể. Nhiều GV, sinh viên, HS đang trực tuyến hàng ngày sẽ giúp định hình Web và gửi các trang mà chúng ta đang cần tìm kiếm. Quan điểm dạy học lấy HS làm trung tâm thì không gì tốt hơn là cung cấp cho các em nguồn tài nguyên.
Với Web, nguồn tài nguyên được trình bày hỗn loạn, ý kiến nhiều hơn sự thật, đá quý lẫn lộn với rác, HS phải chịu trách nhiệm việc học của mình và xem xét kỹ lưỡng tất cả mọi thứ. Webquest tạo điều kiện thuận lợi, giúp đỡ các em cho sự thay đổi điều này và cung cấp các kỹ năng cần thiết để điều hướng hơn là lướt Web [39]. Khái niệm Webquest Ngày nay Webquest được sử dụng rộng rãi trên thế giới, trong giáo dục phổ thông cũng như đại học. Webquest được định nghĩa với nguyên tác là một bài học có yêu cầu- định hướng, trong đó hầu hết hoặc tất cả các thông tin mà người học làm việc xuất phát từ Web.
Nó có thể được tạo ra bằng cách dùng các chương trình khác nhau, bao gồm một tài liệu cần xử lý được liên kết đến các trang Web. Như vậy, Webquest là một trang Web trợ giúp học tập, trong đó các nội dung học tập được đưa ra dưới dạng câu hỏi đồng thời cung cấp nguồn tài liệu tham khảo để HS có thể sử dụng trả lời các câu hỏi đó [36]. Theo nghĩa hẹp, Webquest được hiểu như một phương pháp dạy học (Webquest - Method); theo nghĩa rộng, Webquest được hiểu như một mô hình, một quan điểm về dạy học có sử dụng mạng internet [36]. Webquest cũng là bản thân đơn vị nội dung dạy học được xây dựng để sử dụng phương pháp này và là trang Webquest được đưa lên mạng.
Khi gọi Webquest là một phương pháp dạy học, cần hiểu đó là một phương pháp phức hợp, trong đó có thể sử dụng những phương pháp cụ thể khác nhau. Với tư cách là một phương pháp dạy học, có thể định nghĩa Webquest như sau: Webquest là một phương pháp dạy học mới, được xây dựng trên cơ sở phương tiện dạy học mới là công nghệ thông tin và internet. Trong tiếng Việt chưa có cách dịch hoặc dùng thuật ngữ thống nhất cho khái niệm này. Trong tiếng Anh, Web ở đây nghĩa là mạng, Quest nghĩa là tìm kiếm, khám phá.
Dựa trên thuật ngữ và bản 12 chất của khái niệm có thể gọi Webquest là phương pháp “khám phá trên mạng”. Webquest là một dạng đặc biệt của dạy học sử dụng truy cập mạng Internet. Từ những phân tích trên, theo chúng tôi, Webquest là một phương pháp dạy học, trong đó HS tự lực thực hiện trong nhóm một nhiệm vụ về một chủ đề phức hợp, gắn với tình huống thực tiễn. Những thông tin cơ bản về chủ đề được truy cập từ những trang liên kết (Internet links) do GV chọn lọc từ trước.
Việc học tập theo định hướng nghiên cứu và khám phá, kết quả học tập được HS trình bày và đánh giá. Phân loại Webquest Webquest có thể chia thành các Webquest lớn và các Webquest nhỏ [36]. Webquest lớn: xử lý một vần đề phức tạp trong một thời gian dài (ví dụ cho đến một tháng), có thể coi như một dự án dạy học. Webquest nhỏ: trong một vài tiết học (ví dụ 2 đến 4 tiết), HS xử lý một đề tài chuyên môn bằng cách tìm kiếm thông tin và xử lý chúng cho bài trình bày, tức là các thông tin chưa được sắp xếp sẽ được lập cấu trúc theo các tiêu chí và kết hợp vào kiến thức đã có trước của các em.
Tạo Webquest Việc tạo ra một Webquest có thể rất đơn giản, miễn là có thể tạo một tài nguyên với những liên kết, ta có thể tạo ra một Webquest. Điều đó có nghĩa là Webquest có thể được tạo ra trong Word, Powerpoint, Excel,… Một Webquest hội tụ các thuộc tính quan trọng: - Được xoay quanh một nhiệm vụ thú vị và có thể làm được, lý tưởng nhất là một nhiệm vụ mà người lớn làm. - Yêu cầu tư duy cấp độ cao hơn, không chỉ đơn giản là tóm tắt. Điều này bao gồm tổng hợp, phân tích, giải quyết vấn đề, sáng tạo và đánh giá.
- Sử dụng tốt của các trang Web. Một Webquest mà không dựa vào nguồn tài nguyên thực sự từ trang Web là có thể chỉ là một bài học truyền thống được ngụy trang. - Không phải là một báo cáo nghiên cứu hay thủ thuật toán học. - Không chỉ là một loạt các lịch duyệt dựa trên Web.
Sau khi học viên đi lướt 13 Web và biến chúng thành kênh hình không đòi hỏi kỹ năng tư duy bậc cao hơn[36]. Ứng dụng của Webquest trong dạy học 1. Các dạng ứng dụng của Webquest Có hai dạng Webquest: - Loại ngắn hạn: được thiết kế để người học hoàn thành trong một thời gian ngắn (dưới một tuần) nhằm thu lượm kiến thức, tích hợp với kiến thức cũ và ứng dụng. Người học làm việc với một lượng các thông tin đáng kể và rút ra được ý nghĩa của nó.
- Loại dài hạn: được thiết kế để người học hoàn thành trong một thời gian dài (từ một đến bốn tuần) nhằm mở rộng, tinh lọc và tạo ra kiến thức mới. Các hình thức mà một Webquest dài hạn có thể gợi mở cửa cho trí tưởng tượng như: Một cơ sở dữ liệu tìm kiếm, trong đó các hạng mục trong từng lĩnh vực được tạo ra bởi các học viên. Một thế giới vi mô mà người dùng có thể điều hướng thông qua đó đại tượng cho một không gian vật lý. Một câu chuyện hoặc nghiên cứu được tạo ra bởi người học.
Một tài liệu mô tả một phân tích của một tình huống gây tranh cãi yêu cầu được bổ sung thêm hoặc đưa ra lập luận phản bác. Một người mô phỏng có thể được phỏng vấn trực tuyến. Các câu hỏi và câu trả lời sẽ được tạo ra bởi các học viên đã nghiên cứu sâu sắc người được mô phỏng [36]. Mục đích sử dụng Webquest Webquest được thiết kế nhằm giúp người học sử dụng thông tin hơn là phải tốn thời gian tìm kiếm thông tin.
Giúp người học phát triển tư duy bậc cao như phân tích, tổng hợp và đánh giá (các kỹ năng tư duy bậc cao theo phân loại của Bloom). Lợi ích sử dụng Webquest Đối với HS: sử dụng Webquest để học tập các em có nhiệm vụ nhiều hơn cần phải thực hiện. Chúng phải làm việc với một lượng thông tin lớn hơn, phong phú 14 hơn so với thông tin ở sách giáo khoa. Các em phải làm việc theo nhóm, đối mặt với nhiều vấn đề phức tạp.
Trong Webquest, các em phải vật lộn với sự mơ hồ. Các em phải dành nhiều thời gian để học tập, biết tôn vinh nhiều quan điểm và đánh giá được thông tin trước khi hành động. Đó là các phẩm chất mà người lao động mới cần có. Sử dụng Webquest trong lớp học chúng ta có thể xây dựng một nền tảng vững chắc chuẩn bị cho tương lai.
Đối với GV: khi đã chuẩn bị một Webquest tốt, GV làm việc với cá nhân hay nhóm với tư cách là huấn luận viên để hướng dẫn chứ không phải là nguồn dữ liệu duy nhất trong lớp học. Thời gian lên lớp phần lớn để cho tổ chức hoạt động cho HS. Webquest có thể được sử dụng ở tất cả các loại hình trường học. Điều kiện cơ bản là HS phải có kỹ năng đọc cơ bản và có thể tiếp thu, xử lý các thông tin dạng văn bản.
Bên cạnh đó, HS cũng phải có những kiến thức cơ bản trong thao tác với máy tính và Internet. Webquest có thể sử dụng cho mọi môn học. Ngoài ra, Webquest rất thích hợp cho việc dạy liên môn [37]. Tự học và vai trò của Webquest trong tổ chức hoạt động tự học vật lý 1.
Khái niệm tự học Theo số liệu khoa học: Tỷ lệ trung bình về vai trò của các giác quan trong việc thu nhận tri thức: Vị giác – 1%, Xúc giác – 1,5%, Khứu giác – 3,5%, thính giác – 11%, Thị giác – 83% và tỷ lệ tri thức còn lưu lại trong trí nhớ sau khi thu nhận bằng từng giác quan, bằng sự kết hợp các giác quan hoặc qua việc tự trình bày hoặc qua việc thao tác tự thực hiện: Nghe – 20%, Nhìn – 30%, Nghe và nhìn – 50%, Tự trình bày–80%, Tự trình bày và làm – 90% [32].