CHƯƠNG 1. NHỮNG CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA VIỆC VẬN DỤNG CÁCH ĐÁNH GIÁ CỦA PISA VÀO PHÂN MÔN ĐỌC HIỂU Ở TRƯỜNG THPT. Tổng quan về PISA 1. PISA là gì? PISA là chữ viết tắt của Programma for International Student Assessment – Chương trình đánh giá học sinh quốc tế do OCED khởi xướng và chỉ đạo.
PISA ra đời nhằm đáp ứng yêu cầu của các nước thành viên về các dữ liệu đều kì và tin cậy về kiến thức và kĩ năng của học sinh cũng như việc thực hiện của các hệ thống giáo dục, OCED đã bắt đầu chuẩn bị PISA vào khoảng giữa thập kỉ 90. Năm 1997, PISA đã chính thức được triển khai. Cuộc khảo sát đầu tiên diễn ra trong năm 2003 và thứ 3 trong năm 2006 và kế hoạch sẽ là các cuộc điều tra trong các năm 2009, 2012, 2015 và những năm tiếp theo. Chương trình PISA mang định hướng trọng tâm về chính sách, được thiết kế và áp dụng các phương pháp cần thiết để giúp chính phủ các nước tham gia rút ra các bài học về chính sách đối với giáo dục phổ thông.
Khái quát về PISA a. Mục đích của PISA Mục tiêu của chương trình PISA nhằm kiểm tra xem, khi đến độ tuổi kết thúc phần giáo dục bắt buộc, học sinh đã được chuẩn bị để đáp ứng các thách thức của cuộc sống sau này ở mức độ nào. Ngoài ra PISA còn hướng vào các mục đích cụ thể sau: - Xem xét đánh giá các mức độ năng lực đạt được ở các lĩnh vực Đọc hiểu, Làm Toán và Khoa học của học sinh ở lứa tuổi 15. - Nghiên cứu ảnh hưởng của các chính sách đến kết quả học tập của học sinh.
- Nghiên cứu hệ thống các điều kiện giảng dạy – học tập có ảnh hưởng đến kết quả học tập của học sinh. Đặc điểm của PISA Chương trình đánh giá của PISA có một số đặc điểm sau : - Quy mô của PISA là rất lớn và có tính toàn cầu. Qua 5 cuộc khảo sát đánh giá, ngoài các nước thuộc khối OECD còn có rất nhiều quốc gia là đối tác của khối OECD đăng ký tham gia. Trong lần đánh giá thứ năm (2012) đã có gần 70 quốc gia tham gia.
- PISA được thực hiện đều đặn theo chu kì (3 năm một lần) tạo điều kiện cho các quốc gia có thể theo dõi sự tiến bộ của nền giáo dục đối với việc phấn đấu đạt được các mục tiêu giáo dục cơ bản. - Cho tới nay PISA là cuộc khảo sát giáo dục duy nhất chỉ chuyên đánh giá về năng lực phổ thông của học sinh ở độ tuổi 15, độ tuổi kết thúc giáo dục bắt buộc ở hầu hết các quốc gia. - PISA chú trọng xem xét và đánh giá một số vấn đề sau: + Chính sách công (public policy). Các chính phủ, các nhà trường, giáo viên và phụ huynh đều muốn có câu trả lời cho tất cả các câu hỏi như “Nhà trường của chúng ta đã chuẩn bị đầy đủ cho những người trẻ tuổi trước những thách thức của cuộc sống của người trưởng thành chưa?”, “Phải chăng một số loại hình giảng dạy và học tập của những nơi này hiệu quả hơn những nơi khác?” và “Nhà trường có thể góp phần cải thiện tương lai của học sinh có gốc nhập cư hay có hoàn cảnh khó khăn không?”,… + Hiểu biết phổ thông (literacy).
Thay vì kiểm tra sự thuộc bài theo các chương trình giáo dục cụ thể, PISA chú trọng việc xem xét đánh giá về các năng lực của học sinh trong việc ứng dụng các kiến thức và kĩ năng phổ thông cơ bản vào các tình huống thực tiễn. Ngoài ra còn xem xét đánh giá khả năng phân tích, lí giải và truyền đạt một cách có hiệu quả các kiến thức và kĩ năng đó thông qua cách học sinh xem xét, diễn giải và giải quyết các vấn đề. + Năng lực học tập suốt đời (lifelong learning). Học sinh không thể học tất cả mọi thứ cần biết trong nhà trường.
Để trở thành những người có thể học tập suốt đời có hiệu quả, ngoài việc thanh niên phải có những kiến thức và kĩ năng phổ thông cơ bản họ còn phải có cả ý thức về động cơ học tập và cách học. Do vậy PISA sẽ tiến hành đo cả năng lực thực hiện của học sinh về các lĩnh vực Đọc hiểu, Làm toán và Khoa học, đồng thời còn tìm hiểu cả về động cơ, niềm tin vào bản thân cũng như các chiến lược học tập hỏi học sinh. Lĩnh vực và nội dung đánh giá trong PISA c1. Lĩnh vực đánh giá trong PISA Khái niệm literacy (tạm dịch là năng lực phổ thông) là một khái niệm quan trọng trong việc xác định nội dung đánh giá của PISA.Việc xác định khái niệm này xuất phát từ quan tâm tới những điều mà một học sinh sau giai đoạn giáo dục cơ sở cần biết, trân trọng và có khả năng thực hiện – những điều cần thiết chuẩn bị cho cuộc sống trong một xã hội hiện đại.
Các lĩnh vực năng lực phổ thông về làm toán, về khoa học, về đọc hiểu được sử dụng trong PISA. Năng lực làm toán phổ thông (mathematic literacy): Năng lực của một cá nhân để nhận biết về vai trò của toán học trong thế giới, biết dựa vào toán học để đưa ra những suy đoán có nền tảng vững chắc vừa đáp ứng được các nhu cầu của đời sống cá nhân vừa như một công dân biết suy luận, có mối quan tâm và có tính xây dựng. Đó là năng lực phân tích, lập luận và truyền đạt ý tưởng (trao đổi thông tin) một cách hiệu quả thông qua việc đặt ra, hình thành và giải quyết vấn đề toán học trong các tình huống và hoàn cảnh khác nhau. Năng lực đọc hiểu phổ thông (reading literacy): Năng lực của một cá nhân để hiểu, sử dụng và phản ánh trên văn bản viết, nhằm đạt được mục đích, nâng cao kiến thức và tiềm năng của cá nhân đó và tham gia vào đời sống xã hội.
Trong định nghĩa này cần lưu ý: Khái niệm biết đọc như là sự giải mã và thấu hiểu tư liệu bao hàm cả việc hiểu, sử dụng và phản hồi về những thông tin với nhiều mục đích khác nhau. Năng lực khoa học phổ thông (science literacy): Năng lực của một cá nhân biết sử dụng kiến thức khoa học để xác định các câu hỏi và rút ra kết luận dựa trên chứng cứ để hiểu và đưa ra quyết định về thế giới tự nhiên và thông qua hoạt động của con người, thực hiện việc thay đổi thế giới tự nhiên. Nội dung đánh giá trong PISA Là những kiến thức, kỹ năng thiết yếu chuẩn bị cho cuộc sống ở một xã hội hiện đại. Các lĩnh vực năng lực phổ thông được sử dụng trong PISA bao gồm: - Năng lực toán học (mathematic literacy) : Năng lực toán học được thể hiện ở 3 nhóm (cấp độ) : + Nhóm 1: Tái hiện (lặp lại).
+ Nhóm 2: Kết nối và tích hợp. + Nhóm 3: Tư duy toán học; khái quát hóa và nắm được những tri thức toán học ẩn dấu bên trong các tình huống và các sự kiện. Các bối cảnh, tình huống để áp dụng toán học có thể liên quan tới những vấn đề của cuộc sống cá nhân hàng ngày, những vấn đề của cộng đồng và của toàn cầu - Năng lực khoa học (science literacy) + Nhận biết các vấn đề khoa học: đòi hỏi học sinh nhận biết các vấn đề mà có thể được khám phá một cách khoa học, nhận ra những nét đặc trưng chủ yếu của việc nghiên cứu khoa học; + Giải thích hiện tượng một cách khoa học: học sinh có thể áp dụng kiến thức khoa học vào tình huống đã cho, mô tả, giải thích hiện tượng một cách khoa học và dự đoán sự thay đổi; + Sử dụng các chứng cứ khoa học, lí giải các chứng cứ để rút ra kết luận. - Kĩ năng giải quyết vấn đề (problem solving) Là khả năng sử dụng kiến thức của một cá nhân trong quá trình nhận thức và giải quyết các vấn đề thực tế.
Thông qua những tình huống rèn luyện trí óc, yêu cầu học sinh phải biết vận dụng, phối hợp các năng lực đọc hiểu, làm toán và khoa học để đưa ra các giải pháp thực hiện. - Năng lực đọc hiểu (reading literacy) d. Phương pháp và đối tượng đánh giá trong PISA Với quy mô rộng lớn của PISA, phương pháp đánh giá mẫu được sử dụng cho các lần đánh giá. Mỗi quốc gia sẽ có một nhóm ( một mẫu ) học sinh được lựa chọn trheo phương pháp ngẫu nhiên xác suất được đánh giá.
Các đối tượng được khảo sát đánh giá sẽ thực hiện những hoạt động theo quy định của PISA quốc tế gồm : - Học sinh : học sinh tham gia vào các kì đánh giá sẽ thực hiện các hoạt động sau : + Trả lời bộ phiếu về thông tin chung, về bản thân mình, về thái độ của bản thân và gia đình đối với việc học tập. Dự kiến thời gian cho hoạt động này là từ 20 – 30 phút. + Làm bộ đề kiểm tra đánh giá năng lực theo các yêu cầu đưa ra ở mỗi bài và mỗi câu hỏi. Dự kiến thời gian cho hoạt động này là 120 phút.
- Hiệu trưởng hoặc người được ủy quyền : Hiệu trưởng hoặc người được ủy quyền sẽ trả lời bộ phiếu hỏi về nhà trường. Dự kiến thời gian cho hoạt động này là 20 phút. - Ngoài ra các nước có thể quản lý và sử dụng một số câu hỏi về PISA riêng của mỗi quốc gia mình lựa chọn như các câu hỏi về việc sử dụng máy tính trong dạy học, câu hỏi về nghề nghiệp giáo dục và các câu hỏi thu thập thông tin chung về phụ huynh hoặc có thể bổ sung các câu hỏi để thu thập thêm thông tin về quốc gia mình. Các công cụ đánh giá trong PISA Công cụ đánh giá của PISA gồm ba loại công cụ chủ yếu là : - Các bài tập ( test ) sử dụng để đánh giá những năng lực của hịc sinh nhằm đạt mục đích đo thành tích mà mỗi học sinh đã đạt được theo tiêu chuẩn quốc tế chung được quy diinh bởi OCED.
- Các bộ phiếu hỏi dành cho các đối tượng là học sinh, hiệu trưởng nhà trường ( hoặc người được ủy quyền ) để thu thập thông tin lien quan đến chiến lược và chính sách giáo dục. Tất cả các quốc gia và vùng lãnh thổ tham gia đều phải sử dụng bộ công cụ đánh giá do OCED quy định. Mỗi quốc gia được phép hiệu chỉnh bộ công cụ và dịch ra ngôn ngữ của quốc gia mình để sử dụng.