Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu. Chương này có nhiệm vụ rà soát lại những nghiên cứu về di cư quốc tế và đưa ra một số đánh giá về những kết quả nghiên cứu đó. Chương 2: Cơ sở lý luận và lịch sử về di cư quốc tế. Những vấn đề liên quan đến khái niệm, phân loại, xây dựng khung phân tích và cơ sở lịch sử của di cư quốc tế được trình bày trong phần này.
Chương 3: Thực trạng, đặc điểm và nguyên nhân của di cư quốc tế giai đoạn 1991-2016. Dựa trên cách tiếp cận quan hệ quốc tế, chương 3 tổng hợp, phân tích thực trạng, đặc điểm và nguyên nhân của di cư quốc tế trong giai đoạn 1991 - 2016. Chương 4: Những tác động của di cư từ góc độ quan hệ quốc tế. Trên cơ sở áp dụng lý luận quan hệ quốc tế trong khuôn khổ ba cấp độ tiếp cận, những tác động tích cực và tiêu cực của di cư được trình bày trong chương này.
Sau đó, luận án đưa ra một số khuyến nghị cho Việt Nam. 7 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Chƣơng 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU Cuộc khủng hoảng di cư và tị nạn ở châu Âu sau Chiến tranh Thế giới thứ hai có thể được coi là dấu mốc khởi đầu cho nghiên cứu vấn đề di cư quốc tế một cách hệ thống. Các học giả quốc tế bắt đầu chú ý và nghiên cứu vấn đề này do sự thay đổi mạnh mẽ về chính trị thời kỳ hậu chiến gây ra làn sóng di cư lớn, đồng thời quá trình mở cửa hợp tác của các quốc gia trong bối cảnh toàn cầu hóa và khu vực hóa khiến cho hoạt động di chuyển của con người trở nên dễ dàng hơn. Tuy nhiên, đề tài nghiên cứu về di cư quốc tế cũng mới chỉ được thực sự chú ý trong khoảng gần 30 năm trở lại đây do những tác động to lớn và sự tương tác với các vấn đề kinh tế, chính trị, xã hội.
Di cư vốn là một vấn đề liên ngành và đa ngành, là đối tượng của nhiều ngành nghiên cứu khác nhau nên những nghiên cứu di cư khá đa dạng nhưng nhìn chung, có một số hướng tiếp cận chính trong nghiên cứu hoạt động di cư quốc tế. Đó là nhóm những nghiên cứu và báo cáo tập trung mô tả thực tiễn của quá trình di cư và người di cư, từ đó phân tích những tác động chung của di cư quốc tế trên các lĩnh vực kinh tế, xã hội. Bên cạnh nghiên cứu thực tiễn, việc tiếp cận di cư quốc tế còn được thực hiện từ từng khía cạnh như nguyên nhân của di cư quốc tế, chính sách của các nước, tác động của di cư quốc tế đối với các chủ thể và quan hệ quốc tế, vấn đề hợp tác quốc tế. Ngoài ra, còn có những nghiên cứu mang tính khái quát và tổng hợp, bao phủ cả vấn đề thực tiễn và lý thuyết, phân tích và đánh giá di cư quốc tế theo nhiều khía cạnh khác nhau.
Nhóm những nghiên cứu và báo cáo về tình hình thực tiễn và lịch sử của vấn đề di cƣ quốc tế Nghiên cứu dạng này thường được xuất bản dưới dạng các báo cáo thường niên do các tổ chức như Liên hợp quốc (và các tổ chức thuộc Liên hợp quốc), Tổ chức di cư quốc tế (IOM), Tổ chức lao động quốc tế (ILO), v. Trong những báo cáo dạng này, Liên hợp quốc thường chú trọng hơn vào con số thống kê dựa trên các tiêu chí như tổng số người di cư, điểm đi, điểm đến, các hướng di cư, cơ cấu tuổi, cơ cấu giới, v. Các báo cáo của IOM thường gắn với một chủ đề nhất định, có thể là tác động của di cư đối với xã hội. Một chủ đề nữa trong những 8 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com nghiên cứu dạng này là các cơ chế hợp tác quốc tế trong việc bảo vệ người di cư và phối hợp quản lý vấn đề di cư quốc tế.
Các tổ chức quốc tế nói chung và IOM cùng Liên hợp quốc nói riêng là thể chế quốc tế quan trọng trong việc phối hợp quản lý người di cư và xử lý các vấn đề phát sinh. Trong những năm qua, các tổ chức quốc tế lớn đã công bố những báo cáo nổi bật về thực tiễn di cư quốc tế. Trong báo cáo“Migration in an Interconnected World: New Directions for Action” (Di cư trong một thế giới kết nối: Những định hướng hành động mới), Ủy ban toàn cầu về di cư quốc tế (Global Commission on International Migration - GCIM) đã đưa ra nhận định rằng cộng đồng quốc tế đã không thể nhận ra tiềm năng của hoạt động di cư nên không ứng phó và khai thác được những thách thức cũng như cơ hội mà di cư mang lại. GCIM nhấn mạnh yêu cầu hợp tác tích cực, sâu rộng hơn nhằm đạt được kết quả quản trị hiệu quả hơn trong vấn đề di cư quốc tế.
Bản báo cáo phân tích ngắn gọn thực trạng tình hình di cư quốc tế, đưa ra những nguyên tắc hành động kèm 33 khuyến nghị giúp hoạch định chính sách quản trị di cư hợp lý trên 3 cấp độ là quốc gia, khu vực và toàn cầu. GCIM cũng đưa ra những bằng chứng cho các kết luận và khuyến nghị của mình, bao gồm một loạt các báo cáo theo chủ đề di cư quốc tế tại các khu vực khác nhau trên thế giới trong khoảng thời gian 2 năm, từ 2003 đến 2005. “World Migration Report 2005: Costs and Benefits of International Migration”(Di cư thế giới năm 2005: Chi phí và lợi ích của di cư quốc tế) là báo cáo phản ánh tình hình di cư các khu vực, lý do tại sao con người lựa chọn và thực hiện hoạt động di cư. Đồng thời, báo cáo cũng chỉ rõ những vấn đề thách thức mà các nhà hoạch định chính sách của cả nước di cư, nhập cư và quá cảnh phải đối mặt.
“World Migration Report 2005” phân tích những tác động của toàn cầu hóa, tự do hóa thương mại, hội nhập kinh tế và chênh lệch phát triển giàu nghèo đối với những dòng di cư quốc tế. Một số công trình nghiên cứu khác về hoạt động di cư quốc tế đã được thực hiện bằng tiếng Việt, chẳng hạn như “Những vấn đề toàn cầu trong thời đại ngày nay” của bộ đôi tác giả Đỗ Minh Hợp và Nguyễn Kim Lai (2005) cùng “Những vấn đề toàn cầu trong hai thập niên đầu thế kỷ XXI” do Nguyễn Trọng Chuẩn làm chủ 9 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. Hai cuốn sách trên tập trung mô tả tình hình và một số xu thế lớn của vấn đề di cư quốc tế, chủ yếu là trong nửa cuối của thế kỷ XX. Trong bối cảnh đó, những nước đang phát triển là nguồn của người di cư, đặc biệt là di cư lao động kể từ những năm cuối thế kỷ XX, ngược lại, các nước phát triển của phương Tây và Trung Đông thu hút nhiều người di cư quốc tế.
Bên cạnh đó, những kinh nghiệm từ hoạt động xuất khẩu lao động, du học của một số quốc gia trên thế giới cũng được phân tích, từ đó rút ra những kinh nghiệm cho Việt Nam. Cuốn sách “Migrations in a Global Context: Transitions and Transformations Emerging from International Human Mobility” (Di cư trong bối cảnh toàn cầu: Những chuyển dịch và thay đổi trong hoạt động di chuyển quốc tế của con người) do Claire H. Firth và Aitor Ibarrola-Armendariz biên tập (2007) được chia thành ba nội dung lớn: thứ nhất, sự chuyển dịch và biến đổi của các mạng lưới xã hội, kinh tế, chính trị trong các cộng đồng người di cư; thứ hai, những biến chuyển thúc đẩy sự thích nghi với liên văn hóa; thứ ba là những biến chuyển trong bản thân người di cư. Nhìn chung, các tác giả đã phân tích những biến chuyển diễn ra đối với người di cư và các xã hội với tư cách là kết quả của các tiến trình di cư quốc tế.
“World Migration Report 2008: Managing Labour Mobility in the Evolving Global Economy” (Báo cáo di cư thế giới năm 2008: Quản lý di chuyển lao động trong nền kinh tế toàn cầu đang biến chuyển) là báo cáo mô tả những xu thế và tập hợp số liệu nhằm giúp các quốc gia quản lý, ứng phó hiệu quả hơn với di cư quốc tế trong một thế giới toàn cầu hóa. Báo cáo phân tích những vấn đề các nước cần tiếp cận để quản trị di cư toàn diện, đặt ra câu hỏi liệu quản trị di cư có thực sự hiệu quả khi các nước vẫn đặt lợi ích và chủ quyền lên trước. Báo cáo cũng xem xét xem liệu bản chất của hoạt động di cư quốc tế là tự nhiên, là một hành vi thuộc bản chất của con người đã diễn ra trong suốt thời kỳ lịch sử hay phi tự nhiên do tương tác giữa các nhân tố kéo - đẩy thuộc kinh tế hay còn bị tác động bởi những nhóm xã hội khác nhau. Trong những vấn đề đặt ra, có ý kiến cho rằng nên khai thác những dòng di cư tạm thời - vốn trái ngược với di cư vĩnh viễn vốn diễn ra mạnh mẽ trong lịch sử.
Báo cáo “World Migration Report 2008” gợi ý những chính sách có thể đóng 10 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com góp cho chiến lược phát triển, đối phó với nhu cầu lao động nhập cư cùng nguồn cung an toàn, nhân đạo và trật tự. Liên hợp quốc đưa ra khuyến nghị chính sách di cư trong báo cáo “Human Development Report 2009: Overcoming Barriers: Human Mobility and Development” (Báo cáo phát triển con người năm 2009: Vượt ra những rào cản: Di cư và phát triển). Báo cáo phát triển con người 2009 của UNDP xem xét những chính sách tốt hơn đối với di cư có thể thúc đẩy phát triển con người như thế nào. Báo cáo trước hết nhìn lại quá trình di cư của con người - ai đi đâu, khi nào và tại sao - rồi phân tích những tác động lớn của việc di cư đối với người di cư, gia đình của họ, nơi họ ra đi và nơi họ đến.
Báo cáo đưa ra những đề xuất với chính phủ cả nước đi, nước đến, và cả các khu vực khác - đặc biệt là khu vực tư nhân, các nghiệp đoàn và các tổ chức phi chính phủ - và cá nhân những người di cư với mong muốn tối đa hóa những lợi ích mà di cư mang lại trong một thế giới ngày càng phức tạp. Cuốn sách “What is Migration History?” (Lịch sử di cư là như thế nào?) của Christiane Harzig, Dirk Hoerder và Donna Gabaccia (2009) giới thiệu chung về di cư, mô tả lịch sử di cư của con người bắt đầu từ thời người tinh khôn di cư khỏi châu Phi từ 200.