CHƯƠNG 1. MOT SO VAN DE LÍ LUẬN VA PHÁP LÝ VE VAI TRO LANH DAO CUA DANG DOI VOI HOAT ĐỘNG GIẢI QUYET KHIEU NẠI, TO CAO TRONG LĨNH VUC QUAN Li HANH CHÍNH NHA NUGC 1. Khái niệm hoạt động giải quyết khiếu nại, tố cáo trong lĩnh vực quan lí hành chính nhà nước 1. Khái niệm hoạt động giải quyết khiếu nai, t6 cáo trong lĩnh vực quản lí hành chính nhà nước - Khái niệm về lĩnh vực quản lí hành chính nhà nước: Theo giáo trình Luật hành chính Việt Nam: “quản lý nhà nước là hoạt động của nhà nước trên các lĩnh vực lập pháp, hành pháp và tư pháp nhằm thực hiện chức năng đối nội và đối ngoại của nhà nước”, Có thể hiểu “Quan lí hành chính nhà nước” là một bộ phận của quản lí nhà nước, là hoạt động chấp hành và điều hành của Nhà nước; được thực hiện chủ yếu, thường xuyên bởi các co quan hành chính nha nước và cá nhân được nhả nước giao quyên.
Trong quản lí hành chính, các cơ quan hành chính và cá nhân có thâm quyên (gọi chung là chủ thé quan lí) được sử dụng quyên lực nha nước dé điều hành, điều chỉnh hành vi của các tổ chức, cá nhân (la đối tượng quan li); được quyển ban hành các văn bản quy phạm pháp luật và các văn ban khác dé quản lí, điều hành mang tính mệnh lệnh hành chính, buộc các đối tượng quản lí phải tuân theo. Mối quan hệ giữa chủ thể quản lí và đối tượng quản lí trong lĩnh vực hành chính chủ yêu là “mệnh lệnh - phục tùng”. Chủ thé quan lí được se Trường Dai học Luật Ha Nội, (năm 2019), “Giáo trình Luật hành chính Việt Nam”, nxb CAND Hà Nội, tr13 9 sử dụng y chí cua nha nước dé ra mệnh lệnh, buộc đối tượng quản lí phải chấp hành. Vậy, “lĩnh vực quản lí hành chính nhà nước” là lĩnh vực hoạt động chấp hành và điều hành của các cơ quan hành chính nhà nước và cá nhân được Nhà nước giao quyên, là quán lí nhà nước trên lĩnh vực hành pháp, nhằm bao đảm quy định của co quan quyển lực được chấp hành, bao đảm sự én định và phát triển các lĩnh vực do Nha nước quản lí, như: kinh tế, văn hoá, xã hội, hành chính,.
Để thực hiện quản lý nhà nước trên lĩnh vực hành chính, Nhà nước thành lập bộ máy cơ quan hành chính từ trung ương đến địa phương, có sự phân cấp, phân chia trách nhiệm theo địa giới hành chính hoặc theo ngành, lĩnh vực. Các cơ quan hành chính nhà nước hoạt động trong khuôn khô pháp luật, theo các nguyên tác quy định và đều hướng đến mục tiêu thực hiện quyên hành pháp, dam bảo hiệu lực quan lý của nhà nước trên các lĩnh vực của đời sống xã hội. Các hoạt động của cơ quan hành chính đặt dưới sự lãnh đạo của Đảng cộng sản Việt Nam, mà trực tiếp và thường xuyên là cấp ủy dang cùng cấp, nhằm bao đảm chủ trương, đường lối của đảng, pháp luật của nhà nước chấp hành nghiêm chỉnh; bảo đảm phát triển kinh tế, xã hội, quốc phòng, an ninh theo đúng định hướng ma Dang và Nhà nước đã xác định. - Khái niém hoạt động giải quyết khiếu nại, tô cáo: Quá trình thực hiện chức năng, nhiệm vụ, quyển hạn được giao, cơ quan hành chính và cá nhân có thâm quyển trong cơ quan hành chính được quyên ban hanh các văn bản va thực hiện các hành vi hành chính dé chỉ đạo, điều hành, tổ chức thực hiện các nhiệm vụ trong lĩnh vực quản lý hành chính.
Các quyết định hành chính hoặc hành vi hành chính có thé tác động trực tiếp hoặc gián tiếp đến quyên, lợi ích hợp pháp của các cơ quan, tô chức, cá nhân; có thê gây thiệt hại, đe dọa gây 10 thiệt hại, xâm phạm đến quyên, lợi ích hợp pháp của cá nhân, cơ quan, tổ chức trong xã hội, từ đó làm phát sinh khiếu nại, tố cáo. Như vậy, có thé hiểu khiếu nại, tố cáo trong lĩnh vực quản ly hành chính là sự phản ứng của đối tượng quản lý (cá nhân, cơ quan, tô chức) thể hiện bằng việc dé nghị chủ thé quan lý hành chính (co quan hành chính, cá nhân có thâm quyền trong cơ quan hành chính) xem xét giải quyết các nhiệm vụ thuộc trách nhiệm của chủ thé quản lý, nhằm bảo vệ quyên, lợi ích hợp pháp, chính đáng của mình, của cá nhân, tập thể, lợi ích của Nhà nước. Chủ thể quản ly là co quan hành chính, người có thâm quyển trong cơ quan hành chính nhà nước, có trách nhiệm tiếp nhận, xử ly, giải quyết các dé nghị đó của công dân, cơ quan, tổ chức nhằm bảo đảm quyển khiếu nại, t6 cáo của đối tượng quản lý được thực thi. Việc các cơ quan hành chính nha nước triển khai thực hiện các hoạt động nhằm bảo đảm quyển KNTC của công dân, cơ quan, tổ chức được thực thi là hoạt động giải quyết KNTC trong lĩnh vực quản ly hành chính nhà nước.
Theo quy định tại Điều 2 Luật khiếu nại năm 2011: “Khiếu nại là việc công dân, cơ quan, tổ chức hoặc cán bộ, công chức theo thủ tục do Luật này quy định, dé nghị cơ quan, tô chức, cá nhân có thầm quyền xem xét lại quyết định hành chính, hành vi hành chính của cơ quan hành chính nhà nước, của người có thâm quyên trong cơ quan hành chính nha nước hoặc quyết định ky luật cán bộ, công chức khi có căn cứ cho rằng quyết định hoặc hành vi đó là trái pháp luật, xâm phạm quyên, lợi ích hợp pháp của minh”. Có thé hiểu khiếu nại là việc cơ quan, cá nhân, tô chức tự bảo vệ quyển lợi của chính mình khi quyển lợi đó bi tác động bởi hành vi hành chính hoặc quyết định hành chính của cơ quan hành chính nhà nước hoặc của người có thâm quyền trong cơ quan hành chính nhà nước. ? Điều 2 Luật khiêu nại năm 2011 11 “Người khiếu nại” có thể là cá nhân hoặc cơ quan, tô chức khi bị tác động trực tiếp bởi quyết định hành chính hoặc hành vi hành chính. “Người bị khiếu nại là cơ quan hành chính nhà nước hoặc người có thâm quyển trong co quan hành chính nha nước có quyết định hành chính, hành vi hành chính bị khiếu nại””.
Theo quy định tại Điều 2 Luật tố cáo năm 2018: “Tố cáo là việc cá nhân theo thủ tục quy định của Luật này báo cho cơ quan, tổ chức, cá nhân có thâm quyền biết về hành vi vi phạm pháp luật của bat kỳ cơ quan, tô chức, cá nhân nào gây thiệt hại hoặc đe dọa gây thiệt hại đến lợi ích của Nha nước, quyền và lợi ích hợp pháp của cơ quan, tổ chức, cá nhân”. Chủ thé thực hiện quyển tố cáo chỉ có thé là cá nhân; cơ quan, tô chức không có quyén tố cáo. Cá nhân thực hiện quyền tố cáo có thé là công dân Việt Nam hoặc người nước ngoài. Khi phát hiện có hành vi vi phạm pháp luật của bat kỳ cá nhân, cơ quan, tô chức nào, cá nhân có quyên báo cho cơ quan nha nước, người có thâm quyển trong cơ quan nhà nước biết dé xem xét, xử lý theo quy định của pháp luật.
Việc tiếp nhận, xem xét, giải quyết KNTC, lãnh đạo, chỉ đạo, hướng dẫn, kiểm tra, đôn đốc trong công tác giải quyết KNTC của các cơ quan hành chính, người có thâm quyển trong co quan hành chính là hoạt động giải quyết KNTC trong lĩnh vực quản lý hành chính. Như vậy, “hoạt động giải quyết khiếu nại, tố cáo trong lĩnh vực quản lí hành chính nhà nước” là việc các cơ quan hành chính nha nước va cá nhân có thâm quyên trong co quan hành chính nhà nước thực hiện chức nang, nhiệm vụ, trách nhiệm về giải quyết KNTC của theo quy định của pháp luật. x Điều 2 Luật khiêu nại năm 2011 * Điều 2 Luật tổ cáo năm 2018 12 1. Đặc điểm hoạt động giải quyết khiếu nại, tổ cáo trong lĩnh vực quan lí hành chính nhà nước - Chủ thé: Chủ thé hoạt động giải quyết khiếu nại, tố cáo là cơ quan, tổ chức, cá nhân có thẳm quyên và trách nhiệm giải quyết KNTC theo quy định của pháp luật và quy định, điều lệ của tổ chức có liên quan.
Mỗi lĩnh vực khác nhau thì chủ thê hoạt động giải quyết KNTC cũng khác nhau. Trong lĩnh vực tư pháp, chu thé hoạt động giải quyết KNTC 1a cá nhân có thâm quyển trong cơ quan tư pháp (như: Chánh án Toà án nhân dân, Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân); trong đơn vị sự nghiệp, chủ thé hoạt động giải quyết KNTC là người đứng đầu đơn vi sự nghiệp; trong tô chức Dang, chủ thê hoạt động giải quyết khiếu nại, tố cáo trong Đảng là tô chức đảng có thâm quyên; Trong lĩnh vực quản lý hanh chính, chủ thé hoạt động giải quyết KNTC là các co quan hành chính và cá nhân có thâm quyền trong bộ máy hành chính nhà nước. Các cơ quan hành chính nhà nước ở cấp Trung ương gồm có: Chính phủ, bộ, cơ quan ngang bộ, cơ quan khác thuộc Chính phủ. Trong đó, Chính phủ là co quan hành chính cao nhất, có thâm quyên quan lý hành chính trong phạm vi cả nước va là cơ quan chấp hành của Quốc Hội; Các bộ, cơ quan ngang bộ là co quan chuyên môn của Chính phủ, có thâm quyển quản lý hành chính theo ngành, lĩnh vực.
Các cơ quan hành chính ở địa phương gồm có UBND các cấp và cơ quan chuyên môn thuộc UBND. Uy ban nhân dân là co quan có thâm quyển quan lý hành chính chung trong phạm vi hành chính từng cấp, do cơ quan quyên lực nhà nước cùng cấp (Hội đồng nhân dân) lập ra và là cơ quan chấp hành của cơ quan quyền lực nha nước ở địa phương. Cơ quan hành chính ở địa phương có: Cơ quan hành chính cấp tinh, gồm: UBND cấp tỉnh va co quan chuyên môn thuộc UBND cấp tinh (các sở va co quan tương đương). 13 Cơ quan hành chính nha nước cấp huyện gồm: UBND cấp huyện va các cơ quan chuyên môn thuộc UBND cấp huyện (phòng, cơ quan tương đương).
Cơ quan hành chính cấp xã là UBND xã, phường, thi tran. Người có thẩm quyên trong cơ quan hành chính: là người đứng đầu co quan hành chính hoặc cá nhân (cán bộ, công chức) được pháp luật quy định có quyền thay mặt tập thé ký ban hành văn bản hành chính. + Về chủ thê hoạt động giải quyết khiếu nại: Luật khiêu nại năm 2011 quy định: “Người giải quyết khiếu nại là cơ quan, tô chức, cá nhân có thâm quyền giải quyết khiếu nại””.