LỜI MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Trong giai đoạn kinh tế phát triển như hiện nay, tranh chấp phát sinh trong hoạt động kinh doanh, thương mại là không thể nào tránh khỏi, những tranh chấp này gia tăng nhanh chóng cả về số lượng và cả về mức độ nghiêm trọng của tranh chấp. Bởi vì không có bất kì một chủ thể nào khi tham gia hoạt động kinh doanh, thương mại lại luôn luôn suôn sẽ. Từ đó đòi hỏi phải có một cơ quan đảm bảo giám sát các hoạt động giải quyết tranh chấp kinh doanh, thương mại một cách triệt để, hiệu quả để đảm bảo sự công bằng cho các chủ thể khi tham gia vào hoạt động kinh doanh, thương mại, đặc biệt phải tuân thủ theo quy định của pháp luật.
Theo đó Viện kiểm sát nhân dân là một hệ thống cơ quan có vị trí độc lập trong bộ máy Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, là một trong bốn hệ thống cơ quan cấu thành nên bộ máy Nhà nước. Viện kiểm sát nhân dân giữ vai trò quan trọng trong hệ thống các cơ quan thực thi và bảo vệ tính ổn định, trật tự pháp luật của xã hội, góp phần thực hiện nhiệm vụ của Đảng và Nhà nước giao cho. Với chức năng “thực hành quyền công tố và kiểm sát hoạt động tư pháp” Viện kiểm sát nhân dân góp phần đẩy lùi những tồn tại tiêu cực xã hội, bảo vệ pháp luật của nhà nước xã hội chủ nghĩa. Tuy Viện kiểm sát nhân dân có chức năng như vậy nhưng trong điều kiện thực tiễn của Việt Nam quyền hạn của Viện kiểm sát trong hoạt động tố tụng kinh doanh, thương mại dường như bị hạn chế.
Nhiều vụ án mặc dù có sự tham gia của Kiểm sát viên nhưng vẫn không đảm bảo được tính khách quan của vụ án. Để đảm bảo thực thi pháp luật và nâng cao hiểu quả giải quyết các tranh chấp kinh doanh, thương mại tại Tòa án thì vai trò của Viện kiểm sát nhân dân là rất quan trọng. Vì các lý do trên việc nghiên cứu đề tài “ Vai trò của Viện kiểm sát nhân dân trong giải quyết tranh chấp kinh doanh, thƣơng mại tại Tòa án” là cần thiết. Tình hình nghiên cứu đề tài Trong những năm gần đây có nhiều đề tài nghiên cứu về vấn đề giải quyết tranh chấp kinh doanh, thương mại như: “Giải quyết tranh chấp kinh doanh, thương mại tại Tòa án nhân dân - Thực trạng và giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động” (2012) là luận văn thạc sĩ luật học, của tác giả Phạm Thị Ban hay luận văn thạc sĩ của tác giả Khuất Thu Hương với đề tài “Vai trò của Viện kiểm sát nhân dân trong 2 việc giải quyết tranh chấp kinh doanh, thương mại tại Tòa án theo quy định của pháp luật hiện hành” (2014).
Ngoài ra còn có các bài đăng trên tạp chí chuyên ngành về pháp luật như: bài đăng “Có cần thiết phân biệt “Tranh chấp dân sự” với “Tranh chấp kinh doanh, thương mại” trong quá trình giải quyết tại Toà án?” (2011) của tác giả Đặng Thanh Hoa; “Một số kiến nghị nhằm thực thi có hiệu quả các quy định về thẩm quyền giải quyết tranh chấp kinh doanh, thương mại của Tòa án theo quy định của pháp luật hiện hành” (2014) của TS. Vũ Thị Hồng Vân,. Những công trình trên đã nghiên cứu về một phần vai trò, nhiệm vụ quyền hạn của Viện kiểm sát nhân dân khi tham gia vào một quá trình cụ thể trong việc giải quyết tranh chấp kinh doanh, thương mại ở Tòa án nói riêng và vai trò của Viện kiểm sát nhân dân trong tố tụng dân sự nói chung. Đặc biệt những nghiên cứu trên phần lớn là được tiến hành khi Bộ luật Tố tụng dân sự 2005 sửa đổi, bổ sung năm 2011 đã và đang có hiệu lực.
Từ tình hình nghiên cứu đề tài như trên, với sự kế thừa và phát triển những nghiên cứu đã đạt được của các công trình nghiên cứu, tác giả xin mạnh dạn đưa ra những nghiên cứu của mình về vấn đề đề: “ Vai trò của Viện kiểm sát nhân dân trong giải quyết tranh chấp kinh doanh, thƣơng mại tại Tòa án”. Với việc đi vào nghiên cứu toàn bộ hoạt động, vai trò của Viện kiểm sát nhân dân trong mọi giai đoạn tố tụng tại Tòa án khi tiến hành giải quyết tranh chấp kinh doanh, thương mại và đặc biệt hơn khóa luận sẽ làm rõ hơn nữa vai trò của Viện kiểm sát nhân dân trong việc giải quyết tranh chấp kinh doanh, thương mại tại Tòa án theo những quy định mới của Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015. Đối tƣợng nghiên cứu và phạm vi nghiên cứu Đối tượng nghiên cứu: khi nghiên cứu đề tài này, khóa luận muốn làm rõ hơn về vai trò của Viện kiểm sát nhân dân trong việc giải quyết các tranh chấp kinh doanh, thương mại từ đó nâng cao nhận thức về vai trò của Viện kiểm sát nhân dân trong quá trình giải quyết tranh chấp kinh doanh, thương mại tại Tòa án. Phạm vi nghiên cứu: khóa luận nghiên cứu một số vấn đề lý luận về tranh chấp kinh doanh, thương mại và vai trò của Viện kiểm sát nhân dân trong việc giải quyết những tranh chấp kinh doanh, thương mại thuộc thẩm quyền giải quyết của Tòa án.
Khóa luận chủ yếu đề cập đến vai trò của Viện kiểm sát nhân dân trong hoạt động giải quyết tranh chấp kinh doanh, thương mại tại Tòa án theo quy định của Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015. Vai trò của Viện kiểm sát nhân dân trong việc giải quyết việc kinh doanh, thương mại không thuộc phạm vi nghiên cứu của khóa luận. Phƣơng pháp nghiên cứu Khóa luận sử dụng phương pháp phân tích những quy định của pháp luật về vai trò của Viện kiểm sát nhân dân trong hoạt động tố tụng dân sự nói chung và trong việc giải quyết tranh chấp kinh doanh, thương mại tại Tòa án nói riêng. Phương pháp lịch sử được tác giả sử dụng trong khóa luận nêu lên quá trình phát triển về vai trò của Viện kiểm sát nhân dân trong việc giải quyết tranh chấp kinh doanh, thương mại tại Tòa án qua các thời kỳ từ đó đưa ra những sự so sánh đánh giá những thay đổi về vai trò của Viện kiểm sát nhân dân qua các thời kỳ đó.
Ngoài ra, tác giả còn sử dụng các phương pháp nghiên cứu truyền thống như: phương pháp quy nạp, diễn giải được tác giả sử dụng để làm rõ hơn vai trò của Viện kiểm sát nhân dân trong giải quyết tranh chấp kinh doanh, thương mại. Kết cấu của đề tài Đề tài “Vai trò của Viện kiểm sát nhân dân trong giải quyết tranh chấp kinh doanh, thƣơng mại tại Tòa án” chủ yếu nêu lên tầm quan trọng của Viện kiểm sát trong hoạt động giải quyết tranh chấp kinh doanh, thương mại được giải quyết bằng Tòa án. Ngoài lời nói đầu, kết luận, mục lục và tài liệu tham khảo, khóa luận được kết cầu gồm 2 chương như sau: Chƣơng 1: Tổng quan về Viện kiểm sát nhân dân và vai trò Viện kiểm sát nhân dân trong giải quyết kinh doanh, thương mại tại Tòa án. Chƣơng 2: Viện kiểm sát nhân dân trong giải quyết tranh chấp kinh doanh, thương mại tại Tòa án, thực tiễn và kiến nghị hoàn thiện.
4 CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ VIỆN KIỂM SÁT NHÂN DÂN VÀ VAI TRÒ CỦA VIỆN KIỂM SÁT NHÂN DÂN TRONG GIẢI QUYẾT TRANH CHẤP KINH DOANH, THƢƠNG MẠI TẠI TÒA ÁN 1. Tổng quan về Viện kiểm sát nhân dân 1. Khái quát về Viện kiểm sát nhân dân Ngày 26/7/1960, Chủ tịch Hồ Chí Minh ký Lệnh số 20-LCT công bố Luật tổ chức Viện kiểm sát nhân dân và đây cũng là ngày thành lập Viện kiểm sát nhân dân. Theo quy định của Hiến pháp Việt Nam, VKSND là một hệ thống cơ quan nhà nước độc lập trong cơ cấu tổ chức bộ máy của các cơ quan nhà nước.
Viện kiểm sát nhân dân nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam được tổ chức theo ngành dọc ở 4 cấp, gồm: Viện kiểm sát nhân dân tối cao; Viện kiểm sát nhân dân cấp cao (hiện có 3 VKSND cấp cao tại Hà Nội, Đà Nẵng và thành phố Hồ Chí Minh); Viện kiểm sát nhân dân tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương (63 VKSND cấp tỉnh); Viện kiểm sát nhân dân huyện, quận, thị xã, thành phố thuộc tỉnh (710 Viện kiểm sát cấp huyện tại 710 quận, huyện, thị xã, thành phố thuộc tỉnh). Trong hệ thống Viện kiểm sát nhân dân có các Viện kiểm sát quân sự, gồm: Viện kiểm sát quân sự Trung ương; Viện kiểm sát quân sự quân khu và tương đương; Viện kiểm sát quân sự khu vực. Toàn bộ hệ thống Viện kiểm sát nhân dân, Viện kiểm sát quân sự các cấp đặt dưới sự quản lý, chỉ đạo và điều hành của Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tối cao. Lịch sử hình thành và phát triển của Viện kiểm sát nhân dân 1.
Lịch sử hình thành Viện kiểm sát nhân dân Tiền thân của VKSND là cơ quan Công tố. Từ năm 1945 đến năm 1958, cơ quan Công tố ở nước ta chưa được tổ chức thành hệ thống cơ quan độc lập mà đặt trong hệ thống Tòa án, được giao thực hiện đồng thời hai chức năng là: thực hành quyền công tố và giám sát các hoạt động tư pháp (chỉ đạo điều tra, trực tiếp điều tra một số loại tội phạm; quyết định việc truy tố; buộc tội trước tòa; kháng cáo bản án, quyết định của Tòa án và giám sát việc chấp hành pháp luật trong hoạt động điều tra, xét xử, giam giữ, cải tạo và thi hành án; tham gia trong một số loại việc dân sự quan trọng để bảo vệ lợi ích của Nhà nước và lợi ích của xã hội). 5 Đến năm 1959, cơ quan Công tố được tách khỏi hệ thống Tòa án, trở thành hệ thống cơ quan độc lập và trực thuộc Chính phủ, chịu sự lãnh đạo của Chính phủ. Hệ thống Viện Công tố ở các địa phương được tổ chức và hoạt động dưới sự lãnh đạo của Viện Công tố cấp trên về chuyên môn, nghiệp vụ; đồng thời chịu sự lãnh đạo của Ủy ban hành chính cùng cấp.
Viện Công tố được tổ chức thành 4 cấp phù hợp với hệ thống Tòa án (Viện Công tố Trung ương, Viện Công tố phúc thẩm được tổ chức theo vùng, Viện Công tố cấp tỉnh và Viện Công tố cấp huyện).